20240701-rv-voorjaarsnota-bijlage-1-voorjaarsnota

Voorjaarsnota Westervoort 2024

2

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Financieel totaaloverzicht Programma 1 Bestuur Programma 2 Maatschappij Programma 3 Omgeving Bijlage 1: Voorstellen "Financieel gezond 2026"

3 4 5 6 18 35 51

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Samenvatting

3

Samenvatting Startpunt Voorjaarsnota 2024 Vastgesteld begrotingssaldo BW3: Asfaltverharding Legesverordening Omgevingswet Decembercirculaire 2023 Startpunt Voorjaarsnota 2024

2024 1.175 -17 187 441 1.786

2025 2.465 -17 100

2026 623 -17 100

2027 682 -17 100

2028 785 -17 100

2.547

706

765

868

2024 1.786 691 -2.504 -217 -244

2025 2.547 -1.206 -3.054 -159 -1.872

2026 706 -1.079 -3.686 -9 -4.068

2027 765 -1.210 -3.843 -9 -4.297

2028 868 -803 -4.322 -9 -4.265

Ontwikkelingen resultaten 2024 - 2028 Startpunt Voorjaarsnota Ontwikkelingen programma 1 Bestuur Ontwikkelingen programma 2 Maatschappij Ontwikkelingen programma 3 Omgeving Begrotingsresultaat na Voorjaarsnota 2024

Door middel van een aantal dekkingsmaatregelen uit het project "Westervoort financieel gezond" verbeteren de saldi in de verschillende jaren: Begrotingsresultaat na Voorjaarsnota 2024 Maatregelen categorie A* Programma 1 Bestuur Programma 2 Maatschappij Programma 3 Omgeving Saldo Voorjaarsnota 2024 na bezuinigingen Overige oplossingen: Maatregelen categorie B* Maatregelen categorie C*

2024 -244

2025 -1.872

2026 -4.068

2027 -4.297

2028 -4.265

0 0 0 -244

1.183 1.055 49 416

1.192 1.055 34 -1.786

1.921 1.055 34 -1.287

1.199 1.018 34 -2.015

0 0

38 576

72 491

67 618

67 618

Op dit moment is nog niet bekend welke financiële gevolgen de meicirculaire 2024 gaat hebben. Naar aanleiding van de presentatie van de Voorjaarsnota van het Rijk is al wel een aanname gedaan. Bovendien worden in de maanden juni/juli de inkomsten nog geactualiseerd. Deze zaken gaan nog voor een wijziging van het begrotingssaldo zorgdragen. * Toelichting maatregelen: Categorie A - positief advies college Categorie B - kan, overweging raad Categorie C - negatief advies college

4

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Inleiding

Inleiding Voor u ligt de Voorjaarsnota 2024. Deze Voorjaarsnota schetst een beeld van de ontwikkelingen in de gemeente Westervoort. In deze voorjaarsnota kijken we naar welke externe ontwikkelingen er op ons afkomen. En welke consequenties dit heeft voor het beschikbare budget van Westervoort. De Voorjaarsnota geeft koers en richting voor 2025 en verder. De keuzes worden door vertaald naar de meerjarenbegroting 2025-2028 die in het najaar door de gemeenteraad wordt behandeld. We zijn er in geslaagd om te komen tot een sluitende begroting voor 2025. Doorkijkend naar 2026 en verder zal het een grote opgave worden om dit te continueren. Maar het college van gemeente Westervoort wil een financieel gezond beleid blijven voeren. De financiële ingrepen van het Rijk in het gemeentefonds voor het jaar 2025 beïnvloed de financiële situatie van Westervoort negatief. Als gemeente besturen we in zeer onzekere tijden. Daarnaast worden we geconfronteerd met een forse kostenstijging in de zorg (Wmo en Jeugd). Ook 2026 wordt financieel een zwaar jaar door financiële keuze die door het laatste kabinet Rutte is gemaakt ten aanzien van het Gemeentefonds. Er wordt van ons gevraagd om goede keuzes te maken. We zorgen ervoor dat de algemene reserves in stand blijven. Maar we sparen dit jaar minder dan eerder voorzien. We willen 0,5 miljoen euro per jaar inzetten om verschillende tegenvallers op te vangen.

Maar ook kiezen we voor lastenverhoging middels de OZB en leges. Het college zoekt naar een balans in de maatregelen. We kijken kritisch naar waar we kosten kunnen terugdringen. Voor het jaar 2025 voorzien we op dit moment geen grote ingrepen in de sociale voorzieningen. Maar de blijvende kosten stijging binnen zorg en welzijn moet voor de langere termijn een halt toegeroepen worden. Het handhaven van het voorzieningenniveau van de gemeente Westervoort staat voor de langere termijn onder druk. De huidige financiële situatie dwingt ons om keuzes te maken. Het is onvermijdelijke om maatregelen te nemen voor het behoud van een gezonde financiële begroting. Het college legt de raad dan ook een Voorjaarsnota voor die behoudend is.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Financieel totaaloverzicht

5

Financieel totaaloverzicht Totaal Startpunt Voorjaarsnota Autonome ontwikkelingen: Programma 1 Bestuur Programma 2 Maatschappij Programma 3 Omgeving Saldo na autonome ontwikkelingen Overige ontwikkelingen: Speerpunten Wensen/keuzemogelijkheden Saldo Voorjaarsnota 2024 Maatregelen categorie A Maatregelen categorie B Maatregelen categorie C Saldo vjn na maatregelen A

2024 1.786.179

2025 2.547.368

2026 706.092

2027 764.586

2028 868.230

695.333 -2.344.019 -209.325

-791.267 -2.564.075 -152.567

-650.064 -3.195.670 -2.567

-765.809 -3.489.094 -2.567

-377.660 -3.978.121 -2.567

-71.832

-960.541

-3.142.209

-3.492.884

-3.490.118

32.500 -204.570 -243.902 0 0 0 -243.902

-61.000 -850.216 -1.871.757 2.287.540 37.500 575.711 415.783

-61.000 -864.524 -4.067.733 2.281.541 71.500 491.152 -1.786.192

-61.000 -742.619 -4.296.503 3.009.941 66.500 617.592 -1.286.562

-6.000 -769.039 -4.265.157 2.250.541 66.500 617.592 -2.014.616

6

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

Programma 1 Bestuur 1.1 Inleiding Het programma Bestuur gaat over de relatie van de gemeente met inwoners, ondernemers, medewerkers en samenwerkingspartners. Het gaat om overheidsparticipatie (het ondersteunen van initiatieven vanuit de bevolking en bedrijfsleven), dienstverlening, de samenwerking met andere gemeenten en organisaties, het creëren van een veilige omgeving voor inwoners en bedrijven. En om een financieel gezonde huishouding en de bedrijfsvoering van de eigen (ambtelijke) organisatie. Binnen dit programma vallen onder andere de werkzaamheden die ondersteunend zijn aan de gemeentelijke taken uit de programma’s 2 en 3, zoals communicatie, participatie, juridische zaken en dienstverlening. Onder dienstverlening vallen de publieksbalies/Burgerzaken, het telefonisch klant contact centrum, de website en sociale media. Daarnaast vallen het financiële beleid van de gemeente, de ontvangsten vanuit het gemeentefonds, de lokale lasten zoals OZB, leges en heffingen en de reserves onder dit programma. Verder omvat dit programma de werkzaamheden die passen bij de verantwoordelijkheid van de gemeente voor openbare orde en veiligheid. Met de veiligheidspartners (veiligheidsregio, politie, brandweer, openbaar ministerie), inwoners en bedrijven wordt binnen dit programma samengewerkt aan de veiligheid in de gemeente.

Prioriteiten in het lokale veiligheidsplan zijn: zorg & veiligheid, ondermijning, digitale veiligheid en crisisbeheersing. De gemeente wil een betrouwbare, transparante en financieel gezonde partner zijn voor inwoners, ondernemers en (overheids)instellingen. De speerpunten in dit programma dragen bij aan het realiseren van een goede dienstverlening aan en samenwerking met onze inwoners en partners. Onder 1.3 zijn als speerpunten benoemd: • Digitale veiligheid voor inwoners en bedrijven. • Uitvoering geven aan participatie. • Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening. • Integraal werken. • Implementatie Wet open overheid. • Cyberveiligheid van de eigen organisatie.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

7

1.2 Externe ontwikkelingen Informatisering en de digitale samenleving Diverse wet- & regelgeving, zoals de "Wet open overheid", de “Wet modernisering elektronisch bestuur”, de “Wet digitale overheid” en het “Besluit digitale toegankelijkheid” nopen tot het voortdurend uitbreiden en vernieuwen van de digitale mogelijkheden en toepassingen voor inwoners. Het is niet de vraag of maar hoe de gemeente daarin moet meebewegen. Het beveiligen van informatie is essentieel voor het functioneren van de gemeente. Het bekendste voorbeeld van ‘Hof van Twente’ toont aan dat een gemeente kwetsbaar is. In de periode na dit voorbeeld zijn er vele andere voorbeelden bij gekomen. Verschillende maatregelen worden in verband met de toegenomen risico’s rondom met name ransomware genoemd. Gezien de toenemende mate van afhankelijkheid van ICT-middelen is het te verwachten dat er structureel aanmerkelijk meer financiële middelen nodig zijn in de komende periode. Wet open overheid (Woo) De Wet open overheid (Woo) heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo is op 1 mei 2022 in werking getreden. Daarmee is de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) vervallen.

Het grote verschil met de Wob is dat de Woo verplicht dat documenten in elf informatiecategorieën gefaseerd (5 jaar) actief openbaar worden gemaakt. In 2024 zal de implementatie van de Woo voortgang hebben, waarbij ook het op orde brengen van de informatiehuishouding en training en bewustwording van de medewerkers en bestuurders belangrijke doelstellingen zijn. Artificial Intelligence (AI) Vanwege de ontwikkelingen op het gebied van Artificial Intelligence (AI) is te verwachten dat de gemeente zich ook moet voorbereiden op deze nieuwe ontwikkelingen op technisch vlak. De verwachting is dat er vanuit de in ontwikkeling zijnde wetgeving, consequenties volgen voor gemeenten. De implementatie van het gemeentelijke deel en de gevolgen voor de werkzaamheden die de gemeente op dit vlak moet verrichten zijn nog onduidelijk. De gemeente houdt zich aan de landelijke richtlijnen en volgt deze. Op dit moment is gekozen om nog geen extra inspanning te doen op het gebied van AI en aldus hiervoor geen capaciteitsvraag in te dienen. Bij implementatie nieuwe wetgeving moet rekening gehouden worden met een capaciteitsaanvraag.

8

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

1.3 Wat willen we bereiken? De gemeente is een transparante en betrouwbare overheid middenin een vitale en veilige samenleving, die inwoners faciliteert en uitdaagt tot het nemen van initiatief. Elk contact met de gemeente draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van inwoners, het vestigingsklimaat voor bedrijven en het (herstel van) vertrouwen in de overheid. De gemeente is daartoe een transparante organisatie, die zijn informatiehuishouding en informatieveiligheid op orde heeft. De manier waarop de dienstverlening, communicatie, participatie en de aandacht voor veiligheid (digitaal en fysiek) zijn georganiseerd draagt hieraan bij. De gemeente heeft een visie op dienstverlening. In de gemeentelijke organisatie worden de vier uitgangspunten uit de Visie op dienstverlening (‘inwoner centraal’, ‘servicegericht’, ‘duidelijk’ en ‘kennis van zaken’) verankerd. Hierdoor voelen inwoners en ondernemers zich welkom en merken zij in alles dat zij centraal staan in het contact met de gemeente. Om de samenwerking en de verbinding tussen gemeente en samenleving te bevorderen, is in 2023 een beleidskader Participatie vastgesteld. De werkwijze die daarbij hoort, wordt ontwikkeld en geborgd in de organisatie en de samenleving. Een goede en tijdige communicatie en transparantie van informatie draagt bij aan meer begrip voor elkaar en voor gemaakte keuzes.

Zoveel mogelijk stukken en beraadslagingen zijn openbaar en eenvoudig opvraagbaar. Alleen als het absoluut noodzakelijk is, wordt geheimhouding opgelegd. De gemeente is een veilige plaats om te wonen, te werken en te verblijven. De gemeente probeert ervoor te zorgen dat kwetsbare personen niet afglijden naar risico-, overlastgevend of crimineel gedrag. Inwoners en bedrijven worden bewust gemaakt van de gevaren van digitale criminaliteit, zodat zij dat tijdig herkennen en weten wat ze moeten doen als ze ermee te maken krijgen en zich ertegen kunnen wapenen. De gemeente werkt goed samen met andere overheidsinstanties om de georganiseerde criminaliteit aan te pakken.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

9

1.4 Wat gaan we daarvoor doen? A. Het bevorderen van de samenwerking tussen gemeente en samenleving Dit zijn de speerpunten: A.1 Doel Toelichting

Risico’s

Planning

Financiën

Participatie

A.2 Doel

Uitvoering geven aan participatie Participatie gaat over actieve inwonersbetrokkenheid. Over hoe inwoners een rol kunnen spelen bij de voorbereiding, besluitvorming, uitvoering en evaluatie van zaken in het publieke domein. Dat kan op initiatief van de gemeente gebeuren, maar ook op initiatief van bewoners zelf. Participatie is doen. Actief het dorp in (bijvoorbeeld via dorpsgesprekken) en met elkaar in gesprek over verschillende meningen, ervaringen, ideeën en belangen over verschillende onderwerpen. Achterhalen waar mensen zichzelf voor willen inzetten en dit faciliteren. Uitleggen waar de gemeente mee bezig is. En leren van de ervaringen die de gemeente daarbij opdoet. Kortom: participatie is samen aan de slag zijn. In 2023 is het beleidskader participatie vastgesteld. Daar geeft de gemeente de komende jaren uitvoering aan. Medewerkers worden getraind en begeleid in het werken volgens de handreiking participatie. Daarnaast zet de gemeente in op het begeleiden van burgerinitiatieven die een beroep op ondersteuning door de gemeente. Participatieplannen kunnen onvoldoende worden ingericht, waardoor onduidelijkheid ontstaat tot hoever de geboden participatie reikt. De ontevredenheid van inwoners neemt daardoor toe.

Invoering van het uitdaagrecht vormt een extra uitdaging en risico voor de organisatie, omdat elke uitdaging hoe dan ook begeleiding vraagt van meerdere afdelingen en daarmee de druk op de organisatie opvoert. Bij de voorjaarsnota maakt de gemeenteraad een definitieve keuze voor implementatiescenario 1 of 2. Na deze besluitvorming wordt het uitvoeringsplan participatie uitgevoerd. De uitvoering en borging loopt door naar volgende jaren. Er zijn 2 scenario’s uitgewerkt voor het implementeren van het beleidskader participatie uit 2023. Het eerste scenario is een budgetneutraal scenario waarin zeer beperkt de ambities uit het beleidskader worden geïmplementeerd in de ambtelijke organisatie door bestaande budgetten in te blijven zetten. Nadeel van dit scenario is dat er geen capaciteit is om burgerinitiatieven en Right to Challenge initiatieven te begeleiden. Het tweede scenario vergt een bescheiden extra investering (€55.000), maar heeft als grote voordeel dat het door de inwoners gewenste initiatievenloket kan worden ingericht met de benodigde begeleiding aan burgerinitiatieven. Ook kunnen initiatieven op basis van het Right to Challenge wel worden opgepakt in dit scenario. Dit speerpunt is gericht op het versterken van de kwaliteit van participatieve trajecten. Op basis van ervaringen daarmee scherpt de gemeente werkwijzen en beleid verder aan.

Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening Een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke dienstverlening is de wijze waarop wordt gecommuniceerd met inwoners, bedrijven, instellingen en andere klanten. Iedereen die van de gemeente een (nieuws)brief, een e-mail of ander bericht ontvangt, moet begrijpen waarom hij die ontvangt, waar de tekst over gaat, wat de boodschap is en wat er van hem wordt verwacht. Communicatie vanuit de gemeente moet uitnodigend en servicegericht zijn, geschreven vanuit de belevingswereld van de ontvanger.

10

A.2 Toelichting

Risico’s

Planning

Financiën Participatie

A.3 Doel Toelichting

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening Dat betekent dat de schriftelijke boodschappen lezersgericht moeten zijn. Heldere, foutloze teksten met een goede opbouw, een heldere boodschap, een neutrale toon en op een passend taalniveau. In de meeste gevallen is dat B1. Dit taalniveau -dat teksten voor de meeste mensen begrijpelijk maakt- wordt al toegepast bij de webteksten. Gemeentelijke brieven, mails en andere uitingen worden nog niet altijd geschreven in taalniveau B1. Hierdoor wordt vaak niet goed begrepen wat wordt bedoeld of wat er van de lezer wordt verwacht. Daarom is het belangrijk een verbeterslag te maken in de schriftelijke communicatie. In 2024 worden hiervoor al diverse acties opgepakt, zoals een leer- en ontwikkeltraject voor medewerkers gericht op het schrijven van lezersgerichte en begrijpelijke teksten en de inzet van de tool Klinkende Taal. Verder wordt in 2024 een versimpelteam opgericht, dat moeilijk leesbare (standaard)brieven gaat herschrijven. In 2025 zal de focus erop gericht zijn ook inwoners te gaan betrekken bij het vereenvoudigen van teksten. Er zal een klantpanel worden opgericht met inwoners uit diverse doelgroepen om moeilijke teksten te helpen “versimpelen”. Het anders schrijven vraagt om bewustwording en draagvlak binnen de gemeentelijke organisatie. Medewerkers moeten een nieuwe schrijfvaardigheid ontwikkelen.

In het begin zal het schrijven van een tekst meer tijd kosten. Hiermee ontstaat het risico dat men afhaakt en terugvalt op de oude manier van schrijven. Dit risico wordt ondervangen door een goede inrichting van het leerproces, door begeleiding en door monitoring. Verder vraagt het vereenvoudigen van teksten veel tijd en wordt de inzet van medewerkers vooralsnog budgetneutraal ingestoken. Dit betekent dat de voortgang afhankelijk is van beschikbare tijd/ruimte naast andere prioriteiten en het reguliere takenpakket. De tool Klinkende Taal wordt vanaf medio 2024 door een groot deel van de medewerkers van 1Stroom gebruikt voor het helpen vereenvoudigen van teksten. Ook wordt in 2024 een intern versimpelteam opgericht dat aan de slag gaat met het herschrijven van (standaard)brieven. Dit jaar zal erop gericht zijn om binnen de ambtelijke organisatie een routine voor het herschrijven van teksten te ontwikkelen, zodat het proces goed ingericht is en vanaf 2025 ook inwoners hierbij kunnen worden betrokken. De kosten van het leer- en ontwikkeltraject en de tool Klinkende Taal worden gedekt uit bestaande budgetten binnen de begroting van 1Stroom. Er wordt een inwonerspanel opgericht om moeilijke teksten te beoordelen en het versimpelteam te helpen deze teksten te vereenvoudigen.

Verder zal steekproefsgewijs onderzoek worden gedaan onder de ontvangers van brieven om te kunnen toetsen of de schriftelijke communicatie ook daadwerkelijk begrijpelijk is. Daarnaast kan op basis van inkomende klantvragen worden gemonitord of het aantal vragen naar aanleiding van de schriftelijke communicatie vanuit de gemeente afneemt.

Implementatie Wet Open Overheid (WOO) Een transparante organisatie en gemeente, die zijn informatiehuishouding op orde heeft. De Wet open overheid is bedoeld om overheden transparanter te maken en moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo vervangt de Wob (Wet openbaarheid van bestuur). Het grote verschil tussen de Woo en de Wob betreft de actieve openbaarmaking van overheidsinformatie (11 informatiecategorieën). Een belangrijk onderdeel van de Woo is het op orde brengen van de informatiehuishouding van de gemeenten en 1Stroom. Beide zullen tot en met 2027 gefaseerd moeten gaan plaatsvinden.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

A.3 Risico’s

Planning Financiën

Participatie

11

Implementatie Wet Open Overheid (WOO) De Gemeenschappelijke Regelingen waarmee onze gemeenten verbonden zijn moeten zich ook houden aan de Wet Open overheid. GR-en krijgen echter geen budget vanuit het Rijk. De implementatie van de Woo duurt nog tot en met 2027. De uitvoering van het project Implementatie WOO is in de begroting gedekt uit de middelen die vanuit de Rijksoverheid beschikbaar zijn gesteld. Er worden boven op deze middelen geen extra middelen gevraagd. Dit speerpunt is volledig gericht op het verbeteren van de informatievoorziening aan inwoners. Daarnaast zullen inwoners ook actief bevraagd gaan worden over hoe zij de informatievoorziening van de gemeenten ervaren, bijvoorbeeld via een klankbordgroep.

B. Het vasthouden van het positieve veiligheidsklimaat voor inwoners en ondernemers. Dit zijn de speerpunten: B.1 Doel

Toelichting

Risico’s Planning

Financiën

Participatie

Digitale veiligheid Inwoners en bedrijven bewust maken van de gevaren van digitale criminaliteit, zodat zij dat tijdig herkennen en weten wat ze moeten doen als ze ermee te maken krijgen en zich ertegen kunnen wapenen. Er vindt een verschuiving plaats van traditionele criminaliteit (woning-/auto-inbraken) naar cybercriminaliteit. Cybercrime is een verzamelterm geworden van alle delicten die met een computer en op internet worden gepleegd. Mensen van alle leeftijden worden het slachtoffer van oplichting via whatsapp of phishingmails. Criminelen kunnen bedrijfssystemen 'gijzelen' en losgeld eisen of belangrijke voorzieningen overnemen. En de digitale wereld draagt ook steeds vaker bij aan radicalisering, het creëren van maatschappelijke onrust en het aanjagen van ordeverstoringen. Verder zijn mensen zich er niet van bewust dat ze onbedoeld dader kunnen worden door bijvoorbeeld een gevoelig filmpje of foto's door te sturen. Gemeenten kunnen een rol spelen om te voorkomen dat inwoners, bedrijven en voorzieningen slachtoffer worden van cyber gerelateerde zaken. Met onder andere voorlichting moet de bewustwording vergroot worden. Cybercrime kan leiden tot diefstal van geld en informatie, enorme bedrijfsschade tot zelfs ontwrichting van de samenleving als bepaalde voorzieningen worden gehackt. In het nieuwe integrale veiligheidsplan 2023-2026 is digitale criminaliteit als prioriteit opgenomen.

In het plan is op hoofdlijnen aangegeven wat we willen gaan doen. De acties spreiden zich uit over meerdere jaren. Cyberveiligheid is een betrekkelijk nieuw onderwerp voor gemeenten. Langzaamaan komen er projecten en initiatieven op dit thema. Wat voor onze gemeente geschikt is, moet nog worden onderzocht of ontwikkeld. De kosten zijn op voorhand niet aan te geven, maar het zal voornamelijk personele inzet vergen. Het vergroten van de cyberveiligheid kan niet tot stand komen zonder de inwoners en ondernemers. Meer bewustwording bij inwoners en bedrijven over de gevolgen van cybercrime is een belangrijke eerste stap. Samenwerking met bijvoorbeeld ondernemersverenigingen en het Nationaal Cyber Security Centrum zal daarbij worden gezocht.

C. Het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening, die aansluit op de behoeften en verwachtingen van de inwoners. Dit zijn de speerpunten: C.1 Doel

Cyberveiligheid eigen organisatie Cyberveiligheid in de organisatie van de gemeente vergroten.

12

C.1 Toelichting

Risico’s Planning

Financiën

Participatie

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

Cyberveiligheid eigen organisatie Het is voor de gemeente en de gemeentelijke organisatie van belang om een goede weerbaarheid tegen cybercriminelen te hebben. Het aantal digitale producten en diensten groeit waardoor de digitale kwetsbaarheid toeneemt. Niet alleen is onze dienstverlening afhankelijk van goed werkende ICT-systemen, ook wordt er veel met privacygevoelige informatie gewerkt. Het gijzelen c.q. stilvallen van onze systemen heeft grote consequenties. Het snel signaleren en bestrijden van incidenten is belangrijk. Cybercrime kan leiden tot diefstal van informatie en/of andere middelen, bedrijfsschade en zelfs tot ontwrichting van de samenleving als bepaalde voorzieningen worden gehackt. De Regionaal ICT en Inkoop Dienstencentrum (RID) en 1Stroom werken voortdurend aan de veiligheid van de gemeentelijke ICT-systemen. De RID voert de benodigde technische wijzigingen uit. 1Stroom werkt aan het vergroten van het bewustzijn informatieveiligheid en de digitale vaardigheden van de organisatie door middel van opleidingen en cyberveiligheidsoefening. De kosten voor de cyberveiligheid van de gemeentelijke systemen zijn meegenomen in de begroting van de RID. Kosten voor het vergroten van het interne bewustzijn en het uitvoeren van een cyberveiligheidsoefening zijn gedekt vanuit de bestaande middelen.

Participatie is niet van toepassing op het vergroten van de cyberveiligheid van de eigen organisatie.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

13

1.5 Wensen/keuzemogelijkheden/investeringen 1.5.a Vervolg Toekomstvisie RID De RID is naar aanleiding van de strategische sessies in 2022 en het rapport Toekomstvisie RID van adviesbureau M&I uit 2023 een verbetertraject gestart om klaar te zijn voor deze toekomst. De daaruit volgende I&A-Visie en consequenties zijn in de gemeenteraad van april behandeld. De invulling van de opdrachtgevende rol van de gemeente is in het integrale beeld meegenomen. In 2024 zal er aanvullend een onderzoek uitgevoerd worden naar de verdere professionalisering van functioneel beheer. De consequenties van dat onderzoek worden in het vervolgtraject meegenomen. Model Minimaal Optimaal Groei

2024 4.784 134.732 26.346

2025 277.680 414.904 293.388

2026 291.988 437.200 343.571

2027 306.869 460.834 414.728

2028 343.289 485.885 485.885

1.5.b Nieuwe wensen 1Stroom In de nieuwe begroting 1Stroom zijn een aantal nieuwe wensen opgenomen. Het betreft hier de wensen voor datagedreven werken en verbeteren kwaliteit stukkenstroom. Omdat er nog over deze voorstellen moet worden beslist neemt de gemeente de bedragen die op de nieuwe wensen betrekking hebben in dit onderdeel op. 1.5.c Dienstverlening: verruimen van de openingstijden van het gemeentehuis Sinds 2024 zijn de openingstijden verruimd en is het gemeentehuis op maandag tot en met donderdag ook de middagen (weer) geopend. Daarbij is er nog wel een sluiting tussen 12.00-13.00 uur in verband met de noodzakelijke pauze tussen twee diensten die door het werken op twee locaties wordt bemoeilijkt. Tijdens dit sluitingsuur staan er dagelijks alsnog inwoners of bezoekers voor een dichte deur. Ook komen er soms bezoekers ongenodigd binnen als een andere bezoeker de voordeur verlaat, waardoor mensen verdwaald in de hal van het gemeentehuis staan. Op basis van de ervaringen hiermee in het eerste kwartaal van 2024, wordt voorgesteld het gemeentehuis ook van 12.00 – 13.00 uur open te stellen.

Concreet betekent dit dat het gemeentehuis dan open is op: • maandag – donderdag: 8.00 – 16.00 uur • vrijdag: 8.00 – 12.00 uur • maandag om de week: 18.00 – 20.00 (oneven weken) Om de voorgestelde verruiming van de openingstijden in Westervoort mogelijk te maken, is extra personele capaciteit nodig, om de Servicebalie in het gemeentehuis te kunnen bemensen. Vanwege de tijd benodigd voor het heen-en-weer reizen tussen twee locaties en de continuïteit in de bezetting op alle klantkanalen gedurende de hele dag vraagt dit om relatief veel extra formatie, te weten 0,2778 fte. De jaarlijkse personeelskosten hiervoor ten laste van de begroting bedragen € 18.900 (peildatum loonkosten 1-1-2024). Intussen vraagt het vooruitzicht met tekorten op de gemeentebegroting vanaf 2025 om scherpe keuzes ten behoeve van een sluitende begroting. Naast de beperkte ruimte voor nieuwe wensen zal er ook bezuinigd moeten worden op bestaand beleid. In dat licht en gelet op het feit dat de meeste inwoners gemiddeld eens in de vijf tot tien jaar naar het gemeentehuis moeten komen, is de impact op het welzijn van inwoners minimaal en wordt voorgesteld de huidige openingstijden aan te houden en niet tot de genoemde verruiming van de openingstijden over te gaan.

14

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

1.5.1 Overige activiteiten 1.5.2 Welke externe partijen dragen hieraan bij Gemeenschappelijke regelingen De gemeente neemt deel aan diverse gemeenschappelijk regelingen. Een gemeenschappelijke regeling is een vorm samenwerking tussen verschillende bestuursorganen ter behartiging van een of meerdere belangen van die bestuursorganen. De Gemeenschappelijke regelingen vragen hun bijdrage via besluiten van hun eigen Algemeen Bestuur. Gelet op de loon- en prijsontwikkelingen zullen de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen fors hoger uitvallen. De gemeente neemt deel aan de volgende regelingen: • Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) • Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) • Euregio Rijn en Waal • Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA/ODRN) • Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (DRAN) • 1Stroom • Samenwerking de Liemers (SDL (RSD/RID)) • Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg (SALD) • Modulaire gemeenschappelijke regeling Sociaal Domein Regio Centraal Gelderland (MGR) • Gemeenschappelijke regeling Huisvesting Voorgezet Onderwijs in de Liemers (GRHVOL) Behalve deze gemeenschappelijke regelingen zijn er tal van andere vormen van samenwerkingen waar aan wordt deelgenomen maar niet vallen onder de Wet gemeenschappelijke regelingen, bijvoorbeeld de Liemerse Ambassade.

Terugtrekkende rol veiligheidspartners Het Openbaar Ministerie (OM) en de politie worden jaarlijks geconfronteerd met een groot aantal strafbare feiten waarvan melding of aangifte wordt gedaan. De beschikbare opsporingscapaciteit is niet toereikend om van alle strafbare feiten verdachten op te sporen en, in geval van voldoende bewijs, te vervolgen. Dat is altijd al zo geweest, maar knelt nu extra door personeelstekorten. Om diezelfde reden neemt het OM ook een minder prominente rol in het Veiligheidshuis. Dat betekent dat de strafrechtelijke component in het gedrang komt en de druk op de gemeente en op de (bestuursrechtelijke) bevoegdheden van de burgemeester groter wordt. Inwoners verwachten namelijk wel dat er wordt opgetreden tegen misstanden. Mede daarom heeft de burgemeester eerder dit jaar bijvoorbeeld beleidsregels vastgesteld voor de aanpak van straatdealers. De Wet Bibob wordt aangescherpt, net als de prostitutiewetgeving en prostitutiecontroles gaan op termijn van de politie naar de gemeente. De verhoogde druk op de gemeente leidt ook tot een hogere druk op de ambtelijke capaciteit. De komende tijd moet uitwijzen wat de gevolgen precies gaan zijn.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

15

1.6 Wat gaat het ons kosten?

2024 A.1 A.2 A.3 A.4 B.1 C.1

1.5.a 1.5.b 1.5.c

161a 161b 161c

161d 161e 161f 161g 161h 161i 161j

Speerpunten: Uitvoering geven aan participatie Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening Integraal werken Implementatie Wet Open Overheid Digitale veiligheid Cyberveiligheid eigen organisatie Totaal speerpunten Wensen/keuzes/overige activiteiten/investeringen: Vervolg Toekomstvisie RID Nieuwe wensen 1Stroom Verruimen openingstijden gemeentehuis Totaal wensen/ keuzes/investeringen Autonome ontwikkelingen: Rente schatkistbankieren Wervingskosten Uitkering gemeentefonds waarvan éénmalige bijdrage opschalingskorting dekking opschalingskorting uit resultaat 2023 Wachtgeld wethouder Antidiscriminatie voorziening Dierentehuis Arnhem en omstreken Inhuur Nieuwhof Bestuursopdracht Sociaal Domein Spaarprogramma Begroting 1Stroom Totaal autonome ontwikkelingen Totaal ontwikkeling programma 1

2025

2026

2027

-55.000

-55.000

-55.000

0

-55.000

-55.000

-55.000

0

-4.784

-277.680 -82.320

-291.988 -82.320

-306.869 -82.320

-343.289 -82.320

-4.784

-360.000

-374.308

-389.189

-425.609

190.000 0 87.000

90.000 160.000

86.000

112.000

-29.414 10.800 -18.000

10.800 -18.000

10.800 -18.000

10.800 -18.000

695.333

-653.653 -791.267

-802.864 -650.064

-844.609 -765.809

-482.460 -377.660

690.549

-1.206.267

-1.079.372

-1.209.998

-803.269

-191.000 -500.000

2028

500.000 -53.467 10.800 -9.000

-30.000 500.000

16

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

1.6.1 Toelichting op de autonome ontwikkelingen 1.6.1.a Rente schatkistbankieren In de begroting 2024 is een bedrag opgenomen van € 90.000 voor ontvangen rente. Het eerste kwartaal is een bedrag ontvangen van totaal € 82.800 aan rente schatkist en rente op de BNG rekening. Dit bedrag extrapolerend voor het gehele jaar betekent dat een renteopbrengst van € 331.200. Rekening houdend met een daling van het percentage rente en een daling van het saldo wordt er een opbrengst verwacht van € 280.000. Een incidenteel voordeel van € 190.000. Voor 2025 wordt een bedrag opgenomen van € 90.000. 1.6.1b Wervingskosten De gemeenteraad gaat een campagne organiseren om inwoners van Westervoort te enthousiasmeren voor de politiek. Voor het organiseren van deze activiteiten is budget nodig. De raad heeft al besloten een budget van € 12.000 beschikbaar te stellen en te dekken uit de algemene reserve. Ook is besloten de mutatie in de voorjaarsnota vast te leggen. 1.6.1c Uitkering gemeentefonds Het ministerie van Financiën heeft zoals gebruikelijk de voorjaarsnota van het Rijk opgesteld. Deze geeft een vooruitblik op de rijksbegroting voor de komende jaren. Over de exacte gevolgen hiervan worden de gemeenten geïnformeerd via de meicirculaire. Op basis van een voorlopige doorrekening is een inschatting gemaakt wat de gevolgen voor de gemeente Westervoort zijn.

In de voorjaarsnota wordt iets gezegd over het accres, de incidentele compensatie vanaf 2024 tot en met 2029, het schrappen van de opschalingskorting en de afrekening van het BTWcompensatiefonds over 2023. Voor Westervoort zou dit in 2024 een voordeel opleveren van € 87.000. In 2025 volgt dan een nadeel van € 691.000. In 2026 is er dan een voordeel van € 160.000, in 2027 een voordeel van € 86.000 en in 2028 een voordeel van € 112.000. Totdat de meicirculaire is doorgerekend wordt aangenomen dat dit de gevolgen zijn voor de algemene uitkering in de komende jaren. 1.6.1d Wachtgeld wethouder Per 1 april 2024 is er een wethouder gestopt in Westervoort. Deze wethouder heeft recht op een wachtgeld uitkering tot de pensioendatum. Dit betekent een incidenteel nadeel van € 82.881. Begin juni 2025 eindigt het recht op het wachtgeld 1.6.1e Antidiscriminatievoorziening Het budget van € 10.800 voor de antidiscriminatievoorziening is ondergebracht in Programma 1, onderdeel veiligheid. Het antidiscriminatiebeleid en de antidiscriminatievoorziening sluiten echter veel beter bij het onderwerp Inclusie en de nieuwe Inclusie Agenda. Deze onderwerpen zitten in het Sociaal domein. Daarom wordt voorgesteld het budget voor de antidiscriminatievoorziening over te hevelen naar Programma 2 (6324-438007 VN-Verdrag vergoeding bijdragen aan derden).

1.6.1.f Dierentehuis Arnhem en omstreken Het Dierentehuis Arnhem en omstreken voert voor de gemeente een wettelijk taak uit, namelijk het opvangen van (zwerf)dieren. Dit doen zij in een verouderd gebouw te Velp. De afgelopen jaren zijn dienst afnemende gemeenten samen met het Dierentehuis in gesprek geweest voor nieuwbouw van het Dierentehuis. Dit heeft in 2023 geresulteerd in een (contra)garantstelling aan de gemeente Arnhem voor het kunnen verstrekken van een lening van de BNG door de stichting Dierentehuis Arnhem en omstreken, een start (eind 2023) met de verbouwing van een tijdelijk locatie en het verhuizen van de opgevangen dieren in begin 2024. Ook is er een vernieuwde overeenkomst afgesloten. Ook de financieringssystematiek van het Dierentehuis wordt gewijzigd. Hierdoor stijgt de structurele bijdrage aan het Dierentehuis met ingang van 2024 met € 9.000 en in 2025 nog eens met € 9.000. Hierna (2026 en verder) zal er sprake zijn van indexering.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 1 Bestuur

17

1.6.1.g Inhuur ten behoeve van de Nieuwhof In de begroting is € 30.000 structureel gereserveerd voor inhuur. Deze taken worden nu ondergebracht bij 1Stroom bij de afdeling Beheer Buiten en Sportcentrum. Hierdoor kan de facilitering van: sleutelbeheer, toezicht, roosterbeheer, etc. beter uitgevoerd worden. Het mes snijdt voor de gemeente hiermee aan twee kanten. Er kan het grootste gedeelte van de week (in)direct toezicht worden georganiseerd en het personeel van 1Stroom kan veiliger werken. Iedere dienst kan zo goed als dubbel bemenst worden. 1.6.1.h Bestuursopdracht Sociaal Domein De oplopende uitgaven voor de maatwerkvoorzieningen in het kader van de Jeugdwet en de Wmo hebben grote invloed op de gemeentelijke begroting. Het college heeft daarom opdracht gegeven aan een extern bureau om enerzijds de wettelijke en niet-wettelijke taken van het sociaal domein met bijbehorende financiële stromingen en anderzijds in de (mate van) beïnvloedbaarheid van deze taken en budgetten (incl. inkomsten) in beeld te brengen. De inzichten moeten vervolgens een bijdrage leveren aan het debat over de (on)mogelijkheden voor de financiële houdbaarheid in het sociaal domein. De kosten van maximaal € 30.000 komen ten laste van het exploitatieresultaat van 2024. 1.6.1.i Spaarprogramma Het verwachte begrotingsresultaat in 2024 is € 743.902 negatief, inclusief het spaarprogramma van € 500.000.

Door het spaarprogramma niet uit te voeren wordt het verwachte begrotingssaldo € 243.902. 6.1.j Begroting 1stroom De meerjarenbegroting 2025-2028 van 1Stroom ligt op dit moment ter besluitvorming voor. In deze begroting zijn een aantal structurele formatievoorstellen opgenomen (zie onderdeel 1.5.c) en ook de loon- en prijsontwikkeling binnen 1stroom voor de komende jaren. De bijdrage van Westervoort aan 1stroom gaat in de komende jaren stijgen. Voor 2025 is er een kostenstijging van € 653.653, voor 2026 een stijging van € 802.864, voor 2027 € 844.609 en voor 2028 een stijging van € 482.460. Voor de exacte inhoud van de voorstellen verwijzen we naar de begroting 1stroom.

18

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

Programma 2 Maatschappij 2.1 Inleiding Het programma Maatschappij omvat alle beleidsvelden van het sociale domein. Naast de taken op het vlak van zorg voor kwetsbare inwoners, de jeugd en participatie gaat het ook om verantwoordelijkheden op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en ontmoeting. De transformatie in het sociale domein geven we vorm op basis van vijf ontwikkellijnen. In 2023 hebben we een start gemaakt het de strategische notitie Sociaal Domein. Deze hopen we medio 2024 vast te stellen. Dit document is het fundament voor de transformatie en voor (lastige) beleidskeuzen in de nabije toekomst. Met transformeren bedoelen we dat we onze sociale basis zo stevig hebben staan dat de meeste mensen met een hulpvraag op maat, snel en dichtbij ondersteund worden. We sturen op omzien naar elkaar en op zelfredzame burgers. En ook op normaliseren: accepteren dat niet alles opgelost kan worden. We willen investeren aan ‘de voorkant’ om grip te houden op stijgende kosten aan ‘de achterkant’. Het effect is positief gezonde inwoners, waardoor minder vraag naar voorzieningen uit het vangnet van dure gespecialiseerde zorg. Onze missie is ‘werken aan positieve gezondheid voor alle inwoners, nu en in de toekomst’. Inwoners van Westervoort kunnen een gezond, betekenisvol en veerkrachtig leven leiden. Er wordt genoeg ruimte geboden om een bijdrage te leveren aan de maatschappij.

Om dit te bereiken stelt de gemeente Westervoort zich open en aandachtig op richting haar burgers. We willen met dialoog én inspelend op de veranderingen in de maatschappij, komen tot beleid waarin de kansen en mogelijkheden van de burgers altijd het uitgangspunt vormen. Participatie, buurtbetrokkenheid en een positieve leefwereld, mét passende ondersteuning, staan hierin centraal.

De vijf lijnen binnen de transformatie zijn: Vitaal deelnemen Dit betreft de ondersteuning die geboden wordt aan volwassen inwoners om energiek en volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

19

Wettelijke kaders voor deze lijn: Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet publieke gezondheid (Wpg), Wet langdurige zorg (Wlz), Woningwet. Gezond en veilig opgroeien Deze lijn beslaat de ondersteuning die aan alle gezinnen, kinderen en jongeren geboden wordt om veilig en gezond op te groeien. Wettelijke kaders van deze lijn: Jeugdwet, Wet Passend Onderwijs, Leerplichtwet, Wet publieke gezondheid (Wpg). Beschermd thuis Dit omvat de ondersteuning die geboden wordt aan mensen met een psychische kwetsbaarheid en/of psychosociale problemen. Wettelijk kader van deze lijn: Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), Wmo. Integratie en vluchtelingen Dit betreft de ondersteuning die geboden wordt aan mensen die in onze gemeente integreren. Wettelijk kader van deze lijn: Wmo, Wet Inburgering en Spreidingswet. De dagelijkse basis op orde Ondersteuning die geboden wordt aan inwoners om het dagelijks leven op orde te hebben of te krijgen. Wettelijk kader van deze lijn: Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

20

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

2.2 Externe ontwikkelingen Er zijn vier grote maatschappelijke opgaven die gemeenten in heel Nederland hebben: Jeugdzorg verbeteren en financieel houdbaar maken Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd wordt ingezet op het zo dichtbij mogelijk organiseren van de zorg en ondersteuning voor jeugdigen. Het doel hiervan is jeugdigen zo lang mogelijk in de eigen omgeving te ondersteunen. Vanuit de landelijke overheid wordt sterk gestuurd op regionale samenwerking en een uniforme (boven) regionale aanpak. Op gemeentelijk niveau zijn 5 basisfuncties benoemd voor de lokale uitvoering: oog houden voor een veilige leefomgeving, tijdig signaleren van de vraag, handelen vanuit een brede blik, en het vinden van bereikbare en toegankelijke hulp. Dit vraagt een integrale aanpak op lokaal niveau, waarbij een koppeling gelegd wordt tussen voorliggende voorzieningen zoals schoolmaatschappelijk werk en het consultatiebureau, het sociaal loket en geïndiceerde jeugdhulp. De gemeente wil dit doortrekken binnen de Wmo en voorliggende voorzieningen. Zodra de eigen toegang beter is georganiseerd, kan de gemeente inwoners sneller de juiste ondersteuning geven of verwijzen. Wonen en zorg De gemeente heeft de maatschappelijke opgave om de groeiende groep ouderen te faciliteren in hun woon-, zorg- en welzijnsbehoeften. Naar schatting zijn er in 2040 ongeveer twee keer zoveel 75 plussers als nu.

Daar komen de zorgvragers zoals statushouders, dak- en thuislozen en mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang nog bij. Er zijn onvoldoende geschikte woningen voor deze groepen. Woningen zijn vaak ongeschikt om (langer) in te kunnen blijven wonen. Omdat de benodigde zorg er niet geleverd kan worden, omdat de omgeving onvoldoende voorzieningen biedt en/of omdat het gedrag van deze inwoners op weerstand van de buurt stuit. Een andere ontwikkeling is het tekort aan (zorg)professionals en het feit dat het aantal mantelzorgers en vrijwilligers daalt. Er zijn meer hulpvragen dan de zorgprofessionals aankunnen. Door al deze feiten staat de gemeente voor een enorme uitdaging om de toekomstige ouderen in een veilige omgeving zo vitaal mogelijk deel te laten nemen aan de maatschappij. Omzien naar elkaar De gemeente moet het beleid en uitvoering toekomstbestendig maken. Dat wil zeggen: als we in de nabije toekomst alle inwoners woonruimte en zorg willen bieden, dan moeten we met de samenleving zoeken naar andere woonvormen (RSO) en een andere manier van zorg verlenen aan elkaar (SD). Dat vraagt om een mentaliteitsverandering: we moeten weer meer omzien naar elkaar, vergelijkbaar met het Noaberschap. Dat vraagt om begrip in de samenleving voor normaliseren: accepteren dat een 6 soms genoeg is en dat we elkaar vaker hulp bieden in plaats van professionele hulp te vragen.

Leefbare wijken en dorpen Mensen moeten langer thuis wonen, uit regionale opvangcentra sneller terug naar ‘huis’ (lees ingeschreven gemeente) en ze moeten langer thuis wonen voordat ze intramuraal kunnen wonen. Het effect is een veranderende samenstelling van wijken: er wonen (straks) meer mensen met onbegrepen gedrag in de wijken. Deze ontwikkeling vraagt om aandacht voor ‘prettig samenleven’. Bijvoorbeeld door nabijheid te organiseren (elkaar te kennen zorgt voor meer begrip voor onbegrepen gedrag), door te zorgen voor een goede balans tussen hulpvragers en hulpdragers in wijken en dorpen, door professionele ondersteuning (welzijn) aan hulpdragers te bieden, door community’s te stimuleren en faciliteren (om omzien naar elkaar te bevorderen).

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

21

Daarnaast spelen ook nog andere externe ontwikkelingen: Arbeidsmarktsituatie Er is sprake van een gespannen arbeidsmarkt, waardoor het moeilijk is om goed gekwalificeerd personeel te werven. Dit geldt zowel voor de zorg en welzijnsaanbieders als voor de gemeente zelf. Decentralisatie en extramuralisering zorg De decentralisatie van de jeugdzorg en de extramuralisering van de GGZ en de ouderenzorg wordt verder doorgevoerd. Daardoor wonen jeugdigen en volwassenen met een zorgvraag steeds langer zelfstandig thuis. Vanuit inwoners en partners krijgen we signalen dat de problematiek van de zelfstandig wonende jeugdige en volwassene met zorg- en ondersteuningsvraag, steeds verder toeneemt in aantal. De problematiek wordt ook complexer. Decentralisatie beschermd wonen naar beschermd thuis De decentralisatie van beschermd wonen wordt zeer waarschijnlijk uitgesteld naar 2026. Doel van de decentralisatie is om inwoners met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk in de eigen omgeving op te vangen en te ondersteunen. Ook nadat een inwoner uitbehandeld en vanuit de intramurale zorg zelfstandig gaat wonen. Vanaf de invoering worden alle gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van beschermd wonen. In tien jaar tijd wordt het budget dat nu toegekend wordt aan centrumgemeente Arnhem op basis van een objectief verdeelmodel overgeheveld naar alle gemeenten.

De toegang tot beschermd wonen wordt lokaal georganiseerd en er worden verbindingen gelegd met voorliggende veld en de maatwerkvoorzieningen beschermd wonen. Wet van school naar duurzaam werk Naar verwachting treedt per 1 augustus 2025 de Wet van school naar duurzaam werk in werking. De gemeente wordt door middel van deze wet gestimuleerd om vanuit de participatiewet eerder aan te sluiten bij de scholen om jongeren waar nodig eerder te ondersteunen richting een (leer)werkplek. Op dit moment is de wet nog in ontwikkeling. De gemeente volgt de ontwikkelingen en bereiden zich voor waar mogelijk. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een gezamenlijk programma van de ministeries van J&V en VWS en de VNG. Hierin wordt nauw samengewerkt met de partners in het veld. De jeugdbescherming moet effectiever en slimmer worden georganiseerd. De planning dat deze stelselwijziging in 2030 is gerealiseerd. Deze ontwikkeling heeft gevolgen voor de lokale toegang. Vanuit de regionale samenwerking werkt de gemeente mee aan deze ontwikkeling. De kern is dat gezinnen en kinderen beter en sneller worden geholpen. Daarbij wordt toegewerkt naar één vast gezicht vanuit de lokale uitvoering die hulp verleent aan een gezin. Indien nodig betrekt deze regievoerder een professional vanuit het op te richten regionale veiligheidsteam.

In dat veiligheidsteam zijn de functies van de gecertificeerde instellingen (GI), Veilig Thuis (VT) en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) samengebracht. Abonnementstarief Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning te verbeteren, heeft het kabinet besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Met de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt in de komende periode verder uitgewerkt. In 2024 en 2025 bereiden we ons hierop voor. Lokale toegang

22

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

Vanuit het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wordt gekeken naar hoe de lokale toegang het best vorm gegeven kan worden. De kern is dat cliënten beter en sneller worden geholpen. Vanuit de Wmo wil de gemeente mee in deze ontwikkeling zodat ook Wmo-cliënten beter en sneller worden geholpen.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

23

2.3 Wat willen we bereiken? Inwoners voelen zich goed omdat ze de koers van hun eigen leven bepalen, eventueel ondersteund door de kracht van de samenleving, laagdrempelige zorg en kortdurende (welzijns-)voorzieningen. Gezinnen, kinderen en jongeren ondersteunen bij het lichamelijk en psychisch gezond opgroeien in een veilig leefmilieu. Met als uitgangspunt: zo licht als het kan en zo zwaar als het nodig is. Dit doet de gemeente door in samenwerking met professionele partners op preventie in te zetten binnen een dekkend zorgnetwerk. Mensen met psychische of sociaal-maatschappelijke problemen zijn volwaardig onderdeel van onze samenleving. Dit draagt bij aan voorspoedig herstel en het afnemen van problemen. Voorwaarden hiervoor zijn veilig en betaalbaar wonen, in of dicht bij de eigen woonplek, passende begeleiding en ondersteuning, zinvol werk, voldoende inkomen, een veilige en gezonde leefomgeving en een welwillende samenleving. Nieuwkomers stimuleren om mee te doen in de maatschappij. Door het begrijpen en spreken van de Nederlandse taal, door een thuis te hebben, te participeren op werkgebied en op sociaal vlak deel te nemen in de maatschappij. Hierbij creëert de gemeente draagvlak bij de nieuwkomer en zijn omgeving. Op deze manier vindt snelle juiste integratie plaats.

Het vergroten van de (financiële) weerbaarheid van onze inwoners, zodat iedereen in staat wordt gesteld volop mee te doen in de samenleving. Initiatieven en activiteiten gericht op maatschappelijke activering van de steeds groter wordende groep Westervoortse ouderen moeten actief ondersteund worden.

24

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

2.4 Wat gaan we daarvoor doen? De gemeente wil de transformatie snel meer vorm geven, er ligt een bezuinigingsopgave en er zijn wachtlijsten binnen Wmo en Jeugd, zowel intern als bij de gecontracteerde aanbieders. Dit alles maakt dat we hebben gekozen voor één speerpunt die deze punten tezamen aanpakt: ‘Poort voor de Poort’ Hierin vat de gemeente alles samen. Door onze lokale toegang te versterken en deze toegankelijker te maken voor inwoners, worden mensen sneller geholpen én is er minder doorstroom naar duurdere geïndiceerde zorg. Door mensen dichter bij huis te helpen met laagdrempelige zorg of ondersteuning, wordt voorkomen dat men lang moet wachten en dat zorgvragen groter (en duurder) worden. De gemeente wil de bereikbaarheid van de toegang vergroten, mensen bereiken via bijvoorbeeld sportverenigingen of culturele activiteiten. Voor iedere inwoner moet duidelijk zijn waar welke zorg of ondersteuning, laagdrempelig en dichtbij huis, beschikbaar is. De gemeente noemt dit het voorliggend veld, ofwel gesubsidieerde aanbod. Het wordt zo ingericht, dat de gemeente tijdig kan signaleren (vroeg signalering), de hulp is vindbaar en toegankelijk. Borgen voorzieningen sociale basis De gemeente wil de voorzieningen in de sociale basis borgen, met als doel het duurzaam inrichten van het voorliggend veld.

De gemeente versterkt de verbinding voor de toegang met belangrijke lokale partners en stemt werkzaamheden op elkaar af. Het doel is de hulpvraag snel en efficiënt op de juiste plaats op te kunnen pakken. Dit bereiken we door: • Integraal overzicht opstellen van alle voorliggende voorzieningen • Versterken opdrachtgeverschap • Versterken lokaal partnerschap • Visiedocument over inzet van voorliggende voorzieningen Leefbaarheid kwetsbare buurten vergroten De gemeente zet opbouwwerk in om de gemeenschap te versterken, vroegtijdig ondersteuning te kunnen bieden en daarmee een zwaardere (en dus duurdere) zorgvraag te voorkomen. Opbouwwerk is een lokale partner die ons tijdig helpt signaleren. Ontwikkelen sterke lokale teams De gemeente inventariseert welke duurzame verbeterpunten nodig zijn die bijdragen aan de transformatie. Er wordt gestart met Jeugd. De gemeente sluit aan bij het proces van de Hervormingsagenda Jeugd in de regio. Medio 2024 levert de gemeente met ondersteuning van een procesleider in de regio de volgende resultaten op: een inventarisatie in welke mate de toegang voldoet aan de eisen vanuit de hervormingsagenda en een verbeterplan. Hierbij heeft de gemeente ook inzicht in de financiën en welke besparingen hier uit komen.

Versterken poort voor ondersteuning en advies De gemeente gaat in gesprek met maatschappelijke werk, adviseur zorg en dienstverlening, de Wmo consulenten, consulenten ondersteuning en advies en mogelijk andere partners in de sociale basis over de rol die zij kunnen spelen als eerste toegang voor ondersteuning en advies. Invoeren hybride toegang beschermd wonen, beschermd thuis. Met de definitieve invoering van de decentralisatie beschermd wonen, wordt de toegang tot beschermd wonen belegd bij het sociaal loket, ondersteund door een regionaal expertise team. Hier moet echter rekening gehouden worden dat de invoering uitgesteld wordt naar 1 januari 2026.

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

25

2.5 Wensen/keuzemogelijkheden/overige activiteiten/investeringen 2.5.1 Programmamanager De transformatie in het Sociaal Domein is al een aantal jaren aan de gang. Na de decentralisatie in 2015 is deze in gang gezet en met het beleidskader Samen Sterk (2020) zijn de kaders hiervoor door de gemeenteraad vastgesteld. In het derde kwartaal van 2023 heeft een oplevering hiervan plaatsgevonden, waarna we aan de slag gegaan zijn met het vervolg in de vorm van een uitvoeringsprogramma en een strategische visie en missie. In het coalitie akkoord is financiële houdbaarheid van het Sociaal Domein en uitkomen binnen de begroting een belangrijke opgave. De omslag maken naar meer inzetten op de eigen kracht en het netwerk van inwoners, naar normaliseren en naar minder beroep op maatwerkvoorzieningen leidt nog niet tot een toekomstbestendig en financieel houdbaar Sociaal Domein. Gelet op de demografische ontwikkelingen en de toenemende zorgvraag hebben de investeringen van de afgelopen jaren in het voorliggend veld nog niet geleid tot voldoende lagere uitgaven op de maatwerkvoorzieningen. De uitgaven nemen nog steeds toe. Om deze ombuiging in de samenleving en in financiële zin te realiseren is een samenhangende programmatische aanpak nodig. Daarbij moeten samenhangende keuzes gemaakt worden die moeten leiden tot een verder toekomstbestendig Sociaal Domein.

Keuzes over de rol en inzet van de gemeente en de samenleving, keuzes die moeten leiden tot lagere uitgaven voor maatwerkvoorzieningen en keuzes op in wat de gemeente gaat doen en laten. Die aanpak kan niet binnen de huidige bezetting vormgegeven worden en vraag om extra inzet en expertise. Daarom wordt voorgesteld voor 3 jaar – samen met Duiven- een programmamanager aan te stellen voor het Sociaal Domein die de opdracht krijgt om een samenhangende aanpak te formuleren hiervoor. Voor beide gemeenten samen zou de inzet 32 uur per week zijn. Financieel betekent dit: 2024: € 35.000 2025: € 70.000 2026: € 70.000 2.5.2 Extra inzet opbouwwerk met tweejarige pilot De gemeente kan de leefbaarheid in kwetsbare buurten vergroten door gericht en extra opbouwwerk in te zetten. Hierdoor kunnen meer signalen vroegtijdig worden opgepakt. Het opbouwwerk is één van de belangrijke partners die de gemeente wil verbinden aan onze lokale toegang. Door deze inzet wordt het omzien naar elkaar bevorderd. De opbouwwerker ondersteunt degenen die dat nodig hebben en stimuleert anderen dit ook te doen. 2.5.3 Inzet lokale partners bij Poort voor de Poort met tweejarige pilot In 2024 is de gemeente in gesprek met onze consulenten, maar zeker ook met lokale partners over de rol die zij kunnen spelen bij de Poort voor de Poort.

De toegang zal in 2025 worden opgebouwd en daarvoor is tijdelijk extra inzet nodig van o.a. Sante en MEE. Want hoe kan de gemeente de toegang versterken als de lokale partners niet gefaciliteerd worden om actief bij te dragen in kennisoverdracht, onderzoek, testen en uitvoering? Voor extra opbouwwerk en de inzet van lokale partners zijn de beraamde kosten €100.000.Dit is tegelijk de te verwachte besparing op inzet WMO en jeugd doordat signalen door inzet opbouwwerk en door inzet Poort voor de Poort eerder in beeld zijn en problemen in een vroeg stadium worden opgepakt. Dus dit moet dan ook zo ingeboekt worden dat het dus kostenneutraal is.

26

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

Hoe gaat de gemeente het meten: De gemeente monitort het aantal buurtbijeenkomsten, de uitkomsten in het onderzoek naar de meerwaarde van het opbouwwerk onder buurtbewoners en onder verenigingen/instanties in de wijk. Daarnaast doet de gemeente onderzoek naar de effecten van ons speerpunt Poort voor de Poort en dan vooral naar afname in het aantal (dure) maatwerkvoorzieningen. 2.5.4 Structurele uitbreiding specialistisch ondersteuning jeugd (€ 70.000) De gemeente wil de functie Specialistisch Ondersteuner Jeugd (SOJ) structureel uitbreiden voor 24 uur per week (€ 70.000 per jaar). De uitbreiding van deze functie is het afgelopen 2 jaar op incidentele basis gefinancierd. In deze periode heeft deze uitbreiding bewezen dat deze zichzelf terug verdient. De SOJ geeft kortdurende ondersteuning en verwijst naar voorliggende voorzieningen, waardoor de inzet van maatwerkvoorzieningen voorkomen wordt. Deze functie verdient zichzelf terug, door het voorkomen van dure maatwerkvoorzieningen. Berekend is dat deze uitbreiding een netto besparing oplevert ten opzichte van de inzet van de maatwerkvoorzieningen jeugdhulp van € 350.000 per ondersteuner. 2.5.5 Structurele uitbreiding van Maatschappelijk werk op school De afgelopen 3 jaar is de uitbreiding van het maatschappelijk werk op school vanuit coronagelden gefinancierd 0,8 FTE (€ 82.000).

In deze periode heeft de extra inzet van het maatschappelijk werk bewezen dat deze uitbreiding zich terug verdiend. Het maatschappelijk werk op school is voor kortdurende opvoedondersteuning, informatie en advies, en lichte psychosociale ondersteuning. Hierdoor wordt de problematiek in vroegtijdig stadium gesignaleerd en zo licht mogelijk ondersteund. Daardoor wordt inzet van zwaardere maatwerkvoorzieningen voorkomen. Dat blijkt uit de monitoring, er wordt voor zo'n € 230.000 minder aan zwaardere maatwerkvoorzieningen ingezet. 2.5.6 Continuering jongerenwerk € 45.000 (gefinancierd met de onderbesteding uit 2024) In 2024 is de jongerencoaching (onderdeel van jongerenwerk) uitgebreid met € 45.000 gezien de arbeidsmarktproblematiek en personele ontwikkelingen binnen Sante is het budget niet volledig benut. Het opnemen van een bestemmingsreserve binnen deze post vormt de dekking voor 2025. 2.5.7 Structurele financiering van de voorleestrein € 20.000 Via de aanpak van de VoorleesTrein worden kinderen met een taalachterstand wekelijks thuis voorgelezen door vrijwilligers. Dit stimuleert de taalontwikkeling van kinderen, verrijkt de taalomgeving en brengt mensen met elkaar in contact. Door deze activiteiten wordt de kans op laaggeletterheid bij de deelnemers kleiner.

Daarnaast kunnen de vrijwilligers eventuele ondersteuningsvragen met de ouders bespreken en kan deze toeleiden naar hulp en ondersteuning. Tot op heden werd deze voorziening uit NPO gelden gefinancierd. Deze gelden komen te vervallen, structurele financiering kan vanuit het onderwijsachterstandenbeleid. 2.5.8 Financiering MDT project ‘mentale weerbaarheid’ € 10.000 (incidenteel: 2025,2026,2027) Voor de aanpak van mentale weerbaarheid en mentaal welbevinden is breed draagvlak. Binnen de netwerkoverleggen met partners die betrokken zijn bij jongere jeugd (< 12 jaar) en bij oudere jeugd (12+) is deze behoefte gedeeld. Lokaal wordt ook gesignaleerd dat jongeren meer mentale problemen ervaren. Dit is gelijk met het landelijk beeld. De gemeente wil dit speerpunt uit de uitvoeringsagenda zeker realiseren. Met de investering van € 10.000 per jaar is de externe financiering voor 3 jaar middels een MDT subsidie mogelijk. Het college zet hierop in door zelf als penvoerder op te treden en een lokale aanpak preventie mentale weerbaarheid/ mentaal welbevinden op te zetten. Dit project vraagt cofinanciering in mens, materiaal en middelen. Jaarlijks zal een bijdrage van € 10.000 in middelen gevraagd worden en investeert Westervoort voor hetzelfde bedrag in mens en materiaal. Met de subsidie komt het project een bedrag van € 80.000 per jaar toe.

De gemeente verwacht daarmee ongeveer 100 jongeren te bereiken op

Voorjaarsnota Westervoort 2024 - Programma 2 Maatschappij

27

dit thema in 3 jaar. Elke jongere die daarmee een basis behandeling JGGZ (behandeling 2a) bespaard kan worden scheelt de gemeente € 3.400. Er wordt daarbij ingezet op 1/3 van de deelnemers, dit komt neer op een theoretische besparing van 11 x € 3.400 = € 37.400 per jaar. De gemeente werkt hierin samen met Hope XXL. 2.5.9 Continuering Cadans dagbeleving in 2025 Dit project is opgezet om kwetsbare inwoners uit de gemeente Westervoort in het voorliggende veld dagbesteding aan te bieden. Als deze voorziening wordt bezuinigd, zullen de deelnemende inwoners nu of later (met een zwaardere zorgvraag) in een WMO voorziening terecht komen, vaak buiten de gemeente gelegen. Daarnaast staakt het haaks op wat de gemeente Westervoort in de transformatieagenda beschrijft: We versterken de voorzieningen waar professionals lichte, laagdrempelige ondersteuning bieden (eerste lijn). Om dagbeleving Cadans te kunnen continueren is er naast de structurele borging van de projectgelden van €160.230 euro (subsidie 2023 plus indexatie), meer personele inzet en meer ruimte nodig. Momenteel is de eigenaar en initiatiefnemer de enige professional, waardoor begeleiding kwetsbaar is. Er is een ervaren vrijwilliger die een re-integratietraject volgt en Cadans wil hem een contract aanbieden. Kosten: €23.820 euro. Daarnaast Is er behoefte aan meer ruimte.