Omgevingsvisie Westerveld (januari 2022) - met arceringen
Tekst van het document
1
Gemeente Westerveld / BügelHajema Adviseurs Januari 2022
2
4.
INHOUDSOPGAVE 0.
Welkom
4
1.
Visie
6
1.1
Visie op de Omgevingswet: anders werken
6
1.2
Visie op de invulling van onze rol
6
1.3
Strategische visie
6
1.3.1 Wie zijn wij: onze plek in de regio
7
1.3.2 Ons toekomstbeeld
8
1.3.3 Werken aan Global Goals
10
Gemeentebrede keuzes
10
1.4.1 … een bereikbaar en veilig Westerveld
11
1.4.2 … een bedrijvig en gastvrij Westerveld
12
1.4.3 … een leefbaar en inclusief Westerveld
12
1.4.4 … een gezond en groen Westerveld
14
1.4.5 … een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld
16
1.4
2.
3.
Gebiedskompassen
19
2.1
Kolonie Maatschappij van Weldadigheid
22
2.2
Beekdalen
24
2.3
Oude veldontginningen
26
2.4
Natuurgebieden
28
2.5
Havelte
30
2.6
Dwingeloo
32
2.7
Diever
35
2.8
Vledder
37
2.9
Overige dorpen
39
Idee
5.
Stappenplan
42
3.2
Disclaimer
43
44
4.1
Werken in een beleidscyclus
45
4.2
Monitoring van de Omgevingsvisie
45
4.3
Samenhang tussen Omgevingsvisie, Programma’s en Omgevingsplan
46
4.3.1 Programma’s
46
4.3.2 Omgevingsplan
46
4.4
Samenhang met milieubeginselen
46
4.5
Effecten op het milieu
47
4.6
Samenhang met de Wet voorkeursrecht
49
4.7
Uitvoeringsagenda
49
4.8
Kostenverhaal
55
Achtergrond
56
5.1
Het proces
57
5.2
Gebruikte informatie
58
Resultaten campagne Westerveld Natuurlijk
58
Leefomgevingsfoto
58
Trends en ontwikkelingen
58
Relatie met bestaand beleid
59
5.3.1 Relatie met de opgaven vanuit hogere overheden
59
5.3.2 Relatie met het provinciaal beleid
59
5.3
5.3.3 Relatie tussen Omgevingsvisie en overig gemeentelijk beleid 5.4
Link met Landschapsbiografie
Bijlagen
41
3.1
Uitvoering en monitoring
3
60 60 62
Bijlage 1 – Resultaten Campagne Westerveld Natuurlijk
63
Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto
65
Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen
89
Bijlage 4 – Beleidsanalyse
95
0.
Welkom
4
Deze Omgevingsvisie bevat het toekomstbeeld van en voor de gemeente Westerveld.
Deze Omgevingsvisie bestaat uit vijf onderdelen:
De omgevingsvisie is de integrale langetermijnvisie op de ontwikkeling van onze
1.
gemeente en gaat over de hele fysieke leefomgeving. De visie geeft richting aan wat
Het deel ‘Visie’. Hier leest u ons toekomstbeeld voor 2040 en de manier waarop we onder de Omgevingswet willen (samen)werken.
we in 2040 bereikt willen hebben en is daarmee ook voor u van belang. We kijken in
2.
Het deel ‘Gebiedskompassen’. In dit deel leest u eerste onze gemeentebrede
deze visie daarmee ver vooruit. Dat is zo hier en daar natuurlijk nog best abstract.
ambities en keuzes. Die maken we vervolgens concreet naar 9 deelgebieden.
Maar met alleen ambities zijn we er nog niet. Om onze ambities te realiseren zijn
Voor elk gebied beschrijven wat het karakter is, wat er bijzonder is en welke
namelijk concrete doelen en acties nodig. In deze Omgevingsvisie leest u daarom niet
koers we voor het gebied zien.
alleen wat onze ambities zijn, maar ook met welke acties we op korte termijn aan de
3.
slag gaan. En daarbij hebben we uw hulp nodig. Ook uw ideeën en plannen kunnen
Het deel ‘Idee’. In dit deel leest u wat u kan doen en wat wij doen als u een plan heeft in onze gemeente.
bijdragen aan het realiseren van onze ambities.
4.
Het deel ‘Uitvoering en monitoring’. Dit deel geeft u informatie over de
We nodigen u daarom van harte uit om bij te dragen aan de ontwikkeling van onze
beleidscyclus en de manier waarop we de Omgevingsvisie zullen evalueren en
mooie gemeente.
monitoren. In dit deel vindt u ook een aantal juridische aspecten. 5.
Het deel ‘Achtergrond’. Alle informatie die we hebben gebruikt om deze
De Omgevingsvisie beweegt zich dus op meerdere schaal- en detailniveaus, van
Omgevingsvisie te maken, leest u in dit deel. Daar hebben we ook opgenomen
globaal tot meer concreet. Het is goed om dat te beseffen als u de Omgevingsvisie
welke stappen we hebben doorlopen om tot een Omgevingsvisie te komen.
leest.
5
1.
Visie
1.1
Visie op de Omgevingswet: anders werken
De samenleving is continu in beweging. In de participatiesamenleving komen initiatieven en ontwikkelingen meer en meer vanuit de samenleving. We willen samen met dorpsraden, inwoners en ondernemers komen tot oplossingen voor knelpunten. Deze manier van met elkaar omgaan heeft gevolgen voor de fysieke leefomgeving en hoe onze inwoners en ondernemers daar gebruik van willen maken en zorg voor dragen. We scheppen als gemeente randvoorwaarden, bieden kansen en nemen (bureaucratische) obstakels weg. Dit betekent dat we enerzijds ruimte bieden, maar anderzijds ook kaders stellen; de gemeente is en blijft namelijk verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke ordening en de daarbij horende keuzes in de fysieke leefomgeving. We hebben een belangrijke rol als beschermer van diverse belangen, zoals bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid en de inrichting van de leefomgeving.
1.2
Visie op de invulling van onze rol
We streven ernaar dat Westerveld een actieve, gastvrije en saamhorige samenleving is, gekenmerkt door sociale veerkracht en leefbaarheid. Dit willen we bereiken door te kiezen voor een meer faciliterende rol en minder een regievoerende. Dat betekent ook dat we meebewegen met maatschappelijke ontwikkelingen, en als partner optrekken met onze samenleving. Geen overheid dus die vooral controleert en stuurt, maar een overheid die samenwerkt en faciliteert. Daarbij past ook deregulering en het kiezen voor maatwerk. En dat is precies wat deze Omgevingsvisie wil uitstralen: minder regels, meer maatwerk. Daarnaast houden we onze rol als belangenvertegenwoordiger en uitvoerder van wettelijke taken. Het spanningsveld tussen partner zijn en uitvoerder van wettelijke taken, vraagt een andere manier van werken. Zowel het college, de gemeenteraad als de medewerkers moeten zich hier continu bewust van zijn. De Omgevingsvisie bevat daarom geen gedetailleerde blauwdruk van de toekomst, maar beschrijft de koers. Samen met de inwoners en externe partijen geven we nader invulling aan die koers. In die samenwerking zien wij onze rol als volgt: 1.
We bieden ruimte voor ontwikkelingen, maar willen dat onze waarden en kwaliteiten behouden blijven.
2.
We leggen minder op voorhand vast in regels, maar willen in dialoog komen tot maatwerk. Of andersom: we laten waar mogelijk vrij, en reguleren daar waar nodig.
3.
We benaderen de opgaven in de fysieke leefomgeving integraal. Dit betekent dat we waar mogelijk functies combineren, zodat de beschikbare ruimte optimaal wordt gebruikt.
4.
De Omgevingsvisie beschrijft onze visie. Daar waar de Omgevingsvisie afwijkt van beleid en regels van rijk en provincie gaan we in overleg op zoek naar ruimte om te experimenteren en pionieren.
5.
1.3
We monitoren de ambities uit deze Omgevingsvisie en sturen bij wanneer dat wenselijk is.
Strategische visie
6
1.1
1.
Visie op de Omgevingswet: anders werken
We bieden ruimte voor ontwikkelingen, maar willen dat onze waarden en kwaliteiten behouden blijven.
De samenleving is continu in beweging. In de participatiesamenleving komen 2.
initiatieven en ontwikkelingen meer en meer vanuit de samenleving. We willen
We leggen minder op voorhand vast in regels, maar willen in dialoog komen
samen met dorpsraden, inwoners en ondernemers komen tot oplossingen voor
tot maatwerk. Of andersom: we laten waar mogelijk vrij, en reguleren daar
knelpunten. Deze manier van met elkaar omgaan heeft gevolgen voor de fysieke
waar nodig. 3.
leefomgeving en hoe onze inwoners en ondernemers daar gebruik van willen
We benaderen de opgaven in de fysieke leefomgeving integraal. Dit
maken en zorg voor dragen. We scheppen als gemeente randvoorwaarden, bieden
betekent dat we waar mogelijk functies combineren, zodat de beschikbare
kansen en nemen (bureaucratische) obstakels weg. Dit betekent dat we enerzijds
ruimte optimaal wordt gebruikt. 4.
ruimte bieden, maar anderzijds ook kaders stellen; de gemeente is en blijft
De Omgevingsvisie beschrijft onze visie. Daar waar de Omgevingsvisie
namelijk verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke ordening en de daarbij
afwijkt van beleid en regels van rijk en provincie gaan we in overleg op zoek
horende keuzes in de fysieke leefomgeving. We hebben een belangrijke rol als
naar ruimte om te experimenteren en pionieren. 5.
beschermer van diverse belangen, zoals bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid en de
We monitoren de ambities uit deze Omgevingsvisie en sturen bij wanneer dat wenselijk is.
inrichting van de leefomgeving.
1.3
Strategische visie
samenleving is, gekenmerkt door sociale veerkracht en leefbaarheid. Dit willen we
1.3.1
Wie zijn wij: onze plek in de regio
bereiken door te kiezen voor een meer faciliterende rol en minder een
De gemeente Westerveld staat niet op zichzelf. Voor een toekomstgerichte koers
regievoerende. Dat betekent ook dat we meebewegen met maatschappelijke
vinden wij het belangrijk om bewust stil te staan bij de functie en plek die we in de
ontwikkelingen, en als partner optrekken met onze samenleving. Geen overheid
regio (willen) vervullen. We hebben diverse samenwerkingsverbanden in de regio.
dus die vooral controleert en stuurt, maar een overheid die samenwerkt en
Zo zijn we aangesloten bij de P10-Plattelandsgemeenten, Regio Zwolle,
faciliteert. Daarbij past ook deregulering en het kiezen voor maatwerk. En dat is
Kennispoort Regio Zwolle, de Eems Dollard Regio (EDR), MKB Noord en het
precies wat deze Omgevingsvisie wil uitstralen: minder regels, meer maatwerk.
Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). In het kader van de Regio Zwolle
Daarnaast houden we onze rol als belangenvertegenwoordiger en uitvoerder van
werken we bijvoorbeeld actief en gericht aan een ‘sociaal-sterke, circulaire,
wettelijke taken. Het spanningsveld tussen partner zijn en uitvoerder van
innovatieve en klimaatbestendige groeiregio’. Die samenwerkingsverbanden
wettelijke taken, vraagt een andere manier van werken. Zowel het college, de
vinden we waardevol.
gemeenteraad als de medewerkers moeten zich hier continu bewust van zijn.
Tegelijk heeft Westerveld (binnen de regio) een uniek profiel: we zijn een groene,
1.2
Visie op de invulling van onze rol
We streven ernaar dat Westerveld een actieve, gastvrije en saamhorige
agrarische gemeente met een ongekende rijkdom aan cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden.
De Omgevingsvisie bevat daarom geen gedetailleerde blauwdruk van de toekomst, maar beschrijft de koers. Samen met de inwoners en externe partijen geven we nader invulling aan die koers. In die samenwerking zien wij onze rol als volgt: 7
Concreet komt dit tot uitdrukking in onze ‘Unique Selling Points’: 1.3.2
Ons toekomstbeeld1
1.
Natuur
2.
Duisternis en sterren
3.
Cultuur, erfgoed en monumenten
4.
Landschap
5.
Koloniën van Weldadigheid (tevens Unesco-Werelderfgoed)
We zijn een vitale gemeente
6.
Archeologie
In de afgelopen jaren is er veel gerealiseerd op het gebied van bewegen in de buurt
Het is 2040…
en sportactiviteiten. Onze fysieke leefomgeving nodigt uit tot ontmoeten en Op dat profiel, en op die Unique Selling Points, willen we als gemeente regionaal
verblijven. Onze vele culturele activiteiten dragen bij aan de mentale gezondheid
en nationaal worden herkend. We richten ons beleid dan ook op het herkenbaar
van onze inwoners. Door middel van gerichte campagnes en voorlichting weten we
houden van onze gemeente en maken keuzes die daarbij horen. Zo passen bij ons
veel inwoners te bereiken en te activeren. Een steeds grotere groep mensen wordt
profiel bijvoorbeeld geen Vinex-wijken, bovenregionale bedrijventerreinen of
daardoor gezond oud in onze gemeente.
massatoerisme. Wat wel past is dorps wonen in een groene omgeving (excellent wonen). Wat ook
Door bundeling hebben we onze voorzieningen op peil weten te houden. Een
past is ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid. Onze ligging nabij de A28, de A32
aantal voorzieningen hebben we geconcentreerd in het midden van de gemeente
en grotere plaatsen als Assen, Meppel, Beilen en Steenwijk maakt dat Westerveld
(ruwweg het gebied Diever – Dwingeloo), om deze voor iedereen toegankelijk te
goed als uitvalsbasis kan dienen voor dergelijke bedrijven.
houden.
Wat betreft het toerisme is onze gemeente een gebied voor de fijnproever. We Anno 2040 doet iedereen mee. De openbare gebouwen zijn voor iedereen volledig toegankelijk. Ook onze digitale toegankelijkheid is optimaal. We hebben Westerveld uitgeroepen tot Regenbooggemeente, omdat we ons actief inzetten voor de acceptatie van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en intersekse personen (LHBTI's).
streven naar een onderscheidend toeristisch aanbod passend bij de identiteit van onze gemeente.
We zijn een excellente woongemeente In het Daily Urban System2 van Zwolle neemt Westerveld anno 2040 een steeds prominentere plek in. We merken dat Westerveld een aantrekkelijke gemeente is om te wonen, te werken en te recreëren. Het decor van onze drie grote natuurgebieden
geeft
daaraan
een
extra,
parkachtige,
dimensie. Ons
Plek in de regio
woningaanbod is divers en afgestemd op doelgroep en behoefte. Mede door het
1
2 Een Daily Urban System (DUS) is het gebied rond een stad waarbinnen de belangrijkste dagelijkse
Deze paragraaf is geschreven in de toekomstige tijd; waar we in 2040 willen staan.
woon- werkverplaatsingen zich afspelen
8
mogelijk maken van vernieuwende en innovatieve woonvormen, blijven jongeren vaker en langer in onze gemeente wonen. In bepaalde, delen van het landelijk gebied is de woonfunctie verder tot ontwikkeling gekomen. Specifiek voor onze oudere inwoners zijn gelijkvloerse woningen en appartementen gerealiseerd. We hebben - naast de bestaande in- en uitbreidingslocaties - vooral woningen gebouwd in het midden van de gemeente. Op die manier hebben we het gebied Diever – Dwingeloo kunnen versterken. Door de woningbouw in dat gebied te concentreren, hebben de dorpen hun eigen karakter kunnen behouden. We zijn een sterke, economische, recreatieve en agrarische gemeente Er heerst een goed vestigings- en ondernemersklimaat. Er worden volop nieuwe ondernemingen opgestart en bestaande bedrijven groeien. In de afgelopen jaren
Dolfing ven in het Dwingelderveld (foto: archief gemeente Westerveld)
zijn we samen met ondernemers tot mooie maatwerkoplossingen gekomen. Onze regels zijn flexibel en het is gelukt om (passende) werkgelegenheid te behouden
Terugkijkend op de periode tussen 2020 en 2040 heeft de transitie naar duurzame
en aan te trekken. Onze bedrijventerreinen zijn in trek. En op locaties van
(kringloop)landbouw vorm gekregen. Als gemeente hebben we die transitie
voormalige (agrarische) bedrijven en bedrijfsgebouwen in het landelijke gebied
ondersteund en begeleid. De (milieu)druk op de woon- en leefomgeving is
worden succesvol nieuwe bedrijven opgestart, waarbij we bij voormalige
afgenomen. Onze agrarische sector bloeit.
agrarische bedrijven ook (bijzondere) woonvormen hebben zien ontstaan. Daarmee hebben we dreigende verpaupering een halt kunnen toeroepen.
We zijn een dynamische, innovatieve gemeente Tussen 2020 en 2040 zijn grote stappen gezet op het gebied van klimaat, energie
Toeristen en dagjesmensen weten ons volop te vinden, voelen zich welkom en
en
komen tot rust binnen onze gemeente. De gemeente ademt een sfeer van
duurzaamheid.
Onze
fysieke
leefomgeving
is
aangepast
op
de
klimaatverandering en er zijn belangrijke stappen gezet richting een
saamhorigheid, gemoedelijkheid en rust. De vier grote kernen hebben we een
energieneutraal Westerveld. Een aantal dorpen in de gemeente is energieneutraal.
eigen toeristisch accent gegeven. We merken dat Diever, Havelte, Dwingeloo en Vledder daarop in toenemende mate worden herkend. Onze natuurgebieden en
Door een preventieve aanpak, en in overleg met de betrokken partijen, is het
de vele andere historische en landschappelijke elementen en structuren, ons
gelukt de ondergrondse drinkwatervoorraad te beschermen tegen dreigende
erfgoed, monumenten en de mooie dorpen, vormen belangrijke trekpleisters. We
verontreinigingen (zoals olie, chemicaliën, zware metalen, beschermings- en
onderscheiden ons ook als gebied in Nederland waar ’s nachts nog echte duisternis
bestrijdingsmiddelen).
is en sterren goed zichtbaar zijn. De Koloniën van Weldadigheid hebben de status van werelderfgoed gekregen; als gemeente profiteren we daar volop van.
Door de inzameling, het transport en de behandeling van afvalwater beperken wij de risico’s voor de volksgezondheid en het watersysteem. 9
Er bleek behoefte te bestaan aan proeftuinen en experimenteerruimte waar nieuwe technologische innovaties worden ontwikkeld en beproefd. Als gemeente zijn we daar, in samenwerking met onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en inwoners mee aan de slag gegaan, met mooie resultaten. In het proces om te komen tot het Ambitiedocument, zijn vijf integrale ambities geformuleerd. 1.
… een bereikbaar en veilig Westerveld
2.
… een bedrijvig en gastvrij Westerveld
3.
… een leefbaar en inclusief Westerveld
4.
… een gezond en groen Westerveld
5.
… een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld
Op nagenoeg alle beleidsterreinen die door de Global Goals worden omvat, staat de gemeente Westerveld voor opgaven. Via het uitvoeren van de Omgevingsvisie wil de gemeente bijvoorbeeld werken aan een goede gezondheid (GG3), betaalbare en duurzame energie (GG7), economische groei (GG 8), verantwoorde
In het hierboven beschreven toekomstbeeld voor 2040 komen onze vijf integrale
productie (GG 12), klimaatactie (GG 13), veiligheid en sterke publieke diensten (GG
ambities duidelijk herkenbaar terug.
16). We zien kortom verbinding met onze eigen strategische doelstellingen. 1.3.3
Daarom nemen we verantwoordelijkheid en profileren we ons als Global Goals
Werken aan Global Goals
gemeente.
In 2015 heeft de Verenigde Naties 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen vastgesteld, die zijn geadopteerd door alle lidstaten en een belangrijke gezamenlijke agenda vormen. Ook de Nederlandse regering heeft zich verbonden
1.4
Gemeentebrede keuzes
aan de Global Goals. De inzet van gemeenten is nodig om de doelen te realiseren,
De Omgevingsvisie bevat, vanuit het doorlopen participatieproces, de
omdat deze raken aan belangrijke opgaven voor lokale overheden zoals het
gemeentelijke koers voor de fysieke leefomgeving. Bij die koers horen keuzes. Met
terugdringen van ongelijkheid, maatschappelijke integratie, duurzame productie
die keuzes geven we invulling en richting aan de vijf integrale ambities. Een aantal
en consumptie, een leefbare en veilige leefomgeving en kwalitatief en participatief
van die keuzes is te koppelen aan een concreet gebied (of plek). Die
bestuur. Westerveld heeft zich als ‘Global Goals-gemeente’ verbonden aan dit
gebiedsgerichte keuzes staan centraal in onderdeel 2. Er zijn echter ook keuzes die
programma en handelt hier in de praktijk naar. Ook wij willen namelijk graag
gelden voor de hele gemeente. Die keuzes lichten we hieronder toe.
bijdragen aan een rechtvaardige, veilige en welvarende wereld. Daarnaast vinden we de Global Goals een heldere en bruikbare leidraad voor de ontwikkeling van
Als gemeente zijn we ambitieus. We vinden veel onderwerpen belangrijk. Het is
beleid.
ons streven om zoveel mogelijk van onze ambities te realiseren. Tegelijk zijn we
10
ook realistisch. In deze Omgevingsvisie zijn meer ambities en acties opgenomen
d)
De komende 15 jaar is er op het gebied van fysieke bereikbaarheid veel
dan we op korte termijn kunnen realiseren. Daarom zullen we moeten prioriteren.
verandering te verwachten, waarop wij zo goed mogelijk proberen in te
Prioritering kan inhouden dat we als gemeente niet altijd zelf de uitvoering op ons
spelen.
nemen, maar deze bij externe partijen neerleggen. Dit neemt niet weg dat de regie
e)
We gaan voor Slimme Mobiliteit (reizen met de inzet van informatie- en
altijd bij ons blijft liggen. Afhankelijk van de opgaven kiezen we voor een
communicatietechnologie), omdat dit een aantrekkelijke vorm van
stimulerende, ondersteunende, volgende of faciliterende rol.
mobiliteit is, vooral voor jongeren. Toeristen verleiden we op deze wijze bovendien om zich door onze gemeente te verplaatsen.
Daar waar we in de volgende hoofdstukken spreken over “we”, wordt in paragraaf
f)
We hechten veel waarde aan een goede bereikbaarheid en optimale
4.7 “Uitvoeringsagenda” omschreven voor wie er een rol wordt gezien om deze
verbindingen binnen het gehele grondgebied van de gemeente voor
ambitie te realiseren.
hulpdiensten als brandweer, politie en ambulance. Om die reden hebben we bij de inrichting van de fysieke leefomgeving aandacht voor het snel en
1.4.1 a)
b)
c)
… een bereikbaar en veilig Westerveld
effectief kunnen optreden van de hulpdiensten.
We zetten ons ervoor in dat de digitale bereikbaarheid wordt
g)
De gemeente Westerveld wil een gezonde en veilige fysieke leefomgeving
geoptimaliseerd, waar dat nu nog onvoldoende voor elkaar is. Ook zien wij
bieden aan haar inwoners en bezoekers. De keuzes die gemaakt worden
het belang van de bereikbaarheid door snel internet.
voor inrichting en het gebruik van de fysieke leefomgeving hebben invloed
Vanwege de ligging nabij de A28 en A32 is onze gemeente met de auto
op de mate waarin mensen worden blootgesteld aan de effecten van
uitstekend bereikbaar voor de rest van Nederland. Ook binnen de
ongevallen en rampen en het risico dat zij hierbij lopen. Hoewel absolute
gemeentegrenzen is alles goed bereikbaar, zeker als je van noord naar zuid
veiligheid nooit haalbaar is, vinden we het belangrijk dat er een
gaat. In Diever en Vledder laat de doorstroming van het verkeer over de
transparante afweging wordt gemaakt tussen veiligheid en andere
N855 te wensen over. We blijven ons inzetten voor het oplossen van
maatschappelijke belangen. Hierbij is expliciet aandacht voor zowel het
(toekomstige) knelpunten in de oost-westverbinding door onze gemeente,
voorkomen en beperken van veiligheidsrisico’s als het bestrijden van
primair binnen het bestaande tracé.
branden, rampen en crisis en de zelfredzaamheid van mensen die aan deze
Grote kernen als Steenwijk, Meppel, Assen en Beilen zijn met het openbaar
veiligheidsrisico’s zijn blootgesteld. Voor zover mogelijk worden
vervoer goed bereikbaar. Reizen van en naar die kernen is relatief goed
risicobronnen en –ontvangers zo veel mogelijk van elkaar gescheiden.
gefaciliteerd, daarbuiten is het lastiger om met het openbaar vervoer te
h)
We werken samen met betrokken partners actief aan de duurzame
reizen. Als gemeente hebben we beperkt invloed op bestaande en nieuwe
veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening, nu en in de
buslijnen. Waar mogelijk maken we ons sterk voor verbeteringen en
toekomst. We beschermen de grondwaterbronnen tegen menselijke
nieuwe bestemmingen. Wij voorzien in de nabije toekomst een
invloeden van buitenaf. We voorkomen grondwaterverontreinigingen door
ontwikkeling naar innovatieve vervoersvormen.
zo
veel
mogelijk
vervuilende
activiteiten
te
weren
grondwaterbeschermingsgebieden en waterwingebieden.
11
in
onze
bedrijfsvoering. Wat die ruimte exact is, hangt sterk af van de plek in 1.4.2 a)
… een bedrijvig en gastvrij Westerveld
combinatie met de aanvraag. Dit vraagt daarom een maatwerk-aanpak.
Ondernemerschap en bedrijvigheid in onze gemeente willen we behouden
Bij dit alles streven we naar een
en versterken. Hiermee draagt onze lokale economie bij aan een fijn woon-
natuurinclusieve en klimaatbestendige ontwikkeling van de recreatieve
en werkklimaat. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke
sector.
organisaties zetten we ons allereerst in voor het behouden en versterken
b)
d)
Via het project Vitale Vakantieparken werken we onder andere aan het
van het vestigingsklimaat, duurzaam ondernemerschap en het benutten
onderwerp ‘permanente bewoning’. Op parken waar permanente
van kansen. Dit betekent dat we vestigingsmogelijkheden zullen bieden
bewoning plaatsvindt, willen we tot een oplossing komen. Vanuit dit project
voor lokale bedrijven. Maar ook bieden we ruimte voor bedrijven van
worden kansen gezien in zogenoemde pauzewoningen, als een van de
elders, die passen bij de Westerveldse maat en schaal. Niet-agrarische
antwoorden op illegale bewoning van recreatiewoningen. Pauzewoningen
bedrijven met een grote impact op landschap en milieu sluiten we op
zijn laagdrempelige en snel beschikbare woonruimten voor mensen met
voorhand uit.
een acute woonvraag. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die in scheiding
Brede welvaart is het uitgangspunt van de economische koers. De
liggen, gezinnen met jonge kinderen en mensen met psychische, sociale,
gemeente stimuleert bedrijven om hieraan bij te dragen, door het bieden
medische en/of financiële problemen. Een pauzewoning is tijdelijk van aard,
van werk, maar ook door in brede zin aandacht te hebben voor hun
zo kan het een recreatieverblijf op een vakantiepark zijn. De regeling
omgeving. Circulariteit (het sluiten van de keten en het zorgen dat geen
daartoe werken we uit via het project Vitale Vakantieparken. Voor de
grondstoffen verloren gaan) vinden we daarbij erg belangrijk. Dit sluit aan
realisatie kijken wij nadrukkelijk naar de markt.
bij de Regiodeal Zwolle, waarin circulair produceren en consumeren als een
c)
duurzame, energieneutrale,
e)
De vier grote kernen hebben we wat betreft toerisme en marketing
belangrijk aspect wordt gezien als aanvulling op een gezonde leefomgeving.
gethematiseerd:
We willen dat over 5 jaar 25% van de economische activiteit binnen onze
1.
Diever: Village of Shakespeare
gemeente circulair is. We willen hier in samenwerking met externe partijen
2.
Dwingeloo: Beleef de ruimte/duisternis en sterren
concreet invulling aan.
3.
Havelte: Het verhaal van ijs- en oorlog
Wat betreft recreatie en toerisme streven we naar een verdere verbetering
4.
Frederiksoord/Vledder: Koloniën van Weldadigheid
van het toeristisch-recreatieve palet. Daarbij geldt: ‘kwaliteit boven
We ondersteunen en faciliteren initiatieven die aansluiten bij deze thema’s.
kwantiteit’, wat betekent dat we initiatieven voor verbetering van
f)
Vakantie en vrijetijdsbesteding in eigen land is populair. Daardoor is er meer
bestaande recreatieterreinen zullen ondersteunen. Ook de vestiging van
behoefte aan kwaliteit en flexibiliteit in verblijfsrecreatie. We willen die
kwalitatief hoogwaardige en onderscheidende nieuwe recreatieterreinen
ontwikkeling faciliteren en innovaties stimuleren.
sluiten we niet op voorhand uit. Het spreekt voor zich dat nieuwvestiging een zorgvuldige (ruimtelijke) afweging vraagt. Overigens blijven we bij dit
1.4.3
alles van mening dat ondernemers ruimte moeten krijgen voor een gezonde
a)
… een leefbaar en inclusief Westerveld Iedereen doet mee in Westerveld! In onze openbare ruimte hebben we altijd aandacht voor de toegankelijkheid voor ouderen en fysiek beperkten.
12
Met onze stimulerende, ondersteunende en faciliterende rol bij
h)
In de huidige Structuurvisie is het gebied Diever – Dieverbrug – Dwingeloo
maatschappelijke voorzieningen, onderwijs en activiteiten zetten wij ons
als transformatiegebied benoemd. Het betreft een gebied met een relatief
actief in voor toegankelijkheid en acceptatie van LHBTI’ers.
grote kans op dynamiek (vanwege de nabijheid van twee van de grootste
b)
We streven ernaar dat elk dorp een functie voor ontmoeting houdt.
dorpen in de gemeente en de aanwezigheid van doorgaande wegen,
c)
Behoud en versterken, zo mogelijk door clustering, van het huidige niveau
openbaarvervoer(-hub) en de Drentsche Hoofdvaart). De beleidslijn uit de
aan maatschappelijke voorzieningen (zoals sport, cultuur, onderwijs en
Structuurvisie zetten we voort, met als ambitie Diever en Dwingeloo (via
muziek) en activiteiten in de voorzieningendorpen is het streven. We willen
Dieverbrug) functioneel en fysiek meer met elkaar te verbinden.
daarnaast ten minste twee multifunctionele locaties gerealiseerd zien dan
Woningbouw is een manier om daaraan concreet handen en voeten te
wel
geven. Deze ambitie vraagt nadere studie en uitwerking.
(een)
bestaande
locatie(s)
behouden
en
versterken
voor
dorpsoverstijgende voorzieningen voor sport, muziek, culturele activiteiten
d)
i)
en buurtactiviteiten, alsmede onderwijs. Bij dit alles is functie belangrijker
wonen (of hier op latere leeftijd terug te keren). We zetten ons in voor de
dan accommodatie/locatie.
aanwezigheid van woonruimte voor starters in de vorm van sociale
We zijn blij met het bestaande aanbod aan musea. Ze spelen een belangrijke
huurwoningen en koopwoningen in het lage prijssegment.
rol in onze samenleving. We beschouwen de aanwezigheid van musea als
e)
f)
g)
Voor jongeren maken we het mogelijk om in onze gemeente te blijven
j)
We zien daarnaast steeds meer vraag naar vernieuwende woonconcepten,
waardevol en willen ons dan ook samen met de sector blijven inspannen
al dan niet in combinatie met zorg. Voor dergelijke concepten bieden we
het bestaande aanbod in stand te houden.
ruimte om te experimenteren en bij succes te bestendigen. Innovatieve
Wij weten dat maatschappelijke voorzieningen onder druk kunnen komen
woon-zorgcombinaties voor onze oudere inwoners willen we faciliteren.
te staan. Daarom geven wij ruimte om ondersteunende commerciële
Maar ook Tiny Houses (ook wel ‘micro-wonen’ genoemd) zien we hierbij als
activiteiten te ontplooien als dat nodig is voor een gezonde exploitatie van
interessante optie. We staan open voor stralingsarme woonfuncties. In
de betreffende maatschappelijke voorziening. Wij geven daarbij veel ruimte
beide gevallen zijn wat ons betreft externe partijen aan zet om daarvoor
voor eigen initiatieven en invulling.
concrete plannen te ontwikkelen.
We streven ernaar de hogere voorzieningen, zoals het voortgezet
k)
Om te voorzien in de gemeentelijke eigen woonbehoefte zal meer nodig zijn
onderwijs, in het midden van de gemeente (ruwweg het gebied Diever –
dan inbreiding; op enig moment kan ook planmatige uitbreiding aan de
Dwingeloo) van de gemeente te clusteren.
orde komen. Wat betreft uitbreidingsmogelijkheden van de kernen, zien we
Om onze voorzieningen van voldoende draagvlak te blijven voorzien, kiezen
rond Dwingeloo, samen met het transformatiegebied, de meeste
we voor een daarbij passende woningbouwopgave. Wat die passende
mogelijkheden. Omdat we inzetten op het behoud van de natuurlijke,
woningbouwopgave is, kan per kern verschillen en vraagt nadere
landschappelijke en cultuurhistorische waarden, ligt woonuitbreiding rond
uitwerking. Bedoeld wordt dat we kiezen voor maatwerk per dorp. Deze
Diever, Havelte en Vledder – buiten de eerder aangewezen in- en
nadere uitwerking vindt plaats middels de Woonvisie, welke via de
uitbreidingslocaties - aanzienlijk lastiger.
beleidscyclus op termijn zal worden verwerkt in de Omgevingsvisie.
l)
Door decentralisatie van verantwoordelijkheden in de zorg, wordt de gemeente meer en meer verantwoordelijk voor ‘beschermd wonen’ (vanaf
13
2022/2023) en maatschappelijke opvang (vanaf 2026). Wij ondersteunen
stimulerende omgeving (groen, natuur en cultuur), veiligheid en milieu.
mensen met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk in onze wijken
Onze ambities richten zich juist op deze zaken. Op deze manier werken we
en bieden hier geschikte voorzieningen voor. Hierbij houden we rekening
vanuit een brede blik aan gezondheid.
met het toetsingskader zorg. m)
d)
Wij zetten in op een veilige en gezonde school- en sportomgeving. Hier
In het buitengebied komen geregeld agrarische gebouwen en gronden vrij,
hebben we specifiek aandacht voor bij de inrichting van ons openbaar
en soms dreigt daar verpaupering of crimineel gebruik. Om dit te
gebied in de buurt van scholen en sportvoorzieningen. e)
voorkomen willen we op deze plekken ruimhartig omgaan met plannen voor
wonen/werken
en
recreatie,
kinderopvang,
In veel van onze (eigen) projecten is al aandacht voor biodiversiteit. Zo organiseren we kennisbijeenkomsten en verbeteren we de biodiversiteit
ambachtelijke
van het gemeentelijk groen (een aantal gemeentelijke bermen wordt
bedrijvigheid, winkels met streekproducten of creatieve beroepen.
bijvoorbeeld ingezaaid met bloemrijke mengsels, met voorrang voor 1.4.4 a)
bermen langs fietspaden). We gaan onze activiteiten op het gebied van het
… een gezond en groen Westerveld
verbeteren van de biodiversiteit actiever uitdragen.
Verschillende ambities, bijvoorbeeld rond klimaatadaptatie, hebben f)
gevolgen voor de bodem. Ook het gebruik van bodemwarmte als nieuwe
b)
c)
Binnensportaccommodaties zijn er in eerste instantie voor gymonderwijs.
vorm van verwarming voor woningen kan gevolgen hebben voor de bodem.
Dit is een wettelijke verplichting. In totaal beschikken we over relatief veel
Wij vinden het belangrijk dat we op een slimme manier gebruik maken van
accommodaties. Dit is mede een gevolg van de lage bevolkingsdichtheid en
onze bodem. We beschermen de bodemwaarden waar dat nodig is en waar
de grootte van onze gemeente. Draagvlak, evenwichtige spreiding en het
het tot onze taken behoort. We hanteren daarbij de wettelijke kaders. We
combineren van mogelijkheden zijn belangrijke voorwaarden voor behoud
bekijken hoe we onze bodem op een goede en duurzame manier kunnen
van deze voorzieningen. We willen een passend buitensportareaal. Hierbij
benutten.
zijn (verwachte) bevolkingsaantallen, draagkracht en draagvlak, gebruik
Natuur is niet alleen te vinden in de natuur- en bosgebieden, maar overal
door eigen inwoners en het combineren van de voorzieningen belangrijke
in onze gemeente. We vinden het versterken van biodiversiteit en
randvoorwaarden voor het ondersteunen en faciliteren door de gemeente.
natuurwaarden in gemeentelijke groenstructuren, cultuurhistorische
(Buiten)zwembaden dragen bij aan een gezonde sportomgeving, maar hun
landschapselementen, (klimaatbestendige) bossen en natuurterreinen
zwaartepunt ligt vooral op recreatief en toeristisch vlak. Voor andere
binnen de gehele gemeente (groenblauwe dooradering) belangrijk. Doordat
maatschappelijke voorziening (zoals dorpshuizen) willen we steeds meer
we in ons beleid en in onze uitvoering inzetten op het verhogen van de
naar een positie van regiegemeente (ondersteunen en meehelpen mogelijk
landschappelijke waarden en biodiversiteit - ook buiten de natuurgebieden
maken). Specifiek voor de dorpshuisfunctie vinden we het van belang dat
– dragen we bij aan het verhogen van natuurwaarden.
ontmoeting en activiteiten kunnen plaatsvinden: het gaat om de functie,
Vanuit de gedachte van ‘positieve gezondheid’ benaderen we gezondheid
niet om de stenen. g)
vanuit het vermogen van mensen om zoveel mogelijk eigen regie te kunnen
Voor een gezonde inrichting van de leefomgeving moet de milieukwaliteit goed zijn.
voeren. In de fysieke leefomgeving betekent dit dat de toegang tot voorzieningen goed geregeld is en dat we aandacht hebben voor een 14
h)
Lucht, bodem en geluid mogen geen schadelijke invloed hebben en nieuwe
aantrekkelijke,
goed
onderhouden
en
initiatieven mogen geen onevenredige negatieve effecten hebben op onze
wandelinfrastructuur.
Ontbrekende
schakels
milieukwaliteit. Wat betreft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
wandelnetwerk vullen we in. We profileren ons als dé fiets- en
sluiten wij aan bij de landelijke regelgeving, waarin een trend zichtbaar is
wandelgemeente van Drenthe.
van het verminderen van het gebruik van beschermingsmiddelen. We
i)
o)
k)
n)
fiets-
en
Bij het ontwerp en (her)inrichting van dorpen, pleinen, parken en
duurzaamheid te bevorderen.
bijvoorbeeld door de aanleg van ‘ommetjes’. Bij grote ruimtelijke opgaven
De milieukwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld, vormen voor ons
nemen we dit ook als onderdeel van het programma van eisen mee. p)
We voelen ons betrokken bij ongeruste inwoners over de uitbreiding van
milieukwaliteit.
telecomnetwerken, waaronder 5G. Wel merken we op dat 5G niet een
We zien een tendens naar bewuster en duurzamer leven. Er is (collectief
onderwerp is waar wij als gemeente over gaan; het rijk bepaalt hiervoor de
en/of individueel) ruimte nodig om in te kunnen spelen op die ontwikkeling.
regels. Wij staan dan ook op het standpunt dat er op dit moment geen
Wij ondersteunen dergelijke duurzame initiatieven en houden hier rekening
aanleiding is om eigen beleid te voeren dat afwijkt van de geldende
mee in ons beleid.
landelijke regels. Als gemeente zullen we onze oren en ogen open houden
Met betrekking tot de gemeentelijke watertaken zijn dit onze strategische
voor wat er speelt in de samenleving. Ook zullen we de ontwikkelingen in
ambities:
ieder geval op de voet blijven volgen. q)
Gaswinning is een verantwoordelijkheid van het ministerie van
beperken wij de risico’s voor de volksgezondheid en het watersysteem.
Economische Zaken en Klimaat; als gemeente hebben we een beperkte,
o Beheren van de afvalwaterketen en het watersysteem tegen zo laag
adviserende rol. Knelpunt is de huidige Mijnbouwwet. Wat betreft de
mogelijke (maatschappelijke) kosten.
m)
het
en
buitengebied willen we gebruikers uitnodigen om te bewegen,
o Door de inzameling, het transport en de behandeling van afvalwater
l)
in
fiets-
zetten de gesprekken en samenwerkingen voort die als doel hebben om
het minimale niveau. Waar mogelijk verbeteren we de bestaande j)
toegankelijke
Mijnbouwwet zijn we van mening dat daarin meer zeggenschap en/of
Volgens ons heeft duurzame landbouw de toekomst. We leveren daarom
bevoegdheden moeten worden opgenomen voor betrokken gemeentelijke
een bijdrage aan een pilot die zich richt op een verminderd middelengebruik
overheden. We zullen dit belang blijven uitdragen richting het Ministerie.
in de landbouw. In deze pilot testen boeren innovatieve spuittechnieken,
Dit alles neemt niet weg dat de impact op onze inwoners en bebouwde
het gebruik van weerbare rassen en ecologisch minder belastende
omgeving – zowel materieel als immaterieel – groot kan zijn. We blijven ons
producten.
daarom inspannen om samen met betrokken partners (buurtgemeenten,
Als gemeente zien we de ontwikkelingen in de landbouw en volgen we de
waterschap en provincie) actief betrokken te zijn richting mijnbouwbedrijf
gesprekken en discussies over de transitie naar een duurzame en
en het ministerie. Op die manier blijven we onze adviserende rol aan de
toekomstbestendige sector. We ondersteunen die ontwikkeling en
voorkant inzetten bij lopende trajecten. Voor zover onze invloed reikt,
onderkennen het belang te komen tot Kringlooplandbouw in 2040.
verlangen we dat:
Wij vinden het belangrijk dat inwoners van Westerveld gebruik kunnen
o
de winning van delfstoffen veilig gebeurt;
maken van duurzame mobiliteit. Daarbij hoort aandacht voor een
o
negatieve gevolgen van de winning geminimaliseerd worden;
15
o
resterende negatieve gevolgen gecompenseerd worden;
komen aan de lokale gemeenschap, lokale ondernemers en terrein
o
er maatschappelijke voordelen gerealiseerd worden in het
beherende organisaties.
winningsgebied.
g)
Als het gaat om verduurzaming, denken we ook aan woningen die volledig ‘off-grid’ gaan.
1.4.5 a)
b) c)
d)
Ook willen we dat in 2030 in ieder geval drie potentiële gebieden3 volledig
… een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld Erfgoed en cultuurhistorie zien we als ontwikkelkans. We geven daarom
energieneutraal zijn. Naast deze visie wordt gewerkt aan de Transitievisie
ruimte aan behoud door ontwikkeling: de herinvulling van erfgoed als dat
Warmte. Hierin wordt de uiteindelijke keuze gemaakt of deze ambitie nog
ten dienste staat van het behoud ervan. Daarbij zullen we meedenken in
hoger wordt gelegd en welke gebieden worden uitgewerkt in een Wijk
kansen.
Uitvoeringsplan per gebied. De energietransitie is dermate complex dat
De gemeente herbergt veel oorlogserfgoed uit de Tweede Wereldoorlog.
samenwerking met de samenleving hierin geboden is. Daarbij hoort in onze
We zetten in op verdere beleefbaarheid van dat waardevolle erfgoed.
beleving ook het benutten van mogelijkheden wat betreft isolatie en
Duisternis en stilte behoren tot onze Unique Selling Points. Daar waar deze
energiebesparing. Als gemeente verduurzamen we waar mogelijk onze
kwaliteiten nog volop aanwezig zijn, willen we deze behouden. Bij nieuwe
gemeentelijke
ontwikkelingen houden we hier rekening mee en in het Omgevingsplan
Samenlevingsagenda onderzoeken we de mogelijkheden voor (elektrische)
nemen we normen op.
deelauto’s.
Wij werken samen met de Wageningen University & Research aan een
h)
f)
willen
inzetten
op
voorzieningen.
energieneutrale,
In
lijn
met
natuurinclusieve
de
en
buitengewone leerstoel ‘Cultureel Erfgoed en Ruimtelijke Participatieve
klimaatbestendige woningbouw en bedrijvigheid. We stimuleren daarom
Ontwikkeling’. Met deze leerstoel willen we antwoorden vinden op vragen
het gebruik van duurzame, zoveel mogelijk bio-based materialen. Het
over transitieopgaven, en hoe we van een gemeente als de onze, met veel
aspect klimaatverandering maken we tot een integraal onderdeel van het
cultureel erfgoed, een duurzame, levensloopbestendige samenleving
locatiekeuzeproces
maken. e)
We
maatschappelijke
i)
We bieden ruimte aan kansrijke, nieuwe vormen van hernieuwbare energie
We houden bij herinrichting van het openbaar gebied rekening met
en energieopslag die een bijdrage leveren aan onze doelstelling. Hierbij zien
klimaatadaptatie door zoveel mogelijk groen aan te leggen en ruimte op te
we een nauwe koppeling met de waarden, kansen en koers van de
nemen voor waterberging, -infiltratie en –afvoer.
verschillende gebieden als omschreven in de gebiedskompassen. Zo zijn er
We ondersteunen lokale initiatieven rond verduurzaming, op voorwaarde
bijvoorbeeld wat betreft bodemenergie gebieden aangewezen – door de
dat deze passen in het gebied en zijn besproken met het dorp/de
provincie – waar restricties en verboden gelden.4
omwonenden. We vinden het belangrijk dat de opbrengsten ten goede
4
3
In de communicatie van de Rijksoverheid wordt de term ‘wijken’ gebruikt. Aangezien de gemeente Westerveld onder te verdelen is in wijken, dorpen en buurten, is ervoor gekozen om de term ‘gebieden’ te gebruiken. 16
Zie leefomgevingsfoto ‘Water’ (pagina 74)
j)
De aanwezigheid van Defensie is belangrijk voor onze gemeente. We staan open voor de ideeën die Defensie heeft wat betreft verduurzaming van gronden en gebouwen. Deze ideeën willen we ondersteunen en faciliteren.
k)
Wat betreft de gemeentelijke watertaken zijn dit onze strategische ambities: o Het realiseren van een duurzame bedrijfsvoering met een acceptabele belasting voor milieu en omgeving. o Het realiseren van een klimaatbestendig watersysteem en een klimaatbestendige
afvalwaterketen.
Waar
nodig
beperken
we
(grond)wateroverlast en gevolgen van klimaatverandering. l)
Wij streven naar een afvalvrije samenleving, waarbij we afvalscheiding zo gemakkelijk mogelijk maken. We zetten in op 90% recyclebare afvalstromen in 2025 en 98% voor 2030. We weten dat dit ambitieuze plannen zijn, die niet zonder dialoog met relevante partijen gerealiseerd kunnen worden.
17
18
2.
Gebiedskompassen
19
In onderdeel 1 van de Omgevingsvisie zijn de gebiedsoverstijgende ambities en keuzes beschreven en toegelicht. In dit deel van de Omgevingsvisie zoomen we in op de gebieden. Het kan immers gebeuren dat bepaalde keuzes niet voor de hele gemeente gelden, maar enkel voor een bepaald (deel)gebied. Daarom staan in onderdeel 2 van de visie de gebieden centraal. Per gebied komen de volgende onderwerpen aan de orde: 1.
Allereerst wordt een korte typering gegeven van het gebied.
2.
Vanuit de gebiedstypering worden de voornaamste waarden beschreven. Deze waarden vormen een belangrijke basis voor de afweging, toetsing en begeleiding van nieuwe ontwikkelingen.
3.
Vervolgens wordt de hoofdkoers van het gebied beschreven.
4.
Vanuit die hoofdkoers worden de gebied specifieke keuzes beschreven.
20
21
Kaartbeeld indeling in gebiedskompassen
2.1
koloniën’ waar voor de bewoners individuele hoeves werden gebouwd met wat
Kolonie Maatschappij van Weldadigheid
grond erbij voor eigen gebruik. Deze lagen langs de lange hoofdassen in vaste maatvoering. De kruispunten van wegen vormden aanleiding voor de situering van verbijzonderde gebouwen met voorzieningen als school of werkplaats. De oude structuur van landgoed Westerbeek met landhuis, sterrenbos en paden bleef herkenbaar. In de tweede helft van de 19e eeuw vond schaalvergroting plaats, herkenbaar aan de grote boerderijen en boskavels. Zo is Boschoord ingevuld op het orthogonale grid dat er al lag. In Zorgvlied werd in 1823 het Instituut voor de Landbouw gesticht,
dat
functioneerde als opleidingsinstituut
voor de
Maatschappij. De originele ruimtelijke structuur van de ontginningskoloniën is behouden gebleven en de gebieden worden nog altijd beheerd door de Maatschappij van Weldadigheid. Met uitzondering van Zorgvlied. De gronden hier werden al in 1859 verkocht. Vanwege de nog volledig gave karakteristieken en de bijzondere geschiedenis is het cultureel erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid door Unesco op de werelderfgoedlijst geplaatst. Waarden
Karakter
Dit zijn de waarden van dit deelgebied:
De bijzondere historie van het gebied is bepalend voor het uiterlijke karakter. In
1818 richtte generaal Johannes van den Bosch, die gezinnen die na de Franse
Landschappelijk; de dragers van de identiteit van het ontginningskolonielandschap zijn:
overheersing in armoede leefden wilde helpen, de Maatschappij van Weldadigheid op. Van den Bosch kocht in Drenthe woeste grond aan zodat de armen deze konden ontginnen. Het Landgoed ‘Westerbeek’ in het huidige Frederiksoord werd het bestuurlijk centrum van de Maatschappij van Weldadigheid. De ontginningskolonie van Wilhelminaoord, Frederiksoord en Boschoord laat de systematische werkwijze van de maatschappij zien. Steeds werd een groot gebied ingedeeld met vaste maten van wegen, sloten, en kavels. Het waren ‘vrije
o
de strakke, planmatige opzet;
o
uniforme bebouwing;
o
afwisseling in open en besloten delen;
o
grote bospercelen;
o
karakteristieke lanenstructuur;
o
gras- en bouwland.
In dit gebied liggen Frederiksoord, Wilhelminaoord en Boschoord, die zijn aangewezen als ‘van rijkswege beschermd dorpsgezicht’.
22
De tuinen in Frederiksoord met meer dan 700 – 800 verschillende appel- en
op goede recreatieve voorzieningen (bedrijvig en gastvrij). Het overbrengen van
perenrassen en de tuinen bij de tuinbouwschool met zeer diverse
het unieke verhaal van de Kolonie; ook voor de generaties na ons. Dit alles onder
beplanting.
het overkoepelende thema: ‘behoud door ontwikkeling’. Het is onze ambitie dat
Museum de Proefkolonie en enkele evenementen van regionale betekenis
ook het nabijgelegen Vledder van deze ontwikkeling profiteert.
(onder andere Corso (Unesco Immaterieel Cultureel Erfgoed), de Lentefair Gebied specifieke keuzes
en Paard & Erfgoed)
Recreatief en economisch; dit deelgebied vormt een enorme trekpleister
Belangrijkste opgave in dit gebied is het behouden van het unieke en
voor toeristen en bezoekers van buiten de gemeente en is daarmee van
historische koloniegebied voor de toekomst. Bij ontwikkelingen is aandacht
grote waarde voor de recreatiesector en de lokale economie.
voor het herstellen van de herkenbaarheid in landschap en bebouwing. Bestaande waarden en kwaliteiten vormen het toetsingskader bij nieuwe
Erfgoed; dit deelgebied vormt als geheel een kostbaar erfgoed.
ontwikkelingen. De Unesco-status biedt daarvoor een stevig fundament.
Vanuit het streven naar behoud door ontwikkeling, bieden we in dit gebied ruimte voor innovatie en pionieren. In het bijzonder Frederiksoord; het ontwikkelen van Frederiksoord als een Proeftuin van Weldadigheid; een inspiratieplek op het gebied van samen leven en zorgen voor elkaar, gezond leven en zelfredzaam en duurzaam wonen. Vanuit het streven naar behoud door ontwikkeling, bieden we in dit gebied dan ook ruimte voor innovatie en pionieren.
We geven ruimte aan sociaal en duurzaam ondernemerschap met behoud van het cultureel erfgoed.
In het gebied bevindt zich nog een aantal actieve agrarische bedrijven. Waar mogelijk bieden we deze agrariërs ruimte voor ontwikkeling.
Frederiksoord (Foto: archief gemeente Westerveld)
Hoofdkoers
De focus in dit gebied ligt op de ambities ‘herkenbaar en toekomstgericht’ en ‘bedrijvig en gastvrij’ Westerveld. Van belang is om de cultuurhistorische waarden duurzaam te behouden (herkenbaar en toekomstgericht) en anderzijds in te zetten
23
2.2
Beekdalen
Beekdalgebied ten zuiden van Wittelte (bron: bing.com/maps)
Waarden
Dit zijn de waarden van de beekdalen:
Landschappelijk: de identiteit van het beekdallandschap wordt bepaald door:
Karakter
o
grootschalige openheid;
o
nauwelijks bebouwing;
o
verdichting door houtwallen evenwijdig aan en dwars op de
De laaggelegen gebieden in de gemeente zijn voornamelijk de beekdalen, die op
beekdalranden;
veel plaatsen nog duidelijk herkenbaar zijn in het landschap. De beekdalen hebben
o
voornamelijk in gebruik als grasland;
een karakteristieke ruimtelijke opbouw met grenswallen die de afscheiding met
o
optrekkende verkaveling;
het hoger gelegen veld vormen, dwarswallen voor de perceelscheidingen,
o
reliëf.
openheid en een typische, optrekkende verkaveling. De beekdalen hebben daardoor een belangrijke beeldbepalende en cultuurhistorische functie.
Waterhuishoudkundig: door de lage ligging in het landschap zijn de beekdalen van belang voor de afvoer en de berging van hemelwater.
De beekdalen zijn hoofdzakelijk in agrarisch gebruik. Delen van de beekdalen zijn door de provincie Drenthe aangewezen als nieuw Natuur Netwerk Nederland.
Agrarisch: de beekdalen kennen gunstige omstandigheden voor de agrarische sector;
Door hun lage ligging zijn de beekdalen ook van belang voor de waterhuishouding
Belevingswaarde: het gebied wordt beleefd als een rustig en open gebied;
in de gemeente, met name voor berging en afvoer van hemelwater.
Het agrarische karakter van de open beekdalen met gras- en hooilanden heeft grote cultuurhistorische waarde.
24
Hoofdkoers
De hoofdkoers in dit gebied richt zich op de ambities ‘bedrijvig en gastvrij’ en ‘herkenbaar en toekomstgericht’ Westerveld. De agrarische sector is sinds jaar en dag prominent aanwezig in dit deelgebied. De productieomstandigheden zijn goed. Ook voor de toekomst zetten we daarop in. Er is dan ook ruimte voor grondgebonden
landbouw.
Daarnaast
is
ruimte
voor
(dag)recreatieve
ontwikkelingen aan de randen van het gebied (gastvrij), zoals fiets- en wandelroutes. Wij willen de beekdalen beschermen van grootschalige, kapitaalintensieve functies die gevoelig zijn voor wateroverlast. Wij willen het waterbergende vermogen van de beekdalen namelijk behouden. Van oudsher waren de beekdalen de habitat bij uitstek van een breed spectrum aan weidevogels. De gemeente streeft naar, en ondersteunt maatregelen voor het in stand houden van bestaande weidevogelpopulaties en die de terugkeer van grotere aantallen mogelijk maken.
25
2.3
Oude veldontginningen
Waarden
Dit zijn de waarden van de oude veldontginningen:
Landschappelijk; o
Het landschap van de veldontginningen wordt getypeerd door: overwegend open, plaatselijk verdicht met bosjes, houtwallen en singels; in gebruik als bouw- en grasland; percelering afhankelijk van ontginning en ruilverkaveling; bebouwing voornamelijk langs ontginningsassen.
o
De identiteit van het essenlandschap wordt bepaald door: openheid op de es; het ontbreken van bebouwing en beplanting; begrenzing door houtwallen en bosrestanten aan de esranden; gebruik als bouwland; aanwezige reliëf en steilranden.
o
Waarden van wegdorpenlandschap hebben betrekking op: afwisseling in open en besloten delen; voornamelijk in gebruik als bouw- en grasland; optrekkende verkaveling.
Karakter
Economisch: in dit deelgebied is sprake van een menging van functies, er
Dit deelgebied bestaat uit de oude gronden, voornamelijk zijn dit essen,
zijn agrarische bedrijven in akkerbouw en veeteelt, maar ook
veldontginningen en (delen van) veenrandontginningen. Het karakter van het
recreatiebedrijven en er zijn reguliere woningen, dit maakt het gebied in
gebied is wisselend. Van grote open agrarische landschappen naar kleinschalig
economisch opzicht interessant, doordat er kansen zijn om functies aan
esdorpenlandschap en wegdorpen.
elkaar te koppelen;
Passend bij het wisselende karakter is ook de variatie aan gebruik van dit gebied.
Belevingswaarde: het gebied wordt beleefd als kleinschalig en authentiek, dit is met name de combinatie van dorpen en het omliggende landschap.
Naast akkerbouw en grasland bestaan in dit gebied ook de functies natuur en recreatie. Enkele delen van dit deelgebied maken onderdeel uit van het door de
Hoofdkoers
provincie Drenthe aangewezen Natuur Netwerk Nederland.
Deelgebied ‘Oude veldontginningen’ komt globaal overeen met het gebied dat in de voormalige structuurvisie is aangewezen als ‘verwevingsgebied’ voor de functies landbouw, natuur en recreatie. De hoofdkoers van het beleid voor dit
26
gebied blijft ongewijzigd: landbouw, natuur en recreatie kunnen zich gelijkwaardig
Beleefbaarheid
ontwikkelen. Bestaande functies en ontwikkeling daarvan staan op de eerste
Tot slot, omdat dit deelgebied grenst aan bijna alle dorpen, vinden we het
plaats.
belangrijk om dit deelgebied vanuit de dorpen zo toegankelijk en uitnodigend mogelijk te maken - waar dat nog niet het geval is. Dit sluit aan bij de
De hoofdkoers in dit gebied richt zich daarom op meerdere ambities, namelijk:
gemeentebrede ambitie om bewegen te stimuleren. Daarnaast vinden we het
‘bedrijvig en gastvrij’ vanwege de combinatie landbouw/toerisme;
kleinschalige en authentieke landschap belangrijk om te behouden, zeker als er
‘bedrijvig en gastvrij’ vanwege de beleefbare natuur;
allerlei ontwikkelingen in het gebied zijn. Bebouwing moet altijd passen bij de
‘herkenbaar’ vanwege het authentieke karakter;
omgeving.
‘groen en gezond’ vanwege de nabijheid van dorpen;
Bij nieuwe ontwikkelingen vinden we dit belangrijk:
‘bereikbaar en veilig’ vanwege de infrastructurele verbindingen tussen
We ondersteunen functieverandering of functieverbreding van agrarisch bedrijven waar dit nieuwe kansen oplevert en de waarden over eind blijven.
dorpen en voorzieningen die door dit gebied lopen. Gebied specifieke keuzes
In dit gebied is ruimte voor een innovatieve en dynamische recreatieve sector.
Combinatie van functies
Ontwikkelingen, onder andere ten aanzien van opwek van duurzame
Schaalvergroting van (agrarische) bedrijven is in dit gebied moeilijk te realiseren.
energie, mogen geen afbreuk doen aan de beleefbaarheid en
Dit als gevolg van de kleinschalige eigendomssituatie, de aanwezigheid van
herkenbaarheid van het authentieke, kleinschalige landschap. Vanwege de
waardevolle essen, de nabijheid van andere (milieugevoelige) functies én de
variatie in het gebied bieden we hierin maatwerk.
nabijheid van natuurgebieden. Daar waar kansen liggen, willen we deze echter faciliteren. Ontwikkeling van agrarische bedrijven zal naar verwachting met name
Gebiedsontwikkeling nabij dorpen wordt bij voorkeur gecombineerd met een functie die uitnodigt om te bewegen.
plaatsvinden door functieverandering of functieverbreding, bijvoorbeeld met de verkoop van lokale producten. Ook daarvoor bieden we ruimte. Duurzame landbouw is hier zeker kansrijk, evenals kleinschalig en biologisch boeren. In het gebied liggen agrarische gronden die binnen de doelbegrenzing van het Natuur Netwerk Nederland vallen. De realisatie van het Natuur Netwerk Nederland vindt hier idealiter – voortbordurend op de landelijke ontwikkelingen - plaats door extensivering van de landbouw in vormen als agrarisch natuurbeheer en biologische landbouw. Boerderijen waar dit niet lukt, krijgen een andere passende functie, bijvoorbeeld wonen of kleinschalige verblijfsrecreatie.
27
2.4
aanwezigheid van vennen.
Natuurgebieden o
De specifieke identiteitsdragers van de heidegebieden zijn: afwisseling in open en besloten delen; geen duidelijke richtingen; plaatselijk bos.
o
De specifieke identiteitsdragers van de bosgebieden zijn: sterk verdicht; loof- en naaldhoutbos; strakke blokvormige percelen.
Recreatieve waarde: natuur werd als één van de vijf belangrijkste waarden van de gemeente genoemd tijdens de campagne Westerveld Natuurlijk. De natuurgebieden zijn voor zowel inwoners als bezoekers van de gemeente belangrijk. Door de aanwezigheid van unieke natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden vormen deze gebieden de motor achter de recreatieve sector.
Natuurwaarden: het gaat hier om specifieke ecosystemen die kenmerkend zijn voor het Drents plateau: heide, bossen en vennen.
Hoofdkoers
Karakter
Dit deelgebied bestaat uit de onontgonnen zandgronden. Dit zijn drie delen met
De gemeente zet in dit deelgebied de natuurwaarden en het toeristisch recreatief
als basis de drie grote Natura 2000-gebieden met heidegebieden en bosgebieden;
medegebruik op de eerste plaats. Dat betekent dat de gemeente in dit deelgebied
het Dwingelderveld, het Drents–Friese Wold en het Holtingerveld. Het
de ambities ‘gezond en groen’ en ‘bedrijvig en gastvrij’ centraal zet. De ambitie
Dwingelderveld en het Drents-Friese Wold zijn daarnaast aangewezen als
‘gezond en groen’ richt zich op het in stand houden van het groen en de
Nationale Parken.
biodiversiteit in het gebied. De ambitie ‘bedrijvig en gastvrij’ richt zich op het toegankelijk maken en houden van de gebieden waardoor de natuur beleefbaar is voor inwoners en toeristen. Het is de kunst om tussen deze ambities te balanceren.
Waarden
Landschappelijk; zoals hiervoor vermeld kunnen twee typen gebieden Gebied specifieke keuzes
worden onderscheiden: heide en bos. o
Om de balans te behouden, zijn (nieuwe) functies naast natuur in deze gebieden
Overeenkomstige identiteitsdragers zijn: nauwelijks bebouwing
beperkt mogelijk. Verder is het samen optrekken met natuur beherende
voornamelijk natuurfunctie
organisaties van belang om te bepalen welke mogelijkheden er zijn.
28
Bij herinrichting naar nieuwe natuur in dit gebied blijven extensieve vormen van landbouw en beweiding, in relatie met natuurbeheer, mogelijk. Voor bestaande recreatieve functies geldt als uitgangspunt dat deze kunnen worden voortgezet en dat recreatiebedrijven, indien wenselijk (en/of noodzakelijk) voor het voortbestaan van het bedrijf, kwalitatief mogen uitbreiden. Voor de uitbreiding worden voorwaarden gesteld met betrekking tot een goede landschappelijke inpassing. Tevens moet het bedrijf bij uitbreiding kunnen aantonen dat de beschermde ecologische- en natuurwaarden van het gehele gebied in hoofdzaak niet wordt aangetast. Nieuwe recreatieve bedrijven mogen alleen in de randen van het gebied worden ontwikkeld. Voor nieuwe functies wordt een bijdrage in de verbetering van de kernkwaliteiten van het landschap gevraagd.
29
2.5
oogpunt van cultuurhistorie als uit het oogpunt van dorpsschoon tot een van de meest waardevolle dorpsgezichten in de provincie Drenthe.
Havelte
Waarden
rijke cultuurhistorie met o.a. vier beschermde dorpsgezichten
open en groene ruimtes binnen het dorp
historie op veel plaatsen zichtbaar
mogelijkheid tot waterrecreatie
breed winkelaanbod
goed voorzieningenniveau
het Piet Soerplein vormt een aantrekkelijk dorpshart voor bewoners en bezoekers en een goed vestigingsklimaat voor ondernemers
Karakter
inwoners zijn sterk betrokken bij elkaar en de natuurlijke omgeving
actief verenigingsleven
aanwezigheid van Defensie is belangrijk voor Havelte
belangrijke uitvalsbasis richting Holtingerveld
economische waarde vanwege bedrijventerrein aan de Oeveraseweg
gunstige ligging tussen Meppel en Steenwijk en op een paar autominuten vanaf de A32
Havelte is een voorzieningendorp met, naast de functie wonen, een grote diversiteit aan voorzieningen. Op 1 januari 2021 telde het dorp 3.825 inwoners. Het oude dorp Havelte is ook vanwege de cultuurhistorie zeer waardevol en kent vier beschermde dorpsgezichten. Bepaalde delen van de kern Havelte zijn in 1969 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In de toelichting van de betrokken Ministeries wordt met name de verscheidenheid van het gebied geroemd en de aanwezigheid van de (net als in Dwingeloo) zeldzame binnenes of –weide. Ten noorden/noordwesten van Havelte bevinden zich twee hunebedden.
Voor specifieke waarden in de openbare ruimte wordt verwezen naar de Visie op de Openbare Ruimte (BrinQ, 2018).
Zuidelijk/zuidwestelijk van het dorp Havelte vinden we het beschermde dorpsgezicht Eursinge, dat gedomineerd wordt door de aanwezigheid van de herenboerderij ‘Overcinge’. Het buurschap Eursinge behoort zowel vanuit het
30
We maken ons sterk voor meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte.
We zetten ons in voor het behoud van het bestaande winkelaanbod in Havelte.
Vanuit toerisme en recreatie willen we de unieke recreatieve waarde van Havelte, namelijk de geschiedenis van de ijstijd en meer recent de Tweede Wereldoorlog, extra benutten.
Hunebed nabij Havelte (Foto: archief gemeente Westerveld)
Koers voor Havelte
We zien in Havelte kansen in bedrijven die op zoek zijn naar een aantrekkelijke landschappelijke locatie. De vestiging van dergelijke bedrijven willen we faciliteren.
De dorpsgemeenschap Havelte heeft een Dorpsvisie ontwikkeld. Uit die Dorpsvisie ‘Hart voor Havelte’ is het Ruimtelijk Actieplan Havelte voortgekomen. De komende tijd gaan we door met het uitvoeren van het Actieplan.