Kadernota 2026 geamendeerd

25

8.3 Indexatie Omgevingsvergunningen In de afgelopen jaarrekeningen zien we jaarlijks een voordeel op de bouwleges doordat er meer vergunningen worden afgegeven dan is begroot. Het voorstel is om € 100.000 extra opbrengst op te nemen. Financieel effect: € 100.000 structureel voordelig. 8.3 Wet betaalbare huur Op 1 juli 2023 is de Wet goed verhuurderschap gewijzigd. Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. De bedragen voegen we toe aan het hiervoor beschikbare budget. Financieel effect: € 20.000 in 2026, € 11.000 in 2027, € 8.000 in 2028 en 2029 budgettair neutraal. 8.3 Projectleider wonen We vragen € 55.000 voor een projectleider wonen om de woningbouwprojecten op goede wijze te kunnen voortzetten. De kosten dekken we uit de stelpost nieuw beleid. Financieel effect: € 55.000 budgettair neutraal.

26

Overige programma onderdelen Overhead Omschrijving programma In het programma ‘Overhead’ worden alle kosten met betrekking tot ondersteuning van de ambtelijke organisatie verantwoord. Dit betreffen salariskosten, kosten voor inhuur van personeel, en huisvestingskosten. Daarnaast worden ook de kosten voor informatievoorziening en faciliteiten verantwoord in dit programma. Bijdragen aan de gemeenschappelijke regeling Shared Service Centrum ONS zijn ook onderdeel van ‘overhead’. Ontwikkelingen en context De laatste jaren is de overhead verder toegenomen als gevolg van inflatie en nieuwe cao-afspraken. Daarnaast worden automatisering en de beveiliging van onze gegevens steeds belangrijker en stijgen de kosten navenant. De ontwikkelingen op deze gebieden gaan snel en zijn voor een individuele gemeente lastig bij te houden. Het is daarom noodzakelijk om samen te werken. Westerveld is hiervoor aangesloten bij de gemeenschappelijke regeling Shared Service Centrum ONS. Samen met de andere partners wordt actief gekeken waar we samen kunnen werken op onder andere het gebied van automatisering, beveiliging, HR en inkoop. Gemeentelijke beleidskaders Op dit onderdeel zijn alleen de wettelijk voorgeschreven richtlijnen van toepassing zoals het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de notitie overhead van de commissie BBV.

Wat willen we bereiken? We gaan verder bouwen aan veilige en toekomstbestendige informatievoorziening, waarbij we gebruikmaken van de mogelijkheden die nieuwe technologieën ons bieden. Financiële wijzigingen 0.4 Personele begroting 2025 Er zijn extra middelen noodzakelijk voor periodieke verhogingen in 2025, budget voor piketdiensten, stagevergoedingen e.d. Hier was in de begroting 2025 geen budget voor opgenomen. De financiële verwerking van de nieuwe CAO in 2025 is hier tevens in meegenomen. Financieel effect: € 410.000 structureel nadelig. 0.4 Periodieken personeel 2026 In de afgelopen jaren zien we steeds meer jongere medewerkers die niet aan het einde van de schaal instromen. Daardoor worden er elk jaar in verhouding meer periodieke verhogingen toegekend. Tot op heden was hier geen separaat budget voor begroot, waardoor deze kosten binnen de personele begroting moesten worden opgevangen. Dit bedrag krijgt inmiddels dusdanige omvang dat het noodzakelijk is om hier een separate post voor op te nemen. Financieel effect: €250.000 structureel nadelig. 0.4 Nieuwe CAO 2026 In de begroting 2025 was een stelpost opgenomen voor de nieuwe CAO voor het jaar 2026. Inmiddels is de nieuwe CAO bekend en we hebben het effect hiervan berekend. Hieruit blijkt dat het budget met € 415.000 moet worden aangevuld op basis van de huidige formatie.

Financieel effect: € 415.000 structureel nadelig. 0.4 SSC ONS Het betreft de structurele bijstelling van SSC ONS op basis van de begroting 2026 van SSC ONS. De meerkosten zijn voornamelijk loon- en prijsindexatie voor het jaar 2026. 27

Financieel effect: zie tabel bij het onderdeel Gemeenschappelijke regelingen. 0.4 GR Drents Archief De toetreding tot de GR Drents Archief brengt extra kosten met zich mee. Financieel effect: zie tabel bij het onderdeel Gemeenschappelijke regelingen.

Doel O.1 Toekomstbestendige informatievoorziening Wij streven naar een optimale dienstverlening, met transparantie in beleid, efficiëntie, hulpvaardigheid.

28

Algemene dekkingsmiddelen Omschrijving programma De algemene dekkingsmiddelen worden gevormd uit een aantal structurele niet aan taakvelden gekoppelde inkomsten. Deze dekkingsmiddelen krijgen we van het Rijk (algemene uitkering), van inwoners (heffingen) dan wel uit beleggingen. De inkomsten zijn onder te verdelen in treasury, belastingen, algemene uitkering, overige uitkeringen gemeentefonds en overige baten en lasten. De mutaties reserves en voorzieningen vallen ook onder dit programma. Ontwikkelingen en context De Kadernota 2026 is gebaseerd op de septembercirculaire 2024. Zoals bekend hebben gemeenten nog steeds te maken met het ravijnjaar 2026 waarbij er sprake is van een terugval in de algemene uitkering van landelijk drie miljard euro. In de Voorjaarsnota 2024 is inmiddels bekend geworden dat gemeenten gedeeltelijk gecompenseerd worden voor het Ravijnjaar 2026. Inmiddels is wel duidelijk dat een groot deel van de compensatie incidenteel voor 2 jaren is en dat een terugval van middelen in 2028 aan de orde is. Gemeentelijke beleidskaders - Treasury beleid. - Financiële verordening. - Nota reserves en voorzieningen. Wat willen we bereiken? We streven naar kostendekkende tarieven.

Financiële wijzigingen 0.5 Rente rekening/courant We zien dat we meer renteopbrengsten in de begroting en de meerjarenraming kunnen opnemen omdat we voldoende liquide middelen hebben waar we rente over ontvangen. Financieel effect: € 150.000 incidenteel voordelig in 2026 en € 100.000 structureel voordelig vanaf 2027. 0.5 Verlagen opbrengst dividend De afgelopen jaren zien we teruglopende dividend opbrengsten van de netbeheerders door hogere kosten en investeringen in het net. Financieel effect: € 200.000 structureel nadelig. 0.6 Onroerende Zaakbelasting (OZB) De OZB opbrengst wordt met € 275.000 verhoogd als gevolg van jaarlijkse indexatie van de opbrengst ter hoogte van € 150.000 en dekking van het voorstel voor onderhoud speeltoestellen € 125.000. Financieel effect: € 275.000 structureel voordelig. 0.7 Algemene uitkering Deze wijziging bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Verwerking septembercirculaire 2024: voor een specificatie verwijzen we naar de raadsinformatiebrief die de raad heeft ontvangen als bijlage op de begroting 2025. 2. Decembercirculaire 2024: In de decembercirculaire is voor het accres een gecorrigeerde CBS raming opgenomen. Daardoor stijgt de algemene uitkering in alle jaren € 75.000 tot € 200.000 per jaar. 3. Vrijvallen stelpost behoedzaamheid: In de Raadsinformatiebrief meicirculaire 2024 zijn diverse stelposten opgenomen.

Eén daarvan is de stelpost behoedzaamheid die we nu kunnen laten vrijvallen, omdat de verwachting op basis van de Voorjaarsnota 2025 is dat de Meicirculaire 2025 positief zal gaan uitvallen. 4. BTW compensatiefonds: Omdat de afrekening van het BTW Compensatiefonds de afgelopen jaren elk jaar positief is gebleken is het voorstel om hier een structurele stelpost voor op te nemen in de 29

algemene uitkering van € 250.000 per jaar. Van onze provinciaal toezichthouder mogen we een stelpost opnemen ter hoogte van de verwachte ruimte onder het plafond met afrekening van het voorgaande jaar. In 2024 was dit op basis van de Voorjaarnota 2025 € 332 miljoen. Dat is voor Westerveld circa € 350.000. Het voorstel is om een behoedzame raming van € 250.000 op te nemen. 5. Daarnaast verwerken nog een aantal budgettair neutrale mutaties voor jeugdhulp, Wmo, bibliotheken en de Wet betaalbare huur. Deze bijstellingen op de algemene uitkering voegen we toe aan het hiervoor bestemde budget. Financieel effect: € 1.870.000 in 2026, € 1.911.000 in 2027, € 2.033.000 in 2028 en 2029 per saldo voordelig. Sommige onderdelen worden budget neutraal verwerkt. 0.8 Nieuw beleid stelpost Het voorstel is om de nieuw beleid stelpost jaarlijks met € 250.000 te verhogen. In de Kadernota 2026 wordt het nieuwe jaar 2029 toegevoegd. Aan deze jaarschijf wordt € 250.000 in 2029 toegevoegd. Financieel effect: € 250.000 incidenteel nadelig in jaarschijf 2029. 0.10 Kapitaallasten in exploitatie i.p.v. uit reserve In de notitie reserves en voorzieningen 2024 hebben we toegelicht dat we diverse reserves gaan opheffen die jaarlijks werden ingezet om kapitaallasten te dekken. Deze kosten komen nu ten laste van het saldo van de begroting.

De bedragen in de reserves vallen vrij en voegen we toe aan de Algemene Reserve en de Reserve Maatschappelijk Welzijn breed. Financieel effect: € 74.000 structureel nadelig. 0.10 Reserve Maatschappelijk Welzijn Breed Het betreffen de incidentele extra middelen t/m 2028 die beschikbaar worden gesteld voor de exploitatie van de dorpshuizen die in beheer zijn bij Welzijn Mensenwerk. In deze jaren zal worden gewerkt aan een overgang naar een gewenste beheervorm. De extra middelen worden gedekt uit de reserve Maatschappelijk Welzijn Breed. Financieel effect: € 350.000 in 2026, € 300.000 in 2027 en € 225.000 in 2028 budgettair neutraal. 0.10 Reserve Maatschappelijk Welzijn Breed Het betreffen de incidentele extra middelen t/m 2029 die beschikbaar worden gesteld voor projectcoördinatie van het IHP. De extra middelen worden gedekt uit de reserve Maatschappelijk Welzijn Breed. Financieel effect: € 132.000 per jaar t/m 2029 budgettair neutraal. 0.10 Reserve Maatschappelijk Welzijn Breed We vragen € 100.000 voor een projectleider die zich in de komende jaren kan richten op de transitie bij de dorpshuizen en die kan ondersteunen bij het traject in Vledder om te komen tot toekomstbestendige voorzieningen. De kosten dekken we uit de reserve Maatschappelijk Welzijn Breed. Financieel effect: € 100.000 per jaar budgettair neutraal in 2026 t/m 2028.

Doel A.1 Kostendekkend maken afvalstoffenheffing We streven naar een tariefstelling die voor 100% kostendekkend is. De opbrengsten van de afvalstoffenheffing brengen dan evenveel op als de afvalinzameling voor de gemeente kost.

30

Financiële beleidskaders In de Kadernota presenteren we jaarlijks de financiële beleidskaders. Dit zijn financiële uitgangspunten voor uitvoering van onze boekhouding en P&C cyclus. Zodra een financieel beleidskader wijzigt zullen we hier in de eerstvolgende Kadernota over rapporteren. Hieronder de financiële kaders: 1. De rekenrente die wordt toegepast voor investeringen is gebaseerd op de gemiddelde omslagrente van onze leningenportefeuille. 2. Budget voor inflatie wordt per Kadernota bepaald. De hoogte is afhankelijk van financiële ruimte en landelijke inflatiecijfers. 3. De raming van de algemene uitkering in de Kadernota is gebaseerd op de septembercirculaire van het jaar ervoor. De raming van de algemene uitkering in de begroting is gebaseerd op de meicirculaire van het lopende jaar. 4. We hanteren momenteel een systematiek van constante prijzen voor het opstellen van de begroting. We gaan onderzoeken of we op termijn kunnen overstappen naar een systematiek van lopende prijzen. Groot voordeel hiervan is dat de berekening van de algemene uitkering veel makkelijker te maken is. 5. De berekeningen van afval en riool worden in de begroting gebaseerd op 100% kostendekkendheid. 6. Waar het gaat om vervanging van ziekte, zwangerschaps- en ouderschapsverlof is jaarlijks een budget beschikbaar van € 208.450.

Indien dit budget niet toereikend is, stellen we het budget in de 2e bestuursrapportage bij. De raad heeft in de 2e bestuursrapportage 2014 toestemming gegeven om de uitgaven te doen tot een budget dat gelijk is aan het landelijk gemiddelde verzuimcijfer. 7. Er is een structureel budget voor onvoorzien in de begroting opgenomen van € 20.000. Dit is circa € 1 per inwoner. 8. Het personeelsbudget wordt verhoogd op basis van de landelijke CAO stijging. 9. Voor het berekenen van de winstneming in het grondbedrijf wordt de POC (Percentage of Completion) methode toegepast. 10. Op het gebied van bestedingsvoorstellen maken we onderscheid in de volgende categorieën: Autonome voorstellen: Dit zijn voorstellen die onvermijdelijk zijn. Ze zijn geen keuze. Een voorbeeld is een contractuele verhoging van een meerjarig contract. Budgettair neutrale voorstellen: Van deze voorstellen wordt de dekking in een ander budget gevonden. Zodoende heeft het voorstel geen effect op het saldo van de begroting. Nieuw beleid: Het betreffen voorstellen die saldo van de begroting verlagen als gevolg van een bestuurlijke keuze. Zie ook kader 14. 11. Voor bezuinigingsvoorstellen hanteren we de volgende kaders: a. Bij het kiezen van bezuinigingsmaatregelen speelt de onomkeerbaarheid van beleid een belangrijke rol. b.

In het prioriteren van nieuw beleid heeft nieuw beleid dat al in gang is gezet hogere prioriteit dan nieuw beleid dat nog moet worden opgestart. c. Bij het bezuinigen van een gemeentelijke taak wordt afgewogen hoe het schrappen van een gemeentelijke taak in de maatschappij kan worden opgevangen. d. We anticiperen niet voor op een oplossing vanuit het Rijk voor de ontstane tekorten in 2027 en 2028. e. We wegen af of we structurele voordelen in de jaarstukken verwerken als een structurele bijstelling in de begroting. f. De verdeling tussen lagere uitgaven en hogere inkomsten bij de bezuinigingen is respectievelijk 2/3 en 1/3.

31

Het college stelt voor een aantal nieuwe kaders op te nemen over hoe we nieuw beleid willen prioriteren. 12. Er is een stelpost voor nieuw beleid ingericht. Hier wordt € 250.000 per jaar aan toegevoegd. De middelen in deze stelpost zijn bedoeld voor de volgende onderwerpen: a. Integraal huisvestingsplan onderwijs; b. Kaderstelling visie Vledder; c. Visie Darp; d. Sportpark Meerkamp Havelte (onderdeel van woningbouwopgaven); e. Visie Maatschappelijk Vastgoed; f. Project Hesselte (onderdeel van woningbouwopgaven). 13. Voor grote investeringen in vastgoed en andere ontwikkelingen die op ons afkomen hanteren we de volgende kaders: a. De afschrijvingstermijn wordt bepaald op basis van onze financiële verordening. b. De rente die we gebruiken voor het bepalen van de kapitaallasten van in een investering is gelijk aan de omslagrente. Voor 2025 is dit bepaald op 0,45%. c. Het meerjarenperspectief is gebaseerd op drie boekjaren. d. Bedragen worden overgenomen uit visiedocumenten. De visiedocumenten krijgen financiële kaders mee. e. Inzet van reserves voor grote opgaven gebeurt op basis van de Nota reserves en voorzieningen 2024. f. De stelpost nieuw beleid is gekoppeld aan zes onderwerpen. Zie ook financieel kader 12. 14. We delen de dekking van nieuwe financiële voorstellen in in vier categorieën: a. Dekking vanuit bestaande middelen.

Dan kan het voorstel budgettair neutraal worden verwerkt; b. De onderwerpen genoemd onder financieel kader 12 worden gedekt uit de stelpost nieuw beleid; c. Voor autonome ontwikkelingen zoals de ophoging van de bedragen voor de gemeenschappelijke regelingen en indexatie van contracten is budget beschikbaar in het saldo van de begroting. De hoogte van het saldo van de begroting is een momentopname en afhankelijk van diverse factoren. d. Als het niet in de bovenstaande drie categorieën past worden de voorstellen op een afwegingslijst gezet om daarover een integrale afweging te kunnen maken bij de kadernota. Afhankelijk van de hoeveelheid beschikbare middelen worden de voorstellen toegekend.

32

Uitwerking notitie reserves en voorzieningen De raad heeft de Nota reserves en voorzieningen 2024 op 17 december 2024 vastgesteld. Toegezegd is dat in de Kadernota 2026 de financiële verwerking zou plaatsvinden. Van een aantal reserves is op basis van de notitie duidelijk dat het voorstel is om de reserve op te heffen. In sommige gevallen worden de resterende middelen nog ingezet in de exploitatie en in andere gevallen worden ze overgeheveld naar een andere reserve. In onderstaand overzicht is per reserve inzichtelijk gemaakt wat voor mutatie plaatsvindt. De hoogte is van de reserve is gebaseerd op de stand 31-12-2024 op basis van de jaarstukken 2024. De eerste Bestuursrapportage 2025 bevat diverse voorstellen om middelen aan reserves te onttrekken of toe te voegen. Dat is in de tabel ook inzichtelijk gemaakt. Het streven is om in 2026 het aantal bestemmingsreserves fors te hebben beperkt. In de notitie wordt gesproken over het in stand houden van twee tot vier van deze reserves. Naast reserves voor dekking van kapitaallasten van bouw gemeentehuis en MFA Havelte is het voorstel om de volgende bestemmingsreserves te behouden: 1. Bestemmingsreserve Overhevelingsreserve: Deze blijft bestaan om jaarlijks middelen over te hevelen naar het volgende boekjaar. 2.

Bestemmingsreserve Invoering Omgevingswet: Het voorstel is om deze te handhaven en de middelen in de komende jaren in te zetten voor het Omgevingsplan. De naam 'Bestemmingsreserve Invoering Omgevingswet' is dan niet meer passend. Het voorstel is om dit te veranderen in: 'Bestemmingsreserve Omgevingsplan'. 3. Bestemmingsreserve Maatschappelijk Welzijn Breed: De reserve kan worden ingezet voor voorzieningen in de breedste zin van het sociaal domein, zoals de Maatschappelijke Visie, het integraal huisvestingsplan (IHP) en maatschappelijk vastgoed. In deze Kadernota worden diverse onttrekkingen aan deze reserve gedaan voor het IHP en de instandhouding van dorpshuizen. 4. Bestemmingsreserve woningbouwopgaven: De gemeente heeft een grote opgave op het gebied van wonen de komende jaren. Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van toekomstige fluctuaties en risico’s in de grondexploitaties en woningbouwprojecten. Deze reserve is niet bedoeld om structurele kosten uit te dekken. Ook wordt het resultaat van een afgesloten grondexploitatie geboekt naar de reserve. Tussentijdse bijstellingen van de verliesvoorziening wordt in de exploitatie verwerkt. 5. Bestemmingsreserve Regio Deal: Het voorstel is om deze reserve te behouden voor de nieuwe Regio Deal. Voor meer informatie over de reserves en voorzieningen verwijzen we naar de vastgestelde Nota reserves en voorzieningen 2024.

33

Tabel uitwerking notitie reserves en voorzieningen tot en met 2029: Boekwaarde Storting (+) Storting (+) Storting (+) Storting (+) Storting (+) Stand Voorstel notitie reserves en 31-12-2024 / / / / / Kadernota voorzieningen onttrekking onttrekking onttrekking onttrekking onttrekking 2026 (-) (-) (-) (-) (-) 2025 2026 2027 2028 2029

Algemene reserve

5.321.321

4.398.200

Totaal algemene reserve

5.321.321

4.398.200

9.719.521 Handhaven. 0

0

0

0

9.719.521 0

Bestemmingsreserve Overhevelingsreserve Bestemmingsreserve Bouw gemeentehuis

1.154.000

300.000

5.543.796

-252.000

-249.000

-247.000

-245.000

-242.000

4.308.796 Handhaven.

559.291

-108.000

-107.000

-106.000

-105.000

-104.000

29.291 Handhaven.

Bestemmingsreserve Huishoudelijk afval

2.065.740

-2.065.740

0

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Fonds dorpshuizen

347.750

-347.750

0

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Zonneleningen

437.500

-437.500

0

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Versterking Fysieke Aantrekkelijkheid

1.203.200

-1.203.200

0

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Maatschappelijke voorzieningen

200.000

-200.000

0

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Invoering omgevingswet

114.176

968.000

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Stad & Esch

1.715.263

-1.715.263

0

0

0

0

Bestemmingsreserve parkeerterrein Fredriksoord

300.000

-300.000

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Regiodeal

104.722

-104.722

0

0

0

0

Bestemmingsreserve Woonimpuls

28.101

-28.101

0

0

Bestemmingsreserve uitvoering klimaatakkoord

200.597

-93.000

-107.597

0

0

0

Bestemmingsreserve MFA Havelte

1.454.000 Handhaven.

Opheffen. Dit wordt een voorziening met ingang van Jaarstukken 2024. Opheffen. Middelen overhevelen naar maatschappelijk welzijn breed in burap 1 2025. Opheffen. Het voorstel is om de middelen volledig in te zetten voor startersleningen in burap 1 2025. Opheffen. Middelen overhevelen naar algemene reserve in burap 1 2025. Opheffen. Middelen overhevelen naar reserve Maatschappelijk Welzijn Breed in burap 1 2025.

1.082.176 Handhaven. Opheffen. Middelen overhevelen naar 0 reserve Maatschappelijk Welzijn Breed in burap 1 2025. Opheffen. Middelen overhevelen naar 0 algemene reserve in burap 1 2025. Behouden voor de nieuwe Regio Deal 0 2025-2028. Opheffen. Het voorstel is om de 0 middelen volledig in te zetten in burap 1 2025. Gaat leeg uiterlijk in 2026. Daarna 0 opheffen.

Boekwaarde Storting (+) Storting (+) Storting (+) Storting (+) Storting (+) Stand Voorstel notitie reserves en 31-12-2024 / / / / / Kadernota voorzieningen onttrekking onttrekking onttrekking onttrekking onttrekking 2026 (-) (-) (-) (-) (-) 2025 2026 2027 2028 2029 Bestemmingsreserve Energie en inflatie Bestemmingsreserve Maatschappelijk Welzijn Breed Bestemmingsreserve woningbouwopgaven

0

0

0

0

0

0

4.679.095

1.829.013

-582.000

-532.000

-457.000

-132.000

0

0

0

1.198.000

0

Is leeg eind 2024, dus kan worden opgeheven.

4.805.108 Handhaven. 1.198.000

Totaal bestemmingsreserves

19.851.231

-3.758.263

-1.045.597

-885.000

-807.000

-478.000 12.877.371

Totaal reserves

25.172.552

639.937

-1.045.597

-885.000

-807.000

-478.000 22.596.892

Handhaven. Een gedeelte is bestemd voor het voorstel Flexwonen.

35