CConstaterende datWesterveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Natuurherinrichting Vledder Aa_vastgesteld_1_Ruimtelijke onderbouwing

Politieke avond Westerveld 22 september 2026, gemeente WesterveldBij agendapunt: Raadsvoorstel en -besluit Middenloop Vledder Aa Fase 2, verklaring van geen bedenkingen25.859 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Belangrijke uitgangspunten zijn het voorkomen van wateroverlast, het tegengaan van watertekorten, het verbeteren van de waterkwaliteit en het vergroten van de ecologische kwaliteit van het watersysteem. Het waterschap hanteert daarbij het principe van vasthouden – bergen – afvoeren, waarbij water zoveel mogelijk in het gebied wordt vastgehouden, tijdelijk wordt geborgen en pas in laatste instantie wordt afgevoerd. Dit principe sluit aan op het nationale beleid voor klimaatadaptatie en vormt een leidend uitgangspunt voor de inrichting van beeksystemen en watergangen. Tegelijkertijd wordt ingezet op een robuust en toekomstbestendig watersysteem dat beter bestand is tegen extremen zoals piekneerslag en langdurige droogte. Een belangrijk onderdeel van het beleid betreft de uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het waterschap heeft de opgave om te zorgen voor een goede chemische en ecologische toestand van oppervlaktewater en grondwater. Dit betekent dat maatregelen worden genomen die gericht zijn op het verbeteren van waterkwaliteit, het herstellen van natuurlijke processen en het versterken van de biodiversiteit in en rondom watergangen. Daarnaast zet het waterschap in op een meer natuurlijke inrichting van watersystemen, met name in beekdalen.

Dit betekent dat waar mogelijk wordt gekozen voor het herstellen van meanders, het vergroten van de ruimte voor water en het versterken van de samenhang tussen water en natuur. Deze benadering draagt bij aan zowel ecologische kwaliteit als waterveiligheid en klimaatbestendigheid. Tot slot wordt binnen het waterbeheerprogramma nadrukkelijk ingezet op een integrale, gebiedsgerichte aanpak, waarbij wateropgaven worden gecombineerd met andere ruimtelijke en maatschappelijke doelen. Samenwerking met provincies, gemeenten en terreinbeheerders vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt. Daarmee wordt beoogd om oplossingen te realiseren die zowel waterhuishoudkundig als ruimtelijk-functioneel duurzaam zijn en bijdragen aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Relatie met het voornemen 27 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) De voorgenomen natuurherinrichting is in overeenstemming met het vigerende waterschapsbeleid.

Het initiatief: geeft directe invulling aan de doelstellingen voor een veilig, voldoende en schoon watersysteem; draagt bij aan de verbetering van de waterkwaliteit en ecologische toestand overeenkomstig de Kaderrichtlijn Water; versterkt het watersysteem door toepassing van het principe vasthouden-bergen-afvoeren, gericht op klimaatadaptatie en het omgaan met extremen in neerslag en droogte; leidt tot herstel van een natuurlijk en robuust beekdalsysteem; past binnen de integrale, gebiedsgerichte aanpak van het waterschap, waarin waterbeheer wordt gecombineerd met natuurontwikkeling en landschapsversterking. Op basis van voorstaande kan geconcludeerd worden dat de voorgenomen natuurherinrichting in lijn is met het vigerende waterschapsbeleid. 28 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Hoofdstuk 5 Milieu- en omgevingsaspecten 5.1 Landschap Het beekdal van de Vledder Aa kent een geschiedenis die teruggaat tot de tijd van de ijstijden. In de voorlaatste ijstijd (238.000 tot 128.000 jaar geleden) kwam het landijs vanuit Scandinavië tot in Nederland. Deze pakken landijs stuwden het aardoppervlak op, waardoor een groot deel van Drenthe relatief hoog kwam te liggen. Dit gebied wordt het Drents plateau genoemd en wordt gekenmerkt door een ondergrond van samengedrukt zand, grind een leem, ook wel keileem genoemd.

Het keileem vormt een zo goed als ondoordringbare laag voor het water en fungeert daardoor als een soort scheiding. Grondwater dat zich onder het keileem bevindt kan niet naar boven en het water boven de keileemlaag kan moeilijk naar beneden. Duizenden jaren later, tijdens de laatste ijstijd (van 115.000 tot 11.000 jaar geleden), bereikte het landijs Nederland niet. Wel heerste er een poolklimaat in Nederland. Tijdens deze periode is er onder invloed van de wind en water een deel van het eerder afgezette keileem weg geërodeerd en een laag met dekzand afgezet. Toen de aarde na de ijstijd warmer werd stroomde het smeltwater over de keileemlaag naar de randen van het Drents plateau. Daarbij zocht het water zich een weg door de laagst gelegen delen van het landschap, welke onder invloed van het water steeds verder werden uitgesleten. Deze uitgesleten geulen kennen we vandaag de dag als beekdalen. Op de hoogtekaart is goed het onderscheid tussen het hoger gelegen keileemplateau en de lager gelegen beekdalen te zien. De Vledder Aa stroomt door één van deze dalen. Het contrast tussen het beekdal en de hogere gronden is ook zichtbaar op de geomorfologische kaart. De groene beekdalen snijden dwars door de keileem en dekzandruggen.

In 2020 is een bureauonderzoek Aardkunde, Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap uitgevoerd (zie Bijlage 3).In hoofdstuk 7 Beleefbaar landschap van dit bureauonderzoek is een overzicht opgenomen van de landschappelijke kernkwaliteiten en hoe de ruimtelijke-visuele elementen en structuren binnen het onderzoeksgebied zich daartoe verhouden. De resultaten van de inventarisatie zijn vertaald naar een advieskaart. 29 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 30 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Advieskaart Landschap Voor het project zijn risico’s en kansen geformuleerd. Risico’s Een natuurlijke inrichting van de overgang tussen het beekdal en het Koelingsveld kan leiden tot aantasting van de cultuurhistorische elementen en structuren van het ruilverkavelingslandschap (zoals de Madeweg als ontsluitingsweg en agrarische bedrijfsbebouwing. De strakke blokvormige percelen en ruilverkavelingspercelering ten noorden van de Madeweg zijn als kernkwaliteiten aangemerkt. Het zichtbaar houden van ruimtelijk-visuele structuren uit verschillende perioden kan bijdragen aan de beleving van de grote tijdsdiepte van ontwikkelingen (het landschap is dynamisch en voortdurend aan veranderingen onderhevig), maar kan ook de leesbaarheid van het landschap doen afnemen.

Bosaanplant langs de beek kan de openheid van het beekdal als kernkwaliteit aantasten. Door middel van een beplantingsplan kunnen de mogelijkheden worden verkend voor de aanleg van ‘groene eilanden’ om zo het beekdal als doorgaande, langgerekte ruimte herkenbaar te houden. Kansen De ruimtelijke verscheidenheid en afwisseling van landschapstypen biedt kansen voor het versterken van de gebiedseigen identiteit en de beleving van de aardkundige, archeologische en cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit. Naast een wetenschappelijke waardering van deze thema’s is het van belang om in beeld te brengen welke betekenis men lokaal aan het beekdal van de Vledder Aa toekent. Gebiedsparticipatief beekherstel biedt kansen voor waardecreatie en een breed gedragen plan. Het beekdal van de Vledder Aa leent zich goed voor geheel systeemherstel vanwege de ligging van het brongebied in het Nationaal Park Drents Friese Wold. Dit biedt kansen om de samenhang tussen de unieke kenmerken uit de boven-, midden- en benedenloop te herstellen. De historische wegenstructuur biedt kansen voor het versterken van de belevingswaarde van aardkundige, archeologische en cultuurhistorische fenomenen.

Daarbij kan gedacht worden aan recreatieve routes waarbij de ontwikkelingen in het landschap worden toegelicht (bijvoorbeeld esdorpenlandschap, ruilverkavelingslandschap en het voormalige en toekomstige waterbeheer in het 31 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) beekdal). Op de overgang van het beekdal naar het Koelingsveld komen veel kernkwaliteiten samen. Er wordt tevens verondersteld dat deze zone de laatste plek in Drenthe is waar de heide direct grenst aan het beekdal. De overgang wordt momenteel gevormd door strakke blokvormige bospercelen en landbouwpercelen. Een inrichting naar natuur biedt kansen om de beleving van deze overgangssituatie te herstellen. In deze zone komen aardkundige, archeologische en cultuurhistorische kernkwaliteiten samen. Kansen met betrekking tot aardkunde hebben betrekking op het herstel van de hydrologische (gradiënten) en het reliëf (van bijvoorbeeld pingoruïnes). Het reconstrueren van een kleinschalig akkercomplex ter hoogte van het Celtic field is een kans m.b.t. de kernkwaliteit archeologie. Relatie met het voornemen Uit het uitgevoerde onderzoek kan worden geconcludeerd dat bij de herinrichting landschappelijke kwaliteiten kunnen worden toegevoegd door de verscheidenheid en ruimtelijke afwisseling van de landschapstypen herkenbaar, beleefbaar en leesbaar te houden.

In het ontwerp dient dan rekening te houden met de aanwezige kernkwaliteiten. Aansluiting van het landschapsbeeld bij de ontwikkelingsgeschiedenis ter plaatse maakt de (van oorsprong) vanzelfsprekende samenhang tussen boven- en ondergrond weer beleefbaar. Door deze landschappelijke kernkwaliteiten in samenhang te bezien met aardkundige waarden, archeologische waarden en cultuurhistorische waarden kan de gebiedseigen identiteit van de Vledder Aa worden versterkt. Ten behoeve van de leesbaarheid van het landschap kan gedacht worden aan het hanteren van referentiebeelden in specifieke zones. Dit kan bijdragen aan de beleving van de landschappelijke gelaagdheid en diversiteit, maar vereist wel een zorgvuldige afweging. In de bestektekeningen (d.d. 25 februari 2025) is voorstaande verwerkt. De natuurherinrichting van Vledder Aa fase 2 heeft impact op de beekdallaagte met name de ingreep 'graven van een slenk'. Het realiseren van een slenk binnen het beekdal van de Vledder Aa leidt namelijk tot een wijziging van het bestaande maaiveld en daarmee tot een ingreep in de laagte van het beekdal. In het vigerende beleid en het uitgevoerde onderzoek wordt benadrukt dat veranderingen in de laagtes van het beekdal in beginsel ongewenst zijn vanwege de bescherming van het natuurlijke reliëf en de bijbehorende aardkundige gradiënten.

Tegelijkertijd blijkt uit het uitgevoerde onderzoek dat de huidige laagtestructuur van het beekdal reeds in belangrijke mate is aangetast door kanalisatie, ontwatering en landbouwkundig gebruik. Hierbij zijn het microreliëf en de natuurlijke hydrologische en bodemkundige gradiënten deels afgevlakt en verstoord. Het rapport benadrukt dat er juist substantiële potentie aanwezig is voor herstel van deze aardkundige waarden, met name door het herstellen van hydrologische processen en het opnieuw mogelijk maken van natuurlijke erosie- en sedimentatiedynamiek. De voorgenomen aanleg van een slenk past binnen deze herstelopgave, omdat de maatregel: bijdraagt aan het herstel van natuurlijke hydrologische gradiënten binnen het beekdal; de afwatering en waterdynamiek minder kunstmatig maakt en beter laat aansluiten op het natuurlijke systeem; kan worden vormgegeven in samenhang met de geomorfologische opbouw van het beekdal, zoals geadviseerd in het rapport; geen aantasting veroorzaakt van nog aanwezige waardevolle microreliëf-elementen, maar juist kan bijdragen aan het (opnieuw) beleefbaar maken van de dalvorm en laagte. Daarmee is geen sprake van een willekeurige verstoring van de laagte, maar van een doelgerichte, gebiedseigen ingreep gericht op herstel van het natuurlijke beekdalsysteem.

Gelet op de reeds opgetreden aantasting van de oorspronkelijke laagtestructuur, de in het rapport benoemde herstelpotentie en de inpassing van de slenk binnen een integraal ontwerp gericht op geomorfologisch en hydrologisch herstel, wordt geconcludeerd dat het realiseren van een slenk in dit geval aanvaardbaar is en bijdraagt aan het herstel van de aardkundige kernkwaliteiten van het beekdal. Met het oog op de geïdentificeerde risico’s en kansen is een zorgvuldig en iteratief ontwerpproces doorlopen, waarin het gebied, de landschappelijke context en de belangen van betrokkenen centraal 32 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) stonden. De omgeving is hierbij actief en in meerdere fasen betrokken, onder meer via participatiemomenten en gebiedssessies. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van meerdere schetsontwerpen, waarin varianten voor de inrichting en inpassing zijn verkend.Vervolgens zijn deze varianten in samenspraak met bevoegde gezagen, terreinbeheerders en inhoudelijke deskundigen integraal afgewogen op onder meer ecologische meerwaarde, hydrologische werking en ruimtelijke kwaliteit. Deze afweging heeft geresulteerd in een indicatief definitief ontwerp dat als robuuste basis dient voor besluitvorming. Het ontwerp is daarna verder technisch uitgewerkt en vastgelegd in bestektekeningen.

Toetsing aan de Omgevingsverordening Drenthe 2023 Het projectgebied ligt in het esdorpenlandschap (deelgebied 5D, sturingsniveau 'Betrekken bij') en kent de kernkwaliteiten landschap (artikel 3.1), cultuurhistorie (artikel 3.2), aardkundige waarden (artikel 3.4, beschermingsniveau 'middel' en 'hoog') en natuur (artikel 3.6). Voor elk van deze kernkwaliteiten is beoordeeld welke waarden worden geraakt en op welke wijze het ontwerp deze behoudt, inpast of - waar aantasting onvermijdelijk is - beperkt of compenseert. Het ontwerp stuurt uitdrukkelijk op behoud: de slenk is zo gesitueerd dat archeologisch en cultuurhistorisch waardevolle gebieden worden ontzien, het historische slotenpatroon blijft als cultuurhistorische laag zichtbaar, en de karakteristieke insteekwallen en beekdal(rand)beplanting worden behouden en waar passend versterkt. Op plaatsen waar het verwijderen van de bouwvoor aardkundige of archeologische waarden zou kunnen aantasten, wordt niet gegraven. Geconcludeerd wordt dat de genoemde kernkwaliteiten met het ontwerp worden gerespecteerd en dat het project zich verdraagt met Titel 3.1 van de Omgevingsverordening Drenthe 2023.

5.2 Archeologie 5.2.1 Bureauonderzoek archeologie In 2020 is een bureauonderzoek Aardkunde, Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap uitgevoerd (zie Bijlage 3).In hoofdstuk 5 Archeologie van dit bureauonderzoek worden de bekende archeologische waarden en verwachtingen in samenhang bezien met de voorgenomen ingreep om risico's en kansen in beeld te brengen voor de omgang met de archeologische waarden in het schetsontwerp. De keuze voor een vestigingslocatie werd in het verleden in grote mate bepaald door de landschappelijke omgeving en de mogelijkheden die hierin geboden werden. De locatie was afhankelijk van de landschappelijke omstandigheden en de voorwaarden die men daaraan stelde veranderden op den duur. Een relatief hoge plaats ten opzichte van de omgeving en beschikbaarheid van (stromend) water gold voor nagenoeg alle perioden als voorwaarde voor een goede vestigingslocatie. Gedurende de jager/verzamelaar periode (tot en met het Neolithicum) was ook de beschikbaarheid van natuurlijke voedselbronnen van belang, terwijl de landbouwers (vanaf de Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen) de voorkeur hadden voor de aanwezigheid van vruchtbare gronden voor akkerbouw. De ondergrond en het reliëf van het landschap zijn belangrijke variabelen voor de kans op het aantreffen van archeologische resten.

Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen het beekdal en (de overgang naar) de hoger gelegen, drogere zandgronden. In het onderzoeksgebied zijn vondsten aangetroffen daterend uit alle perioden vanaf het Paleolithicum. Deze vondsten vertonen samenhang met de voor bewoning geschikte hoger gelegen gronden van het keileem-plateau. De essen nemen daarbij een bijzondere positie in: ze zijn veelal gesitueerd op de locaties die van oudsher voor bewoning gebruikt werden, zoals de Vledder Esch (AMK-terrein 14239) en de Doldersummer Esch (AMK-terrein 14479). Door eeuwenlange bemesting met gras- of heideplaggen werden dekzandkopjes en -ruggen omgevormd tot vruchtbare akkers. Archeologische vondsten en sporen zijn vaak goed bewaard gebleven, omdat ze dankzij het afdekkende esdek niet of minder blootgesteld zijn aan verstorende invloeden zoals later landgebruik. De noordelijke zijde van het beekdal grenst aan het Koelingsveld, een landschappelijke zone met daarin 33 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) met bewoningssporen uit het Mesolithicum (AMK-terrein 9067), een urnenveld en grafheuvels uit de perioden Neolithicum – Late Ijzertijd (AMK-terreinen 14245, 9062, 9063, 9065, 9066). Ook zijn er bewoningssporen uit de Ijzertijd aangetroffen (AMK-terrein 14234, 3085422100) en restanten van een Celtic field.

Een Celtic field is een aaneengesloten systeem van vierkante en rechthoekige akkertjes die omsloten waren met lage wallen. Onderzoeken hebben rondom het beekdal van de Vledder Aa verscheidene bundels karrensporen vastgesteld en potentiële voordelocaties aangeduid, met name in de bovenloop. Karrensporen zijn een fysieke weerslag van eeuwenoude verbindingsroutes. Ze doorsnijden het beekdal op doorwaadbare plekken (voorden). Rondom het beekdal komen enkele natte laagten voor, mogelijke pingoruïnes. De archeologische verwachting van deze laagten is mede afhankelijk van hun genese. Pingoruïnes zijn vanaf het moment van afsmelten aan het eind van het Weichselien aantrekkelijke plaatsen voor (tijdelijke) kampementen van jager-verzamelaars geweest. De centrale depressie vormde een zoetwaterbron, terwijl de hoger gelegen, drogere wal een geschikte locatie was voor tijdelijke bewoning. In latere fasen van de prehistorie zijn pingoruïnes gebuikt voor rituele deposities. Het beekdal van de Vledder Aa was (met uitzondering van de dekzandopduikingen) lange tijd te nat voor bewoning. Prehistorische bewoning en nederzettingsterreinen worden er dan ook niet verwacht.

Wel kunnen er binnen deze lage zones archeologische resten worden verwacht in de vorm van watergerelateerde, economische en rituele activiteiten zoals bruggen en vondsten gerelateerd aan visserij of jacht (Paleolithicum – Nieuwe Tijd). Vanwege betere conserveringsomstandigheden geldt in beekdalbodems met veen een hogere verwachting op het aantreffen van organische resten (hout en botmateriaal) dan in beekdalbodems zonder veen. Ook is er een verwachting op het aantreffen van voorden. Deze doorwaadbare oversteekplaatsen door beken maakten vanaf de prehistorie tot de Late Middeleeuwen deel uit van belangrijke verbindingsroutes. Bij het beekherstel van de bovenloop van de Vledder Aa (fase 1) werden bij het verlagen van de waterstand op de drooggevallen oevers van de huidige gekanaliseerde waterloop archeologische resten aangetroffen. Bij de archeologische inspectie werden ter hoogte van een dekzandrug maalstenen (Neolithicum - Ijzertijd), aardewerkscherven, botresten en bewerkt (vuur-)steen gevonden. Op deze rug zijn duidelijke karrensporen zichtbaar, een teken dat deze rug van oudsher als oversteekplaats (voorde) diende. Binnen het beekdal zijn zones aan te wijzen waar mogelijk dekzandkoppen aanwezig zijn, waarop prehistorische jacht- en extractiekampjes verwacht worden.

Aangezien de laagstgelegen opduikingen als eerste overdekt zijn geraakt met veen, geldt hier een gespecificeerde verwachting op Mesolithische sporen. Op de beekdalflanken is bewerkt vuursteen (Paleolithicum-Mesolithicum) aangetroffen. De resultaten van de inventarisatie zijn vertaald naar een advieskaart. 34 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 35 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Advieskaart Archeologie Voor het project zijn de volgende risico’s en kansen geformuleerd. Risico’s Bodemingrepen kunnen leiden tot verstoring van beekdalbodems met een hoge verwachting op het aantreffen van goed geconserveerde sporen van watergerelateerde economische en rituele activiteit (Paleolithicum – Nieuwe Tijd). Bodemingrepen kunnen leiden tot verstoring van dekzandopduikingen binnen het beekdal met een hoge verwachting op het aantreffen van sporen van tijdelijke jacht- en extractiekampjes uit het Paleolithicum – Mesolithicum. Bodemingrepen kunnen leiden tot verstoring van hoger gelegen zandgronden met een hoge verwachting op het aantreffen van (bewonings)sporen uit het Paleolithicum – Nieuwe Tijd. Diepe grondbewerking tast de vocht- en bodemgradiënt (tijdelijk) aan.

Peilverlaging leidt daarbij tot oxidatie en aantasting van bijzondere bodems (beekdalbodems met veen) en mogelijk aanwezige geconserveerde archeologische (organische) resten zoals hout en botmateriaal. Kansen Benutten van de bestekkaarten uit kanalisatiefase (i.c.m. AHN3 en luchtfoto’s) om de verstoring van omringende dekzandopduikingen (met een hoge archeologische verwachting) te beperken. Mits passend bij de te verwachten afvoerdynamiek van de herstelde beek kan (een gedeelte van) de oude loop worden hersteld. Daarbij heeft een verondiepte ligging de voorkeur, om het oude beekprofiel met mogelijk aanwezige archeologische resten in situ in de bodem te behouden. Een verhoogde grondwaterstand in het beekdal draagt bij aan het behoud van bijzondere bodems (beekdalbodems met veen) en de conservatie van archeologische resten. Een gedetailleerde AHN-analyse kan de archeologische verwachting op potentiële voorde locaties binnen het beekdal nader specificeren. Deze informatie kan worden benut bij de uitwerking van het inrichtingsplan. Versterken belevingswaarde van archeologische fenomenen, deze benadrukken de grote tijdsdiepte van de bewoningsgeschiedenis van het gebied. Bijvoorbeeld door kleinschalige akkercomplexen (Celtic fields), voorden of pingoruïnes te reconstrueren en op te nemen in recreatieve routes.

36 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Relatie met het voornemen Voor het behoud van archeologische waarden geldt dat diepe grondbewerking, egaliseren, afgraven of doorsnijden van gebieden met een archeologische verwachting ongewenst is, omdat hierdoor de bodemopbouw en het grondwaterpeil kunnen worden verstoord( zie ook de kansen). In het vervolgproces is hiermee rekening gehouden en zijn archeologische waarden en verwachtingen meegenomen in het verdere ontwerpproces (zie bestektekeningen (d.d. 25 februari 2025)). Er is vanuit zowel provinciaal als gemeentelijk beleid een onderzoeksverplichting van toepassing. In het ontwerp dient rekening gehouden te worden met de archeologische waarden. Het is onbekend in hoeverre de bodem van het projectgebied is verstoord door de grondbewerking en schaalvergroting tijdens de ruilverkavelingsperiode. Met het oog op de geïdentificeerde risico’s en kansen is een zorgvuldig en iteratief ontwerpproces doorlopen, waarin het gebied, de landschappelijke context en de belangen van betrokkenen centraal stonden. De omgeving is hierbij actief en in meerdere fasen betrokken, onder meer via participatiemomenten en gebiedssessies.

Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van meerdere schetsontwerpen, waarin varianten voor de inrichting en inpassing zijn verkend.Vervolgens zijn deze varianten in samenspraak met bevoegde gezagen, terreinbeheerders en inhoudelijke deskundigen integraal afgewogen op onder meer ecologische meerwaarde, hydrologische werking en ruimtelijke kwaliteit. Deze afweging heeft geresulteerd in een indicatief definitief ontwerp dat als robuuste basis dient voor besluitvorming. Het ontwerp is daarna verder technisch uitgewerkt en vastgelegd in bestektekeningen. 5.2.2 Archeologisch vooronderzoek In 2022 is een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een inventariserend booronderzoek uitgevoerd (zie Bijlage 4). Het onderzoek richtte zich op het vaststellen van de archeologische verwachting en het in beeld brengen van de bodemopbouw, inclusief de ligging van dekzand, veen en beekafzettingen.

Op basis van het vooronderzoek worden binnen het projectgebied vijf landschappelijke eenheden onderscheiden: beekdalbodem met veen mogelijke dekzandkop binnen beekdal dekzandruggen en -koppen grondmorenewelvingen laagte/depressie (veentje) 37 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Archeologische verwachtingskaart op basis van het vooronderzoek Aan de beekdalbodems met veen, de dekzandkoppen binnen het beekdal en dekzandruggen- en koppen is een hoge archeologische verwachting toegekend. Voor de grondmorenewelvingen is de archeologische verwachting laag. De laagte/depressie binnen het Koelingsveld betreft mogelijk een pingoruïne. Vooralsnog wordt daaraan een hoge archeologische verwachting toegekend. Op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3) is de laagte echter niet als zodanig herkenbaar. In de nabije omgeving zijn diverse archeologische vindplaatsen bekend, uit de gehele periode tussen het laat paleolithicum tot in de nieuwe tijd. De aard van de vindplaatsen is veelal onbekend. Het zal deels gaan om nederzettingsterreinen, maar in het beekdal mogelijk ook om depotvondsten, zoals de twee geslepen neolithische bijlen en twee maalstenen uit de periode neolithicum-ijzertijd, waarvan de laatsten zijn gevonden bij de archeologische begeleiding van fase 1.

Tussen de middenloop van de Vledder Aa en het Koelingsveld bevindt zich een urnenveld uit de late bronstijd-ijzertijd, dat begin 20e eeuw is opgegraven. Direct ten oosten van het Koelingsveld ligt een archeologisch terrein met resten uit het mesolithicum en ook binnen het Koelingsveld is een waarneming van mesolithisch vondstmateriaal 38 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) bekend. Verder bevinden zich langs de Hoederweg ten westen van het projectgebied enkele grafheuvels uit het laat neolithicum-ijzertijd. De archeologische waarnemingen duiden er op dat het projectgebied en de omgeving langdurig en intensief zijn gebruikt. Relatie met het voornemen In delen van het projectgebied is de dikte van de geroerde bovengrond geringer dan de geplande ontgravingsdiepte en kan de top van het dekzand of vullingen van de Vledder Aa worden aangetast. Voor de middenloop van de Vledder Aa en het Vroomerveld zijn geen harde aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. Binnen de middenloop zijn wel beekdal gerelateerde archeologische resten te verwachten. Verder kunnen in de top van het dekzand grondsporen voorkomen, ook binnen het Vroomerveld. Geadviseerd wordt om de graafwerkzaamheden binnen deze drie gebieden onder archeologische begeleiding uit te voeren.

Indien de ontgravingsdiepte beperkt blijft tot circa 0,3 m onder het huidige maaiveld, dan volstaat een extensief onderzoek waarbij de afgegraven delen regelmatig door een archeoloog worden geïnspecteerd op archeologische resten. Wordt dieper gegraven, met name in beekvullingen, dan zal een intensieve begeleiding nodig zijn, waarbij de graafwerkzaamheden onder toezicht staan van een archeoloog die gedurende de werkzaamheden aanwezig is. Het Koelingsveld heeft een hoge archeologische verwachting. Aanbevolen wordt om hier geen graafwerkzaamheden uit te voeren. Indien het niet mogelijk is om dit terrein te ontzien, wordt in eerste instantie een proefsleuvenonderzoek aanbevolen om de archeologische verwachting te toetsen en de archeologische waarde van het terrein nader vast te stellen. Voor archeologische begeleiding (opgraving, variant archeologische begeleiding) en proefsleuvenonderzoek is een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen noodzakelijk. De archeologische waarden zijn voldoende beschermd. Aan de te verlenen omgevingsvergunning worden daartoe toegesneden en juridisch bindende voorschriften verbonden. Deze voorschriften borgen onder meer dat de relevante grondroerende werkzaamheden uitsluitend onder archeologische begeleiding en op basis van een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen mogen worden uitgevoerd.

Daarnaast wordt het Koelingsveld als exclusiezone beschermd en geldt, indien bodemingrepen daar onverhoopt toch noodzakelijk blijken, de verplichting om voorafgaand een proefsleuvenonderzoek uit te voeren en een aanvullend selectiebesluit te nemen. Daarmee is verzekerd dat archeologische waarden waar mogelijk in situ worden behouden en, indien verstoring niet kan worden voorkomen, op zorgvuldige en deskundige wijze worden onderzocht en gedocumenteerd. 5.3 Cultuurhistorie In 2020 is een bureauonderzoek Aardkunde, Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap uitgevoerd (zie Bijlage 3).In hoofdstuk 6 Cultuurhistorie van dit bureauonderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen historisch geografische en historische (steden)bouwkundige vlak-, lijn- en puntelementen. Het projectgebied maakt deel uit van het karakteristieke Drentse esdorpenlandschap. Dit landschap wordt gevormd door een samenhang tussen essen, beekdalen, veldontginningen (landbouwgronden) en veldgronden (heide en bos). De historische ontwikkeling van het landschap is af te lezen aan de verschillende verkavelingsvormen die zijn voortgekomen uit de wijze van ontginning. De landschapstypen zijn onderscheidend van elkaar vanwege de verschillende verschijningsvormen in verkavelingspatronen (in regelmaat, vorm en schaalgrootte).

In het onderzoek wordt onderscheidt gemaakt tussen historisch geografische waarden, (steden)bouwkundige waarden en immaterieel erfgoed. De resultaten van de inventarisatie zijn vertaald naar een advieskaart. 39 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 40 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Advieskaart Cultuurhistorie Voor het project zijn de volgende risico’s en kansen geformuleerd. Risico’s Aantasting van de kenmerkende elementen van het esdorpenlandschap. Bijvoorbeeld de aantasting van de openheid door bosaanplant in het beekdal. In een beplantingsplan kunnen de mogelijkheden worden verkend om het beekdal als doorgaande, langgerekte ruimte herkenbaar te houden. Aantasting van de kenmerkende elementen en structuren van het ruilverkavelingslandschap. Bijvoorbeeld door het dempen de gekanaliseerde beek en het slopen van bebouwing uit de ruilverkavelingsperiode. De erven uit de ruilverkavelingsperiode vormen een representant van landbouwkundige vooruitgang en de naoorlogse tijdgeest. Er is geen cultuurhistorische waardering beschikbaar, zodoende is het onduidelijk met welke waarden rekening gehouden moet worden bij het opstellen van het inrichtingsplan. Hermeandering van Vledder Aa ter hoogte van de aantakking met de Wapserveenser Aa vormt een risico voor de leesbaarheid van het landschap.

Het betreft namelijk een gegraven waterloop. De natuurlijke beekbedding bevindt zich meer westelijk. Kansen Beekherstel biedt kansen voor herstel en ontwikkeling van natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Daarbij kan gedacht worden aan het versterken van de karakteristieke beekdalrandbeplanting (evenwijdig en dwars op de beek). Door middel van een beplantingsplan kunnen de mogelijkheden worden verkend voor het creëren van doorzichten, wat kan bijdragen aan de beleving van de openheid van het beekdal. De gekanaliseerde beekloop vormt een representant van de ruilverkavelingsperiode. Het herkenbaar houden van dit lijnelement als natte laagte biedt mogelijk kansen voor waterberging. Binnen het beekdal zijn historische groenstructuren aanwezig (beekdalrandbeplanting met overblijfselen van historisch hakhoutgebruik). In Nederland resteert nog maar ca. 3% van dergelijke inheemse en autochtone landschapselementen. Het is daarom van belang dat wat nog resteert, wordt behouden. Historisch groen draagt tevens bij aan de biodiversiteit van gebieden. Versterken belevingswaarde van cultuurhistorische fenomenen. Deze benadrukken de grote tijdsdiepte van het gebruik van het beekdal.

De historische wegenstructuur van het esdorpenlandschap verbindt van oorsprong de verschillende landschapstypen en leent zich daarom 41 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) voor recreatieve routes. Ook kan er gedacht worden aan een verhaallijn in relatie tot het voormalige (en toekomstige) waterbeheer in het beekdal (langs de waterstaatkunde objecten). Het immateriële erfgoed van de Boermarke biedt inspiratie voor particulier natuurbeheer, agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Daarbij kan gedacht worden aan het gezamenlijk onderhouden van de essen beekdalrandbeplanting en het opnieuw inzetten als geriefhoutbosjes. Relatie met het voornemen Het gelaagde landschap biedt kansen voor het versterken van de gebiedseigen identiteit van het beekdal van de Vledder Aa en de beleving van de cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit. Door in te zetten op het herkenbaar en beleefbaar houden, en waar mogelijk versterken, van cultuurhistorische elementen en structuren wordt de cultuurhistorische samenhang in het landschap gewaarborgd. Het verdient aanbeveling in het ontwerp rekening te houden met de aanwezige waarden. Ondanks dat de nadruk in beleidsdocumenten ligt op het behouden van de karakteristieken van het Drentse esdorpenlandschap, wordt ook het ruilverkavelingslandschap door de provincie als waardevol beschouwd.

Geadviseerd wordt referentiebeelden van dominante tijdslagen te hanteren in specifieke zones. Dit kan bijdragen aan de beleving van de cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit, maar vereist wel een zorgvuldige afweging. Met het oog op de geïdentificeerde risico’s en kansen is een zorgvuldig en iteratief ontwerpproces doorlopen, waarin het gebied, de landschappelijke context en de belangen van betrokkenen centraal stonden. De omgeving is hierbij actief en in meerdere fasen betrokken, onder meer via participatiemomenten en gebiedssessies. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van meerdere schetsontwerpen, waarin varianten voor de inrichting en inpassing zijn verkend.Vervolgens zijn deze varianten in samenspraak met bevoegde gezagen, terreinbeheerders en inhoudelijke deskundigen integraal afgewogen op onder meer ecologische meerwaarde, hydrologische werking en ruimtelijke kwaliteit. Deze afweging heeft geresulteerd in een indicatief definitief ontwerp dat als robuuste basis dient voor besluitvorming. Het ontwerp is daarna verder technisch uitgewerkt en vastgelegd in bestektekeningen.

Toetsing aan de Omgevingsverordening Drenthe 2023 Het projectgebied ligt in het esdorpenlandschap (deelgebied 5D, sturingsniveau 'Betrekken bij') en kent de kernkwaliteiten landschap (artikel 3.1), cultuurhistorie (artikel 3.2), aardkundige waarden (artikel 3.4, beschermingsniveau 'middel' en 'hoog') en natuur (artikel 3.6). Voor elk van deze kernkwaliteiten is beoordeeld welke waarden worden geraakt en op welke wijze het ontwerp deze behoudt, inpast of – waar aantasting onvermijdelijk is – beperkt of compenseert. Het ontwerp stuurt uitdrukkelijk op behoud: de slenk is zo gesitueerd dat archeologisch en cultuurhistorisch waardevolle gebieden worden ontzien, het historische slotenpatroon blijft als cultuurhistorische laag zichtbaar, en de karakteristieke insteekwallen en beekdal(rand)beplanting worden behouden en waar passend versterkt. Op plaatsen waar het verwijderen van de bouwvoor aardkundige of archeologische waarden zou kunnen aantasten, wordt niet gegraven. Geconcludeerd wordt dat de genoemde kernkwaliteiten met het ontwerp worden gerespecteerd en dat het project zich verdraagt met Titel 3.1 van de Omgevingsverordening Drenthe 2023. 5.4 Aardkunde In 2020 is een bureauonderzoek Aardkunde, Archeologie, Cultuurhistorie en Landschap uitgevoerd (zie Bijlage 3).In hoofdstuk 4 van dit bureauonderzoek wordt ingegaan op de aardkundige waarden.

De geologische ondergrond en het huidige landschap in de gemeente Westerveld is grotendeels vormgegeven gedurende de laatste twee ijstijden: het Saalien en het Weichselien. Veel van de karakteristieke elementen die tegenwoordig aan het aardoppervlak zichtbaar zijn dateren uit deze perioden. De Vledder Aa stroomt door een natuurlijk beekdal dat door eeuwenlang proces van erosie in het Drentse keileemplateau is uitgesleten. De natuurlijke afwatering vindt plaats in zuidwestelijke richting, 42 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) corresponderend met het globale hoogteverloop. De Vledder Aa wordt gevoed door een noordelijker gelegen brongebied nabij Wateren, om vervolgens samen te vloeien met de Wapserveenscher Aa. Via Steenwijk watert de beek af op de laagte van Noordwest Overijssel. Saalien Gedurende de voorlaatste ijstijd, het Saalien, bedekte een dik pakket landijs Noord-Nederland. In de ondergrond aanwezige afzettingen werden opgestuwd waardoor het de gradiëntsituaties zijn ontstaan. De zuidelijke begrenzing van het plateau wordt gevormd door een lijn stuwwallen waarvan de Havelterberg onderdeel uitmaakt. In dit deel van de provincie zijn noordnoordoost-zuidzuidwest georiënteerde keileemruggen aanwezig. In de laagten tussen deze ruggen in hebben zich de beekdalen ingesneden.

Er bleven smeltwaterafzettingen en een laag keileem achter (een mengsel van grind, stenen en leem) waar het Drentse Keileemplateau zijn naam aan ontleent. Deze afzettingen worden gerekend tot de Formatie van Drenthe, het Laagpakket van Gieten. Binnen het projectgebied komen de gradiëntsituaties uit het Saalien tot uiting in de dalvorm van het beekdal, de beekdalflanken en het smeltwaterdal aan de oostzijde. Door de grote variatie in dikte en diepteligging van het keileem kunnen droge en vochtige gronden rondom het projectgebied op korte afstand sterk wisselen. Bij een ondiepe ligging (begint doorgaans tussen de 40 en 120 cm) zijn de bodems karakteristiek voor natte omstandigheden. Ook de aanwezigheid van vele zwerfstenen is kenmerkend. Weichselien Het reliëf van het landschap is verder gevormd gedurende het Weichselien, een periode waarin het landijs Nederland niet bereikte maar periglaciale condities heersten. De diep bevroren ondergrond (permafrost) zorgde ervoor dat het smeltwater dalen insneed in de keileemruggen. Deze dalen worden ook wel droogdalen genoemd, omdat ze na het afsmelten van het ijs niet meer watervoerend waren. Gedurende het Vroeg- en Midden-Pleniglaciaal zijn de destijds bestaande beekdalen dieper in de ondergrond ingesneden, op afstand van de beekdalen ontstonden kleinere geulen. Er werden fluvio-periglaciale sedimenten afgezet.

Het droge toendraklimaat gedurende het Weichselien heeft ervoor gezorgd dat het keileemplateau werd afgedekt met dekzand. Door de combinatie van permafrost en het koude en droge klimaat kreeg de wind vat op de ondergrond en werd zand verplaatst en grote delen van het bestaande landschap afgedekt. Geomorfologische processen hebben geleid tot het ontstaan van duinen, ruggen en kleine dekzandkopjes. Deze afzettingen worden gerekend tot de Formatie van Boxtel. Binnen het projectgebied zijn deze aardkundige eenheden afgezet op de grondmorenewelvingen op de flanken van het beekdal. Ook komen er dekzandopduikingen aan het oppervlak in de beekdalafzettingen langs de Vledder Aa. Deze reliëfrijke delen van het landschap zijn karakteristiek. Tijdens het Laat Pleniglaciaal ontstonden er pingo's door opwellend grondwater onder de permafrost. Er ontstonden heuvels in het landschap doordat onder het aardoppervlak een ijslens werd gevormd. Tegenwoordig spreken we van pingoruïnes, omdat de ijslenzen zijn gesmolten en ter plaatse depressies hebben achtergelaten. Toen vanaf het eind van de ijstijd de temperatuur steeg, trad veenvorming op en zijn dergelijke laagtes dichtgegroeid met veen. Depressies kunnen ook een andere ontstaanswijze hebben, zoals Drentse uitblazingskommen.

Deze laagten zijn in de laatste ijstijd uitgeblazen in het dekzand en hebben veelal een grillige oeverlijn en een opgestoven wal. De gemeente Westerveld kent circa 200 laagten met veen, waarvan de ontstaanswijze veelal nog moet worden vastgesteld. Rondom het beekdal van de Vledder Aa komen ook veel ronde laagten voor. Het zijn mogelijke pingoruïnes, maar de ontstaanswijze ervan is nog niet nader onderzocht. In de bovenloop van de Vledder Aa zijn twee uitblazingskommen vastgesteld. Het resterende reliëf van deze landvormen wordt als karakteristiek beschouwd. Ook de aanwezige venige opvulling is van wetenschappelijk belang, op basis van het organisch materiaal kunnen vegetatiereconstructies worden uitgevoerd. Holoceen Door het warmere klimaat en stagnatie van het grondwater in het Holoceen vormde zich een veenpakket 43 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) in de lage delen van het landschap. Het landschap dat tijdens de ijstijden was ontstaan werd vastgelegd door de toenemende vegetatie en de daardoor afnemende erosie. In het dekzandlandschap rondom de Vledder Aa zijn essen en stuifzandgebieden ontstaan. Essen zijn open akkercomplexen met een relatief hoge ligging in het landschap. Door de post-middeleeuwse bemesting met heide- en grasplaggen, vermengd met mest, is deze hogere ligging versterkt. Hieraan ontlenen de ´esdorpen´ hun naam.

Ten noordoosten van het beekdal komt een stuifzandgebied voor. Deze gebieden zijn in de Middeleeuwen ontstaan als gevolg van toenemende menselijke activiteit (ontbossing/ overbeweiding). De resultaten van de inventarisatie zijn vertaald naar een advieskaart. 44 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Advieskaart aardkundige waarden Voor het project zijn de onderstaande risico's en kansen geformuleerd. Risico's Aantasting van oudere beekbeddingen in de ondergrond; Aantasting van het microreliëf dekzandopduikingen en pingoruïnes; Diepe grondbewerking tast de vocht- en bodemgradiënt aan. Peilverlaging leidt daarbij tot oxidatie en aantasting van bijzondere bodems (beekdalbodems met veen); Kansen Benutten van de bestekkaarten uit kanalisatiefase om de verstoring van omringende dekzandopduikingen te beperken; Mogelijk herstel hydrologische gradiënten, zoals het inzijgingsgebied ter hoogte van het Koelingsveld. Een verhoogde grondwaterstand in het beekdal draagt ook bij aan het behoud van bijzondere bodems (beekdalbodems met veen); Grondradar onderzoek kan de ondergrond van het beekdal, waaronder oudere beekbeddingen, gedetailleerd in beeld brengen.

Deze informatie kan worden benut bij de uitwerking van het inrichtingsplan; Versterken belevingswaarde van aardkundige fenomenen (meanderende beekloop, gradiëntzones van de karakteristieke dalvorm en het microreliëf van dekzandopduikingen en mogelijke pingo-ruïnes). Bijvoorbeeld door het aanwezige mircoreliëf van te versterken met vrijgekomen grond. Het fietspad dat het beekdal in het zuiden doorkruist biedt kansen voor de beleving van gradiënten. Relatie met het voornemen Het voorgenomen project sluit aan bij de ambities om de kernkwaliteiten van het beekdal van de Vledder Aa terug te brengen. In het rapport wordt geadviseerd in te zetten op geomorfologisch beekherstel. Daarbij staat niet het herstellen van een historisch referentiebeeld centraal, maar juist het herstel van het aardkundige proces van actieve erosie en sedimentatie. De focus ligt op de vraag welk ontwerp van de waterloop passend is bij de lokale ondergrond en de te verwachten afvoerdynamiek van de herstelde beek. Dit sluit aan bij de langetermijnvisie van de ontwikkeling van een klimaatrobuust beekdal. Daarnaast leent de Vledder Aa zich goed voor dergelijk systeemherstel, vanwege de ligging van het brongebied in een natuurgebied (Nationaal Park Drents Friese Wold).

Door de beekloop van brongebied tot de aantakking bij de Wapseveenser Aa te herstellen, wordt de samenhang tussen kenmerken uit de boven-, midden- en benedenloop hersteld. Dit komt ten goede aan de leesbaarheid van het landschap. Voor behoud van de aardkundige waarden geldt dat diepe grondbewerking, egaliseren, afgraven of doorsnijden ongewenst zijn omdat hierdoor het reliëf, de bodem(sequentie) en de hydrologie kunnen 45 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) worden aangetast. In het ontwerp is daarom rekening gehouden met de aanwezige aardkundige waarden. Ook bij het uitdiepen van de oude meanders is er een kans op aantasting van aardkundige waarden, omdat de beekbedding nog intact in de ondergrond aanwezig kan zijn. De bestekkaarten uit de kanalisatiefase zijn bij de verdere uitwerking benut om de aantasting van dekzandopduikingen (met tevens een hoge archeologische waarde) te beperken. Met het oog op de geïdentificeerde risico’s en kansen is een zorgvuldig en iteratief ontwerpproces doorlopen, waarin het gebied, de landschappelijke context en de belangen van betrokkenen centraal stonden. De omgeving is hierbij actief en in meerdere fasen betrokken, onder meer via participatiemomenten en gebiedssessies.

Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van meerdere schetsontwerpen, waarin varianten voor de inrichting en inpassing zijn verkend.Vervolgens zijn deze varianten in samenspraak met bevoegde gezagen, terreinbeheerders en inhoudelijke deskundigen integraal afgewogen op onder meer ecologische meerwaarde, hydrologische werking en ruimtelijke kwaliteit. Deze afweging heeft geresulteerd in een indicatief definitief ontwerp dat als robuuste basis dient voor besluitvorming. Het ontwerp is daarna verder technisch uitgewerkt en vastgelegd in bestektekeningen. Hierbij zijn het veen en de zandkoppen zoveel mogelijk vermeden. Toetsing aan de Omgevingsverordening Drenthe 2023 Het projectgebied ligt in het esdorpenlandschap (deelgebied 5D, sturingsniveau 'Betrekken bij') en kent de kernkwaliteiten landschap (artikel 3.1), cultuurhistorie (artikel 3.2), aardkundige waarden (artikel 3.4, beschermingsniveau 'middel' en 'hoog') en natuur (artikel 3.6). Voor elk van deze kernkwaliteiten is beoordeeld welke waarden worden geraakt en op welke wijze het ontwerp deze behoudt, inpast of - waar aantasting onvermijdelijk is - beperkt of compenseert.

Het ontwerp stuurt uitdrukkelijk op behoud: de slenk is zo gesitueerd dat archeologisch en cultuurhistorisch waardevolle gebieden worden ontzien, het historische slotenpatroon blijft als cultuurhistorische laag zichtbaar, en de karakteristieke insteekwallen en beekdal(rand)beplanting worden behouden en waar passend versterkt. Op plaatsen waar het verwijderen van de bouwvoor aardkundige of archeologische waarden zou kunnen aantasten, wordt niet gegraven. Geconcludeerd wordt dat de genoemde kernkwaliteiten met het ontwerp worden gerespecteerd en dat het project zich verdraagt met Titel 3.1 van de Omgevingsverordening Drenthe 2023. 5.5 Natuur 5.5.1 Quickscan natuurwetgeving Door de voorgenomen ingreep is mogelijk sprake van negatieve effecten op beschermde soorten of kwalificerende waarden van Natura 2000-gebieden in het kader van de Wet natuurbescherming (hierna Wnb) of effecten op wezenlijke kenmerken en waarden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). In dat kader is in het voorjaar van 2022 een Quickscan natuurwetgeving uitgevoerd (zie Bijlage 5) om eventuele effecten op beschermde soorten en benodigde vervolgstappen in het kader van de Wnb in beeld te brengen. Het overgrote deel van de effecten zal lokaal optreden in het projectgebied of in de directe omgeving van het projectgebied.

Het gaat hierbij om de volgende effecten: Verstoring als gevolg van geluid, licht, trillingen en/of optische prikkels. Aantasting als gevolg van mechanische effecten (bijvoorbeeld heen en weer rijden). Doden en verwonden van dieren (indien mogelijke verblijfplaatsen aanwezig zijn). Vernietiging van verblijfplaatsen (indien mogelijke verblijfplaatsen aanwezig zijn). Versnippering en/of oppervlakteverlies van leefgebieden of groeiplaatsen. Als gevolg van de voorgenomen werkzaamheden kunnen negatieve effecten optreden op algemene broedvogels, vleermuizen, ringslang, levendbarende hagedis, hazelworm, poelkikker, heikikker, boomkikker en kamsalamander. Ten aanzien van algemene broedvogels, en vleermuizen dienen 46 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) mitigerende maatregelen genomen te worden. Daarnaast dienen mogelijk voor vleermuizen aanvullende onderzoeken uitgevoerd te worden. Ook dient soortgericht onderzoek naar de ringslang, levendbarende hagedis, hazelworm, poelkikker, heikikker, boomkikker en kamsalamander uitgevoerd te worden. Mitigerende maatregelen Broedvogels zonder jaarrond beschermde nesten De werkzaamheden dienen, daar waar mogelijk, uitgevoerd te worden buiten het broedseizoen. Indien dat niet mogelijk is dienen de volgende stappen genomen te worden: 1.

Een ecoloog checkt voorafgaand aan de werkzaamheden het projectgebied op broedende vogels. 2. Voorafgaand aan het broedseizoen dienen onderstaande maatregelen genomen te worden: 3. Plaats linten verspreid in het projectgebied. 4. Indien nodig afwerende maatregelen zoals roofvogelvliegers. 5. Maaien van vegetatie en korthouden gedurende de werkzaamheden. 6. Bij geen broedende vogels kunnen werkzaamheden doorgang vinden. In dat geval dient het projectgebied elke week gecontroleerd te worden op broedende vogels. 7. Bij broedende vogels dient op de betreffende locatie gewacht te worden tot de jonge vogels zijn uitgevlogen of het nest hebben verlaten. Vleermuizen Gebruik bij de werkzaamheden geen verlichting in de periode maart t/m november tussen zonsondergang en zonsopkomst. Indien dit niet mogelijk is dienen de volgende maatregelen genomen te worden: 1. Voorkom verlichting richting bosschages rondom het projectgebied. 2. Gebruik vleermuisvriendelijke verlichting. 3. Het verlichtingsplan dient goedgekeurd te worden door een terzake kundige ecoloog. Zorgplicht De Wnb kent een algemene zorgplicht. Dit betekent dat zorgvuldig met aanwezige planten en dieren moet worden omgegaan. Daarom moeten de volgende maatregelen genomen worden: Maai voorafgaand aan de werkzaamheden de vegetatie in het werkgebied kort.

Hierdoor wordt het voor grondgebonden zoogdieren minder aantrekkelijk om te verblijven in deze zone tijdens aanleg. Voer de werkzaamheden rustig uit en in één richting van het water af. Op deze manier zijn dieren in de gelegenheid om te vluchten naar andere leefgebieden en worden ze niet het water ingejaagd zodat ze verdrinken. Tijdens de werkzaamheden geldt de algemene zorgplicht waarbij continu wordt gelet op aanwezigheid van planten en dieren. Bij het aantreffen van dieren en planten wordt voorkomen dat deze gedood, verwond of onnodig aangetast worden. Indien schade niet kan worden vermeden, wordt de ecologisch deskundige ingelicht. Het materieel moet zorgvuldig en deskundig worden gebruikt, zodat geen onnodige schade wordt veroorzaakt of onnodige verstoring optreedt. Werkgebieden en werkpaden worden zo klein mogelijk gehouden. Relatie met het voornemen Op basis van de quickscan kan de aanwezigheid van een aantal beschermde soorten niet worden uitgesloten. Omdat bij uitvoering van de werkzaamheden sprake kan zijn van overtreding van verbodsbepalingen van de Wnb, dient nader onderzoek te worden uitgevoerd voordat beoordeeld kan worden of negatieve effecten uitgesloten kunnen worden en welke maatregelen noodzakelijk zijn. Voor het uitgevoerde soortenonderzoek wordt verwezen naar paragraaf 5.5.2.

47 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 5.5.2 Soortgericht onderzoek Uit de quickscan natuurwetgeving kwam naar voren dat de voorgenomen ingreep mogelijk een (tijdelijk) negatief effect heeft op beschermde vogels, vleermuizen (vliegroutes en foerageergebieden), amfibieën en reptielen. Door middel van een inspectie is tevens gekeken of negatieve effecten verder uitgesloten konden worden. Naar aanleiding van de quickscan en inspectie die zijn uitgevoerd, kwam naar voren dat negatieve effecten op een aantal soorten niet op voorhand konden worden uitgesloten. Het gaat om de volgende soorten: Heikikker, poelkikker, boomkikker en kamsalamander. Ringslang, hazelworm en levendbarende hagedis. Vleermuizen (vliegroute Madeweg en Vledder Aa). Hiervoor is nader onderzoek uitgevoerd (zie Bijlage 6). Daarnaast is tijdens de onderzoeksrondes van bovengenoemde soorten aandacht besteed aan het voorkomen van de bruine vuurvlinder in het projectgebied. De bruine vuurvlinder is niet beschermd onder de Wet natuurbescherming. Echter is deze soort wel een rode lijstsoort en is de lokale populatie kwetsbaar. Om die reden is deze soort ook meegenomen in het onderzoek en is het mogelijk voorkomen in het projectgebied onderzocht. Resultaten Heikikker De meander van fase 1 wordt gebruikt als voortplantingshabitat (noordelijk deel Vledder Aa).

Als gevolg van het vergraven van de watergang wordt voortplantingshabitat (tijdelijk) aangetast. Als gevolg van plagwerkzaamheden wordt het landhabitat (tijdelijk) aangetast. Hierdoor worden verblijfplaatsen en voortplantingsplekken beschadigd en/of vernietigd. Ook kunnen dieren gedood, verwond of verstoord worden als gevolg van de werkzaamheden. Doordat de oevers van het talud flauwer worden, neemt de kwaliteit van de huidige voortplantingshabitat toe. Ook kunnen de percelen ten zuiden van de stuw geschikt worden als landhabitat doordat deze een meer natuurlijk karakter krijgen. Poelkikker De poelkikker komt alleen in fase 1 voor bij onbeschaduwde wateren en geeft de voorkeur aan zwak zure, stilstaande wateren in bos-en heidegebieden op de hogere zandgronden. Poelkikkers komen met name voor in vennen, poelen en watergangen in hoogveengebieden en in de uiterwaarden. In de Vledder Aa is met name in het noordelijk deel geschikt voortplantingshabitat aanwezig. Gedurende het poelkikkeronderzoek stond het noordelijk deel van de Vledder Aa, waar tevens geschikt habitat op de oever aanwezig is, droog. Bij het onderzoek is poelkikker niet waargenomen. De poelkikker kan op basis van soortgericht onderzoek uitgesloten worden. Boomkikker De boomkikker geeft de voorkeur aan bosschages en struweel.

Als landhabitat zijn vooral zonnig gelegen zoom- en mantelvegetaties, vegetaties van meerjarige kruiden en braamstruwelen geschikt. In het projectgebied zelf zijn geen waarnemingen van boomkikker bekend, maar in de omgeving wel. Mogelijk zou de boomkikker bij poelen in de percelen ten zuiden van de Dieverseweg in het projectgebied voor kunnen komen. Tijdens het onderzoek naar de boomkikker zijn geen boomkikkers in het projectgebied waargenomen. De boomkikker kan op basis van dit soortgericht onderzoek uitgesloten worden in het projectgebied. Kamsalamander De kamsalamander komt voor in landschap dat vaak bosrijk is, houtwallen bevat of veel struweel heeft. De voortplantingshabitat bestaat uit matig voedselrijke tot voedselrijke, stilstaande wateren met een goed ontwikkelde watervegetatie. De poel mag niet geheel beschaduwd zijn en moet permanent water 48 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) bevatten. De landhabitat bestaat uit houtwallen, bosschages en struweel in de directe omgeving van de voortplantingshabitat. Van de kamsalamander is bekend dat die net ten zuidwesten van het projectgebied in een poel voorkomt. In poelen in het projectgebied is de soort niet bekend. Poelen in het projectgebied zijn geen optimaal habitat, omdat een poel is dichtgegroeid en de andere poel in open gebied gelegen is, zonder vegetatie.

Tijdens het soortgericht onderzoek is de kamsalamander niet in het projectgebied aangetroffen. De houtwallen en bosschages aan de oostkant van het projectgebied kunnen gebruikt worden als landhabitat van de kamsalamander, omdat deze zich in de omgeving van de poel bevinden waar het voorkomen van de kamsalamander wel bekend is. Deze bosschages vallen buiten de begrenzing van het projectgebied. De kamsalamander kan op basis van soortgericht onderzoek uitgesloten worden. Ringslang De ringslang gebruikt de vochtige graslanden ten oosten van de Vledder Aa als leefgebied. Hier wordt zeer waarschijnlijk gefoerageerd. Ook kunnen er (vaste) rust- en verblijfplaatsen van de ringslang aanwezig zijn in de bosschages. In het projectgebied is geen voortplantingshabitat aanwezig. Mogelijk is er voortplantingshabitat aanwezig in de bosschages en houtwallen aan de oostkant van de Vledder Aa, echter vallen deze buiten het projectgebied. Als gevolg van de voorgenomen plagwerkzaamheden worden essentieel leefgebied en vaste rust- en verblijfplaatsen vernietigd en/of beschadigd. Ook kunnen aanwezige dieren gedood of verwond worden en kan er verstoring optreden. Op termijn wordt het leefgebied weer geschikt en mogelijk geschikter door de toename van geschikt leefgebied voor diverse amfibieën, die weer als voedsel dienen voor de ringslang. Hierdoor zijn negatieve effecten van tijdelijke aard.

Hazelworm De hazelworm komt in het zuidelijk deel van het projectgebied voor. Als gevolg van de voorgenomen plagwerkzaamheden op de zuidelijke percelen van Staatsbosbeheer worden verblijfplaatsen vernietigd en/of beschadigd. Ook kunnen aanwezige dieren gedood of verwond worden en kan er verstoring optreden. Met de inrichting blijven de huidige structuurvariaties behouden of worden deze hersteld, waardoor het leefgebied weer geschikt wordt voor de hazelworm. Levendbarende hagedis De levendbarende hagedis komt voor op heiden, vochtige heiden, bij vennen en hoogveengebieden. Ook kan de levendbarende hagedis in bosranden voorkomen, al betreft dit vaak suboptimaal habitat. De levendbarende hagedis komt voor in de omgeving van de Vledder Aa, met name bij heides, venen en vennen. Geschikt leefgebied van de levendbarende hagedis is aanwezig ten noorden van het projectgebied in het heidegebied van het Drents-Friese Wold & Leggelderveld. In het projectgebied zelf ontbreekt optimaal habitat. Tijdens het veldonderzoek is de levendbarende hagedis ook niet waargenomen in het projectgebied. De aanwezigheid van de levendbarende hagedis in het projectgebied kan op basis van soortgericht onderzoek uitgesloten worden. Vleermuizen In het projectgebied is geen essentiële vliegroute en foerageergebied aangetroffen. Hierdoor is er geen sprake van aantasting van essentieel leefgebied van vleermuizen.

Daarnaast blijven de opgaande structuren behouden. Verscheidene houtwallen en singels worden versterkt waardoor de lengte aan opgaande vegetatie toeneemt in het projectgebied. Negatieve effecten kunnen daarom op basis van dit onderzoek uitgesloten worden. Bruine vuurvlinder 49 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Tijdens de veldbezoeken is tevens aandacht aan de bruine vuurvlinder besteed. Tijdens de diverse veldbezoeken is de bruine vuurvlinder niet aangetroffen. De bruine vuurvlinder kan op basis van soortgericht onderzoek uitgesloten worden. Relatie met het voornemen Als gevolg van de voorgenomen werkzaamheden treedt overtreding op voor heikikker, ringslang en hazelworm en de verbodsbepalingen. Hiervoor is op 19 januari 2024 een ontheffing Wet natuurbescherming verkregen van de provincie Drenthe. Op dit moment vindt aanvullend natuuronderzoek plaats in het kader van de actualisatie van deze natuurvergunning. Hierom wordt wederom door de provicie Drenthe als bevoegd gezag besloten. 5.6 Stikstofdepositie Ten noorden van het projectgebied ligt het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold. Voor het project is in september 2025 een Voortoets Natura 2000 uitgevoerd (zie Bijlage 7).

Het doel dit onderzoek is vast te stellen of als gevolg van de stikstofdepositiebijdrage sprake kan zijn van significante gevolgen voor de instandhoudingsdoelstelling van het Natura 2000-gebied waarop deze extra bijdrage plaatsvindt. Stikstofdepositieberekening Voor het project is een stikstofdepositieberekening uitgevoerd voor de realisatiefase. Uit die berekening is gebleken dat het project in de realisatiefase leidt tot een éénmalige stikstofdepositiebijdrage van 0,02 mol/ha op het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld. In dat gebied komen habitats voor die zich in een overbelaste of naderend overbelaste toestand bevinden. Dit betekent dat nader onderzoek nodig is naar de effecten van de depositie op de instandhoudingsdoelstelling van dit Natura 2000-gebied. Voor de gebruiksfase wordt geen extra depositiebijdrage berekend. Voortoets Het Drents-Friese Wold vormt een zeer afwisselend landschap. Het gebied kent veel naaldbossen, maar daar-naast zijn stuifzanden, heidevelden, jeneverbesstruweel, schrale graslanden, zwak gebufferde vennen, loofbossen en beken aanwezig. Het stuifzand komt vooral voor op het Aekingerzand. In Berkenheuvel komen uitgestrekte kraaiheidebegroeiingen voor. Het Doldersummerveld en het Wapserzand zijn twee grote heideterreinen met vochtige en natte heide met vennetjes. Natte slenken en droge zandruggen wisselen elkaar af.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerveld.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8825177c-7e3f-462a-b267-c7327ee321ec?agendaItemId=c83f46dc-d00a-4a9f-be18-75dee2e5bf84