Concept-omgevingsvisie Westerveld
Tekst van het document
1
Gemeente Westerveld / BügelHajema Adviseurs Augustus 2021
2
4.
INHOUDSOPGAVE 0.
Welkom
5
1.
Visie
7
1.1
Visie op de Omgevingswet: anders werken
8
1.2
Visie op de invulling van onze rol
8
1.3
Strategische visie
8
1.3.1 Wie zijn wij: onze plek in de regio
8
1.3.2 Ons toekomstbeeld
9
1.3.3 Werken aan Global Goals
11
Gemeentebrede keuzes
12
1.4.1 … een bereikbaar en veilig Westerveld
12
1.4.2 … een bedrijvig en gastvrij Westerveld
12
1.4.3 … een leefbaar en inclusief Westerveld
13
1.4.4 … een gezond en groen Westerveld
14
1.4.5 … een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld
16
1.4
2.
3.
Gebiedskompassen
19
2.1
Kolonie Maatschappij van Weldadigheid
21
2.2
Beekdalen
23
2.3
Oude veldontginningen
25
2.4
Natuurgebieden
27
2.5
Havelte
29
2.6
Dwingeloo
31
2.7
Diever
33
2.8
Vledder
35
2.9
Overige dorpen
37
Idee
5.
Stappenplan
40
3.2
Disclaimer
41
42
4.1
Werken in een beleidscyclus
43
4.2
Monitoring van de Omgevingsvisie
43
4.3
Samenhang tussen Omgevingsvisie, Programma’s en Omgevingsplan
44
4.3.1 Programma’s
44
4.3.2 Omgevingsplan
44
4.4
Samenhang met milieubeginselen
44
4.5
Effecten op het milieu
45
4.6
Samenhang met de Wet voorkeursrecht
47
4.7
Uitvoeringsagenda
47
4.8
Kostenverhaal
53
Achtergrond
54
5.1
Het proces
55
5.2
Gebruikte informatie
56
Resultaten campagne Westerveld Natuurlijk
56
Leefomgevingsfoto
56
Trends en ontwikkelingen
56
Relatie met bestaand beleid
57
5.3.1 Relatie met de opgaven vanuit hogere overheden
57
5.3.2 Relatie met het provinciaal beleid
57
5.3
5.3.3 Relatie tussen Omgevingsvisie en overig gemeentelijk beleid 5.4
Link met Landschapsbiografie
Bijlagen
39
3.1
Uitvoering en monitoring
3
58 58 60
Bijlage 1 – Resultaten Campagne Westerveld Natuurlijk
61
Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto
63
Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen
85
Bijlage 4 – Beleidsanalyse
91
4
0.
Welkom
5
Deze Omgevingsvisie bevat het toekomstbeeld van en voor de gemeente Westerveld.
Deze Omgevingsvisie bestaat uit 5 onderdelen.
De omgevingsvisie is de integrale langetermijnvisie op de ontwikkeling van onze
1.
gemeente en gaat over de hele fysieke leefomgeving. De visie geeft richting aan wat
Het deel ‘Visie’. Hier leest u ons toekomstbeeld voor 2040 en de manier waarop we onder de Omgevingswet willen (samen)werken.
we in 2040 bereikt willen hebben en is daarmee ook voor u van belang. We kijken in
2.
Het deel ‘Gebiedskompassen’. In dit deel leest u eerste onze gemeentebrede
deze visie daarmee ver vooruit. Dat is zo hier en daar natuurlijk nog best abstract.
ambities en keuzes. Die maken we vervolgens concreet naar 9 deelgebieden.
Maar met alleen ambities zijn we er nog niet. Om onze ambities te realiseren zijn
Voor elk gebied beschrijven wat het karakter is, wat er bijzonder is en welke
namelijk concrete doelen en acties nodig. In deze Omgevingsvisie leest u daarom niet
koers we voor het gebied zien.
alleen wat onze ambities zijn, maar ook met welke acties we op korte termijn aan de
3.
slag gaan. En daarbij hebben we uw hulp nodig. Ook uw ideeën en plannen kunnen
Het deel ‘Idee’. In dit deel leest u wat u kan doen en wat wij doen als u een plan heeft in onze gemeente.
bijdragen aan het realiseren van onze ambities.
4.
Het deel ‘Uitvoering en monitoring’. Dit deel geeft u informatie over de
We nodigen u daarom van harte uit om bij te dragen aan de ontwikkeling van onze
beleidscyclus en de manier waarop we de Omgevingsvisie zullen evalueren en
mooie gemeente.
monitoren. In dit deel vindt u ook een aantal juridische aspecten. 5.
Het deel ‘Achtergrond’. Alle informatie die we hebben gebruikt om deze
De Omgevingsvisie beweegt zich dus op meerdere schaal- en detailniveaus, van
Omgevingsvisie te maken, leest u in dit deel. Daar hebben we ook opgenomen
globaal tot meer concreet. Het is goed om dat te beseffen als u de Omgevingsvisie
welke stappen we hebben doorlopen om tot een Omgevingsvisie te komen.
leest.
6
1.
Visie
7
1.1
1.
Visie op de Omgevingswet: anders werken
We bieden ruimte voor ontwikkelingen, maar willen dat onze waarden en kwaliteiten behouden blijven.
De samenleving is continu in beweging. In de participatiesamenleving komen 2.
initiatieven en ontwikkelingen meer en meer vanuit de samenleving. We willen
We leggen minder op voorhand vast in regels, maar willen in dialoog komen
samen met dorpsraden, inwoners en ondernemers komen tot oplossingen voor
tot maatwerk. Of andersom: we laten waar mogelijk vrij, en reguleren daar
knelpunten. Deze manier van met elkaar omgaan heeft gevolgen voor de fysieke
waar nodig. 3.
leefomgeving en hoe onze inwoners en ondernemers daar gebruik van willen
We benaderen de opgaven in de fysieke leefomgeving integraal. Dit
maken en zorg voor dragen. We scheppen als gemeente randvoorwaarden, bieden
betekent dat we waar mogelijk functies combineren, zodat de beschikbare
kansen en nemen (bureaucratische) obstakels weg. Dit betekent dat we enerzijds
ruimte optimaal wordt gebruikt. 4.
ruimte bieden, maar anderzijds ook kaders stellen; de gemeente is en blijft
De Omgevingsvisie beschrijft onze visie. Daar waar de Omgevingsvisie
namelijk verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke ordening en de daarbij
afwijkt van beleid en regels van rijk en provincie gaan we in overleg op zoek
horende keuzes in de fysieke leefomgeving. We hebben een belangrijke rol als
naar ruimte om te experimenteren en pionieren. 5.
beschermer van diverse belangen, zoals bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid en de
We monitoren de ambities uit deze Omgevingsvisie en sturen bij wanneer dat wenselijk is.
inrichting van de leefomgeving.
1.3
Strategische visie
samenleving is, gekenmerkt door sociale veerkracht en leefbaarheid. Dit willen we
1.3.1
Wie zijn wij: onze plek in de regio
bereiken door te kiezen voor een meer faciliterende rol en minder een
De gemeente Westerveld staat niet op zichzelf. Voor een toekomstgerichte koers
regievoerende. Dat betekent ook dat we meebewegen met maatschappelijke
vinden wij het belangrijk om bewust stil te staan bij de functie en plek die we in de
ontwikkelingen, en als partner optrekken met onze samenleving. Geen overheid
regio (willen) vervullen. We hebben diverse samenwerkingsverbanden in de regio.
dus die vooral controleert en stuurt, maar een overheid die samenwerkt en
Zo zijn we aangesloten bij de P10-Plattelandsgemeenten, Regio Zwolle,
faciliteert. Daarbij past ook deregulering en het kiezen voor maatwerk. En dat is
Kennispoort Regio Zwolle, de Eems Dollard Regio (EDR), MKB Noord en het
precies wat deze Omgevingsvisie wil uitstralen: minder regels, meer maatwerk.
Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). In het kader van de Regio Zwolle
Daarnaast houden we onze rol als belangenvertegenwoordiger en uitvoerder van
werken we bijvoorbeeld actief en gericht aan een ‘sociaal-sterke, circulaire,
wettelijke taken. Het spanningsveld tussen partner zijn en uitvoerder van
innovatieve en klimaatbestendige groeiregio’. Die samenwerkingsverbanden
wettelijke taken, vraagt een andere manier van werken. Zowel het college, de
vinden we waardevol.
gemeenteraad als de medewerkers moeten zich hier continu bewust van zijn.
Tegelijk heeft Westerveld (binnen de regio) een uniek profiel: we zijn een groene,
1.2
Visie op de invulling van onze rol
We streven ernaar dat Westerveld een actieve, gastvrije en saamhorige
agrarische gemeente met een ongekende rijkdom aan cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden.
De Omgevingsvisie bevat daarom geen gedetailleerde blauwdruk van de toekomst, maar beschrijft de koers. Samen met de inwoners en de markt geven we nader invulling aan die koers. In die samenwerking zien wij onze rol als volgt: 8
Concreet komt dit tot uitdrukking in onze vijf ‘Unique Selling Points’:
1.3.2
Ons toekomstbeeld
1.
Natuur
2.
Duisternis en sterren
3.
Cultuur, erfgoed en monumenten
4.
Koloniën van Weldadigheid
We zijn een vitale gemeente
5.
Archeologie
In de afgelopen jaren is er veel gerealiseerd op het gebied van bewegen in de buurt
Het is 2040…
en sportactiviteiten. Onze fysieke leefomgeving nodigt uit tot ontmoeten en Op dat profiel, en op die Unique Selling Points, willen we als gemeente regionaal
verblijven. Onze vele culturele activiteiten dragen bij aan de mentale gezondheid
en nationaal worden herkend. We richten ons beleid dan ook op het herkenbaar
van onze inwoners. Door middel van gerichte campagnes en voorlichting weten we
houden van onze gemeente en maken keuzes die daarbij horen. Zo passen bij ons
veel inwoners te bereiken en te activeren. Een steeds grotere groep mensen wordt
profiel bijvoorbeeld geen Vinex-wijken, bovenregionale bedrijventerreinen of
daardoor gezond oud in onze gemeente.
massatoerisme. Wat wel past is dorps wonen in een groene omgeving (excellent wonen). Wat ook
Door bundeling hebben we onze voorzieningen op peil weten te houden. Een
past is ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid. Onze ligging nabij de A28, de A32
aantal voorzieningen hebben we geconcentreerd in het midden van de gemeente
en grotere plaatsen als Assen, Meppel, Beilen en Steenwijk maakt dat Westerveld
(ruwweg het gebied Diever – Dwingeloo), om deze voor iedereen toegankelijk te
goed als uitvalsbasis kan dienen voor dergelijke bedrijven.
houden.
Wat betreft het toerisme is onze gemeente een gebied voor de fijnproever. We streven naar een onderscheidend toeristisch aanbod passend bij de identiteit van
Anno 2040 doet iedereen mee. De openbare gebouwen zijn voor iedereen volledig
onze gemeente.
toegankelijk. Ook onze digitale toegankelijkheid is optimaal. We hebben Westerveld uitgeroepen tot Regenbooggemeente, omdat we ons actief inzetten voor de acceptatie van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en intersekse personen (LHBTI's).
Plek in de regio
9
We zijn een excellente woongemeente In het Daily Urban System1 van Zwolle neemt Westerveld een steeds prominentere plek in. We merken dat Westerveld een aantrekkelijke gemeente is om te wonen, te werken en te recreëren. Het decor van onze drie grote natuurgebieden geeft daaraan een extra, parkachtige, dimensie. Ons woningaanbod is divers en afgestemd op doelgroep en behoefte. Mede door het mogelijk maken van vernieuwende en innovatieve woonvormen, blijven jongeren vaker en langer in onze gemeente wonen. In bepaalde delen van het landelijk gebied is de woonfunctie verder tot ontwikkeling gekomen. Specifiek voor onze oudere inwoners zijn gelijkvloerse woningen en appartementen gerealiseerd. We hebben -naast de bestaande in- en uitbreidingslocaties- vooral woningen
Dolfing ven in het Dwingelderveld (foto: archief gemeente Westerveld)
gebouwd in het midden van de gemeente. Op die manier hebben we het gebied
Toeristen en dagjesmensen weten ons volop te vinden, voelen zich welkom en
Diever – Dwingeloo kunnen versterken. Door de woningbouw in dat gebied te
komen tot rust binnen onze gemeente. De gemeente ademt een sfeer van
concentreren, hebben de dorpen hun eigen karakter kunnen behouden.
saamhorigheid, gemoedelijkheid en rust. De vier grote kernen hebben we een eigen toeristisch accent gegeven. We merken dat Diever, Havelte, Dwingeloo en
We zijn een sterke, economische, recreatieve en agrarische gemeente
Vledder daarop in toenemende mate worden herkend. Onze natuurgebieden en
Er heerst een goed vestigings- en ondernemersklimaat. Er worden volop nieuwe
de vele andere historische en landschappelijke elementen en structuren, ons
ondernemingen opgestart en bestaande bedrijven groeien. In de afgelopen jaren
erfgoed, monumenten en de mooie dorpen, vormen belangrijke trekpleisters. We
zijn we samen met ondernemers tot mooie maatwerkoplossingen gekomen. Onze
onderscheiden ons ook als gebied in Nederland waar ’s nachts nog echte duisternis
regels zijn flexibel en het is gelukt om (passende) werkgelegenheid te behouden
is en sterren goed zichtbaar zijn. De Koloniën van Weldadigheid hebben de status
en aan te trekken. Onze bedrijventerreinen zijn in trek. En op locaties van
van werelderfgoed gekregen; als gemeente profiteren we daar volop van.
voormalige (agrarische) bedrijven en bedrijfsgebouwen in het landelijke gebied worden succesvol nieuwe bedrijven opgestart, waarbij we bij voormalige
In de afgelopen jaren heeft de transitie naar duurzame (kringloop)landbouw vorm
agrarische bedrijven ook (bijzondere) woonvormen hebben zien ontstaan.
gekregen. Als gemeente hebben we die transitie ondersteund en begeleid. De
Daarmee hebben we dreigende verpaupering een halt kunnen toeroepen.
(milieu)druk op de woon- en leefomgeving is afgenomen. Onze agrarische sector bloeit.
1
Een Daily Urban System (DUS) is het gebied rond een stad waarbinnen de belangrijkste dagelijkse woon- werkverplaatsingen zich afspelen
10
We zijn een dynamische, innovatieve gemeente
1.3.3
In de afgelopen jaren zijn grote stappen gezet op het gebied van klimaat, energie
In 2015 heeft de Verenigde Naties 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen
en
de
vastgesteld, die zijn geadopteerd door alle lidstaten en een belangrijke
klimaatverandering en er zijn belangrijke stappen gezet richting een
gezamenlijke agenda vormen. Ook de Nederlandse regering heeft zich verbonden
energieneutraal Westerveld. Een aantal dorpen in de gemeente is energieneutraal.
aan de Global Goals. De inzet van gemeenten is nodig om de doelen te realiseren,
15 jaar geleden is minimaal één collectief voedselbos gerealiseerd, waar we –
omdat deze raken aan belangrijke opgaven voor lokale overheden zoals het
letterlijk – nu volop de vruchten van plukken.
terugdringen van ongelijkheid, maatschappelijke integratie, duurzame productie
duurzaamheid.
Onze
fysieke
leefomgeving
is
aangepast
op
Werken aan Global Goals
en consumptie, een leefbare en veilige leefomgeving en kwalitatief en participatief Door een preventieve aanpak, en in overleg met de betrokken partijen, is het
bestuur. Westerveld heeft zich als ‘Global Goals-gemeente’ verbonden aan dit
gelukt de ondergrondse drinkwatervoorraad te beschermen tegen dreigende
programma en handelt hier in de praktijk naar. Ook wij willen namelijk graag
verontreinigingen door bijvoorbeeld mest, olie, zware metalen, medicijngebruik,
bijdragen aan een rechtvaardige, veilige en welvarende wereld. Daarnaast vinden
stikstof, uitloging en/of bestrijdingsmiddelen.
we de Global Goals een heldere en bruikbare leidraad voor de ontwikkeling van beleid.
Er bleek behoefte te bestaan aan proeftuinen en experimenteerruimte waar nieuwe technologische innovaties worden ontwikkeld en beproefd. Als gemeente zijn we daar, in samenwerking met onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven mee aan de slag gegaan, met mooie resultaten. In het proces om te komen tot het Ambitiedocument, zijn vijf integrale ambities geformuleerd. 1.
… een bereikbaar en veilig Westerveld
2.
… een bedrijvig en gastvrij Westerveld
3.
… een leefbaar en inclusief Westerveld
4.
… een gezond en groen Westerveld
5.
… een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld Op nagenoeg alle beleidsterreinen die door de Global Goals worden omvat, staat
In het hierboven beschreven toekomstbeeld voor 2040 komen onze vijf integrale
de gemeente Westerveld voor opgaven. Via het uitvoeren van de Omgevingsvisie
ambities duidelijk herkenbaar terug.
wil de gemeente bijvoorbeeld werken aan een goede gezondheid (GG3), betaalbare en duurzame energie (GG7), economische groei (GG 8), verantwoorde productie (GG 12), klimaatactie (GG 13), veiligheid en sterke publieke diensten (GG 16). We zien kortom verbinding met onze eigen strategische doelstellingen.
11
Daarom nemen we verantwoordelijkheid en profileren we ons als Global Goals
gefaciliteerd, daarbuiten is het lastiger om met het openbaar vervoer te
gemeente.
reizen. Als gemeente hebben we beperkt invloed op bestaande en nieuwe buslijnen. Waar mogelijk maken we ons sterk voor verbeteringen en
1.4
nieuwe bestemmingen. Wij voorzien in de nabije toekomst een
Gemeentebrede keuzes
ontwikkeling naar innovatieve vervoersvormen.
De Omgevingsvisie bevat, vanuit het doorlopen participatieproces, de d)
gemeentelijke koers voor de fysieke leefomgeving. Bij die koers horen keuzes. Met
De komende 15 jaar is er op het gebied van fysieke bereikbaarheid veel
die keuzes geven we invulling en richting aan de vijf integrale ambities. Een aantal
verandering te verwachten, waarop wij zo goed mogelijk proberen in te
van die keuzes is te koppelen aan een concreet gebied (of plek). Die
spelen. e)
gebiedsgerichte keuzes staan centraal in onderdeel 2. Er zijn echter ook keuzes die
We gaan voor Slimme Mobiliteit (reizen met de inzet van informatie- en communicatietechnologie), omdat dit een aantrekkelijke vorm van
gelden voor de hele gemeente. Die keuzes lichten we hieronder toe.
mobiliteit is, vooral voor jongeren. Toeristen verleiden we op deze wijze bovendien om zich door onze gemeente te verplaatsen.
Deze ambities leiden tot opgaven. Als gemeente zijn we ambitieus, maar we zullen wel moeten prioriteren. Prioritering kan ook inhouden dat we als gemeente niet altijd zelf de regie pakken, maar deze bij de markt neerleggen. De gemeente zal –
1.4.2
naar gelang de opgave - dan een stimulerende, ondersteunende, volgende of
a)
… een bedrijvig en gastvrij Westerveld Ondernemerschap en bedrijvigheid in onze gemeente willen we behouden
faciliterende rol pakken waar nodig. Daar waar we in de volgende hoofdstukken
en versterken. Hiermee draagt onze lokale economie bij aan een fijn woon-
spreken over “we”, wordt in paragraaf 4.7 “Uitvoeringsagenda” omschreven voor
en werkklimaat. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke
wie er een rol wordt gezien om deze ambitie te realiseren.
organisaties zetten we ons allereerst in voor het behouden en versterken van het vestigingsklimaat, duurzaam ondernemerschap en het benutten
1.4.1 a)
b)
c)
van kansen. Dit betekent dat we vestigingsmogelijkheden zullen bieden
… een bereikbaar en veilig Westerveld We zetten ons ervoor in dat de digitale bereikbaarheid wordt
voor lokale bedrijven. Maar ook bieden we ruimte voor bedrijven van
geoptimaliseerd, waar dat nu nog onvoldoende voor elkaar is. Ook zien wij
elders, die passen bij de Westerveldse maat en schaal. Bedrijven met een
het belang van de bereikbaarheid door snel internet.
grote impact op landschap en milieu sluiten we op voorhand uit. b)
Vanwege de ligging nabij de A28 en A32 is onze gemeente met de auto
Brede welvaart is het uitgangspunt van de economische koers. De
uitstekend bereikbaar voor de rest van Nederland. Ook binnen de
gemeente stimuleert bedrijven om hieraan bij te dragen, door het bieden
gemeentegrenzen is alles goed bereikbaar, zeker als je van noord naar zuid
van werk, maar ook door in brede zin aandacht te hebben voor hun
gaat. In Diever en Vledder laat de doorstroming van het verkeer over de
omgeving. Circulariteit (het sluiten van de keten en het zorgen dat geen
N855 te wensen over. We blijven ons inzetten voor het oplossen van
grondstoffen verloren gaan) vinden we daarbij erg belangrijk. Dit sluit aan
knelpunten in de oost-westverbinding door onze gemeente.
bij de Regiodeal Zwolle, waarin circulair produceren en consumeren als een
Grote kernen als Steenwijk, Meppel, Assen en Beilen zijn met het openbaar
belangrijk aspect wordt gezien als aanvulling op een gezonde leefomgeving.
vervoer goed bereikbaar. Reizen van en naar die kernen is relatief goed
We willen dat over 5 jaar 25% van de economische activiteit binnen onze 12
c)
gemeente circulair is. We willen hier in samenwerking met marktpartijen
onze gemeente. We gaan ons inspannen om marktpartijen ervoor te
concreet invulling aan.
interesseren om een dergelijke voorziening te realiseren.
Wat betreft recreatie en toerisme streven we naar een verdere verbetering van het toeristisch-recreatieve palet. Daarbij geldt: ‘kwaliteit boven
1.4.3
kwantiteit’, wat betekent dat we initiatieven voor verbetering van
a)
altijd aandacht voor de toegankelijkheid voor ouderen en fysiek beperkten.
kwalitatief hoogwaardige en onderscheidende nieuwe recreatieterreinen
Met onze stimulerende, ondersteunende en faciliterende rol bij
sluiten we niet op voorhand uit. Het spreekt voor zich dat nieuwvestiging
maatschappelijke voorzieningen, onderwijs en activiteiten zetten wij ons
een zorgvuldige (ruimtelijke) afweging vraagt. Overigens blijven we bij dit
actief in voor toegankelijkheid en acceptatie van LHBTI’ers. b)
de dorpen streven we naar clustering van maatschappelijke voorzieningen
combinatie met de aanvraag. Dit vraagt daarom een maatwerk-aanpak.
en activiteiten, zoals sport, cultuur, onderwijs en muziek. We willen
Via het project Vitale Vakantieparken werken we onder andere aan het
daarnaast tenminste twee multifunctionele locaties gerealiseerd zien dan
onderwerp ‘permanente bewoning’. Op parken waar permanente
wel
bewoning plaatsvindt, willen we tot een oplossing komen. Lopende dat
dorpsoverstijgende voorzieningen voor sport, muziek, culturele activiteiten
project zien we binnen twee jaar graag tenminste 10 zogenaamde ‘pauze-
en buurtactiviteiten, alsmede onderwijs. Bij dit alles is functie belangrijker
woningen’ gerealiseerd als antwoord op illegale bewoning van
dan accommodatie/locatie. c)
(een)
bestaande
locatie(s)
behouden
en
versterken
voor
Wij weten dat maatschappelijke voorzieningen onder druk kunnen komen
nadrukkelijk naar de markt.
te staan. Daarom geven wij ruimte om ondersteunende commerciële
De vier grote kernen hebben we wat betreft toerisme en marketing
activiteiten te ontplooien als dat nodig is voor een gezonde exploitatie van
gethematiseerd:
de betreffende maatschappelijke voorziening. Wij geven daarbij veel ruimte
1.
Diever: Village of Shakespeare
voor eigen initiatieven en invulling.
2.
Dwingeloo: Beleef de ruimte/duisternis en sterren
3.
Havelte: Het verhaal van ijs- en oorlog
4.
Frederiksoord/Vledder: Koloniën van Weldadigheid
d)
We streven ernaar de hogere voorzieningen, zoals het voortgezet onderwijs, in het midden van de gemeente (ruwweg het gebied Diever – Dwingeloo) van de gemeente te clusteren.
We ondersteunen en faciliteren initiatieven die aansluiten bij deze thema’s. f)
We streven ernaar dat elk dorp een plek voor ontmoeting houdt. Binnen
bedrijfsvoering. Wat die ruimte exact is, hangt sterk af van de plek in
recreatiewoningen. Voor de realisatie van deze ‘pauze-woningen’ kijken we e)
Iedereen doet mee in Westerveld! In onze openbare ruimte hebben we
bestaande recreatieterreinen zullen ondersteunen. Ook de vestiging van
alles van mening dat ondernemers ruimte moeten krijgen voor een gezonde
d)
… een leefbaar en inclusief Westerveld
e)
Om onze voorzieningen van voldoende draagvlak te blijven voorzien, kiezen
Vakantie en vrijetijdsbesteding in eigen land is populair. Daardoor is er meer
we voor een daarbij passende woningbouwopgave. Wat die passende
behoefte aan kwaliteit en flexibiliteit in verblijfsrecreatie. We willen die
woningbouwopgave is, kan per kern verschillen en vraagt nadere
ontwikkeling faciliteren en innovaties stimuleren. We zien graag dat binnen
uitwerking. Een afwegingskader hiervoor wordt in de omgevingsvisie nader
onze gemeente minimaal één passantenplek voor campers wordt
geduid. Indien nodig neemt de gemeente initiatief.
gerealiseerd, een kwalitatieve uitvalsbasis voor een paar mooie dagen in 13
f)
In de huidige Structuurvisie is het gebied Diever – Dieverbrug – Dwingeloo
j)
als transformatiegebied benoemd. Het betreft een gebied met een relatief
gemeente meer en meer verantwoordelijk voor ‘beschermd wonen’ (vanaf
grote kans op dynamiek (vanwege de nabijheid van twee van de grootste
2022/2023) en maatschappelijke opvang (vanaf 2026). Wij ondersteunen
dorpen in de gemeente en de aanwezigheid van doorgaande wegen,
mensen met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk in onze wijken
openbaarvervoer(-hub) en de Drentsche Hoofdvaart). De beleidslijn uit de
en bieden hier geschikte voorzieningen voor. Hierbij houden we rekening
Structuurvisie zetten we voort, met als ambitie Diever en Dwingeloo (via
met het toetsingskader zorg. k)
Dieverbrug) functioneel en fysiek meer met elkaar te verbinden.
g)
Door decentralisatie van verantwoordelijkheden in de zorg, wordt de
In het buitengebied komen geregeld agrarische gebouwen en gronden vrij,
Woningbouw is een manierom daaraan concreet handen en voeten te
en soms dreigt daar verpaupering of crimineel gebruik. Om dit te
geven. Deze ambitie vraagt nadere studie en uitwerking.
voorkomen willen we op deze plekken ruimhartig omgaan met plannen
Voor jongeren maken we het mogelijk om in onze gemeente te blijven
voor wonen/werken en recreatie, ambachtelijke bedrijvigheid, winkels met
wonen (of hier op latere leeftijd terug te keren). We zetten ons in voor de
streekproducten of creatieve beroepen.
aanwezigheid van woonruimte voor starters in de vorm van sociale h)
huurwoningen en koopwoningen in het lage prijssegment.
1.4.4
We zien daarnaast steeds meer vraag naar vernieuwende woonconcepten,
a)
Verschillende ambities, bijvoorbeeld rond klimaatadaptatie, hebben
al dan niet in combinatie met zorg. Voor dergelijke concepten bieden we
gevolgen voor de bodem. Ook het gebruik van bodemwarmte als nieuwe
ruimte om te experimenteren en bij succes te bestendigen. Innovatieve
vorm van verwarming voor woningen kan gevolgen hebben voor de bodem.
woon-zorgcombinaties voor onze oudere inwoners willen we faciliteren.
Wij vinden het belangrijk dat we op een slimme manier gebruik maken van
Maar ook Tiny Houses (ook wel ‘micro-wonen’ genoemd) zien we hierbij als
onze bodem. We beschermen de bodemwaarden waar dat nodig is en waar
interessante optie. We staan open voor stralingsarme woonfuncties. In
het tot onze taken behoort. We hanteren daarbij de wettelijke kaders. We
beide gevallen zijn wat ons betreft marktpartijen aan zet om daarvoor
bekijken hoe we onze bodem op een goede en duurzame manier kunnen
concrete plannen te ontwikkelen. We gaan voor de realisatie van in ieder
benutten.
geval 15 Tiny Houses binnen 2 jaar. i)
… een gezond en groen Westerveld
b)
Vanuit de gedachte van ‘positieve gezondheid’ benaderen we gezondheid
Om te voorzien in de gemeentelijke eigen woonbehoefte zal meer nodig zijn
vanuit het vermogen van mensen om zoveel mogelijk eigen regie te kunnen
dan inbreiding; op enig moment kan ook planmatige uitbreiding aan de
voeren. In de fysieke leefomgeving betekent dit dat de toegang tot
orde komen. Wat betreft uitbreidingsmogelijkheden van de kernen, zien we
voorzieningen goed geregeld is en dat we aandacht hebben voor een
rond Dwingeloo, samen met het transformatiegebied, de meeste
stimulerende omgeving (groen, natuur en cultuur), veiligheid en milieu.
mogelijkheden. Omdat we inzetten op het behoud van de natuurlijke,
Onze ambities richten zich juist op deze zaken. Op deze manier werken we
landschappelijke en cultuurhistorische waarden, ligt woonuitbreiding rond
vanuit een brede blik aan gezondheid.
Diever, Havelte en Vledder – buiten de eerder aangewezen in- en
c)
uitbreidingslocaties - aanzienlijk lastiger.
Wij zetten in op een veilige en gezonde school- en sportomgeving. Hier hebben we specifiek aandacht voor bij de inrichting van ons openbaar gebied in de buurt van scholen en sportvoorzieningen.
14
d)
In veel van onze (eigen) projecten is al aandacht voor biodiversiteit. Zo
h)
organiseren we kennisbijeenkomsten en verbeteren we de biodiversiteit
het minimale niveau. Waar mogelijk verbeteren we de bestaande
van het gemeentelijk groen (een aantal gemeentelijke bermen wordt
milieukwaliteit.
bijvoorbeeld ingezaaid met bloemrijke mengsels, met voorrang voor
e)
i)
en/of individueel) ruimte nodig om in te kunnen spelen op die ontwikkeling.
verbeteren van de biodiversiteit actiever uitdragen.
Wij ondersteunen dergelijke duurzame initiatieven en houden hier rekening
Binnensportaccommodaties zijn er in eerste instantie voor gymonderwijs.
mee in ons beleid. j)
Volgens ons heeft duurzame landbouw de toekomst. We leveren daarom
accommodaties. Dit is mede een gevolg van de lage bevolkingsdichtheid en
een bijdrage aan een pilot die zich richt op een verminderd middelengebruik
de grootte van onze gemeente. Draagvlak, evenwichtige spreiding en het
in de landbouw. In deze pilot testen boeren innovatieve spuittechnieken,
combineren van mogelijkheden zijn belangrijke voorwaarden voor behoud
het gebruik van weerbare rassen en ecologisch minder belastende
van deze voorzieningen. We willen een passend buitensportareaal. Hierbij
producten.
zijn (verwachte) bevolkingsaantallen, draagkracht en draagvlak, gebruik
k)
Als gemeente zien we de ontwikkelingen in de landbouw en volgen we de
door eigen inwoners en het combineren van de voorzieningen belangrijke
gesprekken en discussies over de transitie naar een duurzame en
randvoorwaarden voor het ondersteunen en faciliteren door de gemeente.
toekomstbestendige sector. We ondersteunen die ontwikkeling en
(Buiten)zwembaden dragen bij aan een gezonde sportomgeving, maar hun
onderkennen het belang te komen tot Kringlooplandbouw in 2030.
zwaartepunt ligt vooral op recreatief en toeristisch vlak. Voor andere
g)
We zien een tendens naar bewuster en duurzamer leven. Er is (collectief
bermen langs fietspaden). We gaan onze activiteiten op het gebied van het
Dit is een wettelijke verplichting. In totaal beschikken we over relatief veel
f)
De milieukwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld, vormen voor ons
l)
Wij vinden het belangrijk dat inwoners van Westerveld gebruik kunnen
maatschappelijke voorziening (zoals dorpshuizen) willen we steeds meer
maken van duurzame mobiliteit. Daarbij hoort aandacht voor een
naar een positie van regiegemeente (ondersteunen en meehelpen mogelijk
aantrekkelijke,
goed
onderhouden
en
maken). Specifiek voor de dorpshuisfunctie vinden we het van belang dat
wandelinfrastructuur.
Ontbrekende
schakels
ontmoeting en activiteiten kunnen plaatsvinden: het gaat om de functie,
wandelnetwerk vullen we in. We profileren ons als dé fiets- en
niet om de stenen.
wandelgemeente van Drenthe.
Voor een gezonde inrichting van de leefomgeving moet de milieukwaliteit
m)
toegankelijke in
het
fiets-
en
fiets-
en
Bij het ontwerp en (her)inrichting van dorpen, pleinen, parken en
goed zijn.
buitengebied willen we gebruikers uitnodigen om te bewegen,
Lucht, bodem en geluid mogen geen schadelijke invloed hebben en nieuwe
bijvoorbeeld door de aanleg van ‘ommetjes’. Bij grote ruimtelijke opgaven
initiatieven mogen geen onevenredige negatieve effecten hebben op onze
nemen we dit ook als onderdeel van het programma van eisen mee.
milieukwaliteit. Wat betreft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
n)
We voelen ons betrokken bij ongeruste inwoners over de uitbreiding van
sluiten wij aan bij de landelijke regelgeving, waarin een trend zichtbaar is
telecomnetwerken, waaronder 5G. Wel merken we op dat 5G niet een
van het verminderen van het gebruik van beschermingsmiddelen. We
onderwerp is waar wij als gemeente over gaan; het rijk bepaalt hiervoor de
zetten de gesprekken en samenwerkingen voort die als doel hebben om
regels. Wij staan dan ook op het standpunt dat er op dit moment geen
duurzaamheid te bevorderen.
aanleiding is om eigen beleid te voeren dat afwijkt van de geldende 15
landelijke regels. Als gemeente zullen we onze oren en ogen open houden
o)
f)
We ondersteunen lokale initiatieven rond verduurzaming, op voorwaarde
voor wat er speelt in de samenleving. Ook zullen we de ontwikkelingen in
dat deze passen in het gebied en zijn besproken met het dorp/de
ieder geval op de voet blijven volgen.
omwonenden. We vinden het belangrijk dat de opbrengsten ten goede
Wat betreft de gaswinning in onze gemeente blijven we ons inspannen om
komen aan de lokale gemeenschap, lokale ondernemers en terrein
actief betrokken te zijn richting mijnbouwbedrijf en het ministerie. Wij
beherende organisaties.
zullen onze adviserende rol (bij de start van processen) blijven vervullen.
g)
Als het gaat om verduurzaming, denken we ook aan woningen die volledig ‘off-grid’ gaan. We zien graag dat voor 2026 minimaal 10 off-grid woningen
1.4.5 a)
b) c)
d)
… een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld
worden gerealiseerd door inwoners/marktpartijen. Ook willen we dat in
Erfgoed en cultuurhistorie zien we als ontwikkelkans. We geven daarom
2030 in ieder geval drie potentiële gebieden2 volledig energieneutraal zijn.
ruimte aan behoud door ontwikkeling: de herinvulling van erfgoed als dat
Naast deze visie wordt gewerkt aan de Transitievisie Warmte. Hierin wordt
ten dienste staat van het behoud ervan. Daarbij zullen we meedenken in
de uiteindelijke keuze gemaakt of deze ambitie nog hoger wordt gelegd en
kansen.
welke gebieden worden uitgewerkt in een Wijk Uitvoeringsplan per gebied.
De gemeente herbergt veel oorlogserfgoed uit de Tweede Wereldoorlog.
De energietransitie is dermate complex dat samenwerking met de
We zetten in op verdere beleefbaarheid van dat waardevolle erfgoed.
samenleving hierin geboden is. Daarbij hoort in onze beleving ook het
Duisternis en stilte behoren tot onze Unique Selling Points. Daar waar deze
benutten van mogelijkheden wat betreft isolatie en energiebesparing. Als
kwaliteiten nog volop aanwezig zijn, willen we deze behouden. Bij nieuwe
gemeente
ontwikkelingen houden we hier rekening mee en in het Omgevingsplan
maatschappelijke voorzieningen. In lijn met de Samenlevingsagenda
nemen we mogelijk normen op.
onderzoeken we de mogelijkheden voor (elektrische) deelauto’s.
Wij werken samen met de Wageningen University & Research aan een
h)
buitengewone leerstoel ‘Cultureel Erfgoed en Ruimtelijke Participatieve
we
waar
mogelijk
onze
gemeentelijke
We bieden ruimte aan kansrijke, nieuwe vormen van hernieuwbare energie en energieopslag die een bijdrage leveren aan onze doelstelling.
Ontwikkeling’. Met deze leerstoel willen we antwoorden vinden op vragen
i)
De aanwezigheid van Defensie is belangrijk voor onze gemeente. We staan
over transitieopgaven, en hoe we van een gemeente als de onze, met veel
open voor de ideeën die Defensie heeft wat betreft verduurzaming van
cultureel erfgoed, een duurzame, levensloopbestendige samenleving
gronden en gebouwen. Deze ideeën willen we ondersteunen en faciliteren.
maken. e)
verduurzamen
j)
Wij streven naar een afvalvrije samenleving, waarbij we afvalscheiding zo
We houden bij herinrichting van het openbaar gebied rekening met
gemakkelijk mogelijk maken. We zetten in op 90% recyclebare afvalstromen
klimaatadaptatie door zoveel mogelijk groen aan te leggen en ruimte op te
in 2025 en 98% voor 2030. We weten dat dit ambitieuze plannen zijn, die
nemen voor waterberging, -infiltratie en –afvoer.
niet zonder dialoog met relevante partijen gerealiseerd kunnen worden.
2
In de communicatie van de Rijksoverheid wordt de term ‘wijken’ gebruikt. Aangezien de gemeente Westerveld onder te verdelen is in wijken, dorpen en buurten, is ervoor gekozen om de term ‘gebieden’ te gebruiken. 16
17
18
2.
Gebiedskompassen
19
In onderdeel 1 van de Omgevingsvisie zijn de gebiedsoverstijgende ambities en keuzes beschreven en toegelicht. In dit deel van de Omgevingsvisie zoomen we in op de gebieden. Het kan immers gebeuren dat bepaalde keuzes niet voor de hele gemeente gelden, maar enkel voor een bepaald (deel)gebied. Daarom staan in onderdeel 2 van de visie de gebieden centraal. Per gebied komen de volgende onderwerpen aan de orde: 1.
Allereerst wordt een korte typering gegeven van het gebied.
2.
Vanuit de gebiedstypering worden de voornaamste waarden beschreven. Deze waarden vormen een belangrijke basis voor de afweging, toetsing en begeleiding van nieuwe ontwikkelingen.
3.
Vervolgens wordt de hoofdkoers van het gebied beschreven.
4.
Vanuit die hoofdkoers worden de gebied specifieke keuzes beschreven.
20
2.1
Kolonie Maatschappij van Weldadigheid maatvoering. De kruispunten van wegen vormden aanleiding voor de situering van verbijzonderde gebouwen met voorzieningen als school of werkplaats. De oude structuur van landgoed Westerbeek met landhuis, sterrenbos en paden bleef herkenbaar. In de tweede helft van de 19e eeuw vond schaalvergroting plaats, herkenbaar aan de grote boerderijen en boskavels. Zo is Boschoord ingevuld op het orthogonale grid dat er al lag. In Zorgvlied werd in 1823 het Instituut voor de Landbouw gesticht,
dat functioneerde als opleidingsinstituut
voor de
Maatschappij. De originele ruimtelijke structuur van de ontginningskoloniën is behouden gebleven en de gebieden worden nog altijd beheerd door de Maatschappij van Weldadigheid. Met uitzondering van Zorgvlied. De gronden hier werden al in 1859 verkocht. Vanwege de nog volledig gave karakteristieken en de bijzondere geschiedenis is het cultureel erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid door Unesco op de werelderfgoedlijst geplaatst.
Karakter
De bijzondere historie van het gebied is bepalend voor het uiterlijke karakter. In 1818 richtte generaal Johannes van den Bosch, die gezinnen die na de Franse overheersing in armoede leefden wilde helpen, de Maatschappij van Weldadigheid op. Van den Bosch kocht in Drenthe woeste grond aan zodat de armen deze konden ontginnen. Het Landgoed ‘Westerbeek’ in het huidige Frederiksoord werd het bestuurlijk centrum van de Maatschappij van Weldadigheid. De ontginningskolonie van Wilhelminaoord en Frederiksoord laat de systematische werkwijze van de maatschappij zien. Steeds werd een groot gebied ingedeeld met vaste maten van wegen, sloten, en kavels. Het waren ‘vrije koloniën’ waar voor de bewoners individuele hoeves werden gebouwd met wat
Frederiksoord (Foto: archief gemeente Westerveld)
grond erbij voor eigen gebruik. Deze lagen langs de lange hoofdassen in vaste 21
Gebied specifieke keuzes
Waarden
Belangrijkste opgave in dit gebied is het behouden van het unieke en
Dit zijn de waarden van dit deelgebied:
historische koloniegebied voor de toekomst. Bij ontwikkelingen is aandacht
voor het herstellen van de herkenbaarheid in landschap en bebouwing.
Landschappelijk; de dragers van de identiteit van het ontginningskolonie
landschap zijn:
o
de strakke, planmatige opzet;
o
uniforme bebouwing;
o
afwisseling in open en besloten delen;
o
grote bospercelen;
o
gras- en bouwland.
ruimte voor innovatie en pionieren.
In dit gebied liggen Frederiksoord en Wilhelminaoord, die zijn aangewezen als ‘van rijkswege beschermd dorpsgezicht’.
De tuinen in Frederiksoord met meer dan 700 – 800 verschillende appel- en perenrassen en de tuinen bij de tuinbouwschool met zeer diverse beplanting.
Recreatief en economisch; dit deelgebied vormt een enorme trekpleister voor toeristen en bezoekers van buiten de gemeente en is daarmee van grote waarde voor de recreatiesector en de lokale economie.
Vanuit het streven naar behoud door ontwikkeling, bieden we in dit gebied
Erfgoed; dit deelgebied vormt als geheel een kostbaar erfgoed.
Hoofdkoers
De focus in dit gebied ligt op de ambities ‘herkenbaar en toekomstgericht’ en ‘bedrijvig en gastvrij’ Westerveld. Van belang is om de cultuurhistorische waarden duurzaam te behouden (herkenbaar en toekomstgericht) en anderzijds in te zetten op goede recreatieve voorzieningen (bedrijvig en gastvrij). Dit alles onder het overkoepelende thema: ‘behoud door ontwikkeling’. Het is onze ambitie dat ook het nabijgelegen Vledder van deze ontwikkeling profiteert.
22
Waar mogelijk bieden we agrariërs ruimte voor ontwikkeling.
2.2
Beekdalen
Beekdalgebied ten zuiden van Wittelte (bron: bing.com/maps)
Waarden
Dit zijn de waarden van de beekdalen:
Landschappelijk: de identiteit van het beekdallandschap wordt bepaald door:
Karakter
o
Grootschalige openheid;
o
Nauwelijks bebouwing;
o
Verdichting door houtwallen evenwijdig aan en dwars op de beekdalranden;
De laaggelegen gebieden in de gemeente zijn voornamelijk de beekdalen, die op veel plaatsen nog duidelijk herkenbaar zijn in het landschap. De beekdalen hebben een karakteristieke ruimtelijke opbouw met grenswallen die de afscheiding met het hoger gelegen veld vormen, dwarswallen voor de perceelscheidingen,
openheid en een typische, opstrekkende verkaveling. De beekdalen hebben
o
Voornamelijk in gebruik als grasland;
o
Opstrekkende verkaveling;
o
Reliëf.
Waterhuishoudkundig: door de lage ligging in het landschap zijn de beekdalen van belang voor afwatering van hemelwater.
daardoor een belangrijke beeldbepalende en cultuurhistorische functie.
De beekdalen zijn hoofdzakelijk in agrarisch gebruik. Delen van de beekdalen zijn
Agrarisch: de beekdalen kennen gunstige omstandigheden voor de agrarische sector;
door de provincie Drenthe aangewezen als nieuw Natuur Netwerk Nederland. Door hun lage ligging zijn de beekdalen ook van belang voor de waterhuishouding in de gemeente, met name voor berging en afvoer van hemelwater.
Belevingswaarde: het gebied wordt beleefd als een rustig en open gebied;
Het agrarische karakter van de open beekdalen met gras- en hooilanden heeft grote cultuurhistorische waarde.
23
Hoofdkoers
De hoofdkoers in dit gebied richt zich op de ambities ‘bedrijvig en gastvrij’ en ‘herkenbaar en toekomstgericht’ Westerveld. De agrarische sector is sinds jaar en dag prominent aanwezig in dit deelgebied. De productieomstandigheden zijn goed. Ook voor de toekomst zetten we daarop in. Er is dan ook ruimte voor grondgebonden
landbouw.
Daarnaast
is
ruimte
voor
(dag)recreatieve
ontwikkelingen aan de randen van het gebied (gastvrij), zoals fiets- en wandelroutes.
24
2.3
Oude veldontginningen
Landschappelijk; o
Het landschap van de veldontginningen wordt getypeerd door: overwegend open, plaatselijk verdicht met bosjes, houtwallen en singels; in gebruik als bouw- en grasland; percelering afhankelijk van ontginning en ruilverkaveling; bebouwing voornamelijk langs ontginningsassen.
o
De identiteit van het essenlandschap wordt bepaald door: openheid op de es; het ontbreken van bebouwing en beplanting; begrenzing door houtwallen en bosrestanten aan de esranden; gebruik als bouwland; aanwezige reliëf en steilranden.
o
Waarden van wegdorpenlandschap hebben betrekking op: afwisseling in open en besloten delen; voornamelijk in gebruik als bouw- en grasland; opstrekkende verkaveling.
Economisch: in dit deelgebied is sprake van een menging van functies, er zijn agrarische bedrijven in akkerbouw en veeteelt, maar ook recreatiebedrijven en er zijn reguliere woningen, dit maakt het gebied in economisch opzicht interessant, doordat er kansen zijn om functies aan
Karakter
elkaar te koppelen;
Dit deelgebied bestaat uit de oude gronden, voornamelijk zijn dit essen,
veldontginningen en (delen van) veenrandontginningen. Het karakter van het
Belevingswaarde: het gebied wordt beleefd als kleinschalig en authentiek, dit is met name de combinatie van dorpen en het omliggende landschap.
gebied is wisselend. Van grote open agrarische landschappen naar kleinschalig esdorpenlandschap en wegdorpen.
Hoofdkoers
Passend bij het wisselende karakter is ook de variatie aan gebruik van dit gebied.
Deelgebied ‘Oude veldontginningen’ komt globaal overeen met het gebied dat in
Naast akkerbouw en grasland bestaan in dit gebied ook de functies natuur en
de voormalige structuurvisie is aangewezen als ‘verwevingsgebied’ voor de
recreatie. Enkele delen van dit deelgebied maken onderdeel uit van het door de
functies landbouw, natuur en recreatie. De hoofdkoers van het beleid voor dit
provincie Drenthe aangewezen Natuur Netwerk Nederland.
gebied blijft ongewijzigd: landbouw, natuur en recreatie kunnen zich gelijkwaardig ontwikkelen. Bestaande functies en ontwikkeling daarvan staan op de eerste
Waarden
plaats.
Dit zijn de waarden van de oude veldontginningen: 25
mogelijk te maken - waar dat nog niet het geval is. Dit sluit aan bij de De hoofdkoers in dit gebied richt zich daarom op meerdere ambities, namelijk:
gemeentebrede ambitie om bewegen te stimuleren. Daarnaast vinden we het
‘bedrijvig en gastvrij’ vanwege de combinatie landbouw/toerisme;
kleinschalige en authentieke landschap belangrijk om te behouden, zeker als er
‘bedrijvig en gastvrij’ vanwege de beleefbare natuur;
allerlei ontwikkelingen in het gebied zijn. Bebouwing moet altijd passen bij de
‘herkenbaar’ vanwege het authentieke karakter;
omgeving.
‘groen en gezond’ vanwege de nabijheid van dorpen;
Bij nieuwe ontwikkelingen vinden we dit belangrijk:
‘bereikbaar en veilig’ vanwege de infrastructurele verbindingen tussen
We ondersteunen functieverandering of functieverbreding van agrarisch bedrijven waar dit nieuwe kansen oplevert en de waarden over eind blijven.
dorpen en voorzieningen die door dit gebied lopen.
In dit gebied is ruimte voor een innovatieve en dynamische recreatieve sector.
Gebied specifieke keuzes
Ontwikkelingen, onder andere ten aanzien van opwek van duurzame
Combinatie van functies
energie, mogen geen afbreuk doen aan de beleefbaarheid en
Schaalvergroting van (agrarische) bedrijven is in dit gebied moeilijk te realiseren.
herkenbaarheid van het authentieke, kleinschalige landschap. Vanwege de
Dit als gevolg van de kleinschalige eigendomssituatie, de aanwezigheid van
variatie in het gebied bieden we hierin maatwerk.
waardevolle essen, de nabijheid van andere (milieugevoelige) functies én de
Gebiedsontwikkeling nabij dorpen wordt bij voorkeur gecombineerd met een functie die uitnodigt om te bewegen.
nabijheid van natuurgebieden. Daar waar kansen liggen, willen we deze echter faciliteren. Ontwikkeling van agrarische bedrijven zal naar verwachting met name plaatsvinden door functieverandering of functieverbreding, bijvoorbeeld met de verkoop van lokale producten. Ook daarvoor bieden we ruimte. Duurzame landbouw is hier zeker kansrijk, evenals kleinschalig en biologisch boeren. In het gebied liggen agrarische gronden die binnen de doelbegrenzing van het Natuur Netwerk Nederland vallen. De realisatie van het Natuur Netwerk Nederland vindt hier idealiter – voortbordurend op de landelijke ontwikkelingen - plaats door extensivering van de landbouw in vormen als agrarisch natuurbeheer en biologische landbouw. Boerderijen waar dit niet lukt, krijgen een andere passende functie, bijvoorbeeld wonen of kleinschalige verblijfsrecreatie. Beleefbaarheid Tot slot, omdat dit deelgebied grenst aan bijna alle dorpen, vinden we het belangrijk om dit deelgebied vanuit de dorpen zo toegankelijk en uitnodigend 26
2.4
voornamelijk natuurfunctie
Natuurgebieden
aanwezigheid van vennen. o
De specifieke identiteitsdragers van de heidegebieden zijn: afwisseling in open en besloten delen; geen duidelijke richtingen; plaatselijk bos.
o
De specifieke identiteitsdragers van de bosgebieden zijn: sterk verdicht; loof- en naaldhoutbos; strakke blokvormige percelen.
Recreatieve waarde: natuur werd als één van de vijf belangrijkste waarden van de gemeente genoemd tijdens de campagne Westerveld Natuurlijk. De natuurgebieden zijn voor zowel inwoners als bezoekers van de gemeente belangrijk. Door de aanwezigheid van unieke natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden vormen deze gebieden de motor achter de recreatieve sector.
Natuurwaarden: het gaat hier om specifieke ecosystemen die kenmerkend zijn voor het Drents plateau: heide, bossen en vennen.
Hoofdkoers
Karakter
De gemeente zet in dit deelgebied de natuurwaarden en het toeristisch recreatief
Dit deelgebied bestaat uit de onontgonnen zandgronden. Dit zijn drie delen met
medegebruik op de eerste plaats. Dat betekent dat de gemeente in dit deelgebied
als basis de drie grote Natura 2000-gebieden met heidegebieden en bosgebieden;
de ambities ‘gezond en groen’ en ‘bedrijvig en gastvrij’ centraal zet. De ambitie
het Dwingelderveld, het Drents–Friese Wold en het Holtingerveld. Het
‘gezond en groen’ richt zich op het in stand houden van het groen en de
Dwingelderveld en het Drents-Friese Wold zijn daarnaast aangewezen als
biodiversiteit in het gebied. De ambitie ‘bedrijvig en gastvrij’ richt zich op het
Nationale Parken.
toegankelijk maken en houden van de gebieden waardoor de natuur beleefbaar is voor inwoners en toeristen. Het is de kunst om tussen deze ambities te balanceren.
Waarden
Landschappelijk; zoals hiervoor vermeld kunnen twee typen gebieden worden onderscheiden: heide en bos. o
Overeenkomstige identiteitsdragers zijn: nauwelijks bebouwing 27
Gebied specifieke keuzes
Om de balans te behouden, zijn (nieuwe) functies naast natuur in deze gebieden beperkt mogelijk. Verder is het samen optrekken met natuur beherende organisaties van belang om te bepalen welke mogelijkheden er zijn. Bij herinrichting naar nieuwe natuur in dit gebied blijven extensieve vormen van landbouw en beweiding, in relatie met natuurbeheer, mogelijk. Voor bestaande recreatieve functies geldt als uitgangspunt dat deze kunnen worden voortgezet en dat recreatiebedrijven, indien wenselijk (en/of noodzakelijk) voor het voortbestaan van het bedrijf, kwalitatief mogen uitbreiden. Voor de uitbreiding worden voorwaarden gesteld met betrekking tot een goede landschappelijke inpassing. Tevens kan het bedrijf bij uitbreiding aantonen dat de beschermde natuurwaarde van het gehele gebied in hoofdzaak niet wordt aangetast. Nieuwe recreatieve bedrijven mogen alleen in de randen van het gebied worden ontwikkeld. Voor nieuwe functies wordt een bijdrage in de verbetering van de kernkwaliteiten van het landschap gevraagd.
28
2.5
Havelte
Open en groene ruimtes binnen het dorp
Historie op veel plaatsen zichtbaar
Mogelijkheid tot waterrecreatie
Breed winkelaanbod
Goed voorzieningenniveau
Inwoners zijn sterk betrokken op elkaar en de natuurlijke omgeving
Actief verenigingsleven
Aanwezigheid van Defensie is belangrijk voor Havelte
Belangrijke uitvalsbasis richting Holtingerveld
Economische waarde vanwege bedrijventerrein aan de Oeveraseweg
Gunstige ligging tussen Meppel en Steenwijk en op een paar autominuten vanaf de A32
Voor specifieke waarden in de openbare ruimte wordt verwezen naar de Visie op de Openbare Ruimte (BrinQ, 2018).
Karakter
Havelte is een voorzieningendorp met, naast de functie wonen, een grote diversiteit aan voorzieningen. In 2020 telde het dorp 3.775 inwoners. Het oude dorp Havelte is ook vanwege de cultuurhistorie zeer waardevol en kent vier beschermde dorpsgezichten. Bepaalde delen van de kern Havelte zijn in 1969 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In de toelichting van de betrokken Ministeries wordt met name de verscheidenheid van het gebied geroemd en de aanwezigheid van de (net als in Dwingeloo) zeldzame binnenes of –weide. Ten zuiden van Havelte bevinden zich twee hunebedden. Waarden
Hunebed nabij Havelte (Foto: archief gemeente Westerveld)
Rijke cultuurhistorie met o.a. vier beschermde dorpsgezichten
29
Koers voor Havelte
We zien in Havelte kansen in bedrijven die op zoek zijn naar een aantrekkelijke landschappelijke locatie. De vestiging van dergelijke bedrijven willen we faciliteren.
De dorpsgemeenschap Havelte heeft een Dorpsvisie ontwikkeld. Uit die Dorpsvisie ‘Hart voor Havelte’ is het Ruimtelijk Actieplan Havelte voortgekomen. De komende tijd gaan we door met het uitvoeren van het Actieplan.
We willen de (toeristische) verbinding tussen Havelte de Toegangspoort Holtingerveld verder versterken.
Havelte kent een breed en actief verenigingsleven met diverse voorzieningen. We maken ons sterk om die voorzieningen voor het dorp te behouden.
Evenementen (op het Piet Soerplein) dragen bij aan de (recreatieve) aantrekkelijkheid van Havelte. We bieden daarvoor meer ruimte.
We maken ons sterk voor meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte.
We zetten ons in voor het behoud van het bestaande winkelaanbod in Havelte.
Vanuit toerisme en recreatie willen we de unieke recreatieve waarde van Havelte, namelijk de geschiedenis van de ijstijd en meer recent de Tweede Wereldoorlog, extra benutten.
30
2.6
Dwingeloo
Dwingeloo in breder perspectief (Bron: bing.com/maps)
Waarden
Veel groen in het dorp
Karakter
Toeristisch aantrekkelijk
Dwingeloo is een voorzieningendorp met, naast de functie wonen, een grote
Hoge kwaliteit van de openbare ruimte, in het bijzonder rond de
diversiteit aan centrale voorzieningen. Op 1 januari 2020 telde het dorp 2.425
brink/beschermd dorpsgezicht
inwoners exclusief omliggende buurtschappen.
Brede middenstand en horeca
Cultuurhistorisch waardevol dorpscentrum
De brink is aangewezen als ‘beschermd dorpsgezicht’. De bescherming omvat niet
Actief verenigingsleven, veel sportvoorzieningen
alleen de historische brink, maar ook een deel van de Entingheweg en het gebied
Cultuurhistorisch waardevolle landgoederengordel (Entinge, Batinge en
binnen de Brinkweg waar zich een typische Drentse ‘binnenweide’ bevindt. Naast
Oldengaerde)
een aantal grote panden die een horecabestemming hebben, staan rond de brink
een aantal herenhuizen en statige, monumentale boerderijen. Ook het voormalige gemeentehuis valt op; in een neostijl gebouwd in de zuidoosthoek van de brink. Veel panden hebben zoals hiervoor gemeld de status van rijksmonument. 31
De brink als belangrijke plek voor ontmoeting en activiteiten
Koers voor Dwingeloo
o
Dwingeloo is als een hotspot voor toerisme. We zien hier de eerste
Dorpsvisie. Wij vinden dat passend en ondersteunen initiatieven op
aanzetten van de verbinding van diverse toeristische functies. Deze koers
dat vlak.
willen we faciliteren. Ook willen we de unieke recreatieve waarde van
Dwingeloo wil zich meer profileren als kunstdorp, zo blijkt uit de
Dwingeloo kent een breed en actief verenigingsleven met diverse
Dwingeloo, namelijk de beleving van duisternis en sterren, extra benutten.
voorzieningen. We maken ons sterk om die voorzieningen voor het dorp te
De verbinding tussen het dorp Dwingeloo en het Nationaal Park is erg
behouden.
belangrijk en willen we verder verbeteren. We zijn blij met het feit dat Recreatieschap Drenthe en Marketing Drenthe het Planetron in gebruik hebben genomen en zien op dat vlak grote kansen.
Op het gebied van woningbouw zien wij kansen in een beperkte uitbreiding van
hoge
kwaliteit
op
inbreidingslocaties.
Woningbouw
op
uitbreidingslocaties worden niet op voorhand uitgesloten.
Enkele jaren geleden is een Dorpsvisie opgesteld. Samen met Dwingeloo willen we werken aan de uitvoering daarvan. Hieronder een aantal voorbeelden: o
Vrijkomende bestaande gebouwen kunnen geschikt worden gemaakt voor speciale doelgroepen zoals ouderen, aangepast wonen of midden- en kleinbedrijf.
o
We zetten ons in voor voldoende ontmoetingsplekken voor jongeren. Ook faciliteren we initiatieven voor jeugdactiviteiten. Samen met de organisatoren willen we zoeken naar mogelijkheden om welzijn te bevorderen en overlast te voorkomen.
o
Er ligt een duidelijke link tussen Dwingeloo en Astron/Lofar. We zullen initiatieven ondersteunen die leiden tot een sterkere verbinding. We denken bijvoorbeeld aan een experimentele kenniswerkplaats of het opzetten van een netwerk van zzp’ers op het gebied van high tech.
o
Er is behoefte aan een meer gevarieerd toeristisch aanbod, gericht op de beleving en in combinatie met het historisch erfgoed. We
Dwingeloo (Foto: Marius Visser)
ondersteunen daarom initiatieven die hier een bijdrage aan leveren.
32
2.7
Diever
Waarden
Karakter
Entree voor het Nationaal Park het Drents-Friese Wold
Het dorp Diever (circa 2.700 inwoners) is een oorspronkelijk es- of brinkdorp.
Rijke cultuurhistorie, tot uitdrukking komend in o.a. de authentieke brinken en karakteristieke bebouwing in en rond het centrum
Bijzonder aan het dorp Diever zijn de twee brinken: de kleine brink in het centrum waaraan het voormalige gemeentehuis (provinciaal monument), het Schultehuis
Rijk verenigingsleven
en de Pancratiuskerk (beiden rijksmonument) liggen. Aan de ontsluiting tussen de
Aanwezigheid school voor Voorgezet Onderwijs (Stad en Esch)
Bosweg en de Groningerweg ligt de grote brink. Hier ligt de historische openbare
Grote gemeenschapszin
begraafplaats met o.a. oorlogsgraven van het Gemenebest en ligt het marktterrein
Shakespearetheater (met nationale aantrekkingskracht)
met daarop een historisch lijkwagenhuisje.
Toeristische trekpleister
Uitvalsbasis voor allerhande evenementen en (sport)activiteiten
Langs bijna alle invalswegen naar het centrum vormt de boombeplanting
De hoofdverbindingen lopen door het historische centrum. Het dorp ligt ten zuiden van het Drents-Friese Wold en vormt de entree tot dit Nationaal Park. Ten noorden
een groene verbinding met het buitengebied; brinken fungeren daardoor
van Diever ligt een hunebed. Aan de zuidzijde ligt Oldendiever, het oudste
als groene knooppunten
gedeelte, dat nog het kenmerkende karakter van een oorspronkelijk essendorp heeft.
Stad en Esch als brede ontmoetingsplek met allerlei activiteiten en voorzieningen
Voor specifieke waarden in de openbare ruimte wordt verwezen naar de Visie op de Openbare Ruimte (BrinQ, 2018).
Diever: entree naar het Drents-Friese Wold (bron: bing.com/maps)
Diever (Foto: Marius Visser
33
Koers voor Diever
1.
In het Visiedocument brinkenplan ‘Diever op Dreef’ zijn de gemeentelijke ambities voor (de openbare ruimte van Diever helder neergelegd. De komende jaren willen we samen met het dorp stappen zetten op deze punten: a)
Een veilige verkeerssituatie creëren
b)
Bijdragen aan een gezonde leefomgeving
c)
Recreatie en toerisme in Diever bevorderen
d)
De beleving met behulp van de cultuurhistorie vergroten
e)
Een klimaatbestendige inrichting maken
f)
Deze vijf punten, en de uitwerking in concrete doelstellingen (zie hfst. 3 Brinkenplan), geven concreet invulling aan de vijf integrale ambities die de kapstok vormt van deze Omgevingsvisie.
2.
Diever heeft de potentie om verbreding te zoeken in de toeristische functies. Deze recreatieve verbreding willen wij faciliteren. Ook willen we de unieke recreatieve waarde van Diever, namelijk Diever als ‘Village of Shakespeare’, benutten.
34
2.8
Vledder
Karakter
Vledder (circa 2.000 inwoners) kent, net als vele andere Drentse brinkdorpen, een lange geschiedenis. Belangrijke landmark is de Johannes de Doperkerk. Het dorp breidde zich na 1850 in oostelijke richting uit. De kern bestaat uit twee brinken, Grote en Kleine Brink, beiden begroeid met eiken, met ertussen het voormalige gemeentehuis. Aan de noordwestrand van het dorp staan nog enkele barakken van het vroegere werkkamp Vledder. Johannes de Doperkerk Vledder (Foto: archief gemeente Westerveld)
De algemene begraafplaats ligt buiten het dorp. Het oudste gedeelte heeft een hoge cultuurhistorische waarde, inclusief het baarhuisje en het lijkwagenhuisje.
35
Waarden
recreatieve waarde van Vledder, namelijk nabijheid van de Koloniën van
Rust, ruimte en fraaie natuurgebieden dichtbij
Weldadigheid, benutten.
Kruisbrink (grote en kleine brink)
Gevarieerd winkelbestand
sprake van onderlinge verbondenheid en bereidheid er samen de schouders
Grote sociale cohesie
onder te zetten. Op het niveau van de dorpsgemeenschap als geheel is de
Breed voorzieningenniveau
sociale samenhang kwetsbaarder. We ondersteunen het dorp bij
Toeristisch aantrekkelijk, onder andere door de musea
initiatieven om de brede sociale samenhang te behouden en te versterken.
Vledder vormt door haar voorzieningen een goede uitvalsbasis voor
•
•
In Vledder is de sociale samenhang op verenigingsniveau het sterkst. Er is
We zien aan de noordzijde van Vledder kansen voor uitbreiding van het woonbestand van hoge kwaliteit.
bezoekers van de voormalige kolonie van de Maatschappij van •
Weldadigheid
We zijn van mening dat in Vledder een zelfstandige dorpshuisfunctie moet blijven.
Voor specifieke waarden in de openbare ruimte wordt verwezen naar de Visie op •
de Openbare Ruimte (BrinQ, 2018).
Het doorgaande verkeer door Vledder is al jaren een aandachtspunt. De drukke doorgaande weg leidt tot verkeersonveilige situaties. Zoals eerder al aangegeven in de Omgevingsvisie willen we een goede oost-westverbinding door de gemeente realiseren.
•
We zetten in op versterking van het toeristische aanbod. Met name zien we kansen in het versterken van de verbinding tussen Vledder en de Koloniën van Weldadigheid.
•
We zijn blij met het brede winkelaanbod in Vledder en willen dit graag voor het dorp behouden. We kiezen daarbij een faciliterende rol.
Impressie Vledder (bron: bing.com/maps)
Koers voor Vledder
•
Samen met het dorp willen we de kernwaarden behouden en de aantrekkelijkheid van Vledder verder vergroten. We zien in dat kader kansen wat betreft de aspecten kunst, cultuur en de centrale ligging ten opzichte van de drie omliggende natuurgebieden. Ook willen we de unieke
36
2.9
Tot de woondorpen worden gerekend: Boschoord, Doldersum, Frederiksoord,
Overige dorpen
Havelterberg, Leggeloo, Lhee, Lheebroek, Oldendiever, Oude Willem, Wateren, Wittelte en Zorgvlied. 2.
Dynamische dorpen
Dynamische dorpen liggen qua omvang tussen de woondorpen en de voorzieningendorpen in. Naast de woonfunctie zijn er nog een paar voorzieningen aanwezig zoals een (door de gemeente ondersteund) dorpshuis of een basisschool. Of ze hebben een strategische ligging ten opzichte van bepaalde dynamische locaties. Voor voorzieningen zoals hoger onderwijs of grotere winkels moeten de inwoners het dorp uit. Tot de dynamische dorpen worden gerekend: Darp, Dieverbrug, Eemster, Geeuwenbrug, Nijensleek, Uffelte, Vledderveen, Wapse, Wapserveen en Wilhelminaoord. Waarden
Voor specifieke waarden per dorp wordt verwezen naar de Visie op de Openbare Ruimte (BrinQ, 2018).
Karakter
De gemeente Westerveld kent een groot aantal dorpen en buurtschappen. Ieder dorp is uniek, kent zijn eigen geschiedenis en heeft daardoor een eigen identiteit ontwikkeld. Grofweg zien we – naast de voorzieningendorpen Diever, Havelte, Dwingeloo en Vledder – twee typen dorpen in onze gemeente. 1.