Omgevingsvisie Westerveld (januari 2022) - met arceringen

Cijfers economie (DNA gemeente Westerveld) Wat betreft werkloosheid en armoede staat de gemeente Westerveld er relatief goed voor: de werkloosheid is 2,6% (landelijk 3,4%). Dit beeld verschilt echter per sector en kern.

3

Trends rond klimaat en verduurzaming

De verandering van ons klimaat heeft geleid tot een groot besef dat we duurzamer moeten omgaan met onze aarde en de (fossiele) grondstoffen. De klimaatverandering is merkbaar in de zeespiegelstijging en door de temperatuurstijging die hetere zomers met zich meebrengt en langere periodes van droogte. In Nederland is de gemiddelde temperatuur sinds 1900 met 1,9 ⁰C gestegen. Ook periodes met extreme neerslag nemen toe. De opwarming van de aarde is het gevolg van de toename aan broeikasgassen. Dat maakt dat nu veel aandacht is voor het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en in het bijzonder CO2, zoals dat in het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd.

91

Cijfers energietransitie Westerveld (Waarstaatjegemeente.nl)

92

Verduurzaming is breder dan alleen de energietransitie, waar bovenstaande cijfers met name inzicht in geven. Voor de gemeente Westerveld, als landelijke gemeente, is verduurzaming in natuurbeheer en de landbouw ook een belangrijke ontwikkeling. Die verduurzaming uit zich in een trend waarbij strengere eisen worden gesteld aan het terugdringen van emissies, de voedselveiligheid, dierenwelzijn, biodiversiteit en omgevingskwaliteit.

4

Trends rond digitalisering

Een algemene trend is dat internetgebruik toeneemt en dat technologie en digitalisering een prominentere positie in het dagelijks leven krijgt. Via mobiele technologie wordt internet meer gebruikt. Daarbij is communiceren en informatie opzoeken de hoofdreden om internet te gebruiken, maar ook bijvoorbeeld TV kijken, internetbankieren en online winkelen behoren hiertoe. Voor de fysieke leefomgeving betekent dit dat de fysieke bereikbaarheid van bepaalde voorzieningen minder belangrijk wordt. Aan de andere kant wordt digitale bereikbaarheid, en de daarbij benodigde infrastructuur, steeds belangrijker. Een andere trend in digitalisering is binnen de zorg en welzijn. Er wordt meer gebruik gemaakt van de digitale mogelijkheden en apps die gericht zijn op een gezonde leefstijl. Zorg op afstand, zoals online afspraken bij een huisarts of ziekenhuis, dit is laagdrempeliger en je niet hoeft te reizen. Digitale hulpmiddelen die er voor zorgen dat mensen langer thuis kunnen wonen. Apps en hulpmiddelen die het welzijn van inwoners bevorderen, zoals een vr-bril waarmee je kunt wandelen op de hei in Westerveld, of dat je ineens in de binnenstad van Groningen bent (i.h.k.v. eenzaamheid).

Voor de gemeente Westerveld zijn geen specifieke cijfers bekend over digitalisering en internetgebruik, maar de verwachting is dat dit grotendeels aansluit bij het landelijke beeld hierover, grote regionale verschillen komen bij dit thema namelijk nauwelijks voor.

5 Mobiliteitstrends Algemene trends rond mobiliteit in de Nederlandse samenleving zijn bijvoorbeeld: flexibelere mobiliteitskeuzes, de zoektocht naar alternatieve brandstoffen intensiveert, toenemende vraag naar kleine auto’s, senioren blijven langer mobiel, het Nieuwe Werken beïnvloedt verstedelijking en mobiliteits-gedrag en betalen naar gebruik wordt standaard (deelconcepten). Goed vervoer is een belangrijke voorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving. De gemeente Westerveld is een niet-stedelijke gemeente. In nietstedelijke gemeenten komen bovengenoemde trends in mindere mate voor, onder

93

andere vanwege de langere reisafstanden en lagere beschikbaarheid van modaliteiten. In Drenthe wordt veel gebruik gemaakt van de auto als vervoersmiddel. Er is sprake van een relatief hoog percentage autobezit in vergelijking met het landelijk gemiddelde. In 2019 waren er 512 auto’s per 1.000 inwoners in de provincie Drenthe (landelijk gemiddelde van 436) (CBS Statline). Drenthe is daarmee koploper. Wat andere vormen van mobiliteit betreft (carpoolen, openbaar vervoer of belbus of minder traditionele vormen zoals deelauto’s en speed pedelecs) is in Westerveld geen duidelijke trend te herkennen. Er zijn nagenoeg geen deelauto’s in de gemeente. Het aanbod van openbaar vervoer is in de laatste jaren niet veranderd.

94

fietsverkeer. De gemeente stimuleert het fietsgebruik door het faciliteren van aantrekkelijke, goed onderhouden en toegankelijke fietsinfrastructuur, vult ontbrekende schakels in het fietsnetwerk in en profileert zich als de fietsgemeente van Drenthe. Andere speerpunten uit het nieuwe GVVP zijn dat belangrijke schoolroutes prioriteit hebben, dat alle gemeentelijke wegen zijn gecategoriseerd als erftoegangsweg en worden ingericht als 30 of 60 km/h weg. Ook is het belangrijk dat de gemeente samenwerkt met de provincie als wegbeheerder van onder andere de N855. De gemeente zet in op minimaal behoud van het huidige kwaliteitsniveau als het gaat om het OV, maar streeft naar verbetering van de kwaliteit. Zelf faciliteert de gemeente het openbaar vervoer door bij ontwikkelingen in een vroegtijdig stadium rekening te houden met aanwezigheid van openbaar vervoer. De gemeente is faciliterend door het aanbieden van bus vriendelijke infrastructuur, toegankelijke haltes en voorzieningen. In het GVVP wordt ook aandacht besteed aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte. In de Startnotitie Duurzaamheid staat dat er aandacht moet komen voor de reductie van CO2-emissie, waarbij in het kader van bereikbaarheid te denken valt aan (stimulering van) deelauto’s, thuiswerken – oftewel goede digitale bereikbaarheid –, verbeteren van het laadpalennet-werk en OV-hubs.

Bijlage 4 – Beleidsanalyse De gemeente Westerveld heeft veel beleid opgesteld voor verschillende thema’s. Het meeste van dit beleid is nog actueel en past binnen de vijf integrale, Westerveldse ambities. In deze bijlage bekijken we welke beleidsplannen en projecten er in Westerveld zijn en wat de rode lijn is van dat actuele beleid. Hiermee wordt duidelijk waar de gemeente al aan werkt, welk beleid eventueel aanvulling of aanscherping verdient en voor welke thema’s er misschien nog beleid ontbreekt. Vanuit deze beleidsanalyse is een aantal onderwerpen besproken tijdens de beide kaderstellende raadssessies. 1

Bereikbaar en veilig Westerveld

Inleiding De gemeente Westerveld wil bereikbaar en veilig zijn voor haar inwoners, bezoekers en werkenden. Het gaat hierbij om fysieke bereikbaarheid (per OV, auto, fiets en lopend) en de digitale bereikbaarheid. Het hebben van een bereikbare, leefbare en veilige fysieke en digitale infrastructuur is centraal uitgangspunt van de gemeente voor het goed kunnen wonen, werken en recreëren (Structuurvisie, 2013).

In de gemeente kan gratis en onbeperkt geparkeerd worden, maar alleen in de centra van Dwingeloo en Diever is parkeerregulering (blauwe zone) van toepassing. Om te bepalen of er in woongebieden sprake is van een parkeerprobleem wordt het stappenplan doorlopen. Bij nieuwe ontwikkelingen worden de parkeercijfers uit CROW publicatie 381 als parkeernorm gehanteerd. Voor Westerveld is hierbij de stedelijkheidsgraad ‘Niet stedelijk’ van toepassing. Uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen is dat het parkeren zoveel mogelijk op eigen terrein plaats vindt. (Tussentijdse samenvatting GVVP Westerveld 2020-2030).

In de gemeente Westerveld is niet alleen onderlinge bereikbaarheid van de dorpen en voorzieningen van belang, maar de bereikbaarheid naar omliggende gemeenten en steden is net zo belangrijk. Ongeveer twee op de drie inwoners in Westerveld werkt niet in de gemeente, maar elders in Nederland. Voor het aantrekken en behouden van bedrijven in Westerveld zijn snelle en gemakkelijke verbindingen met uitvalswegen belangrijk voor medewerkers. Werkgelegenheid bevindt zich vooral ten zuiden van Westerveld. Dankzij de A28 en A32 zijn Meppel, Hoogeveen maar ook Zwolle goed bereikbaar (Woonvisie 2017-2025).

De gemeente richt wegen in volgens de landelijke richtlijnen van Duurzaam Veilig zodat de weggebruiker weet wat van hem of haar verwacht wordt. Ook worden de meest onveilige locaties waar mogelijk aangepakt. Kwetsbare verkeersdeelnemers krijgen prioriteit en onveilige bermen in het buitengebied worden aangepast. Ook zet de gemeente in op gedragsbeïnvloeding door permanente verkeerseducatie, communicatie campagnes en handhaving (Tussentijdse samenvatting GVVP Westerveld 2020-2030).

Fysieke Bereikbaarheid In het laatste kwartaal van 2020 wordt een nieuw Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) vastgesteld. In dit nieuwe GVVP is het uitgangspunt dat het verkeer- en vervoerssysteem in de basis op orde is. De ambitie voor de komende periode is de bestaande kwaliteit vergroten en waar mogelijk worden maatregelen gekoppeld aan het beheer en/of onderhoud van infrastructuur. Duurzaamheid en circulair beheer zijn daarbij van belang. Investeringen zijn vooral gericht op het 95

Naast een goede infrastructuur is veiligheid van belang om inwoners en bezoekers op een prettige manier te kunnen laten verblijven en verplaatsen. Dit geldt voor zowel verkeersveiligheid als voor sociale veiligheid in de openbare ruimte, bijvoorbeeld voor toegankelijkheid van minder mobiele en/of eenzame inwoners. Uit het project BrinQ (2018), een uitgebreid participatietraject over de openbare ruimte in de gemeente, bleek ook dat sociale veiligheid en verkeersveiligheid als twee van de belangrijkste onderwerpen werden gezien door inwoners (Visie op de Openbare Ruimte, 2018).

Westerveld heeft gemiddeld een lage bevolkingsdichtheid en kenmerkt zich door natuur en agrarische activiteiten, waardoor het externe veiligheidsrisico in de gemeente relatief laag is. Toch is er een aantal bronnen in de gemeente, waaronder LPG-tankstations, de Johannes Postkazerne in Havelte/Darp en een aantal transportroutes voor gevaarlijke stoffen (N371, A28 en A32) en buisleidingen waarmee bij ontwikkelingen rekening gehouden moet worden. Ook is er een aantal veiligheidszones waar rekening mee moet worden gehouden, bijvoorbeeld rondom (toekomstige) windturbines en hoogspanningsleidingen (Brandweeradvies externe veiligheid bestemmingsplan Buitengebied Westerveld). De gemeente Westerveld toetst nieuwe ontwikkelingen aan de landelijke normen voor externe veiligheid.

Sociale Veiligheid Sociale veiligheid is één van de voorwaarden van een gezonde leefomgeving. Voor de sociale veiligheid wordt onder andere gewerkt aan een Handboek Openbare Ruimte, waarin handvaten worden opgenomen om samen met de inwoners te komen tot de inrichting van de openbare ruimte bij herinrichtingsplannen. Daarnaast zet welzijnswerk zich in om samen met jongeren veilige locaties voor hen in de openbare ruimte te creëren.

In de toekomst kunnen trends leiden tot aanpassing van het veiligheidsbeleid. Denk daarbij aan meer gebruik van nieuwe energiebronnen, waterstof, biomassa en technologie voor mobiel- en internet-netwerk. 2

Wat betreft veiligheid spelen in de gemeente uiteraard ook de recente ontwikkelingen rondom Covid-19 en de daarbij behorende maatregelen en handhaving hierop. Het gemeentelijk beleid gaat hier verder niet op in maar in de gemeente worden de landelijke maatregelen gevolgd.

Bedrijvig en gastvrij Westerveld

Inleiding Zoals eerder al werd benoemd heeft gemeente Westerveld een goed vestigingsklimaat voor ondernemers. De factoren voor een bedrijvig en gastvrije gemeente zijn met goede bereikbaarheid en gunstige ligging aanwezig. Naast deze factoren speelt de landelijke omgeving en het sterke sociale netwerk ook een rol. De recreatie- en toerismesector maakt hier graag volop gebruik van, maar is niet de enige. Onder andere defensie, zorgondernemers, de (land)bouwsector en overige innovatieve (wetenschappelijke) organisaties zoeken hun vestiging in Westerveld. De gemeente Westerveld is graag een bedrijvige en gastvrije gemeente.

Digitale Bereikbaarheid Naast fysieke bereikbaarheid is ook digitale bereikbaarheid cruciaal. Digitale bereikbaarheid maakt onderdeel uit van de nieuwe samenleving. Digitale bereikbaarheid is bijvoorbeeld van invloed op mobiliteit, openbare orde en veiligheid, werkgelegenheid, landbouw, gezondheid en klimaat. Landelijk is er een nieuw economisch beleidsveld wat vraagt om nieuwe kennis: deelplatformen. Met de economische ontwikkelingen binnen Westerveld (onder andere de aanwezigheid van Astron en Planetron) zijn nieuwe projectinitiatieven gericht op digitalisering van de economie op korte termijn te verwachten. Maar de deeleconomie is een nieuwe factor op huidige economische opgaven waardoor nog niet is te overzien welke gevolgen dit heeft voor de (lokale) bedrijvigheid.

Om een gastvrije gemeente te zijn voor iedereen, moet ook rekening gehouden worden met de toegankelijkheid. Iedereen, met en zonder beperking, moet kunnen genieten van het bijzondere landschap, de unieke natuur, musea en attracties. Ondernemers, horeca, hotels, zorgaanbieders, ervaringsdeskundigen en de gemeente Westerveld samenwerken om het bezoek van mensen met een beperking makkelijker te maken.

Externe veiligheid en veiligheidszones Naast de ‘zichtbare’ en ‘subjectieve’ veiligheid zijn ook externe veiligheid en veiligheidszones relevant voor de veiligheid in de leefomgeving. De gemeente 96

Het meest onderscheidende van Westerveld in regionaal perspectief is haar unieke toeristisch-recreatieve product, ook aanhakend bij de Nationale Parken en de acht beschermde dorpsgezichten en bijna 265 monumenten. Het bijzondere landschap, de unieke natuur en musea, evenementen en de Maatschappij van Weldadigheid vormen een omgeving die aantrekkelijk is voor toeristen. Samen met de recreatiesector is daarom een regiopromotieplan opgesteld (2012) waarin een vijf thematische speerpunten zijn opgenomen als ‘Unique Selling Points’ van de regio: 1. cultureel erfgoed en monumenten; 2. nominatie Unesco-erfgoed/De koloniën van Weldadigheid; 3. duisternis en sterren; 4. archeologie; 5. natuur.

te verbeteren, zodat het aanbod onderscheidend is en aansluit bij de wensen van de toeristen en recreanten. Naast het stimuleren van recreatie en toerisme, worden in de Structuurvisie (2013) en het Economisch Uitvoeringsplan (2015) meer kansen gezien om de lokale economie te versterken. Voorbeeld hiervan is het vergroten van het kwalitatief aanbod van voorzieningen en een gerichte acquisitie van bepaalde activiteiten en/of ondernemers en het faciliteren van nieuwe initiatieven of samenwerkingsverbanden. Een ander voorbeeld is het verbinden van dorpen, landschap, natuur en regio, waaronder het in samenwerking uitbreiden van routes en het versterken van de regionale samenwerking. Cultuur en Evenementen In de Structuurvisie (2013) is verder beschreven dat ook evenementen als kans worden gezien om de economie te versterken. Dit wordt onderschreven in de Cultuurvisie (2018) waarin staat dat Culturele initiatieven en evenementen bij moeten dragen aan het versterken van de lokale economie, recreatie en toerisme. De uitvoering hiervan ligt vast in de uitvoeringsregel Evenementen en Initiatieven waaraan aanvragen worden getoetst. Hierin staat dat de gemeente wil waarmaken en uitstralen dat iedereen ertoe doet, gehoord wordt en bijdraagt aan onze samenleving.

In deze uitvoeringsregel wordt ook getoetst aan toegankelijkheid en bruikbaarheid in de breedste zin van het woord, aan samenwerking en participatie van inwoners en organisaties en aan het bijdragen van een veilige en gezonde leefomgeving.

Recreatie en toerisme speelt een belangrijke rol: 1 op de 5 werknemers is werkzaam in de toeristisch/recreatieve sector en de sector is goed voor bijna € 1,2 miljoen aan bestedingen. De vele bezoekers aan de gemeente dragen bijvoorbeeld voor een groot deel bij aan het in stand houden van voorzieningen zoals winkels en horeca. Recreatie en toerisme vormt dan ook een belangrijke kans om de economie te versterken. Recreatie en Vitale Vakantieparken Voor de toekomst van de vakantieparken in de gemeente werkt de gemeente samen met andere Drentse gemeenten, Recreatieschap Drenthe, RECRON en provincie Drenthe aan het project Vitale Vakantieparken. De aanpak van het project Vitale Vakantieparken bestaat uit drie sporen: excelleren (uitblinken), vitaliseren (toekomstbestendig) en transformeren (ombuigen). Er is ondersteuning voor vakantieparken en campings die er goed voorstaan, om ze de mogelijkheid te bieden verder door te ontwikkelen (excelleren). Meebewegen in de markt, zorgen dat je als park een sterke recreatieve positie behoudt of ontwikkelt, ook voor in de toekomst (vitaliseren). Daarnaast worden parkeigenaren en/of verenigingen van eigenaren van terreinen zonder recreatieve mogelijkheden en kansen voor de toekomst, begeleid naar een passende andere bestemming (transformeren).

In principe zijn alle parken zelf aan zet om een actieve rol te spelen om de groei van het aantal ‘tijdelijke bewoners’ op recreatieparken tegen te gaan. Maar ook de gemeente ziet hier op toe. De focus van de gemeente is dat de vakantieverblijven recreatief aantrekkelijk blijven en zo mogelijk de kwaliteit van de recreatieparken

Het evenementenbeleid is aan actualisatie toe, omdat evenementen ook ruimtelijk moeten worden onderbouwd in een facetbestemmingsplan en omdat er diverse dilemma’s spelen rondom evenementen in de gemeente, zoals hinder voor omwonenden en hinder voor natuur, met name op locaties dichtbij kernen en/of natuurgebieden. Bij actualisatie van het evenementenbeleid moet ook klimaatadaptatie, vanuit het Deltaplan ruimtelijke adaptatie, en toegankelijkheid, vanuit het VN-verdrag Handicap, onderdeel zijn van de belangenafweging. Landbouw Landbouw is vanzelfsprekend een belangrijke sector voor de economie in een agrarische gemeente als Westerveld. Hierover is in de Structuurvisie opgenomen dat initiatiefnemers voor productie en verkoop van regionale producten 97

gestimuleerd en gefaciliteerd worden. Er is ruimte voor ontwikkeling in de sector regionaal en mondiaal, maar het behoud van de kenmerken van het landschap is hierbij een belangrijke voorwaarde.

vergroening en regionalisering die allen van invloed zijn op creëren van brede welvaart. De lokale economie wordt bekeken vanuit een regionale context en in samenhang met andere (provinciale) beleidsvelden als arbeidsmarkt, vrijetijdseconomie, ruimtelijke ontwikkeling, landbouw, energie, cultuur en mobiliteit en bereikbaarheid.

Verder bestaat de gemeentelijke visie voor landbouw uit het accommoderen van een concurrerende en duurzame landbouw en het streven naar minimaal het handhaven van het productieniveau. De gemeente wil de landbouw een reëel en haalbaar ontwikkelingsperspectief bieden. En samen met de agrarische sector te onderzoeken welke bijdrage de agrarische sector in onze gemeente zou kunnen leveren in de ruimtelijke opgaven die op ons af komen waarbij het uitgangspunt is dat de scheiding tussen natuur en landschap minder hard wordt en er voldoende ruimte ontstaat om ons waardevolle cultuurlandschap en haar biodiversiteit te behouden en versterken en een toekomstbestendige en duurzame landbouw te stimuleren.

3

Leefbaar en inclusief Westerveld

Inleiding De gemeente Westerveld is voornamelijk een woongemeente. De gemeente telt een groot aantal dorpen en buurtschappen. Het buitengebied van de gemeente wordt gekenmerkt door agrarische activiteiten en natuur. De gemeente Westerveld is hiermee een groene en landelijke woonomgeving waarin het prettig wonen, werken en verblijven is, voor iedereen. Het gemeentelijk beleid, zoals het woonbeleid en het sociale beleid, is erop gericht dit te behouden en de kwaliteit te vergroten.

Bedrijventerreinen Voor bedrijventerreinen geldt dat er in de Structuurvisie grenzen worden gesteld aan grootschalige bedrijvigheid. Bij Dwingeloo en eventueel Havelte is uitbreiding kansrijk. De gemeente ziet verder kansen in bedrijven met een lokale kringloop en kennisbedrijven die op zoek zijn naar een aantrekkelijke landschappelijke locatie.

Wonen Prettig wonen, moet nu en in de toekomst, zowel in de vier zogenaamde ‘voorzieningendorpen’ kunnen, als in dorpen waar vrijwel geen voorzieningen (meer) zijn. Een goede bereikbaarheid van voorzieningen in de nabije omgeving en sociale verbondenheid is daarbij belangrijk. De gemeente wil de kwaliteit van het wonen in Westerveld - de rust, ruimte, de groene uitstraling en de bereikbaarheid - promoten zodat steeds meer jonge gezinnen met kinderen in Westerveld komen wonen.

Economie Hoewel er zo op meerdere vlakken gemeentelijk beleid is voor de bedrijvigheid in de gemeente, staat de economie van Westerveld natuurlijk niet op zichzelf. De gemeente is onderdeel van het regioverband Regio Zwolle. Dit is een sterk samenwerkingsverband met bestuurlijke samenwerking van ondernemers, onderwijs, maatschappelijke organisaties en overheden (22 gemeenten en 4 provincies) waarin de centrale opgave is om de regio ‘duurzaam verantwoord’ te laten doorgroeien. Circulair ondernemen is daarin cruciaal. Het gaat in dit samenwerkingsverband overigens niet alleen over economische groei, maar om het stimuleren van een brede welvaart. Regio Zwolle werkt daarom aan vijf tafels, namelijk Bereikbaarheid, Economie, Energie, Leefomgeving en Human Capital. (Bidbook Regio Zwolle, 2019).

Het grootste deel van de woningvoorraad in de gemeente bestaat uit koopwoningen (80%). Hierbij gaat het vaak om grote vrijstaande woningen. Maar door vergrijzing, toename van kleine huishoudens, bevolkingskrimp en de energietransitie verandert de behoefte. De gemeente wil de bestaande woningvoorraad toekomstbestendiger maken door verduurzaming en het levensloopgeschikt maken van woningen te stimuleren. Als er nieuwbouw plaats kan vinden, willen wij of zelf of met ontwikkelende partijen streven naar differentiatie in woningtype waardoor zoveel mogelijk doelgroepen een kans krijgen; starters, kleine huishoudens, levensloopbestendige woningen of bijzondere woonvormen. Ouderen worden gestimuleerd in het langer zelfstandig moeten blijven wonen door in te zetten op gelijkvloerse woningen in

Er is een economisch uitvoeringsplan (2015). Vanuit het collegeakkoord wordt wel ingezet op het aantrekken van bedrijven en het creëren en behouden van werk. Hierbij wordt ingespeeld op kansen en ontwikkelingen zoals digitalisering, 98

voorzieningendorpen, door te investeren in internetverbindingen, door woonen/of energiecoaches in te zetten. Zij kunnen adviseren bij het aanpassen en/of verduurzamen van woningen. Wij gaan onderzoeken of wij leningvormen in gaan zetten. Andere trends zijn het combineren van doelgroepen en rollen door bijvoorbeeld Knarrenhof, tijdelijke mantelzorgunits op eigen erf, leegstaande grote panden verbouwen tot appartementen of splitsing van boerderijen. Dit kan bijdragen aan de ambitie dat voor starters en mensen met een laag inkomen voldoende woningen beschikbaar moeten blijven (Woonvisie 2019-2025). In de samenlevingsagenda wordt het behalen van Westerveld als een aantrekkelijke woongemeente voor jongeren en jonge gezinnen benoemd als aandacht gebied.

Voorzieningen bieden niet alleen een dienst of functie, het zorgt in veel gevallen ook voor toename van de sociale cohesie en betere leefbaarheid (ervaren gezondheid en veiligheid) in dorpen. Om de leefbaarheid nog eens extra te stimuleren, heeft de gemeente een subsidieregeling opgesteld voor initiatieven uit de samenleving die bijdragen aan de sociale cohesie, gezonde leefstijl, duurzaamheid, economie, toerisme, leefbaarheid en ontwikkeling van de gemeente. Van deze subsidieregeling wordt regelmatig gebruikt gemaakt, bijvoorbeeld voor het realiseren van een laagdrempelige ontmoetingsruimte, een beweegtuin, een gezamenlijke voedseltuin, het opzetten van een repair café, de aanschaf van hanging baskets, etc. (Uitvoeringsregel initiatieven). Initiatieven zijn van toegevoegde waarde voor gemeenschapsontwikkeling. Inwoners die zich inzetten voor de gemeente, die initiatief nemen om elkaar te helpen en om de leefbaarheid in hun dorp te vergroten worden met de subsidieregeling gestimuleerd. Dat past ook heel goed in de huidige maatschappij waarin we het hebben over participatie, zelfredzaamheid van inwoners, een meer faciliterende rol van de overheid, oplossingen die in samenwerking tot stand komen en een gemeente waarin alle inwoners zich verantwoordelijk voelen voor zorg en welzijn voor de mensen en omgeving en een gezonde leefstijl.

Voorzieningen Er wordt in de gemeente onderscheid gemaakt in type dorpen, namelijk voorzieningendorpen, dynamische dorpen en woondorpen. Er zijn vier voorzieningendorpen, namelijk Diever, Dwingeloo, Havelte en Vledder. In voorzieningendorpen is een veelheid aan publieke en commerciële voorzieningen aanwezig. In deze dorpen moeten de voorzieningen op peil gehouden worden en vervoersdiensten tussen dorpen en voorzieningen gestimuleerd. In woondorpen zijn vrijwel geen voorzieningen aanwezig maar staat wonen centraal. Daartussen zijn er de zogenaamde dynamische dorpen waar naast het wonen nog een beperkt aantal voorzieningen aanwezig is, zoals een dorpshuis, basisschool of sportvoorziening. Om een minimumaanbod van voorzieningen te kunnen blijven bieden, wordt door de gemeente ingezet om deze voorzieningen te behouden. Waar in de voorzieningendorpen een grotere rol wordt gezien voor externe partijen (omdat hier meer draagvlak is), wordt in dynamische dorpen een grotere (financiële) rol gezien voor gemeente voor het behoud van openbare voorzieningen (basisscholen, dorpshuizen en sportvoorzieningen) (Structuurvisie, 2013). Waar (fysieke) voorzieningen de basisbehoefte van een dorp overstijgen zet de gemeente in op het behoud door clustering.

Uitgangspunten hierbij zijn dat kwaliteit gaat vóór afstand en dat indien er alternatieve voorzieningen aanwezig zijn, er alleen wordt geïnvesteerd in multifunctioneel bruikbare ruimten. Dit geldt ook voor onderwijs. Westerveld wil een kindvriendelijke gemeente zijn met goed onderwijs. Kwaliteit gaat ook hier boven afstand. De gemeente wil het voortgezet onderwijs zolang mogelijk in de gemeente behouden (Sociale Structuurvisie, 2012).

Aantrekkelijke bebouwde omgeving Behalve aanwezigheid van voorzieningen en voldoende, geschikte woningen is ook een aantrekkelijk gebouwde omgeving, passend bij de onderscheidende karaktereigenschappen van de gemeente, een publiek belang die de kwaliteit van de leefomgeving beïnvloedt. Het toetsingskader hiervoor is de Welstandsnota (2010, herziening is nog niet vastgesteld), het Welstandsbeleid voor gebied van de Maatschappij van Weldadigheid (2012) en het Beeldkwaliteitsplan buitengebied Westerveld. Inclusie Zoals in de inleiding van dit thema is vermeld, wil Westerveld een gemeente zijn voor iedereen. Voor jong en oud, wat ook blijkt uit het woonbeleid, maar bijvoorbeeld ook voor mensen met een beperking. Het VN-verdrag Handicap verplicht de overheid én de samenleving om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking vanzelfsprekend mee kunnen doen in de samenleving. Of iemand nu een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking heeft, iedereen moet mee kunnen doen in de samenleving. In dit kader heeft de gemeente een lokale inclusieagenda opgesteld waarin een aantal concrete acties is opgenomen waar de 99

gemeente mee aan de slag gaat. Voorbeelden van acties zijn het vergroten van de bewustwording rondom dit thema, het aanpakken van eenzaamheid, toegankelijke informatievoorziening, digitale toegankelijkheid, het betrekken van mensen met een beperking bij ontwikkeling van beleid en het fysiek toegankelijker maken van dorpen, vooral straten en brinken die zijn ingericht met kinderkopjes en dorpshuizen (Westerveld Inclusief).

4

Gezond en groen Westerveld

Inleiding Gezondheid is één van de integrale thema’s die in de Omgevingswet wordt nagestreefd. Het is ook één van de thema’s die de laatste jaren in het gemeentelijk beleid van Westerveld nadrukkelijk naar voren komt en bijvoorbeeld ook één van de redenen waarom de fiets speerpunt is van het GVVP. In de integrale ambities is gezondheid gekoppeld aan groen, omdat een leefomgeving waarin natuur en water in de buurt is, uiteindelijk nog meer bijdraagt aan de (fysieke en mentale) gezondheid van de inwoners.

Om de leefbaarheid en inclusiviteit te verbeteren is een plan van aanpak voor eenzaamheid opgesteld. Zoals bij trends en ontwikkelingen te lezen is, speelt eenzaamheid in een aantal dorpen een grote(re) rol. We willen deze eenzaamheid graag doorbreken, zodat iedereen zich lichamelijk én geestelijk gezond voelt. We doen dat in samenwerking met Welzijn MensenWerk en door aan te sluiten bij initiatieven uit de samenleving. Volgend op de landelijke campagne Eén tegen Eenzaamheid, is er de Westerveldse aanpak. In de aanpak ligt de focus op het doorbreken van eenzaamheid: we kunnen niet alle eenzaamheid oplossen, maar we kunnen wel íemands eenzaamheid doorbreken. We investeren in een verbonden samenleving waarin we omzien naar elkaar (Plan van aanpak Eenzaamheid).

Zorglocaties Het regelen van goede zorg is in de gemeente een belangrijke, voornamelijk gemeentelijke, taak. Dit zal een steeds belangrijker onderwerp worden in de gemeente, omdat de gemeente hierin steeds meer verantwoordelijkheden krijgt en omdat door vergrijzing ook steeds meer mensen hier gebruik van zullen maken. De gemeente Westerveld leent zich, vanwege haar agrarische en recreatieve uitstraling, bij uitstek voor de vestiging van particuliere zorg, groot en klein. De gemeente vindt het belangrijk dat grootschalige particuliere zorg- en opvanginstellingen draagvlak hebben in de gemeente, waarbij haar karakter als agrarische en recreatieve gemeenten niet wezenlijk aangetast wordt. Dit wordt bijvoorbeeld voorkomen door geen cluster van zorgvoorzieningen toe te staan. Verder wordt met name ruimte geboden aan vestigingsmogelijkheden van kleinschalige zorgvoorzieningen, zoals zorgboerderijen, die bestemd zijn voor de eigen, Westerveldse inwoners en mensen met een sociale binding in de gemeente. Zorgvoorzieningen, welzijns- en ouderenwerk moet zoveel mogelijk geaccommodeerd worden in bestaande voorzieningen zoals dorpshuizen, bibliotheken en scholen (Structuurvisie 2013, Nota toetsingskader zorg- en opvangvoorzieningen).

Gemeente Westerveld wil integraal werken en heeft besloten dat er in alle beleidsdocumenten rekening wordt gehouden met leefbaarheid en inclusiviteit. Er zijn nu een aantal beleidsdocumenten in ontwikkeling om de leefbaarheid en inclusiviteit in de gemeente te verbeteren, zoals het opstellen van een sociaal plan voor eenzaamheid, een regionaal plan voor beschermd wonen en een armoede agenda. In het beleidskader sociaal domein van de Gemeente Westerveld is vastgesteld dat de toegang tot ondersteuning dichtbij, laagdrempelig en integraal moet zijn. Het is de ambitie om de toegang zo te organiseren dat inwoners met vragen op alle levensdomeinen bij een integrale toegang terecht kunnen. Op deze manier vinden inwoners zo snel mogelijk een antwoord op hun vragen. Het verder vormgeven van onze integrale toegang verloopt stapsgewijs. In 2015 zijn (nieuwe) taken op het gebied van Jeugd en Wmo in uitvoering genomen. Vanaf 2017 is voor Jeugd en Wmo een integrale toegang gecreëerd. In 2020 is de Participatiewet toegevoegd aan de integrale toegang.

Gezonde leefstijl De gemeente wil een gezonde leefstijl bevorderen voor alle inwoners. Inwoners die een gezond eet- en beweegpatroon hebben. Inwoners die zelfredzaam zijn en daar waar nodig een sociaal netwerk hebben die zij kunnen inzetten. Zij wil hiertoe vooral inzetten op kwetsbare inwoners, die minder zelfredzaam zijn. Zij wil stimuleren dat dit sociale netwerk rondom hen wordt gevormd, zodat de kwetsbaarheid wordt verminderd. Dat er specifieke programma’s en activiteiten 100