Natuurherinrichting Vledder Aa_vastgesteld_1_Ruimtelijke onderbouwing
Tekst van het document
O mgevingsvergunning N atuurherinrichting Vledder Aa I n opdracht van Prolander N L.IMRO.1701.ROVledderAa-0001 VASTGESTELD 1 2 augustus 2026
Contactpersoon T Arcadis Nederland B.V. M Maastricht E
omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Inhoudsopgave Ruimtelijke onderbouwing 5 Hoofdstuk 1 Inleiding 5 1.1 Aanleiding 5 1.2 Ligging projectgebied 6 Hoofdstuk 2 Projectbeschrijving 7 Hoofdstuk 3 Vigerende bestemmingsplannen 12 Hoofdstuk 4 Beleidskader 14 4.1 Rijksbeleid 14 4.2 Provinciaal beleid 17 4.3 Gemeentelijk beleid 25 4.4 Beleid waterschap 27 Hoofdstuk 5 Milieu- en omgevingsaspecten 29 5.1 Landschap 29 5.2 Archeologie 33 5.3 Cultuurhistorie 39 5.4 Aardkunde 42 5.5 Natuur 46 3 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 5.6 | Stikstofdepositie | 50 5.7 | Water | 54 5.8 | Verkeer en parkeren | 57 5.9 | Bodem | 57 5.10 Luchtkwaliteit | 62 5.11 Geluid | 62 5.12 Lichthinder | 63 5.13 Externe veiligheid | 63 5.14 Geur | 63 5.15 Milieuzonering | 64 5.16 Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r. | 64 Hoofdstuk 6 | Ruimtelijke aanvaardbaarheid | 65 6.1 | Afwijkingen project | 65 6.2 | Ruimtelijke aanvaardbaarheid | 65 Hoofdstuk 7 | Uitvoerbaarheid | 67 7.1 | Economische uitvoerbaarheid | 67 7.2 | Maatschappelijke uitvoerbaarheid | 67 4 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Ruimtelijke onderbouwing Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Voorliggende ruimtelijke motivering is opgesteld om de ruimtelijke aanvaardbaarheid aan te tonen van de voorgenomen natuurherinrichting Vledder Aa.
Hierbij wordt ingegaan op de volledige natuurherinrichting van het gebied 'Middenloop Vledder Aa' en dus niet alleen op de strijdigheden van het project ten opzichte van de vigerende bestemmingsplannen. De natuur in Nederland staat onder druk. Het natuurlijke systeem van het landschap is op veel plekken verloren gegaan doordat het landschap met behulp van technologie anders is ingericht. Hierdoor zijn functies zoals wonen en landbouw mogelijk geworden in gebieden die van nature te nat waren. Dieren en planten die oorspronkelijk in deze natte gebieden voorkomen, hebben het daardoor moeilijk gekregen. Daarnaast blijkt de afgelopen jaren dat deze inrichting het vermogen beperkt om goed om te gaan met droogte en wateroverlast. Het beekdal van de Vledder Aa is één van de gebieden waar de opgave ligt om de natuur en het watersysteem te herstellen. De Vledder Aa is gelegen tussen de natuurgebieden Drents-Friese Wold in het noorden en de Weerribben en Wieden in het zuiden. Door het herstellen van de bestaande natuur in de Vledder Aa worden deze bestaande natuurgebieden met elkaar verbonden. Dit draagt bij aan de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Prolander heeft daarom van de provincie Drenthe de opdracht gekregen om binnen dit beekdal 204 hectare opnieuw in te richten voor natuur.
Deze herinrichting draagt bij aan de afspraken die zijn gemaakt in het kader van het Natuurnetwerk Nederland, het Natuurpact, de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Waterberging 21e eeuw. Dit betekent dat naast het realiseren van nieuw leefgebied voor planten en dieren ook de waterkwaliteit moet verbeteren en het gebied zodanig moet worden ingericht dat het kan omgaan met zowel droogte als wateroverlast. De voorgenomen natuurherinrichting omvat het realiseren van een natuurlijke herinrichting van het gebied Middenloop Vledder Aa. Omdat het projectgebied in een omgeving ligt waar naast natuur ook cultuurhistorie, recreatie en landbouw een belangrijke rol spelen, is het belangrijk om de inrichting goed aan te laten sluiten op de omgeving. Prolander werkt hiervoor samen met het waterschap Drents Overijsselse Delta, Staatsbosbeheer, gemeente Westerveld, grondeigenaren en buren. Omdat deze natuurherinrichting niet binnen de geldende bestemmingsplannen kan worden gerealiseerd, dient op grond van artikel 2.10 lid 1 onder c en artikel 2.12 lid 1 onder a sub 3 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) een omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan te worden aangevraagd. Het voorliggend document vormt de benodigde ruimtelijke onderbouwing voor onderhavig initiatief.
In hoofdstuk 2 wordt de projectbeschrijving gegeven, in hoofdstuk 3 komen de vigerende bestemmingsplannen aan de orde. In hoofdstuk 4 wordt vervolgens het belangrijkste beleidskader besproken, waarna in hoofdstuk 5 de relevante milieuhygiënische en omgevingsaspecten uiteen worden gezet. In hoofdstuk 6 wordt de ruimtelijke aanvaardbaarheid van het project onderbouwd en in hoofdstuk 7 worden tot slot de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid beschreven. 5 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 1.2 Ligging projectgebied Het projectgebied, ca 118 hectare groot, wordt officieel omschreven als 'Middenloop Vledder Aa - fase 2' en is gelegen tussen de kernen Vledder en Doldersum. De projectgrens is in onderstaande afbeelding met een zwarte lijn gemarkeerd. Een perceel van Natuurmonumenten aan de oostzijde (Vroomerveld), een aantal provinciale gronden rondom het Koelingsveld en het Bouwersveld (westzijde) en een ecologische oever langs de Vledder Aa vanaf de Ten Darperweg tot aan de Wapserveensche Aa behoren eveneens tot het projectgebied. De toevoeging 'fase 2' geeft aan dat er ook een 'fase 1' bestaat. Die fase heeft betrekking op het in 2014 ingerichte deel van het beekdal aan de noordzijde van het projectgebied. Een kade die ter plaatse van de Vledder Aa is voorzien van een stuw vormt aldaar de projectgrens.
Het grootste deel van de gronden in het gebied is in eigendom van de provincie of Staatsbosbeheer. De Veenhuizermaden in het zuidoosten van het projectgebied worden al decennia beheerd als botanisch waardevol grasland. Daar hebben zich botanisch waardevolle vegetaties ontwikkeld. In het project worden deze gronden ook wel de 'reservaatsgronden' genoemd. In de zuidwesthoek van het projectgebied is een deel van de gronden (nog) niet aangekocht. Twee grondeigenaren hebben hier nog enkele extensief agrarisch gebruikte percelen in bezit. In het projectgebied liggen verder nog vier erven. De provincie Drenthe heeft twee daarvan aangekocht. Met uitzondering van de woningen, zijn de opstallen gesloopt. De inrichting van de erven valt niet binnen dit project. Twee andere erven, Madeweg 5 en Madeweg 7, zijn in particulier eigendom. Zij liggen wel binnen het projectgebied, maar er zijn geen maatregelen voorzien. Wel zijn de bewoners intensief betrokken bij de planvorming. In afstemming met hen wordt een duiker onder de oprit vervangen. Ligging projectgebied 6 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Hoofdstuk 2 Projectbeschrijving De afgelopen jaren is met grote zorgvuldigheid gewerkt aan het ontwerp voor de inrichting van de 'Vledder Aa- middenloop fase 2' (zie Bijlage 1).
Na inrichting draagt het beekdal bij aan Natuurnetwerk Nederland als robuuste droge en natte verbindingszone tussen het Drents Friese Wold en de Wieden - Weerribben. Bovendien draagt dit deel van het beekdal straks bij aan het opvangen van weersextremen. In natte periodes kan het grote hoeveelheden water bergen en vertraagd afvoeren. In droge periodes houdt het beekdal het water zo lang mogelijk vast. Bovendien worden ecologische potenties optimaal benut en draagt de inrichting bij aan het behoud, versterken en beleven van het gevarieerde en aantrekkelijke Drentse landschap. Het 'nieuwe beekdal van de Vledder Aa' is geen reconstructie van een beekdal met een beek uit het verleden. Er wordt een eigentijds landschap gecreëerd dat voortborduurt op een rijke historie. De nieuwe Vledder Aa kan om gaan met periodes van droogte, maar kan bij hevige regenval ook grote hoeveelheden water opvangen en vertraagd afvoeren. Bovendien krijgt de Vledder Aa een vormgeving die past bij een beek met de afvoer die de Vledder Aa tegenwoordig heeft. Ook past de vormgeving van de beek bij de ligging in de bovenloop van het watersysteem. De vorm die het beste bij de beek past, is die van een doorstroommoeras in het noordelijk deel van het projectgebied. Hier is het debiet (de afvoer) laag terwijl het maaiveld nagenoeg vlak ligt. Het water zoekt hier een eigen weg over het maaiveld.
De aanvoer vanuit een watergang op de zuidoostflank vergroot het debiet, terwijl het maaiveld meer verhang krijgt. Hier gaat het doorstroommoeras dan ook over in een brede, ondiepe en meanderende slenk. De slenk is zo ontworpen dat het altijd het laagste punt van het beekdal vormt. De slenk is echter ook een middel om te sturen: om archeologisch waardevolle gebieden heen en langs gebieden met bestaande hoge natuurwaarden. Want hoewel de waterkwaliteit op zich goed is, is het oppervlaktewater nog altijd veel voedselrijker dan het kwelwater dat op de flanken van het beekdal uittreedt en waar botanisch waardevolle vegetaties van afhankelijk zijn. In een enkel geval is een lage kade nodig om het oppervlaktewater weg te houden van bestaande natuurwaarden. Deze kade kan echter wel een extra functie krijgen als toegang tot een vogelkijkscherm. Het resultaat is een slenk die in principe ongeveer 30 meter breed is, maar soms breder of smaller wordt, afhankelijk van archeologische en cultuurhistorische waarden in de ondergrond. In het verlengde van het vogelkijkscherm wordt een klein deel van de Vledder Aa niet gedempt. Dit in verband met het mogelijk leefgebied van de bever te behouden. De locatie is dusdanig gekozen dat er geen kans is op opstuwing en daarmee op eventuele schade aan nabije erven en wegen.
7 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Definitief ontwerp beekdal Vledder Aa (september 2023, indicatief). Dit betreft het oorspronkelijke nog redelijk globale ontwerp. Inmiddels is dit verder gedetailleerd en uitgewerkt, zo is bijvoorbeeld de kruidenrijke akker komen de vervallen. Deze nadere detaillering is uitgewerkt in de bestektekeningen (d.d. 25 februari 2025, zie Bijlage 2) die leidend zijn. Bestaande sloten in het projectgebied hebben een drainerende werking: ze voeren het waardevolle kwelwater af voordat het in de wortelzone van de vegetatie kan komen. Het merendeel van deze sloten zullen dan ook gedempt worden. Maar het is ook erg belangrijk dat de nieuwe inrichting van het beekdal geen overlast veroorzaakt voor de omliggende (landbouw)gronden. Een vijftal hoofdwatergangen, dat zorgt voor de afvoer van oppervlaktewater van landbouwgebieden op de flanken, blijft dan ook behouden. Dat heeft ook een voordeel, want de Vledder Aa moet immers zo veel mogelijk worden gevoed, om daarmee het droog vallen van de beek zo veel mogelijk te voorkomen. De drainerende werking van deze watergangen is in het beekdal wel een probleem. Dat wordt opgelost door deze sloten in het beekdal te verondiepen en ze tegelijkertijd breder te maken.
Het 'natte profiel', de waterschijf die je zou zien als je een dwarsprofiel van de watergang zou bekijken, is hierbij anderhalf tot twee keer zo groot gemaakt. In een ondiepe sloot kan immers begroeiing ontstaan die de afvoer belemmert. Door het extra brede profiel is de afvoer toch gegarandeerd. Een belangrijk doel van de herinrichting van het beekdal van de Vledder Aa is het realiseren van botanisch waardevolle vegetaties. In een beekdal zijn die vaak afhankelijk van voedselarme condities in combinatie met de aanwezigheid van kwel. Uit onderzoek is gebleken dat de bovenlaag van veel percelen in het beekdal door intensief landbouwkundig gebruik weliswaar te voedselrijk is, maar dat dit op veel plaatsen kan worden opgelost door de bouwvoor te verwijderen. Archeologisch en aardkundig onderzoek laat zien dat dat op de meeste plaatsen kan zonder deze waarden aan te tasten. Op plaatsen waar archeologische of aardkundige waarden door het verwijderen van de bouwvoor aangetast kunnen worden, wordt niet gegraven. Bijkomend voordeel van het verwijderen van de bouwvoor is dat de aanwezige kwel op meer plaatsen binnen het bereik van de vegetatie komt. Een deel van de voedselrijke grond die wordt afgegraven wordt gebruikt om de huidige beekloop en de sloten in het projectgebied te dempen.
Doordat de grond voedselrijk is, zal zich hier wel ruigte 8 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) ontwikkelen, waar ook bomen en struiken in op zullen komen. Dit is niet erg. Hiermee blijft het slotenpatroon, als cultuurhistorische laag in het landschap, zichtbaar. Wel moet de beplanting periodiek worden gesnoeid, zodat het beekdal niet dicht groeit. Niet overal is het lonend of nodig om de voedselrijke bouwvoor te verwijderen. De al aanwezige natuurgronden zijn al verschraald en hebben een waardevolle vegetatie. De Vleddermade, Doldersummermade en Veenhuizerlanden zijn echter te voedselrijk, ook onder de bouwvoor. Voor de Veenhuizerlanden geldt dat met verschralingsbeheer (maaien en afvoeren) op de lange termijn ook goede resultaten geboekt kunnen worden. De Vleddermade en de Doldersummermade zullen zich ontwikkelen tot kruiden- en faunarijk grasland. Hierbij past extensief agrarisch beheer. Dit sluit aan op de wensen uit de omgeving en past bij het oeroude gebruik van deze percelen als hooilanden met nabeweiding op de overgang van es naar beek. Overigens is het goed mogelijk dat ook andere percelen in het beekdal extensief beheerd kunnen worden door agrariërs. Vanwege de kwetsbaarheid van de beoogde vegetaties zal dit echter altijd in goed overleg met een terreinbeherende organisatie plaatsvinden.
Het is de wens om het beekdal zo open mogelijk te houden. Een coulissewerking van opstrekkende beplanting past echter wel bij het Drentse landschap en het beekdal van de Vledder Aa. Denk bijvoorbeeld aan de 'insteekwallen' die vanaf de Wapsemadeweg het beekdal in prikken. Dit zijn oude, cultuurhistorisch waardevolle elementen die worden behouden en waar passend ook zullen uitbreiden. Dit wordt gedaan in de vorm van 'beplantingseilanden' van struweel. Hierin kunnen zich op natuurlijke wijze bomen ontwikkelen. Ook langs de randen van essen lagen vaak percelen die begrensd werden door beplanting: beekdalrandbeplanting. Hier wordt in het ontwerp op voortborduurt. In de Vleddermade en Doldersummermade voegen we nieuwe, brede singels toe aan de perceelsranden. Het tussenliggende gebied is opener en grootschaliger. Dat wordt behouden. Verdichting zal hier plaatsvinden op de plaats van de gedempte sloten, zoals dat ook nu al gebeurt. Periodiek snoeien moet hier het dichtgroeien van het open landschap voorkomen. Dit systeem wordt ook gehanteerd bij de Veenhuizerlanden. Hier mogen enkele solitaire bomen of boomgroepen echter vrij uitgroeien en volwassen worden. Zo ontstaat een transparante bomenrij op de plaats van de vroegere sloten. Dit past bij de zandige ondergrond van de Veenhuizerlanden, die eerder aan een kampenlandschap dan aan een beekdallandschap doet denken.
Dit is momenteel al zichtbaar door de meer blokvormige verkaveling die al op oude kaarten zichtbaar is. Beleefbaarheid en toegankelijkheid van het gebied wordt als belangrijk bestempeld. De mogelijkheid voor een dorps-ommetje, een plek vanaf waar mensen vogels kunnen kijken en een doorsteek die zowel door fietsers, wandelaars als rolstoelgebruikers gebruikt kan worden, zijn vaak genoemd als voorwaarde voor het ontwikkelen van natuur. Aan de voorwaarden, wensen en ideeën uit het gebied wordt tegemoet gekomen door in de nabijheid van de dorpen Vledder en Doldersum in te zetten op een kleinschalig, extensief (semi-)agrarisch landschap. De landweg die hier tot de ruilverkavelingen lag, keert terug als recreatieve route en ontsluiting van de extensieve agrarische percelen. In aansluiting hierop steekt een wandelpad door het beekdal naar de Wapsemadeweg en maakt zo een fraai ommetje vanuit Vledder mogelijk. Omdat het de wens is dat dit pad jaarrond begaanbaar is, zal in de natste delen een vlonder aangelegd moeten worden. In het verlengde van de Nijejoarsweg slingert zich een fiets- en wandelpad, dat ook geschikt is voor rolstoelers, door het gebied. De ligging is losjes gebaseerd op historische insteekwegen die ongeveer op deze plaats het beekdal in prikten. Deze route doorsnijdt het natte doorstroommoeras.
9 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Impressie recreatieve route Tot slot is er een mogelijkheid om een lage kade die nodig is om het oppervlaktewater te kunnen sturen een dubbele functie te geven. Door deze kade te koppelen aan beplanting kunnen mensen ongezien en met droge voeten een bescheiden vogelkijkscherm bereiken. Vanaf hier is het beekdal met haar flora en fauna in alle richtingen te beleven. Voor de uitvoering van hiervoor beschreven natuurherinrichting worden de volgende werkzaamheden uitgevoerd: Vispasseerbaar maken stuw d.m.v. vislift Verwijderen boom Herplaatsen dam met duiker Aanbrengen duikers D1, D2, D3, D6, D7 en D8 Opnemen dam met duiker Verdiepen watergang Ophogen / kade Graven watergang Aanbrengen stuw Plaggen 0.20 m, 0.25 m, 0.30 m, 0.35 m, 0.30-0.50 m (tot gliedelaag), en 0.60 m (geroerde bodem) Dempen kavelsloten/greppels Graven slenk Aanplant bos Aanbrengen raster Gallagher 2 draads Aanbrengen voorde Aanplant struweel Herprofileren hoofdwatergangen 1, 2 en 4 Aanbrengen zandpad Aanbrengen vlonderpad Aanbrengen graspad Kappen doorsteek in houtwal, breedte 4 meter Verwijderen duikers VD1 t/m VD32 Aanbrengen knuppelbrug Aanbrengen kade + 4,35 m NAP Afdichten drainage (Deels) dempen Vledder Aa Graven hoofdwatergang 3a Ophogen perceel Verwijderen stuwen S1, S2, S3, S4, S5 en S6 Aanbrengen klepstuw in hardhouten damwand
Herstellen duikers H1 t/m H4 10 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Aanbrengen duiker D4 onder koepad Aanbrengen duiker D5 onder maaipad Aanbrengen zaksloot Aanbrengen grondwal Aanbrengen fietspad van beton Aanbrengen op-/afrit onderhoudsroute Aanbrengen brug Verwijderen houten damwand Verwijderen bosschage t.b.v. onderhoudsroute (5 meter breed) Verwijderen kade Verwijderen raster Aanbrengen regelvoorziening duiker Verwijderen opschot in watergang Aanbrengen rechte brugdeel (lengte 15 meter) Plaatsen klepstuw met voorde Plaatsen kijkscherm Aanbrengen zitbankjes 11 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Hoofdstuk 3 Vigerende bestemmingsplannen Voor het projectgebied vigeren de volgende bestemmingsplannen: Bestemmingsplan Buitengebied, vastgesteld 5 juli 2012 (deels onherroepelijk in werking. De bestemmingen "Agrarisch-1", "Agrarisch-2" en "Agrarisch - Paardenhouderij" zijn op 6 augustus 2014 vernietigd). Bestemmingsplan reparatieplan buitengebied Westerveld, vastgesteld 29 maart 2016. Bestemmingsplan Buitengebied Diever - agrarische gronden, vastgesteld 23 april 1997. Bestemmingsplan Buitengebied Vledder - agrarische gronden, vastgesteld 24 juni 1997. Voor de vigerende bestemmingen en aanduidingen ten aanzien van het projectgebied wordt verwezen naar de memo waar deze ruimtelijke onderbouwing deel van uitmaakt.
De voorgenomen natuurherinrichting is op de volgende punten in strijd met de vigerende bestemmingsplannen: Bestemmingsplan Buitengebied: Graven van een (hoofd)watergang is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2', omdat het een aantasting veroorzaakt in de laagte beekdal. Graven van een slenk is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2', omdat het een aantasting veroorzaakt in de laagte beekdal. Aanbrengen fietspad van beton is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2. Aanbrengen op-/afrit onderhoudsroute is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2'. Aanbrengen rechte brugdeel is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2'. Plaatsen kijkscherm is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2'. Aanbrengen zitbankjes is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2'. Verwijderen bosschage t.b.v. onderhoudsroute (5 meter breed) is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Landschap 2'. Dempen van de Vledder Aa is strijdig met de bestemming 'Water'. Aanplanten van bos is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 2', omdat het de aanleg betreft van diepwortelende beplanting. Aanplanten van bos is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 3', omdat het de aanleg betreft van diepwortelende beplanting.
Aanplanten van struweel is strijdig met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 3', omdat het de aanleg betreft van diepwortelende beplanting. Bestemmingsplan Buitengebied Vledder - agrarische gronden: Aanplanten van bos is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL', omdat het meer dan 1000m2 bedraagt. Aanplanten van struweel is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL', omdat het meer dan 1000m2 bedraagt. Aanbrengen van een knuppelbrug is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL'. Aanbrengen van een klepstuw i n hardhouten damwand is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL'. Aanbrengen op-/afrit onderhoudsroute is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL'. Aanbrengen brug (voet/fiets) is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL'. Verwijderen bosschage t.b.v. onderhoudsroute (5 meter breed) is strijdig met de bestemming 'Agrarische doeleinden Kategorie AL'. 12 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Bestemmingsplan Buitengebied Diever - agrarische gronden: Aanplanten van struweel is strijdig met de bestemmingen 'Beekdalen A' en 'Beekdalen B', omdat het meer is dan 1 hectare. Aanplanten van bos is strijdig met de bestemming 'Beekdalen B', omdat het meer is dan 1 hectare.
Aanbrengen grondwal is strijdig met de bestemmingen 'Beekdalen A' en 'Beekdalen B'. 13 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Hoofdstuk 4 Beleidskader 4.1 Rijksbeleid 4.1.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. De Nationale Omgevingsvisie brengt middels een toekomstperspectief op 2050 de langetermijnvisie van het Rijk op de inrichting en ontwikkeling van de Nederlandse leefomgeving in beeld. Met de NOVI kan het Rijk inspelen op de grote uitdagingen die er voor Nederland liggen. Steden die groeien en veranderen, het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en de overgang naar een duurzame en circulaire economie; diverse trends en ontwikkelingen hebben invloed op onze leefomgeving. Deze trends en ontwikkelingen bieden kansen, maar vragen ook zorgvuldig te kiezen voor slimme combinaties van functies en uit te gaan van specifieke kenmerken en kwaliteiten van gebieden, want zowel de boven- als ondergrondse ruimte is een schaars goed. De NOVI geeft richting en helpt om deze keuzes te maken. In Nederland zijn er diverse dringende maatschappelijke opgaven, die niet apart van elkaar kunnen worden opgelost, maar in samenhang bekeken moeten worden. Op het niveau van nationale belangen wil het Rijk sturen en richting geven aan de omgeving van Nederland.
De Nationale Omgevingsvisie richt zich daarbij op vier prioriteiten: 1. Ruimte maken voor klimaatverandering en energietransitie. 2. De economie van Nederland verduurzamen en het groeipotentieel behouden. 3. Steden en regio's sterker en leefbaarder maken. 4. Het landelijk gebied toekomstbestendig ontwikkelen. ad 1. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. Het land moet zich aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, wateroverlast, hogere rivierafvoeren en langere perioden van droogte. Om in te spelen op deze gevolgen van klimaatverandering, is er vraag naar maatregelen in de leefomgeving, bijvoorbeeld voldoende ruimte en groen voor wateropslag in onze steden. Door hierop in te zetten, biedt het kansen voor de natuur, maar verbetert het tegelijkertijd ook de leefomgevingskwaliteit. Daarnaast heeft Nederland in 2050 een duurzame energievoorziening. Deze energievoorziening vraagt ruimte, voor onder andere zonnepanelen en windturbines. Het Rijk zet zich ook in voor het maken van ruimtelijke reserveringen voor het hoofdenergiesysteem op nationale schaal. ad 2.
Duurzaam economisch groeipotentieel Nederland werkt toe naar een circulaire, duurzame, kennisintensieve en internationaal concurrerende economie in 2050, waarmee het zijn positie kan handhaven in de top vijf van meest concurrerende landen ter wereld. Hiervoor is een goede verbinding via weg, lucht, spoor, water, digitale netwerken en een nauwe samenwerking met internationale partners nodig. Het Rijk zet in op een innovatief en sterk vestigingsklimaat met een goede quality of life: een leefomgeving die de inwoners volop voorzieningen biedt op het gebied van bewegen, wonen, recreëren, ontspannen en ontmoeten. Hierbij is het belangrijk dat de Nederlandse economie, duurzaam, concurrerend en circulair wordt, oftewel toekomstbestendig. Het Rijk zet daarbij in op het gebruik van duurzame energiebronnen en op de verandering van productieprocessen, zodat Nederland niet langer afhankelijk is van eindige, fossiele bronnen. ad 3. Onze steden en regio's leefbaarder maken Nederland versterkt het Stedelijk Netwerk Nederland en is deze verder aan het uitbreiden, waarbij de richting van verstedelijking wordt gekoppeld aan die van de ontwikkeling van (OV-) infrastructuur. Wonen en werken worden zoveel mogelijk in elkaars nabijheid ontwikkeld in de regio's waar de vraag is. Goede verbindingen tussen de stedelijke regio's zijn nodig om het netwerk als geheel te benutten.
Door het Rijk 14 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) wordt een integrale verstedelijkingsstrategie voor duurzame stedelijke ontwikkeling gehanteerd, waarbij verstedelijking geconcentreerd plaatsvindt in de regio. Bij de invulling van integrale verstedelijkings- strategieën op regionale schaal wordt ingezet op een voorkeursvolgorde voor de ontwikkeling van nieuwe woon- en werklocaties. Deze volgorde wordt ook gehanteerd als groei in niet stedelijk gebied moet plaatsvinden. Het Rijk richt de leefomgeving zo in dat deze een actieve, gezonde leefstijl en maatschappelijke participatie bevordert en het aanbod en de kwaliteit van groen in de stad versterkt. Daarbij worden regio's en steden klimaatbestendig ingericht. ad 4. Het landelijk gebied toekomstbestendig ontwikkelen Nederland zet in op het verbeteren van de balans tussen de kwaliteit van landschap en landgebruik, water, lucht en bodem. Dit betekent dat ontwikkelingen in het landelijk gebied niet ten koste gaan van landschappelijke kwaliteiten en dat landgebruik in balans wordt gebracht met natuurlijke systemen. Het landgebruik dient meer afgestemd te worden op zoetwatergebruik en -beschikbaarheid. Door een voorkeursvolgorde regionaal waterbeheer wordt ingezet op het voorkomen van tekorten en wateroverlast.
Het Rijk maakt een vitaal en duurzaam voedsel- en landbouwsysteem mogelijk, dat zich baseert op natuurinclusiviteit en kringlopen. De biodiversiteit wordt versterkt en beschermd en het natuurlijke kapitaal wordt op een duurzame wijze benut. Het Rijk zet hierbij in op het beschermen en versterken van de unieke landschappelijke kwaliteiten. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebieden voegen kwaliteiten toe aan het landschap, waarbij het omgevingsbeleid landschapsinclusief wordt. Nationale belangen Verder zijn er 21 nationale belangen geformuleerd, waarvan er twee relevant zijn voor de onderhavige herinrichting: Behouden en versterken van cultureel erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van (inter)nationaal belang (19). Verbeteren en beschermen van natuur en biodiversiteit (20). Behouden en versterken van cultureel erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van (inter)nationaal belang De voor Nederland kenmerkende landschappen verliezen langzaamaan identiteit als gevolg van gestage erosie van kenmerkende landschapselementen. De druk op het landschap neemt onder meer toe door 'verloodsing' als gevolg van groei van de economie en het transport, leegstand van agrarische bebouwing, bodemdaling en schaalvergroting van de landbouw. Het is van nationaal belang de kernkwaliteiten van stad en land te waarborgen.
Dit uit zich in bescherming van waardevolle, open en kwetsbare landschappen en bebouwde gebieden, uitgaand van hun kernkwaliteiten. Het Rijk is medeverantwoordelijk voor het beschermen van waardevolle landschappen, zoals het Groene Hart, de Waddenzee, de Veluwe, werelderfgoedgebieden en de nationale parken. Dit vraagt van alle actoren, zowel overheden, maatschappelijke partijen als burgers, om de veranderingen in het landschap met zorg voor de kwaliteit van dat landschap vorm te geven en te monitoren. Verbeteren en beschermen van natuur en biodiversiteit De urgentie op het gebied van natuur en biodiversiteit is groot. Behoud en herstel van natuur en biodiversiteit in Nederland dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Het is van nationaal belang dat inspanning wordt geleverd om de Europese (instandhoudings)doelstellingen te realiseren waartoe Nederland verplicht is. Daarbij stuurt Nederland waar mogelijk op natuurlijke processen om zo de instandhoudingsdoelen voor soorten en habitats beter te kunnen realiseren. Naast instandhouding is biodiversiteitsherstel ook een rijksbrede opgave: biodiversiteitsverlies staat niet op zichzelf. Biodiversiteit kan alleen hersteld worden door ook op samenhangende beleidsterreinen actief in te zetten op herstel, zoals natuurinclusieve landbouw en groen in de stad.
De opgave is het herstellen en versterken van de biodiversiteit zoals vastgelegd in de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn (VHR). Dat betekent dat op termijn de condities zodanig zijn dat alle beschermde 15 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) soorten en habitats in goede staat kunnen voortbestaan en tussentijds niet verslechteren. Onderdeel van de bestaande opgave is de realisatie van 80.000 ha extra natuurgebied tot en met 2027 (Natuurnetwerk Nederland), zoals afgesproken door het Rijk met de provincies in het kader van het Natuurpact. Relatie met het voornemen Het voornemen is niet strijdig met het Rijksbeleid. Het gebied Middenloop Vledder Aa wordt natuurlijk heringericht en draagt daarbij bij aan prioriteit 4 van de NOVI en geeft invulling aan de genoemde nationale belangen. 4.1.2 Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) De nationale belangen uit de NOVI die juridische borging vragen, worden geborgd in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro). Deze AMvB is gericht op doorwerking van nationale belangen in gemeentelijke bestemmingsplannen en provinciale inpassingsplannen en zorgt voor sturing en helderheid van deze belangen vooraf. Met het Barro geeft het Rijk aan dat ingezet wordt op zuinig ruimtegebruik, bescherming van kwetsbare gebieden en bescherming van het land tegen overstroming en wateroverlast.
In het Barro staat aan welke regels (rijksbelangen) de gemeenten en provincies zich moeten houden, bijvoorbeeld bij het opstellen van een bestemmingsplan. In het verlengde van het Barro is ook de Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro) van kracht. Gezien de ligging van het projectgebied is titel '2.10 Natuurnetwerk Nederland' ten aanzien van de nationale belangen voor dit project relevant. Hierin is aangegeven dat bij provinciale verordening de gebieden worden aangewezen die het natuurnetwerk Nederland vormen. De ligging van die gebieden wordt geometrisch vastgelegd. Tevens worden de wezenlijke kenmerken en waarden van de gebieden aangewezen en worden in het belang van de bescherming, instandhouding en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden regels gesteld omtrent de inhoud van bestemmingsplannen. Daarnaast is titel '2.6 Defensie' van toepassing op het projectgebied. Hierin zijn ruimtelijke instructieregels opgenomen ter bescherming van militaire belangen, zoals militaire luchtvaartterreinen, radarinstallaties, zend-/ontvangstinstallaties, laagvliegroutes en inrichtingen voor activiteiten met explosieven. Het projectgebied is gelegen onder een laagvliegroute en hier gelden ruimtelijke beperkingen om hinder en risico's te beperken.
Er mogen op gronden binnen een laagvliegroute geen bouwwerken worden opgericht die hoger zijn dan 40 meter (gemeten vanaf maaiveld). Relatie met het voornemen Conform titel 2.10 van het Barro wordt het NNN gebied natuurlijk heringericht. In het projectgebied worden geen hoge bouwwerken opgericht waardoor er geen strijdigheid is met titel 2.6 Barro. Er zijn verder geen onderwerpen of rijksbelangen uit het Rarro die relevant zijn voor het voornemen. 16 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 4.2 Provinciaal beleid 4.2.1 Omgevingsvisie Drenthe 2022 Op 28 september 2022 is de Omgevingsvisie Drenthe vastgesteld. De omgevingsvisie is het strategische kader voor de ruimtelijk-economische ontwikkelingen van Drenthe tot 2030, met in sommige gevallen een doorkijk naar de periode daarna. De visie formuleert de belangen, ambities, rollen, verantwoordelijkheden en sturing van de provincie in het ruimtelijk domein. In de visie zijn vier wettelijk voorgeschreven provinciale planvormen samengenomen, te weten de provinciale structuurvisie op grond van de Wet ruimtelijke ordening; het provinciaal milieubeleidsplan op grond van de Wet milieubeheer; het regionaal waterplan op grond van de waterwetgeving en het provinciaal verkeers- en vervoersplan op grond van de Plan verkeer en vervoer.
In de Provinciale Omgevingsverordening Drenthe (zie paragraaf 4.2.2) zijn de beleidsuitgangspunten vertaald in bindende regels. De hoofddoelstelling van het omgevingsbeleid is: "Het ontwikkelen van een bruisend Drenthe, passend bij de kernkwaliteiten van de provincie". Deze hoofddoelstelling vormt het hart van het beleid. De provincie wil 'ontwikkelen met ruimtelijke kwaliteit', mede vanuit de wetenschap dat landschapskwaliteit een belangrijke vestigingsfactor is. In het beleid zijn zes verschillende kernkwaliteiten benoemd die de ruimtelijke kwaliteit inhoud geven. Het gaat om landschap, cultuurhistorie, aardkundige waarden, archeologie, rust en natuur. Zorgvuldig ruimtegebruik en milieu en leefomgevingskwaliteit vormen de andere aspecten van ruimtelijke kwaliteit. Het streven naar een zorgvuldige afweging tussen ontwikkelingen en ruimtelijke kwaliteit geldt in het bijzonder wanneer sprake is van ontwikkelingen met positieve aspecten voor de werkgelegenheid en als sprake is van de vestiging van bedrijven. Deze aspecten zijn daarom benoemd als een kernwaarde: de kernwaarde bedrijvigheid. Aspecten van de kernwaarde bedrijvigheid zijn vooral terug te vinden in het sociaal-economische systeem en in het landbouwsysteem, maar ook bij natuur als het om de vrijetijdseconomie gaat.
De provincie streeft naar een robuuste ontwikkeling van de ruimtelijke dragers: de sociaal-economische structuur, het landbouwsysteem, het watersysteem en het natuursysteem. Een systeem is robuust als het weinig gevoelig is voor verstoringen als gevolg van nieuwe ontwikkelingen. Waar geen dominant systeem aanwijsbaar is, wordt gesproken over 'multifunctionele gebieden'. Op de robuuste systemen is thematisch beleid van toepassing. Samengevat streeft de provincie er naar dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan de robuustheid van benoemde systemen, passen binnen het thematische beleid en worden ingepast met ruimtelijke kwaliteit. De kernkwaliteiten die de Drentse ruimtelijke identiteit inhoud geven zijn de zes Drentse landschapstypen, de cultuurhistorische deelgebieden, aardkundige waarden, archeologie, rust en natuur. In de Omgevingsvisie zijn de kernkwaliteiten van deze aspecten beschreven. Landschap De kwaliteit en de diversiteit van het Drentse landschap dragen sterk bij aan een aantrekkelijk milieu om in te wonen, te werken en te recreëren. De identiteit van het Drentse landschap wordt bepaald door de ontstaansgeschiedenis en de diversiteit aan landschapstypen. De provincie richt zich op het in stand houden en versterken van het landschap als economisch, ecologisch en cultureel kapitaal.
De provinciale ambitie is een Drents landschap waarin de verscheidenheid in landschapstypen en -onderdelen zich blijvend manifesteert. Landschapstypen met de bijbehorende landschapskenmerken wil de provincie in samenhang behouden en versterken. Daarmee wordt gestreefd naar een Drents landschap waarin het grondgebruik, het type natuur en het landschapsbeeld passen bij de ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap. Vanuit dat perspectief wil de provincie keuzes voor nieuwe ontwikkelingen in het landschap blijvend mogelijk maken. Het doel is de landschapstypen van Drenthe herkenbaar, beleefbaar en leesbaar te houden.
De 17 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) provinciale doelstellingen voor de kernkwaliteit 'landschap' zijn: het behouden en versterken van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen; het behouden en versterken van de volgende karakteristieke kenmerken van de verschillende landschapstypen: in het esdorpen-/esgehuchtenlandschap: de (eenmans)essen en beekdalen; in het wegdorpenlandschap van de veenrandontginning: de kavelstructuur en de openheid; in het landschap van de Veenkoloniën: de wijkenstructuur en de openheid; het behouden en versterken van de karakteristieke macrogradiënten van het Drents Plateau in relatie tot de aangrenzende en lager liggende veengebieden; het behouden en ontwikkelen van het Nationaal Beek- en esdorpenlandschap Drentsche Aa; het behouden en versterken van het waterbergend vermogen van de beekdalen. Voor het projectgebied is landschapstype 'Esdorpenlandschap' van toepassing. Uitsnede kaart Kernkwaliteit Landschap (lichtgroen = esdorpenlandschap, groene omlijning = es) Esdorpenlandschap Het Drents Plateau bestaat voornamelijk uit esdorpenlandschap. Dit landschapstype bevat enkele 18 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) telkens terugkerende onderdelen: het dorp, de es, het beekdal en de velden/bossen/heide. Het esdorpenlandschap is een agrarisch cultuurlandschap ten voeten uit.
Elk onderdeel van het landschap komt voort uit het agrarisch gebruik en is gerelateerd aan het functioneren van de lokale agrarische dorpsgemeenschap, met de boermarken als het oorspronkelijke gezag. De esdorpen vormen vanouds de ontginningsbasis van het landschap. Ze liggen veelal op landschappelijke overgangen van nat (beekdal) naar droog (es/heide/bos). Rond de dorpen liggen de landschapsonderdelen die vanouds in het landbouwsysteem elk hun eigen functie hadden. Direct aan de rand van het dorp lagen de 'goorns': kleinschalige, verkavelde gebieden met hagen en singels, waar onder andere groenten voor menselijke consumptie werden verbouwd. Op de hoger gelegen gronden ontwikkelden zich door de eeuwen heen de essen, omzoomd door bosjes, strubben of soms een ringwal. In het lagergelegen beekdal lagen de graslanden, tot aan het begin van de vorige eeuw onverdeeld, de zogenaamde madelanden. Later zijn de beekdalen sterk verkaveld en hebben ze door de aanleg van houtwallen een kleinschalig, besloten karakter gekregen. Buiten de gecultiveerde wereld lag de grote 'woestenij': het veld, de heide. Dit is een vaak enorm grote ruimte die gebruikt werd om de schapen te weiden. Door ontginning en bebossing (tot ver in onze eeuw) zijn de meeste van deze heidevelden verdwenen.
Van provinciaal belang zijn: de essen: deze voor het esdorpenlandschap kenmerkende open ruimtes zijn veelal omgeven met esrandbeplanting; de beekdalen: onbebouwd gebied met kleinschalige beplantingstructuren en beekdal(rand) beplanting. Het provinciaal beleid is gericht op: behoud van de open ruimte en het versterken van esrandbeplanting; behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van karakteristieke beekdal(rand) beplanting. Cultuurhistorie Het cultuurlandschap, met daarin het gebouwde erfgoed als ankerpunten, is sterk bepalend voor hoe wij onze leefomgeving ervaren. Het geeft er betekenis aan en is zo direct verbonden met het beeld van de Drentse identiteit. Daarvoor heeft de provincie de Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS), die het provinciaal belang vastlegt, met daarin twee sturingsniveaus. De provincie zet cultuurhistorie integraal in als ontwikkelfactor bij de ruimtelijke, economische en maatschappelijke opgaven, zoals krimp en leefbaarheid, duurzame energie, klimaatadaptatie, toekomstbestendige landbouw en vrijetijdseconomie. Hiervoor heeft de provincie ook beleid vastgelegd in de Cultuurnota 2021-2024, 'Cultuur om te delen'. Hiermee draagt cultuurhistorie niet alleen vanuit kaders maar ook vanuit inspiratie bij aan herkenbare, 'Drentse' oplossingen.
Het provinciaal beleid ten aanzien van cultuurhistorie is beschreven in de beleidsnota 'Cultuurhistorisch Kompas Drenthe'. Twee doelstellingen staan hierin centraal: Ten eerste de cultuurhistorie herkenbaar houden. Het provinciaal belang Cultuurhistorie is vastgelegd in de Cultuurhistorische Hoofdstructuur. Ten tweede de ruimtelijke identiteit versterken. De provincie doet dat door ruimtelijke ontwikkelingen te sturen vanuit samenhangende cultuurhistorische kwaliteiten, met respect en durf. Daarin is ruimte voor inspiratie en eigen afwegingen van onze partners. De Cultuurhistorische Hoofdstructuur verbindt alle elementen, structuren en gebieden die in hun onderlinge samenhang van provinciaal belang worden geacht. Voor het bepalen welke onderdelen van provinciaal belang zijn, heeft de provincie de volgende criteria toegepast: De onderlinge, samenhangende relatie van elementen, structuren en gebieden; De bovenlokale betekenis van de elementen, structuren en gebieden; De mate waarin de elementen, structuren en gebieden nu ruimtelijk dominant zijn; De mate waarin zij karakteristiek zijn voor de provincie Drenthe en voor het deelgebied. 19 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Het veiligstellen van cultuurhistorische waarden en tegelijkertijd het bieden van ruimte voor ontwikkelingen, vraagt om een heldere wijze van sturing.
De provincie maakt in het Cultuurhistorisch Kompas onderscheid tussen drie sturingsniveaus: respecteren, voorwaarden stellen en eisen stellen. Deze drie sturingsniveaus zijn conform en anticiperend op de Omgevingswet beleidsneutraal vertaald naar twee sturingsniveaus: 1. Betrekken bij 2. Rekening houden met 'Betrekken bij' geldt in gebieden waar de provincie wil dat de cultuurhistorische samenhang als randvoorwaarde dient voor ontwikkelingen. De provincie vraagt initiatiefnemers om dit vroeg in het planproces inzichtelijk te maken; en zetten zelf in op begeleiding van dat proces. In de gebieden 'Rekening houden met' verwacht de provincie dat initiatiefnemers de cultuurhistorische samenhang als dé drager voor nieuwe plannen gebruikt en bedingt hiervoor vanaf het begin een plek in het planproces. In het Cultuurhistorisch Kompas worden het beleid, de Cultuurhistorische Hoofdstructuur nader toegelicht, o.a. ook met nadere gebiedsinformatie. Het projectgebied is gelegen binnen de cultuurhistorische hoofdstructuur en maakt onderdeel uit van het deelgebied De Drentse Hoofdvaart. Voor het projectgebied, onderdeel van 'deelgebied 5D: Esdorpenlandschap Vledder- en Wapserveense Aa' geldt sturingsniveau 1 'Betrekken bij'.
Karakteristieken/Omgevingsbeeld Open beekdalen, met zicht naar de wegdorpen van de randveenontginningen; Het licht slingerende lint met opstrekkende verkaveling van Wapserveen, met karakteristieke eenzijdige bebouwing; Grote, scherp begrensde boseenheden als representanten van de jonge ontginningen Esdorpen met intern en extern een ruime opzet en herkenbaarheid van historische uitbreidingen die het landschap insteken. Ambitie Het in stand houden van de karakteristiek van het esdorpenlandschap. Deze karakteristiek uit zich in een zichtbare ruimtelijke samenhang tussen esdorp, es, beekdal en veld, met bijbehorend microreliëf en beplantingselementen als houtwallen en esrandbosjes. Bovendien kent het esdorpenlandschap een grote tijdsdiepte, wat blijkt uit vele zichtbare en onzichtbare (pre)historische bewoningssporen als nederzettingen, grafmonumenten en Celtic fields; Het vasthouden en zorgvuldig doorzetten van de ruimtelijke opzet van de esdorpen. Deze opzet wordt getypeerd door een vrije ordening van bebouwing en boerderijen, afwisseling tussen bebouwde plekken en open ruimtes (in het bijzonder de brinken) en doorzichten naar het omliggende buitengebied; Het openhouden van de beekdalen met het zicht op de wegdorpen van de randveenontginningen; Het met zorg en aandacht verder versterken van het licht slingerende wegdorp Wapserveen met haar vrijwel eenzijdige bebouwing.
Aardkundige waarden De identiteit van Drenthe en het Drentse landschap wordt sterk bepaald door het natuurlijke bodem- en grondwatersysteem. Dat systeem wordt ook wel aardkundig landschap genoemd en is en wordt gevormd in een samenspel tussen klimaat, natuur en mens. Daar waar de provincie onder de kernkwaliteit 'Landschap' het waarneembare deel van de aarde verstaat, bepaald door natuur en cultuur, gaat het bij het aardkundige landschap ook en vooral om de natuurlijke ondergrond, zowel zichtbaar (reliëf, vormen) als onzichtbaar (ondergrond, bodemopbouw). Het gevarieerde aardkundige landschap ontstond onder invloed van tektoniek, ijs, water, wind, natuur en tenslotte menselijk handelen. Het is de informatiebron over de natuurlijke ontstaansgeschiedenis van 20 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Drenthe. Het natuurlijke bodem- en grondwatersysteem draagt bij aan landschappelijke diversiteit en biodiversiteit, een aantrekkelijke omgeving om te wonen en te recreëren, het opvangen van de effecten van klimaatverandering en behoud van informatiewaarde over het verleden. De provincie onderscheidt zes aardkundige hoofdlandschappen, met kenmerkende aardkundige elementen, bestaande uit bijvoorbeeld stuwwallen, dekzandruggen en beekdalen. Aardkundige monumenten zijn goede voorbeelden van die elementen.
Tezamen vertellen zij het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de Drentse ondergrond vanaf de laatste drie ijstijden tot heden. Kenmerkende aardkundige elementen, de opbouw van de ondergrond (bijvoorbeeld de aanwezigheid van keileem en het voorkomen van bijzondere bodems) en actieve geologische processen (bijvoorbeeld meandering en zandverstuiving) beschouwt de provincie als aardkundig erfgoed. In het Drentse landschap is op tal van plekken aardkundig waardevol erfgoed aanwezig, zichtbaar, zoals pingoruïnes en stuifduinen, maar soms ook onzichtbaar onder het maaiveld, zoals bodemlagen. De provincie wil de ondergrond, de landvormen en aardkundige processen die karakteristiek zijn voor het 21 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Drentse landschap behouden en versterken, als basis voor ruimtelijke kwaliteit, landschappelijke diversiteit, biodiversiteit en klimaatrobuustheid en als belangrijke informatiebron over het verleden. De provincie streeft in combinatie met de opgave natuur, cultuur, en/of vrijetijdseconomie naar de juiste balans tussen beleving, behoud en herstel van waardevol aardkundig erfgoed. Het projectgebied is gelegen in het hoofdlandschap 'Drents plateau' en heeft de beschermingsniveaus 'middel' en 'hoog'. In de gebieden met beschermingsniveau 'middel' vormt het aardkundig erfgoed een randvoorwaarde voor ontwikkelingen.
Aardkundig erfgoed geeft de richting aan, door het behoud van karakteristieken na te streven, zodat de kenmerken van het aardkundig hoofdlandschap worden behouden. Initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid om vroegtijdig in het planproces inzichtelijk te maken hoe zij de aardkundige kwaliteiten als (ruimtelijke) onderlegger voor nieuwe plannen benutten. In de gebieden met beschermingsniveau 'hoog' streeft de provincie naar behoud of herstel van de context en het referentiebeeld van de aardkundige eenheid. Het zorgvuldig en verantwoord omgaan met aardkundig erfgoed vormt het vertrekpunt bij planvorming. De provincie staat ontwikkelingen alleen toe als aardkundige kwaliteiten en kenmerken worden behouden. Natuur Dat de natuur in Drenthe zo bijzonder is, heeft te maken met een aantal unieke factoren: bodem, water, klimaat en schaal. In de bodem van Drenthe is op grote schaal keileem aanwezig. Deze laag, vlak onder het oppervlak, is relatief rijk aan mineralen en houdt water dat naar beneden wil sijpelen, langdurig tegen. Dat maakt dat de Drentse bodem minder arm aan voedingstoffen is dan bijvoorbeeld de Veluwe en vaak ook veel natter. Drentse natuurgebieden zoals heidevelden zijn rijk aan plantensoorten die goed gedijen op keileem, zoals valkruid en diverse orchideeënsoorten.
In Noord-Drenthe komt veel zeer zware, nauwelijks waterdoorlatende potklei voor, afgezet in de Elsterien-ijstijd. Daarom komen daar soortenrijke bossen voor, die zich kunnen meten met de beroemde bossen uit Zuid-Limburg met het bosviooltje, grote keverorchis en heelkruid. Aan de andere kant van het spectrum vinden we de veenbodems. Er is geen andere provincie dan Drenthe waar zo veel belangwekkende hoogvenen bewaard gebleven zijn, zoals het Fochteloërveen, het Witterveld en het Bargerveen. Soorten als lavendelheide, kleine veenbes en wollegras zijn in deze veengebieden niet schaars, zoals in veel andere provincies wel het geval is. Doordat het Drents Plateau relatief hoog ligt, stromen de beken die in het Hart van Drenthe ontspringen naar de zijkanten van dat plateau, vaak nog steeds gevoed door schoon en relatief mineraalrijk kwelwater. Dat water is van groot belang voor veel plantensoorten en diverse bijzondere natuurtypen, die we bijvoorbeeld terugvinden in het dal van de Drentsche Aa, met trilvenen, blauwgraslanden en beekbegeleidende bossen. Drenthe heeft nog veel grootschalige, robuuste natuurgebieden. Daarnaast is in de ontginningsperiode veel bos aangeplant waardoor forse groene gebieden zijn ontstaan, die samen met enerzijds de bestaande natuurgebieden en anderzijds de natuurontwikkelingsgebieden een belangrijk aandeel in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) vormen.
Het NNN is een samenhangende structuur van (nieuwe) natuurgebieden, ecologische verbindingen en agrarische gebieden met hoge natuurwaarden. Het NNN vormt de ruggengraat van de Drentse natuur en waarborgt biodiversiteit en robuuste natuur. De provincie is direct verantwoordelijk voor de kwaliteit en kwantiteit van de natuur binnen het Natuurnetwerk Nederland. Gemeenten en waterschappen zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor natuur buiten het Natuurnetwerk Nederland. Drenthe is rijk aan karakteristieke en vaak unieke natuur, zowel binnen als buiten de bekende natuurgebieden. Er leven hier nog veel soorten die elders schaars zijn of zelfs verdwenen. Dat geeft een grote verantwoordelijkheid om goed voor die natuur te zorgen, voor de natuur zelf, maar ook voor de toekomst! 22 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Uitsnede kaart kernkwaliteit Natuur De provincie zet in op het realiseren van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) voor de instandhouding en het versterken van de biodiversiteit, conform de afspraken met het Rijk in het Natuurpact. Bij de ontwikkeling van het NNN zet de provincie in op het: Verbinden van natuurgebieden en slechten van barriëres; Herstel en verbeteren milieucondities; Benutten van slimme combinaties met andere beleidsopgave, zoals Kaderrichtlijn Water (KRW), water vasthouden en klimaatbuffers en recreatief medegebruik.
Bij nieuwe activiteiten of wijziging van activiteiten zoekt de provincie aansluiting bij bestaande voorzieningen en zoeken de balans tussen beschermen, beleven en benutten. Hierbij gelden onder andere de regels van de Provinciale Omgevingsverordening. De komende jaren komen er hectaren nieuwe natuur bij en gaan we de kwaliteit van de natuur verbeteren. De provincie zorgt er samen met maatschappelijke partners voor dat de Drentse natuur robuust wordt. Een vitaal platteland is hierin een van de speerpunten. De uitvoering van het NNN realiseert de provincie met het Programma Natuurlijk Platteland. De maatregelen die in het programma staan, vloeien voort uit het Natuurpact en Programma Natuur. Robuust natuursysteem Het projectgebied is binnen het robuust natuursysteem aangeduid als een multifunctionele verbinding. Multifunctionele verbindingen zijn, evenals ecologische verbindingen, verbindingen tussen verschillende natuurgebieden met het verschil dat de functie hier geen natuur hoeft te zijn. 23 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Multifunctionele verbindingen zijn belangrijk voor de verspreiding van soorten tussen de verschillende gebieden van het NNN voor gezonde populatie plant- en diersoorten. Ze dragen daarmee bij aan de instandhouding en verbetering van de biodiversiteit.
Net als ecologische verbindingen zijn multifunctionele verbindingen ook belangrijk om versnippering van de Drentse natuur te voorkomen. Deze verbindingen kunnen naast de verbindende functie voor natuur ook een andere functie hebben, zoals bijvoorbeeld recreatie, water, wonen en energie. Bij de ontwikkeling van deze verbindingen wordt gezocht naar passende economische functies binnen deze verbindingen. De realisatie van de multifunctionele verbindingen is onderdeel van het Programma Natuurlijk Platteland. Uitsnede kaart robuust natuursysteem (lichtgroen), multifunctionele verbinding (tussen groene lijnen) Vrijetijdseconomie Naast de kernkwaliteiten hecht de provincie ook aan een goede vrijetijdseconomie. De vrijetijdssector is immers een belangrijke pijler voor de Drentse economie. Drenthe heeft de bezoeker veel te bieden. Drenthe is dé fiets- en vrijetijdsprovincie van Nederland. De kwaliteiten van Drenthe voor de vrijetijdseconomie liggen in een combinatie van de kernkwaliteiten: natuur, landschap, erfgoed en cultuur. Dat wil de provincie zo houden en verder uitbouwen. Relatie met het voornemen Het voornemen is niet strijdig met de provinciale omgevingsvisie en sluit juist aan op de provinciale visie ten aanzien van landschap en biodiversiteit.
24 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 4.2.2 Omgevingsverordening Drenthe De Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2023 zorgt voor de juridische borging van de Omgevingsvisie Drenthe. In deze verordening zijn in Titel 3.1 'Kernkwaliteiten' de relevante regels opgenomen voor de kernkwaliteiten die voor het onderhavige project van toepassing zijn. Het betreft de kernkwaliteiten Landschap (artikel 3.1), Cultuurhistorie (artikel 3.2), Aardkundige waarden (artikel 3.4) en Natuur (artikel 3.6). Dit betekent dat de relevante kernkwaliteiten in het projectgebied moeten worden geïdentificeerd en beschreven, en dat gemotiveerd moet worden op welke wijze de voorgenomen ontwikkeling deze kwaliteiten behoudt, zorgvuldig inpast of 'indien sprake is van aantasting' op passende wijze beperkt of compenseert, overeenkomstig de gebiedsspecifieke uitwerkingen in de bijlagen bij de verordening. Relatie met het voornemen Voor de motivering van de kernkwaliteiten wordt verwezen naar de uitgevoerde onderzoeken en de betreffende paragrafen in hoofdstuk 5. Voor Landschap paragraaf 5.1, voor Cultuurhistorie paragraaf 5.3, voor Aardkundige waarden paragraaf 5.4 en voor Natuur paragraaf 5.5. 4.3 Gemeentelijk beleid 4.3.1 Omgevingsvisie Westerveld De gemeenteraad heeft op 1 februari 2022 de omgevingsvisie van Westerveld vastgesteld.
Hierin worden ambities uitgesproken voor het jaar 2040, waaronder het zijn van een sterke, economische, recreatieve en agrarische gemeente. De gemeente Westerveld staat niet op zichzelf. Voor een toekomstgerichte koers vindt de gemeente het belangrijk om bewust stil te staan bij de functie en plek die de gemeente in de regio (wilt) vervullen. De gemeente heeft diverse samenwerkingsverbanden in de regio. Tegelijk heeft Westerveld (binnen de regio) een uniek profiel: de gemeente is een groene, agrarische gemeente met een ongekende rijkdom aan cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden. Concreet komt dit tot uitdrukking in hun zes ‘Unique Selling Points’: Natuur Duisternis en sterren Cultuur, erfgoed en monumenten Landschap Koloniën van Weldadigheid (tevens Unesco-Werelderfgoed) Archeologie Op dat profiel, en op die Unique Selling Points, wil de gemeente regionaal en nationaal worden herkend. De gemeente richt haar beleid dan ook op het herkenbaar houden van de gemeente en maakt keuzes die daarbij horen. Zo passen bij het profiel bijvoorbeeld geen Vinex-wijken, bovenregionale bedrijventerreinen of massatoerisme. Wat wel past is dorps wonen in een groene omgeving (excellent wonen). Wat ook past is ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid.
De ligging nabij de A28, de A32 en grotere plaatsen als Assen, Meppel, Beilen en Steenwijk maakt dat Westerveld goed als uitvalsbasis kan dienen voor dergelijke bedrijven. Wat betreft het toerisme is de gemeente een gebied voor de fijnproever. De gemeente streeft naar een onderscheidend toeristisch aanbod passend bij de identiteit van de gemeente. Ambities In de omgevingsvisie zijn 5 integrale ambities geformuleerd: 1. een bereikbaar en veilig Westerveld. 2. een bedrijvig en gastvrij Westerveld. 3. een leefbaar en inclusief Westerveld. 4. een gezond en groen Westerveld. 25 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 5. een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld. Gebiedstype Beekdalen In de omgevingsvisie is het projectgebied gelegen in een gebied dat is aangeduid als 'Beekdalen'. Visiekaart De hoofdkoers in dit gebied richt zich op de ambities 'bedrijvigheid en gastvrij' en 'herkenbaar en toekomstgericht' Westerveld. De agrarische sector is sinds jaar en dag prominent aanwezig in dit deelgebied. De productieomstandigheden zijn goed en ook voor de toekomst zet de gemeente daarop in. Er is dan ook ruimte voor grondgebonden landbouw. Daarnaast is ruimte voor (dag)recreatieve ontwikkelingen aan de randen van het gebied (gastvrij), zoals fiets- en wandelroutes.
De gemeente wil de beekdalen beschermen tegen grootschalige, kapitaalintensieve functies die gevoelig zijn voor wateroverlast. Het waterbergend vermogen van de beekdalen blijft behouden. Van oudsher waren de beekdalen de habitat bij uitstek van een breed spectrum aan weidevogels. De gemeente streeft naar, en ondersteunt maatregelen, voor het in stand houden van bestaande weidevogelpopulaties en die de terugkeer van grotere aantallen mogelijk maken. De waarden van de beekdalen zijn: Landschappelijk: de identiteit van het beekdallandschap wordt bepaald door: 1. Grootschalige openheid; 2. Nauwelijks bebouwing; 3. Verdichting door houtwallen evenwijdig aan en dwars op de beekdalranden; 4. Voornamelijk in gebruik als grasland; 5. Opstrekkende verkaveling. 6. Reliëf. Waterhuishouding door de lage ligging in het landschap zijn de beekdalen van belang voor de afvoer en de berging van hemelwater. 26 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Agrarisch: de beekdalen kennen gunstige omstandigheden voor de agrarische sector; Belevingswaarde: het gebied wordt beleefd als een rustig en open gebied; Het agrarisch karakter van de open beekdalen met gras- en hooilanden heeft grote cultuurhistorische waarde. Relatie met het voornemen De natuurherinrichting van de Vledder Aa is in overeenstemming met de landschappelijke visie uit de Omgevingsvisie Westerveld.
Het initiatief: versterkt de gebiedseigen functies van het beekdal (natuur, water en landschap); draagt bij aan de gemeentelijke ambities voor een gezond en groen en toekomstbestendig Westerveld; sluit aan bij de gebiedsspecifieke waarden en ontwikkelrichting van beekdalen; verbetert de milieukwaliteit en ecologische structuur; is verenigbaar met het integrale afwegingskader van de Omgevingsvisie. Gelet hierop is sprake van een ruimtelijk-functionele invulling die in balans is met de aanwezige kwaliteiten en opgaven van het gebied. 4.4 Beleid waterschap Het waterbeheer in het projectgebied valt onder de verantwoordelijkheid van Waterschap Drents Overijsselse Delta. Het vigerende beleidskader wordt gevormd door het Waterbeheerprogramma 2022–2027 van het waterschap. Dit programma bevat de strategische doelen, opgaven en maatregelen voor het beheer en de ontwikkeling van het regionale watersysteem en vormt het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven met een waterhuishoudkundige component. In het waterbeheerprogramma staat het realiseren van een veilig, voldoende en schoon watersysteem centraal. Daarbij wordt gestuurd op een integrale benadering waarbij wateropgaven worden verbonden met ruimtelijke ontwikkelingen, natuur, landbouw en klimaatadaptatie.