Bomenplan

Doorwortelbare ruimte > 40 m3

Obstakelvrij ondergronds 2,0 meter

Obstakelvrij bovengronds 5,0 meter

Aanplantmaat 16-18/18-20

Plantafstand (laan) 15 meter

> 30 m3

1,5 meter

4,0 meter

16-18/18-20

10 meter

> 20 m3

1,0 meter

2,0 meter

14-16

5 meter

> 7,5 m3

1,0 meter

2,0 meter

12-14

5 meter

30

De gemeente plant bomen in principe op minimaal twee meter uit de erfgrens. Als dit niet haalbaar is, kan de gemeente daar via de Bomenverordening gemotiveerd van afwijken. Bij het aanplanten van bomen houdt de gemeente rekening met de eisen vanuit andere organisaties, zoals waterschap of de provincie. De gemeente houdt bij aanplant rekening met de afstand van bomen tot inritten. De minimale afstand van bomen tot een inrit is 2 meter.

8.6

Sortimentkeuze

Nieuwe bomen moeten van goede kwaliteit zijn. De gemeente hanteert daarbij de eisen uit het Handboek Bomen met betrekking tot het leveren van laanbomen. De keuze voor de juiste boomsoort is belangrijk met het oog op biodiversiteit, maar ook de visuele meerwaarde. In gemeente Westerveld is relatief weinig diversiteit aan soorten vanwege de dominantie aan eiken. De gemeente zal in de toekomst vaker kiezen voor een grotere variatie aan geslachten, soorten en cultivars. De gemeente hanteert de volgende beleidsregels: - De gemeente kiest voornamelijk soorten die passen bij de bodemsoort en binnen het cultuurlandschap van Drenthe. - In de toekomst zal vaker worden gekozen voor ‘nieuwe’ soorten, die vanwege het veranderende klimaat beter gedijen op de droge gronden. - Bij de keuze van boomsoorten in woonwijken wordt rekening gehouden met gevoeligheid voor bestrating (wortelopdruk) en overlast. - Er wordt regelmatig gekozen om diverse soorten aan te planten. Dit kan bijvoorbeeld door de structuur te verdelen in segmenten, of door de boomsoort per 2 á 3 bomen te wijzigen. - De gemeente kiest op specifieke locaties voor aanplant van fruitbomen, langs bijvoorbeeld zandwegen of fiets-/wandelpaden. Dit is afhankelijk van de beschikbare ruimte, grondsoort en de kans op overlast door insecten.

- Met name in de parken en groenstroken is ruimte om te kiezen voor soorten die een positieve bijdrage hebben op de biodiversiteit, zoals bes-dragende of rijk bloeiende bomen of breed uitgroeiende bomen voor zomerdracht.

8.7

Innovatie & ontwikkelingen

De ontwikkelingen op het gebied van bomen gaan snel. De gemeente volgt deze ontwikkelingen op de voet en past nieuwe ontwikkelingen toe in de gemeentelijke organisatie en het beleid.

31

9

Communicatie

Over bomen wordt veel gediscussieerd en het is dan ook een gevoelig onderwerp. Het onderwerp leeft ook sterk in gemeente Westerveld. De gemeente maakt zich sterk voor behoud van het groene karakter. De gemeente is transparant over het beleid en informeert de bewoners over gemaakte keuzes en de ontwikkeling van het bomenbestand. Nieuwe ontwikkelingen rondom bomen vereisen een goede en tijdige afstemming tussen de gemeente en de bewoners en bedrijven. Tijdige en goede informatievoorziening is bepalend.

9.1

Communicatie met bewoners

Het Bomenplan wordt na goedkeuring gepubliceerd op de gemeentewebsite. De verschillende beleidsinstrumenten, zoals het stroomschema over overlast, worden op een toegankelijke manier gepresenteerd. De gemeente publiceert de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld op de website. De gemeente communiceert ook over het beheer: - Boomveiligheidscontroles. - Regulier onderhoud en vervanging van bomen. - Aanvraag van vergunningen van bomen van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld. - Informatie over (reconstructie- en nieuwbouw)projecten rond bomen. In principe wordt dit gedaan door de projectleider van het betreffende project.

9.2

Communicatie met andere vakdisciplines

Bomen en groen kunnen niet los gezien worden van andere vakdisciplines in de openbare ruimte zoals: ontwerp, civiel, riolering, vergunningen, handhaving, etc. Een goede communicatie en het vroegtijdig betrekken van alle relevante disciplines is van cruciaal belang om tot een breed draagvlak en een integraal goed afgestemd project te komen. Dit levert tijdens de uitvoering winst op in tijd en kosten. Deze onderlinge afstemming geldt voor alle soorten projecten (nieuwbouw, herinrichting, renovatie, grootschalige bomenkap enz.) Er worden drie momenten onderscheiden waarin vakdisciplines met elkaar samen moeten werken: - de ontwerp-/ planfase: welke randvoorwaarden en eisen m.b.t. bomen zijn van toepassing, dit is de belangrijkste fase; - de uitvoeringsfase: welke knelpunten dienen zich aan en hoe worden deze opgelost; - de opleverfase/evaluatie: is voldaan aan de randvoorwaarden, wat kan beter. Een projectleider is verantwoordelijk voor de onderlinge communicatie tussen de betrokken partijen. De verantwoordelijke heeft er op toe te zien dat de gestelde communicatieve randvoorwaarden nageleefd en toegepast worden.

32

Deel 2 Beheer

33

10 Cyclisch boombeheer Het boombeheer in Westerveld wordt cyclisch uitgevoerd. Het betreft hier alle bomen in gemeentelijk eigendom en beheer. Daarbij is de opname (BVC) leidend voor de uitvoering (bijvoorbeeld snoei). De cyclus gaat volgens afb. 13.

10.1 Rayonverdeling De ca. 53.000 gemeentelijke bomen zijn gelijkmatig verdeeld over vier rayons met afb. 13: samenvatting cyclisch boombeheer ieder ca. 13.000 bomen. Deze rayonverdeling (A t/m D) wordt ingevoerd in het beheersysteem. Globaal zijn de rayons als volgt: - Rayon A: dorpen Havelte, Havelterberg, Uffelte en Darp; - Rayon B: dorpen Doldersum, Vledder, Nijensleek, Vledderveen, Wapserveen, Wilhelminaoord en Frederiksoord; - Rayon C: dorpen Diever, Dieverbrug, Wittelte, Wapse, Zorgvlied en enkele bomen in NP Drents-Friese Wold; - Rayon D: dorp Dwingeloo, Geeuwenbrug, buurtschappen en enkele bomen in NP Dwingelderveld.

afb. 14: rayonverdeling

10.2 BVC Ieder jaar worden alle bomen binnen het betreffende rayon gecontroleerd (BVC) en vervolgens gesnoeid (zie paragraaf 10.4). De BVC wordt uitgevoerd door gecertificeerd Data Inspecteurs Bomen van een gespecialiseerd bureau. Zij nemen de veiligheidsaspecten van de bomen op. Bij de controle wordt ook de actuele snoeibehoefte opgenomen via de boombeelden. Deze boombeelden zijn de input voor de uitvraag en het snoeibestek.

34

Het inspectiemoment varieert tussen de jaren tussen voorjaar/zomer (groeiseizoen) en najaar/winter (schimmelseizoen). Naast de controle binnen het rayon worden alle attentiebomen in de overige rayons gecontroleerd. Het betreft hier bomen die, vanwege een gebrek, minimaal jaarlijks moeten worden gecontroleerd. Het gaat bijvoorbeeld om bomen met een ziekte of aantasting of een rotting in de stam. De boomveiligheidscontrole wordt uitgevoerd op basis van hoofdstuk 10 Handboek Bomen. De opnamekenmerken bij de BVC zijn afgestemd op de informatiebehoefte van de beheerder. Het beheersysteem moet hierin kunnen voorzien en voldoende flexibel zijn. De registratie wordt uitgevoerd op basis van hoofdstuk 14 uit Handboek Bomen. De opnamekenmerken hebben betrekking op: - locatiegegevens – rayon, plaats, wijk en straat, beleidsstatus, omgevingsrisicoklasse; - inventarisatiegegevens – boomsoort, plantjaar, standplaats, hoogteklasse, diameterklasse, boomtype; - veiligheid (BVC) – conditie, gebreken, ziekten/aantastingen, veiligheidsmaatregelen, urgentie, risicoklasse, toekomstverwachting; - beheer – opkroonhoogte, boombeeld, snoeiwijze, specifieke onderhoudsmaatregelen.

10.3 Beslissen en voorbereiden Na afloop van de BVC beslist de beleidsmedewerker met de beheerder over de geadviseerde veiligheidsmaatregelen. In principe worden de adviezen opgevolgd, maar men kan afwijken van het advies door bijvoorbeeld een extra onderzoek te laten uitvoeren, of een boom (uit beheeroogpunt) te laten kappen bij een slechte conditie. Daarbij wordt de afweging gemaakt tussen de kosten (maatregel) en baten (behoud boom) van een maatregel. De werkzaamheden aan de bomen worden uitgevoerd door aannemers. De gemeente besteedt deze werkzaamheden onderhands aan via een speciaal bomenbestek en nodigt zo mogelijk regionale aannemers uit.

10.4 Snoei Na gunning van de werkzaamheden worden de maatregelen uitgevoerd. De snoeimaatregelen binnen het rayon worden uitgevoerd op basis van de boombeelden uit de BVC. De bomen buiten het jaarlijkse rayon worden alleen gesnoeid als er sprake is van een veiligheidsgebrek, zoals een overbelaste of gebroken tak. De snoei wordt uitgevoerd op basis van de richtlijnen uit Handboek Bomen. Indien wenselijk kan de gemeente daarvan afwijken door dit op te nemen in het bomenbestek: - snoeien van bomen wordt uitgevoerd volgens hoofdstuk 8 uit Handboek Bomen; - snoeien van vormbomen wordt uitgevoerd volgens hoofdstuk 9 uit Handboek Bomen;

10.5 Overige maatregelen Naast de snoeimaatregelen kunnen er andere veiligheidsmaatregelen worden geadviseerd: - boom verwijderen. Als een boom (vrijwel) dood is of ziek wordt deze maatregel geadviseerd. Het verwijderen (en herplanten) van bomen wordt in een afzonderlijk bestek op de markt gezet. - Verankering aanbrengen of controleren/bijstellen. Dit wordt uitgevoerd in combinatie met de snoei, door dezelfde aannemer.

35

-

-

Nader onderzoek. Bij de BVC kunnen gebreken worden geconstateerd waarvan de ernst en omvang visueel niet te beoordelen is. Bij deze bomen is een nader onderzoek nodig. Dit is bijvoorbeeld een inspectie op hoogte, onderzoek naar stambreukgevoeligheid of het meten van de stabiliteit (trekproef). Deze maatregelen worden binnen de gestelde urgentietermijn (bijvoorbeeld 3 maanden) uitgevoerd. Hercontrole. Bij sommige bomen is het niet mogelijk om deze te controleren, bijvoorbeeld doordat de locatie onbereikbaar is of er klimop op de stam groeit. Deze bomen worden binnen de gestelde termijn opnieuw gecontroleerd.

10.6 Samenvattend schema cyclisch beheer Onderstaand is ter indicatie een strokenplanning opgenomen met de belangrijkste werkzaamheden. Bij dit schema wordt de BVC in de zomermaanden uitgevoerd en daardoor lopen de werkzaamheden (snoei en kappen) door tot in het volgende kalenderjaar. Het moment van uitvoering verschilt jaarlijks, doordat het moment van de BVC jaarlijks fluctueert. Jaartal Maand mei jun jul BVC Inspectie essentaksterfte Snoeien Vormbomen knotten Vormbomen terugzetten Vormbomen scheren/knippen Bomen kappen Bomen planten

2022 2023 aug sep okt nov dec jan feb mrt apr

10.7 Bosplantsoenen In Westerveld staan ook vaak bomen in bosplantsoen. Dergelijke stroken worden als bosvlak beheerd en niet als individuele bomen. De vakken met bosplantsoen worden vlaksgewijs gesnoeid en geïnspecteerd. De vlakken worden meegenomen in de reguliere rayonverdeling. Het beheer van de bosplantsoenen wordt als volgt uitgevoerd: - vierjaarlijkse veiligheidscontrole langs de randen, in combinatie met de BVC; - periodiek onderhoud, al dan niet n.a.v. geconstateerde gebreken, bestaand uit: o randsnoei; o snoeien onderbeplanting; o kap uit veiligheidsoogpunt; o dunning van bomen en onderbeplanting uit beheeroogpunt; - bij bosplantsoen worden maatregelen nader onderzoek, aanbrengen van verankeringen en het rooien van stobbes afb. 15: veel bomen staan in bosplantsoen niet geadviseerd.

36

11 Planten van bomen De beleidsregels met betrekking tot aanplant en ontwerp zijn opgenomen in hoofdstuk 8. Aanvullend zijn er richtlijnen opgenomen met betrekking tot aanplant en nazorg.

11.1 Aanplant en voorzieningen Het geleverde plantmateriaal wordt gekeurd door de gemeente en moet voldoen aan de normen uit hoofdstuk 8 van Handboek Bomen. Het planten van bomen kan worden uitgevoerd door de gemeente of door een aannemer. Bij de keuze voor de aanplantvoorzieningen gelden de volgende richtlijnen: - Bij aanplant worden minimaal twee boompalen en een gietrand/grondwal aangebracht; - Bij aanplant van bomen in verharding wordt een beluchtingssysteem geplaatst. Bij aanplant van bomen in een hoofdstructuur kan aanvullend worden gekozen voor een permanent beluchtingssysteem; - Bij aanplant van bomen in een hoofdstructuur in verharding kan aanvullend (alleen bij risico op verdichting van de boomspiegel) worden gekozen voor een boomrooster. Uitgangspunt is dat de bomen geplant worden vóór de kerst. In deze periode is de bodemtemperatuur vaak nog boven het vriespunt, waardoor de bomen nog wortels vormen. De bomen zullen in het volgende groeiseizoen beter groeien en minder snel uitvallen.

11.2 Nazorg In het geval van aanplant door een aannemer geldt dat de aannemer drie jaar verantwoordelijk is voor de geplante bomen. Dit wordt de nazorgperiode genoemd. De aannemer is ervoor verantwoordelijk dat de boom na drie jaar een goede hergroei laat zien en vrij is van ziekten een aantastingen. Nazorg bestaat in hoofdzaak uit de volgende zaken: - water geven; - controleren van de aanplantvoorzieningen en deze (indien nodig) vervangen; - inboeten van zieke of slecht groeiende bomen; - toepassen van begeleidingssnoei; - verwijderen aanplantvoorzieningen bij oplevering (na afronding van de nazorgperiode).

37

12 Beheren en onderhouden van bomen 12.1 Snoeien Het snoeien van de bomen wordt uitbesteed. Met betrekking tot de basisrichtlijnen en definities voor de uitvoering van snoeiwerkzaamheden wordt verwezen naar de ‘Bomenposter snoeien bomen’, zie Bijlage G. Het snoeien van bomen vanwege een gebrek (veiligheidsmaatregel zoals dood hout verwijderen of een overbelaste tak innemen) wordt gelijktijdig uitgevoerd met de reguliere snoei, zoals begeleidingssnoei. Begeleidingssnoei toegepast om de wettelijke vrije doorgang te garanderen. De beoogde takvrije stamlengte is afhankelijk van de vrije doorgang. Als uitgangspunt geldt daarbij het volgende: Locatie boom Autoweg Fiets- of voetpad Overig

Wettelijke gang 4,5 meter 2,5 meter 0 meter

door-

Opkroonhoogte smalle boomvorm 4,0 m 2,0 m Geen

Opkroonhoogte reguliere kroon 6,0 m 4,0 m Geen

Opkroonhoogte hangende structuur 8,0 m 6,0 m Geen

12.2 Nader onderzoek Bij de BVC kunnen gebreken worden geconstateerd die een mogelijk risico vormen, maar waarbij het risico niet kan worden ingeschat op basis van de visuele inspectie. Voor deze bomen geldt, als onderdeel van de zorgplicht, de onderzoeksplicht. In veel gevallen betreft het een gebrek op hoogte, zoals een holte of spechtengat. Bij bomen met een beperkte waarde kiest de gemeente ervoor deze te verwijderen. Bij de waardevolle bomen wordt, in de weken die volgen op de visuele inspectie, eerst het nader onderzoek uitgevoerd. Dit wordt gedaan door een boomspecialist, eventueel met behulp van specialistische apparatuur. Het betreft hier bijvoorbeeld een stambreukonderzoek, zie afb. 16. Op basis van het nader onderzoek kan blijken dat de boom veilig is, maar deze kan ook als attentieboom of risicoboom (vervolg- afb. 16: Onderzoek naar de breukvastheid met behulp van een geluidstomograaf maatregel) worden gehandhaafd.

12.3 Kroonverankeringen Als een tak of een deel van de kroon niet goed is aangehecht bestaat er risico op uitbreken, met alle gevolgen van dien. In dergelijke situaties kan een kroonverankering worden aangebracht. Een kroonverankering is een specifieke en daarom ook dure en arbeidsintensieve maatregel en de gemeente past dit dus ook terughoudend toe. De gemeente maakt daarbij de volgende afwegingen: - heeft de boom een voldoende conditie en een toekomstverwachting van > 10 jaar? - vormt het uitbreken van de tak een reëel risico? - kan het risico niet worden weggenomen via een (verzwaarde) snoeimaatregel? - betreft het een boom met een bijzondere beleidsstatus? 38

Als alle voorgaande vragen met ‘ja’ kunnen worden beantwoord, kán de gemeente kiezen voor het aanbrengen van een kroonverankering. Bomen met een kroonverankering worden vervolgens jaarlijks gecontroleerd (attentieboom). Indien nodig wordt de verankering gedetailleerd onderzocht en zo nodig bijgesteld.

12.4 Kappen Het kappen van een boom is de meest ingrijpende maatregel om de veiligheid te garanderen. Het betreft dan veelal zieke, slechte of dode bomen. De onveilige boom wordt gekapt binnen de gestelde urgentie. De urgentie is afhankelijk van de gevaarzetting: binnen 12 maanden, binnen 3 maanden en in het uiterste geval acuut, de zogenaamde noodkap. Het jaarlijkse aantal te kappen bomen wordt ingeschat op basis van de steekproef en de leeftijd van de bomen: - het aantal te kappen bomen uit de steekproef kwam op ca. 700, 1,3% van het areaal; - gemiddeld wordt een boom in Westerveld zo’n 60 jaar oud (huidige gemiddelde leeftijd is 60 jaar). Op basis van dat gegeven moet jaarlijks zo’n 1,7% van de bomen moet worden gekapt: ca. 880 bomen. Een aanzienlijk deel van deze bomen wordt vervangen binnen projecten (reconstructies en nieuwbouw). Ongeveer 300 bomen wordt vervangen binnen het reguliere boombeheer, op basis van de BVC.

12.5 Noodkap In uitzonderlijke gevallen is sprake van een noodkap. Noodkap kan naar voren komen bij uitvoering van de BVC, maar kan ook worden uitgevoerd naar aanleiding van een melding door een bewoner. Daarnaast komt noodkap vaak voor na afloop van een storm. Bij noodkap moet snel worden gehandeld. De boombeheerder beslist op basis van locatiebezoek of noodkap daadwerkelijk aan de orde is. In een dergelijk geval zal hij de (loco)burgemeester om toestemming vragen om de kap uit te voeren. De (loco)burgemeester moet de noodkap vervolgens schriftelijk te bevestigen.

12.6 Afhandelen van meldingen Het afhandelen van klachten en overlastsituaties wordt zoveel mogelijk binnen de onderhoudsronde van het betreffende rayon uitgevoerd. Als de overlast zodanig is dat een kortetermijnmaatregel nodig is, wordt dit zo spoedig mogelijk uitgevoerd. Dit wordt per situatie beoordeeld door de boombeheerder. Na afloop van de werkzaamheden worden de gegevens in het beheersysteem gemuteerd, als zijnde uitgevoerd werk.

12.7 Verplanten Helaas moeten soms ook gezonde bomen wijken. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij een herinrichting of bouw van een nieuwe woonwijk. Op dergelijke locaties kan de gemeente overwegen om een verplantbaarheidsonderzoek uit te voeren. De boombeheerder van de gemeente doet daarbij eerst een Quick scan op basis van onderstaande vier vragen: 1. heeft de boom een voldoende conditie en een toekomstverwachting van > 10 jaar? 2. liggen er geen kabels en leidingen binnen de kroonprojectie? (Klic-melding noodzakelijk) 3. zijn er geen obstakels zichtbaar die de verplanting bij voorbaat onmogelijk maken? Bijvoorbeeld obstakels direct in de kroon. 4. Heeft de boom een diameter van maximaal 25 cm? 39

Als alle bovenstaande vragen met ‘ja’ kunnen worden beantwoord, zijn er in eerste instantie geen belemmeringen voor een verplanting. Er zijn echter nog veel meer zaken die een verplanting bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken, zoals een uitgebreid wortelpakket. De gemeente kan een verplantbaarheidsonderzoek (VPO) laten uitvoeren. Dit wordt gedaan volgens hoofdstuk 17 van Handboek Bomen. Bij het VPO wordt altijd een begroting gevraagd, zodat de gemeente een goede kosten-batenanalyse kan doen. afb. 17: het verplanten van bomen is, in sommige situaties, een optie

Als uitsluitend vraag 4 met ‘nee’ wordt beantwoord, kan de boom nog wel worden verplant. In dat geval moet echter veelal een andere verplantmethode worden gekozen die aanzienlijk duurder is. Bomen met een diameter van > 25 cm worden daarom alleen verplant als hier een bijzondere motivatie voor is, zoals een bijzondere soort, een gedenkboom, vormboom of een geschonken boom.

12.8 Boomziekten en -aantastingen Om de kwaliteit van het groen te borgen is het belangrijk dat boomziekten en plagen worden gesignaleerd, gemonitord en waar mogelijk worden bestreden. De gemeente doet het volgende in het kader van boomziekten en aantastingen: - de gemeente zet in op natuurlijke methoden in de aanpak van de eikenprocessierups. Indien nodig worden de nesten (curatief) verwijderd; - de gemeente monitort de verspreiding van de essentaksterfte via een jaarlijkse inspectie van alle essen; - de gemeente verwijdert bomen zo snel mogelijk, als deze zijn aangetast door een ziekte met besmettingsgevaar of gevaar voor de volksgezondheid, zoals de iepenziekte en roetschorsziekte. Een nadere uitwerking van de belangrijkste ziektes en aantastingen is opgenomen als Bijlage H.

40

Deel 3 Bijlagen Bijlage A.

Wettelijke en beleidskaders ..........................................................................42

Bijlage B.

Informatie bomen Westerveld – steekproef.................................................47

Bijlage C.

Groenstructuurkaarten .................................................................................51

Bijlage D.

Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld ...............................................60

Bijlage E.

Monumentale bomen Westerveld.................................................................61

Bijlage F.

Rayonverdeling cyclisch beheer ..................................................................79

Bijlage G.

Bomenposters Handboek Bomen 2018 .......................................................80

Bijlage H.

Ziekten en aantastingen................................................................................82

41

Bijlage A. Wettelijke en beleidskaders Beleid voor de openbare ruimte staat nooit op zichzelf. Zowel op (inter)nationaal en regionaal niveau als binnen de gemeente zijn er wetten en beleidsstukken die invloed hebben op de bomen. Het Bomenplan moet passen binnen deze wettelijke en beleidsmatige kaders. Anderzijds bieden deze plannen aanknopingspunten en doelen waar het Bomenplan aan kan bijdragen. In deze bijlage zijn alle relevante kaders opgesomd waar in het Bomenplan specifiek regels of ambities over worden opgenomen.

Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming is van toepassing op bomen buiten de bebouwde kom. Binnen de grens van de bebouwde kom stelt de gemeente haar eigen regels vast. De provincies zijn primair verantwoordelijk voor naleving en uitvoering van de Wet natuurbescherming. De provincie behandelt aanvragen voor vergunningen en ontheffingen. De gemeente heeft in het beheer aandacht voor beschermde soorten en leefgebieden (zie paragraaf 5.3) Soortbescherming Door de wet worden diverse planten en dieren beschermd. Het is nooit toegestaan om houtopstanden te verwijderen wanneer die gedurende het hele jaar de nest- of verblijfplaats van een beschermd dier is. Wanneer de houtopstand niet het hele jaar de nest- of verblijfplaats van een beschermd dier is, moet men de werkzaamheden uitstellen tot deze zijn verlaten. Daarnaast kan het zijn dat de houtopstand onderdeel uitmaakt van het foerageergebied (foerageren is de biologische term voor het regelmatig terugkerend zoeken en vinden van voedsel door dieren) of vluchtroutes van beschermde diersoorten. Om te weten te komen of dat het geval is, kan men een Quick Scan flora en fauna doen. De Quick scan geeft uitsluitsel of het wel of niet toegestaan is om de houtopstand te kappen en onder welke voorwaarden.

De Wet natuurbescherming beschermt bepaalde planten- en diersoorten, onder andere door een verbod op het verstoren of beschadigen van beschermde soorten, zoals steenuil, vleermuis, gierzwaluw, otter. Indien er strijdigheid ontstaat met de Wet Natuurbescherming kan een vrijstelling worden aangevraagd bij het bevoegd gezag. NatuurNetwerk Nederland Het NatuurNetwerk Nederland is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Natuurgebieden Natura 2000-gebieden maken onderdeel uit van een Europees netwerk van belangrijke natuurgebieden en zijn wettelijk beschermd door de Wet Natuurbescherming. Binnen gemeente Westerveld zijn de gebieden Dwingelderveld, Drents Friese Wold en het Holtingerveld aangemerkt als Natura 2000-gebied. Het beheer en onderhoud van dit gebied wordt uitgevoerd volgens een goedgekeurd beheerplan, onder toezicht van de provincie Drenthe. Bomen buitengebied De Wet natuurbescherming beschermt bos van minimaal 1000 m2 en bomenrijen van meer dan 20 bomen buiten de bebouwde kom (de zogenaamde 'houtopstanden'). Wanneer men houtopstanden wil kappen die onder de Wet natuurbescherming vallen, moet men een kapmelding indienen bij de provincie. 42

Bos kleiner dan 1000 m2 of bomenrijen van 20 of minder vallen dus wel onder het gemeentelijke beleid. Doorgaans geldt daarbij ook een herplantplicht. Er zijn enkele uitzonderingen waarbij een kapmelding niet is vereist, deze staan vermeld in art. 4.1 van de Wet natuurbescherming. Deze verplichting staat los van het aanvragen van een omgevingsvergunning bij de gemeente en kan dus ook gelden binnen het vergunningsvrije regime. De meldingsplicht en herplantplicht van de provincie op basis van de Wet natuurbescherming zijn niet van toepassing op: - Houtopstanden binnen grenzen van de bebouwde kom (zie onderstaand kaartje). - Houtopstanden op een erf of in een tuin. - Fruitbomen of windschermen rondom boomgaarden. - Naaldbomen die dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar. - Kweekgoed. - Uit populieren of wilgen bestaande wegbeplantingen, beplantingen langs waterwegen, eenrijige beplantingen langs landbouwgronden. - Het dunnen van een houtopstand. - Beplantingen van populieren, wilgen, essen of elzen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa die: o zijn aangelegd na 1 januari 2013, o ten minste eens per tien jaar worden geoogst, o bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid o aaneengesloten is: de beplanting wordt niet doorgesneden door onbeplante stroken breder dan twee meter.

Burgerlijk wetboek Een belangrijk onderdeel van de zorgplicht is regelmatige boomveiligheidscontrole, in verband met aansprakelijkheid in geval van schade. Een boom kan bij stam- of takbreuk, of bij omvallen, schade aanrichten bij of aan derden. Men is als eigenaar en beheerder van de boom in beginsel aansprakelijk voor de schade die de boom veroorzaakt. Hierbij wordt in het Burgerlijk Wetboek (BW) uitgegaan van schuldaansprakelijkheid. Dat betekent dat bij schade de bewijslast in beginsel rust bij de eisende partij. Deze moet aantonen dat de boom een gebrek had én dat de eigenaar dit bij een normale controle had kunnen of moeten vaststellen. De eigenaar heeft volgens de wet een onderhoudsplicht voor bomen langs wegen, ook om de voldoende takvrije ruimte tot het wegdek te garanderen. Zij kan de controle in eigen beheer uitvoeren (uiteraard door vakkundige en gecertificeerde personen) of die laten uitvoeren door een erkend bedrijf. In een geval van schade waarbij de eigenaar aansprakelijk wordt gesteld, zal de rechter eisen dat wordt aangetoond dat men als eigenaar de onderhoudsplicht is nagekomen. Hieruit blijkt dat de rechtspraak uitgaat van een pseudo-risicoaansprakelijkheid, die tussen schuld- en risicoaansprakelijkheid inzit.

43

De eigenaar moet als bewijs de nodige gegevens kunnen verschaffen over de controle en het onderhoud van de betreffende boom of bomen. Er moet worden aangegeven: - met welke regelmaat de bomen worden gecontroleerd; - op welke datum de boom in kwestie voor het laatst is bekeken en door wie; - wat die controle precies inhield; - wat daarbij is geconstateerd. Blijkt uit deze gegevens dat de eigenaar niet verweten kan worden dat men het gebrek in de boom niet heeft geconstateerd, dan kan de aansprakelijkheid worden afgewezen. Zorgplicht Er zijn drie verschillende typen zorgplicht voor de gemeente als eigenaar en beheerder van bomen. Algemene zorgplicht: - Regelmatig (in de praktijk doorgaans 1 x per 3 á 4 jaar) vindt een controle plaats op uitwendige zichtbare gebreken bij de bomen lang wegen. - Deze controle vindt plaats met behulp van de VTA methode en aanvullende richtlijnen vanuit het Handboek Bomen. - De controle moet uitgevoerd worden door iemand met een goede kennis van bomen, in het bezit van het certificaat Boomveiligheidscontroleur (BVC), uitgegeven door de stichting Groenkeur. Tijdens de inspectie worden bomen beoordeeld op veiligheid en op beheer. De onderhoudsstaat is hierbij een belangrijk gegeven. Verhoogde zorgplicht – in geval van situaties van verhoogde gevaarzetting dient extra vaak en zorgvuldig gecontroleerd te worden.

Bijvoorbeeld bij attentiebomen of grote bomen op locaties met een hoge verkeersintensiteit. In deze gevallen dient men minimaal één keer per jaar deze bomen te controleren. Onderzoeksplicht - als wordt getwijfeld aan de veiligheid van gemeentelijke bomen, kiest de gemeente ervoor om een nader onderzoek in te stellen om snel meer duidelijkheid te krijgen over veiligheid van deze bomen. Dit nader onderzoek dient uitgevoerd te worden door iemand met een gedegen kennis van bomen, in het bezit van het certificaat European Tree Technician (ETT). Bij niet-waardevolle bomen zal de gemeente bij onveilige situaties eerder kiezen voor kap. Verboden zone Een ander belangrijk artikel is de zgn. ‘verboden zone’ (art. 5:42). De hoofdregel luidt dat er geen bomen binnen twee meter van de erfgrens tussen twee percelen mogen staan. Gemeentes mogen de afstand tot de erfgrens verkleinen. Dit moet dan worden vastgelegd in de bomenverordening Burenrecht – in het Burgerlijk Wetboek wordt ook het burenrecht beschreven (art. 5:44). Op grond van dit artikel kan een eigenaar vragen om overhangende takken te verwijderen. Doorschietende wortels mogen zonder melding of aanvraag worden verwijderd. De gemeente is verplicht om hieraan mee te werken, tenzij het ten koste gaat van de kwaliteit of stabiliteit/veiligheid van de boom.

Hinder en overlast – in artikel 5:37 van het Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat een eigenaar geen onrechtmatige hinder mag toebrengen aan de buren. Daarbij wordt gesproken 44

over licht, lucht of het verspreiden van rumoer en stank. Hinder is echter een subjectief criterium, niet iedere vorm van hinder is immers onrechtmatig. In het verleden zijn diverse rechterlijke uitspraken geweest over deze hinder. Belangrijke factoren zijn de aard, duur en de ernst van de overlast. Gemeente Westerveld stelt een richtlijn op voor de omgang met meldingen van overlast.

Omgevingswet De Omgevingswet heeft als doel alle wetten en regels over de openbare ruimte samen te voegen in één overkoepelende wet. De Omgevingswet treedt op 1 januari 2022 in werking3. De wet gaat over de fysieke leefomgeving. Daarbij kan worden gedacht aan water, lucht, bodem, wegen, gebouwen, maar ook het stedelijk groen. Bewoners en ondernemers krijgen meer ruimte om initiatieven te starten. De gemeente kijkt mee en adviseert wat wel en niet kan. Strategische beleidsregels met een pragmatische uitwerking zijn essentieel in deze processen. Op landelijk niveau is een nationale Omgevingsvisie opgesteld. Op provinciaal niveau is de Omgevingsvisie Drenthe opgesteld. Daarin staat hoe de leefomgeving wordt ingericht met een goede balans tussen economische groei en leefbaarheid. De gemeente is bezig met het opstellen van haar eigen omgevingsvisie. Daarin is weergegeven hoe de gemeente nu en in de toekomst omgaat met ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving en hoe deze wordt ingericht. In het Omgevingsplan worden alle bestemmingsplannen gebundeld voor de hele gemeente. Daarin zijn alle regels opgenomen die gelden voor het grondgebied van Westerveld. Het doel is dat er minder regels komen en dat deze gemakkelijker te raadplegen zijn. Gemeente Westerveld is bezig met een plan waarin de eigenheid van ieder gebied tot zijn recht komt.

De omgevingsvisie vormt de basis voor de integrale blik van de gemeente op de fysieke leefomgeving. Dit biedt kansen voor bomen om gelijkwaardig mee te doen. Het Bomenplan is één van de uitgewerkte omgevingsplannen als onderdeel van de omgevingsvisie.

Groenstructuurplan 2017-2027 In het groenstructuurplan ‘Visie op de groenstructuur 2017-2027’ is een kader opgesteld om inhoudelijke keuzes te maken op het gebied van inrichting en beheer van het openbaar groen. Door het vastleggen de groenstructuur worden de prioriteiten aangegeven binnen het aanwezige groen. De visie biedt daarnaast een leidraad voor het maken van inhoudelijke keuzes op het gebied van inrichting (ambitie voor gewenste beeld) en beheer.

3 Dit is momenteel de invoeringsdatum. Het moment van invoering lijkt echter opnieuw te worden uitge-

steld. Het voorstel is 1 juli 2022

45

In het plan is het openbaar groen verdeeld in drie niveaus: 1. De hoofdgroenstructuur is van groot belang voor identiteit van het hele dorp of het omliggende landschap (zoals historische hoofdwegen, brinken, esrandbeplanting of velden in de bebouwde kom). Daarnaast zijn er vanuit functie (bijvoorbeeld gebruik en natuur) ook redenen om het aan te wijzen als hoofdstructuur. Hieronder vallen bijvoorbeeld: o brinken; o groen langs (historische) hoofdwegen; o esrandbeplanting; o houtwallen; o groen op en nabij historische begraafplaatsen. 2. De nevengroenstructuur bestaat uit groen dat van lokaal en functioneel belang is voor een wijk/dorp (zoals sportvelden, plantsoenen, begraafplaatsen of speeltuinen). Hieronder vallen bijvoorbeeld: o Doorgaande groenverbindingen in woonwijken o Grote plantsoenen en parken o Sportparken o Het buurtgroen is het groen dat niet tot de hoofd- of nevengroenstructuur behoort. Dit groen is alleen van betekenis voor de directe omgeving (veelal straat of -buurtniveau).

Landschapsontwikkelingsplan In het Landschapsontwikkelingsplan (2011) is de inhoudelijke visie op het landschap en de ontwikkeling hiervan vastgelegd. De landschappelijke structuur is overgenomen in de visie op de groenstructuur en hierin aangewezen als hoofdstructuur.

46

Bijlage B. Informatie bomen Westerveld – steekproef Geschat aantal bomen totaal Aantal bomen in steekproef: Aantal bomen niet aanwezig: Aantal bomen stobbe: Aantal bomen in analyse Percentage bomen in steekproef Afronding getallen

53.000 969 24 3 943 1,8% 50. De exacte aantallen zijn afgerond op 50 vanwege de onzekerheidswaarde van de steekproef.

Boomsoorten De zomereik (Quercus robur) is de boomsoort die verreweg het meeste voorkomt in de gemeente, meer dan twee-derde deel is zomereik. Naast deze en andere eiken komen er met enige regelmaat beuken, berken, essen en lindes voor. De zomereik is een boomsoort die hoort in het cultuurlandschap van Drenthe. Het éénzijdige bomenbestand is echter ook een groot risico in verband met ziektebestendigheid. De categorie ‘Overige soorten’ bevat alle soorten die minder dan tien keer voorkwamen bij de steekproef. Binnen de steekproef betrof dit 50 verschillende soorten en cultivars.

Boomsoorten Overige soorten Pinus sylvestris Tilia cordata Alnus glutinosa Quercus rubra Betula pubescens Fraxinus excelsior Betula pendula Fagus sylvatica Quercus robur

10% 1% 1% 1% 2% 2% 4% 5% 6% 69% 0

5000

10000

15000

47

20000

25000

30000

35000

40000

Leeftijd De meeste bomen in Westerveld zijn geplant in de periode rond 1930-1950. Het aandeel bomen jonger dan 30 jaar is laag. De gemiddelde leeftijd van de bomen is 60 jaar en dat is oud. In de laatste decennia zijn aanmerkelijk minder bomen aangeplant. Het risico daarvan is dat het aantal bomen in de komende jaren zal dalen, doordat de oudere bomen sneller worden vervangen en er weinig ‘jonge aanwas’ is van nieuwe bomen.

Leeftijd

10000 15%

8000

13% 11%

6000

17% 13%

11% 7%

4000 2000

4%

3%

4%

0

Boomtypen Vrijwel alle bomen in Westerveld zijn niet vrijuitgroeiend. Dergelijke bomen worden in de jeugdfase opgekroond vanwege de benodigde vrije doorgang voor (auto)wegen en paden.

0,1%

Boomtypen

0,3% 1,1%

Het aandeel vormbomen is zeer laag, in totaal zo’n 0,4% van het bomenareaal. Het betreft hier bijvoorbeeld knotbomen, gekandelaberde bomen, lei- of dakvormige bomen of bolvormige cultivars.

98,5%

Niet vrij uitgroeiend

Vrij uitgroeiend

Bolvorm

Geknot

Snoeiwijze en boombeeld Bomen met een aanvaard boombeeld hebben geen snoeibehoefte. In totaal moet dus 70% van de bomen in meer of mindere mate worden gesnoeid. In de meeste gevallen betreft het reguliere onderhoudssnoei vanwege dood hout. Bij 12% van de bomen moet een verzwaarde snoei-ingreep worden uitgevoerd. Dat percentage is relatief hoog. Bij een verwaarloosd boombeeld zijn meerdere snoei-ingrepen nodig.

48

Daarnaast valt op dat relatief weinig bomen begeleidingssnoei nodig hebben. Dit komt doordat het bomenbestand verouderd is. Snoeiwijze/boombeeld Onderhoudssnoei Begeleidingssnoei Knotten Terugzetten extensief Totaal

Aanvaard 14800 1000 50 150 16050

Regulier 26750 3900 0 0 30600

Conditie De conditie van bomen is visueel bepaald op basis van groeikenmerken zoals de lengte van takscheuten, bladkleur- en grootte en knopzetting. Verreweg de meeste bomen hebben een voldoende conditie.

Achterstallig 4850 1300 0 0 6150

2%

Verwaarloosd

Totaal 46350 6400 50 150 53000

0 250 0 0 250

Conditie

1%

24%

De bomen met een matige conditie zijn voornamelijk oudere eiken of berken van hogere leeftijd. Bij deze bomen is de groei gestagneerd.

73%

Bomen met een slechte conditie worden doorgaans gehandhaafd als attentieboom en de dode bomen moeten worden verwijderd.

Voldoende

Matig

Slecht

Dood

Veiligheidsmaatregelen De meeste bomen hebben één of meerdere gebreken. Het betreft voornamelijk de snoei van grof dood hout (takken van minimaal 4 cm dikte en 1,00 meter lengte). Daarnaast moet 5% van de bomen jaarlijks worden gecontroleerd vanwege een gebrek. Het betreft dan bijvoorbeeld een ziekte, zwamaantasting of beschadigde stam. 1,3% van de bomen moet worden verwijderd uit veiligheidsoogpunt. Dit percentage is gemiddeld. Bij bomen met maatregel ‘nader onderzoek’ moet aanvullend onderzoek worden uitgevoerd, veelal vanwege een holte of spechtengat op hoogte, waarbij risico’s vanaf de grond niet kunnen worden ingeschat. Veiligheidsmaatregel Boom verwijderen Grof dood hout verwijderen Hercontrole (boom niet volledig te controleren) Jaarlijkse controle BVC Nader onderzoek Tak(ken) innemen Tak(ken) verwijderen Verankering aanbrengen Boom zonder gebreken

Aantal (o.b.v. steekproef) 700 30550 550 2650 450 400 50 50 20750

Boomziektes

49

Percentage 1,3% 57,6% 1,1% 5,0% 0,8% 0,7% 0,1% 0,1% 39,2%

Bij de essen is specifiek gelet op essentaksterfte. In totaal is ca. de helft van de bomen niet zichtbaar aangetast. Van de aangetaste bomen betreft het vooral lichte of matige aantastingen. Mate van essentaksterfte Geen essentaksterfte Essentaksterfte licht Essentaksterfte matig Essentaksterfte ernstig

Aantal (o.b.v. steekproef) 1200 450 450 150

Percentage 52,5% 20,0% 20,0% 7,5%

Er zijn twee kastanjes gecontroleerd binnen de steekproef. Daarvan was één boom aangetast door de kastanjebloedingsziekte en de andere boom niet. Dit aandeel binnen de steekproef is statistisch te klein om iets te kunnen zeggen over de aantastingsgraad over de gehele gemeente. Bij de steekproef zijn verschillende zwamaantastingen aangetroffen, zoals: - Honingzwam - Wilgenhoutrups - Eikhaas - Platte tonderzwam - Goudvliesbundelzwam Toekomstverwachting De toekomstverwachting van een boom is bepaald op basis van de conditie, eventuele gebreken en de groeiplaatsomstandigheden. Deze geldt bij gelijkblijvende omstandigheden. De toekomstverwachting is het meest bruikbare gegeven om de ontwikkeling van het bomenbestand te voorspellen.

1%

Toekomstverwachting 1%

5% 17%

76%

Verreweg de meeste bomen hebben een onbeperkte toekomstverwachting van > 15 jaar. De overige bomen zullen naar verwachting binnen deze termijn moeten worden vervangen.

> 15 jaar

11 - 15 jaar

1 - 5 jaar

< 1 jaar

6 - 10 jaar

Berekend over het totale areaal aan bomen betekent dit een gemiddelde jaarlijkse vervanging van 800 bomen (1,6 % van het areaal). Dit komt overeen met het aantal bomen met veiligheidsmaatregel ‘boom verwijderen’ uit de steekproef.

50

Bijlage C. Groenstructuurkaarten Onderstaande groenstructuurkaarten zijn afkomstig uit het groenstructuurplan van Westerveld, genaamd ‘Visie op de groenstructuur 2017-2027’. Buitengebied

51

Darp

52

Diever

53

Dwingeloo

54

Havelte

55

Uffelte

56

Vledder

57

Vledderveen

58

Wilhelminaoord en Frederiksoord

59

Bijlage D. Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld

60

Bijlage E. Monumentale bomen Westerveld Plaats

Locatie

Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Darp Diever Diever

200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 200m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 100m achter Oosterbrinkweg 3 Darperkerkweg in weiland weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 weilandje naast Ruiterweg 7 Hoofdstr 88 bij Dingspilhuus Brink 11 naast de woning Hezenes 12, Diever, achter de woning Hezenes 10 Hoofdstraat76 Holtenweg 2 naast de boerderij Holtenweg 2, 20 m voor de boerderij Holtenweg 2, 20m voor de woning Holtenweg 2, voor naast de boerderij Holtenweg 2, voor naast de boerderij Holtenweg 2, voor naast de boerderij Holtenweg 2, naast de boerderij Holtenweg 2, naast de boerderij Holtenweg 2, naast de boerderij Bosweg t.o. camping Diever Aan de Bosweg 20m van af fietspad Bosweg 70m vanaf fietspad Bosweg Bij Hoekenbrink Kon. Wilhelminalaan 4, Doldersum Kon.

Wilhelminalaan 4, Doldersum

Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Diever Doldersum Doldersum

61

Beplantingstype Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Solitair

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Hollandse linde Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Rode beuk

Plantjaar 1880 1880 1880 1920 1880 1880 1880 1880 1880 1880 1880 1880 1900 1900 1880 1880 1880 1880 1900 1900 1880 1880 1870 1870 1870 1870 1870 1870 1870 1800 1890

Solitair

Groene beuk

1890

Solitair Solitair Solitair - geknot Boomgroep Boomgroep

Rode beuk Zomereik Hollandse linde Zomereik Zomereik

1915 1880 1830 1840 1840

Boomgroep

Zomereik

1840

Boomgroep

Zomereik

1840

Boomgroep

Zomereik

1840

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Solitair Solitair Solitair Boomgroep Boomgroep

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Hollandse linde Hollandse linde

1840 1840 1840 1810 1800 1800 1810 1900 1900

Boomsoort NL

Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo

Westeinde 53 langs de weg bij Oldemgaerde Moleneinde 1 naast de woning Doodlopende weg naast Huis de Oldenhut tussen Brink 50 en 51 Dwingeloo Westeinde 38 Westeinde 38 Westeinde 38 Leggeloo 25 naast de woning Leggeloo 25 achter woning Leggeloo 25 achter de woning Lheeweg 3 voor de woning achter Nijstad 6 achter Nijstad 6 Nijstad 13 / kruizing Berenderweg Nijstad 13 / kruizing Berenderweg Nijstad 13, naast woning, in tuin. Nijstad 13, in tuin bij woning Entingheweg 20, Dwingeloo, voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, voor woning in gazon Entingheweg 20, Dwingeloo, z-w voor woning Entingheweg 20, Dwingeloo, z-w voor woning Entingheweg 20, Dwingeloo, z-w voor woning Entingheweg 20, Dwingeloo, z-w voor woning Entingheweg 20, Dwingeloo, voor woning t.o.

nr9 Entingheweg 20, Dwingeloo, voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad bij kantoor voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad bij kantoor oor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad in rhodo bosje Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad bij kantoor voor kantoor Entingheweg 20, Dwingeloo, voor kantoor, parkeerplaats Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad in rhodo bosje Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad in rhodo bosje Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad in rhodo bosje Entingheweg 20, Dwingeloo, langs pad in rhodo bosje Entingheweg 20, Dwingeloo, achter bushalte in rhodo bosje

62

Solitair

Zomereik

1800

Boomgroep

Zomereik

1820

Solitair

Groene beuk

1860

Solitair Solitair Solitair Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

Kleinbladige linde Rode beuk Amerikaanse eik Amerikaanse eik Es Es Es Rode beuk Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

1840 1910 1890 1910 1900 1900 1900 1900 1850 1850 1880 1880 1880 1880

Knotbomen

Hollandse linde

1800

Solitair

Rode beuk

1890

Boomgroep

Rode beuk

1890

Boomgroep

Groene beuk

1890

Boomgroep

Rode beuk

1900

Boomgroep

Es

1890

Solitair

Rode beuk

1890

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Solitair

Hollandse linde

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1890

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Zomereik

1900

Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo

Entingheweg 20, Dwingeloo, naast bushalte Entingheweg 20, Dwingeloo, naast bushalte Entingheweg 20, Dwingeloo, naast bushalte Entingheweg 20, Dwingeloo, voor woning t.o. nr9 Entingeweg 20, Dwingeloo, achter woning Leggelo 3 achter woning Leggelo 3 achter naast woning Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Boterveen 14 langs pad Lheebroek 15 zuid naast woning Lheebroek 15 zuid naast woning Leggeloo 37 Leggeloo 37 Leggeloo 37 Zandpad parallel aan Westeinde Vorrelvenen 10 achter boerderij weilandje naast brink 27 weilandje naast brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Bosje achter Brink 27 Leggeloo schuin t.o.1o in bouwland Leggeloo schuin t.o.9 in bouwland Leggeloo 6, Dwingeloo Leggeloo 6, Dwingeloo Leggeloo 6, Dwingeloo Leggeloo 6, Dwingeloo Leggeloo 6, Dwingeloo Dwingelerdijk 32 pad schuin achter de woning Dwingelerdijk 32 pad schuin achter de woning Dwingelerdijk 32 pad schuin achter de woning Dwingelerdijk 32 pad schuin achter de woning Dwingelerdijk 32 naast de garage Dwingelerdijk 32 Boom tegen achterste schuur Leggeloo 33 voor de woning Leggeloo 33 naast de woning Leggeloo 33 voor de woning

63

Boomgroep

Zomereik

1900

Boomgroep

Hollandse linde

1900

Boomgroep

Hollandse linde

1900

Solitair

Zomereik

1820

Solitair

Rode beuk

1895

Boomgroep Boomgroep Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Boomgroep Boomgroep

1900 1900 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1930 1900

Solitair Solitair Solitair Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Wilg Groene beuk Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Es Plataan Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

Boomgroep

Zomereik

1870

Boomgroep

Zomereik

1870

Boomgroep

Zomereik

1860

Boomgroep

Zomereik

1860

Boomgroep

Zomereik

1870

Boomgroep

Zomereik

1870

Solitair Boomgroep Solitair

Zomereik Zomereik Zomereik

1870 1870 1870

1850 1920 1750 1800 1800 1800 1800 1820 1820 1820 1820 1800 1900 1900 1890 1890 1870 1870 1890

Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo

Leggeloo 33 naast de woning Leggeloo 33 tussen woning en de stal Westeinde 38 Westeinde 14 langs de weg Westeinde 14 langs de weg Westeinde 14 Westeinde 14 Westeinde 14 Westeinde 14 Broekenlaan? Lheeweg 10 langs de straat Lheeweg 10 langs de straat Lheeweg 10 langs de straat Lheeweg 10 langs de straat Lheeweg 10 langs de straat Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 noordzijde perceel woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 voor de woning Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Lheeweg 10 achterkant boerderij Westeinde 20 links van inrit Westeinde 20 in weiland Westeinde 20 in weiland Westeinde 20 in weiland Westeinde 20 oostzijde van de woning Westeinde 20 oostzijde van de woning Westeinde 20 00stzijde van de woning Westeinde 20 zuid westzijde van de woning Westeinde 20 rechts van inrit Brink 27 voor de woning Holtien langs zandpad naar nr 2 Holtien langs zandpad naar nr 2 Boterveen t.o. 17 Boterveen t.o. 17 Leggeloo 35 t.o. Leggeloo 35

64

Boomgroep

Zomereik

1870

Boomgroep

Zomereik

1870

Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

Zilveresdoorn Gewone acacia Gewone acacia Gewone acacia Gewone acacia Gewone acacia Gewone acacia Groene beuk Kleinbladige linde Kleinbladige linde Zomereik Kleinbladige linde Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Kleinbladige linde Kleinbladige linde Zomereik Zomereik Zomereik

1910 1910 1910 1910 1910 1910 1910 1880 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 18500 1850 1850 1850

Boomgroep

Zomereik

1850

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Solitair Solitair Solitair

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Kleinbladige linde Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Es Kleinbladige linde Zomereik Zomereik

1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1850 1920 1830 1850 1880

Boomgroep

Zomereik

1890

Boomgroep

Zomereik

1890

Boomgroep

Zomereik

1890

Boomgroep

Zomereik

1890

Boomgroep Solitair Laanbeplanting Laanbeplanting Solitair Solitair Solitair Boomgroep

Zomereik Rode beuk Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

1900 1880 1820 1820 1850 1850 1880 1840

Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

1850 1850 1850 1850 1880

Knotbomen

Hollandse linde

1850

Knotbomen

Hollandse linde

1850

Knotbomen

Hollandse linde

1850

Boomgroep

Hollandse linde

1850

Boomgroep

Hollandse linde

1850

Solitair

Tamme kastanje

1880

Knotbomen Knotbomen Solitair

Kleinbladige linde Kleinbladige linde Zomereik

1860 1860 1870

Solitair

Zomereik

1870

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair Solitair Solitair

Hollandse linde Hollandse linde Paardenkastanje Zomereik Zomereik Zomereik

1890 1890 1900 1880 1880 1880

Solitair

Zomereik

1800

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Solitair

Tulpenboom Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Krimlinde Hollandse linde Tulpenboom Rode beuk

1880 1820 1820 1820 1920 1880 1900 1860

Boomgroep

Hollandse linde

1850

Frederiksoord

t.o. Leggeloo 35 t.o. Leggeloo 35 t.o. Leggeloo 35 t.o. Leggeloo 35 Leggeloo 35 Lheebroek 6, Lheebroek, voor woning Lheebroek 6, Lheebroek, voor woning Lheebroek 6, Lheebroek, voor woning Lheebroek 6, Lheebroek naast stookhok Lheebroek 6, Lheebroek naast stookhok Brink tussen oud pand Rabobank en kapper Westeinde 20 voor de woning Westeinde 20 voor de woning voor Eemster 26 Tussen Eemster 25G en 26 langs de weg Eemster 27 voor de woning Eemster 27 voor de woning Eemster 27 naast de woning Eemster 41 bij oprit Eemster 90 voor de woning Eemster 24 naast de woning Eursingerlaan t.o. De Zevenhof conferentiehuizen Molenlaan 4 in tuin scheiding no 4 Molenlaan 4, langs de straat Molenlaan 4 langs de straat Molenlaan 4 langs de straat Molenlaan 4 achter in de tuin Molenlaan 4 achter in de tuin Molenlaan 4 in tuin aan wegzijde. Kon. Wilhelminalaan 91 Majoor van Swietenlaan t.o Burg. Wijnoldijweg van der Meulenweg tussen 7B

Solitair

1820

Geeuwenbrug

Rijksweg 12, Geeuwenbrug

Solitair

Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte

Boskampbrug Raadhuislaan 13 Dorpsstraat 29 Dorpsstraat 29 Dorpsstraat 29 Dorpsstraat 29 Dorpsstraat 29 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15

Solitair Knotbomen Knotbomen Knotbomen Knotbomen Knotbomen Knotbomen Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

Hollandse linde Witte paardenkastanje Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Zomereik Zomereik Groene beuk Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Dwingeloo Eemster Eemster Eemster Eemster Eemster Eemster Eemster Eemster Eursinge Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord Frederiksoord

65

1937 1800 1800 1820 1820 1820 1820 1820 1900 1900 1900 1900 1900 1900 1900 1900

Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte

Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Rijksweg Noordzijde 14-15 Raadhuislaan 5 Raadhuislaan 5 achter de woning Boskampsbrugweg 9 Boskampsbrugweg 9 Boskampsbrugweg 9 Dorpsstraat 27 Dorpsstraat 27 Dorpsstraat 27 Dorpsstraat 27 Dorpsstraat 27 Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Blankenbergweg Loosweg onder aan de wal Oosterweidenweg 1 Oosterweidenweg 1 Oosterweidenweg 1 naast de woning Veendijk 2 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29

66

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Knotbomen Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Knotbomen Knotbomen Knotbomen Knotbomen Solitair Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Laanbeplanting Solitair Solitair Solitair

Zomereik Zomereik Zomereik Hollandse linde Tamme kastanje Groene beuk Zomereik Groene beuk Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Hollandse linde Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Rode beuk Zomereik

1900 1900 1900 1800 1800 1900 1900 1900 1820 1820 1820 1820 1820 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1850 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1890 1850 1840 1910 1800

Solitair

Zomereik

1800

Solitair Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

1800 1820 1880 1880 1880 1880 1880 1820 1820 1820 1880

Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte Havelte

Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29 Helomaweg 25-27-29

Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep Boomgroep

67

Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik Zomereik

1880 1880 1820 1880 1880 1880 1829 1900 1880 1820 1820 1880 1880 1880 1880 1880 1840 1880 1840 1840 1890 1840 1880 1840 1840 1900 1900 1900 1820 1820 1900 1920 1920 1890 1900 1900 1890 1880 1880 1950 1900 1870 1900 1870 1870 1870 1840 1840 1850 1850 1850 1820 1850 1850 1850 1850