Bomenplan

Bomenplan Westerveld

Diever, januari 2022

Bomenplan Westerveld

Colofon Titel Adres Website Telefoon E-mail Verantwoording Auteurs

Bomenplan Westerveld Raadhuislaan 1 7981 EL, Diever www.gemeentewesterveld.nl 140521 info@gemeentewesterveld.nl

Projectteam gemeente Westerveld Adviesbureau Tree-o-logic

Versie Datum

3.1 17 januari 2022

Inhoudsopgave Inleiding – waarom een Bomenplan ....................................................................... 6

1 1.1

Aanleiding .................................................................................................................. 6

1.2

De bomen in Westerveld – huidige situatie ................................................................ 6

1.3

Doel ........................................................................................................................... 7

1.4

Proces........................................................................................................................ 8

1.5

Afbakening ................................................................................................................. 8

1.6

Leeswijzer .................................................................................................................. 8

2

Visie op bomen .......................................................................................................10 2.1

De meerwaarde van bomen ......................................................................................10

2.2

Ecologie en biodiversiteit ..........................................................................................11

2.3

Cultuurhistorie en landschap .....................................................................................11

2.4

Leefbaarheid en aankleding ......................................................................................11

2.5

Klimaat en leefmilieu .................................................................................................11

3

Boomstructuur - benadrukken van bomen ...........................................................12 3.1

Hoofdstructuren ........................................................................................................13

3.2

Nevenstructuren........................................................................................................14

3.3

Overige bomen .........................................................................................................14

4

Vergunningenbeleid - beschermen van bomen ....................................................16 4.1

Huidige situatie en aanleiding ...................................................................................16

4.2

Nieuw beleid .............................................................................................................16

4.3

Drie regimes .............................................................................................................16

4.4

De Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld .........................................................18

4.5

Vergunningverlening, toezicht en handhaving ...........................................................19 Veilig en goed beheer – zorgplicht en aansprakelijkheid.....................................20

5 5.1

Achterstand ...............................................................................................................20

5.2

Boomveiligheidscontrole (BVC) .................................................................................20

5.3

Onderhoud ................................................................................................................21

5.4

Dunnen van boomstructuren .....................................................................................22

6

Klachten en overlast ...............................................................................................23 6.1

Subjectief ..................................................................................................................23

6.2

Overlast en de wet ....................................................................................................23

6.3

Beleidsregels overlast ...............................................................................................23

6.4

Stroomschema overlast ............................................................................................25

6.5

Uitzonderingen ..........................................................................................................25

6.6

Bestratingsopdruk bij de gemeente ...........................................................................25

6.7

Bomen en inritten ......................................................................................................26 Bescherming – activiteiten rond bomen ...............................................................27

7 7.1

Werken rondom bomen (Bomenposter) ....................................................................27

7.2

Bomen Effect Analyse ...............................................................................................27

7.3

Beschermen in het algemeen....................................................................................27

7.4

Handhaving en toezicht.............................................................................................28

7.5

Waardebepaling en schadetaxaties ..........................................................................28

7.6

Stroomschema werken rond bomen..........................................................................28 Ontwerp en aanplant – nieuwe bomen ..................................................................29

8 8.1

Instandhouding van kwaliteit en kwantiteit.................................................................29

8.2

Ontwerp met nieuwe bomen .....................................................................................29

8.3

Ontwerp met bestaande bomen ................................................................................29

8.4

Groeiplaatsinrichting .................................................................................................30

8.5

Groeiplaats en aanplantmaten ..................................................................................30

8.6

Sortimentkeuze .........................................................................................................31

8.7

Innovatie & ontwikkelingen ........................................................................................31

9

Communicatie .........................................................................................................32 9.1

Communicatie met bewoners ....................................................................................32

9.2

Communicatie met andere vakdisciplines .................................................................32

10

Cyclisch boombeheer .............................................................................................34

10.1 Rayonverdeling .........................................................................................................34 10.2 BVC ..........................................................................................................................34 10.3 Beslissen en voorbereiden ........................................................................................35 10.4 Snoei ........................................................................................................................35 10.5 Overige maatregelen.................................................................................................35 10.6 Samenvattend schema cyclisch beheer ....................................................................36 10.7 Bosplantsoenen ........................................................................................................36 11

Planten van bomen .................................................................................................37

11.1 Aanplant en voorzieningen ........................................................................................37 11.2 Nazorg ......................................................................................................................37 12

Beheren en onderhouden van bomen ...................................................................38

12.1 Snoeien.....................................................................................................................38 12.2 Nader onderzoek ......................................................................................................38

12.3 Kroonverankeringen ..................................................................................................38 12.4 Kappen .....................................................................................................................39 12.5 Noodkap ...................................................................................................................39 12.6 Afhandelen van meldingen ........................................................................................39 12.7 Verplanten ................................................................................................................39 12.8 Boomziekten en -aantastingen ..................................................................................40

1

Inleiding – waarom een Bomenplan

Bomen zijn van levensbelang. Ze maken de leefomgeving aantrekkelijk en gezond, maar zijn ook belangrijk voor vogels en insecten. Bomen bieden verkoeling tijdens warme dagen en zijn belangrijk voor de opname van bijvoorbeeld CO2 en het filteren van fijnstof.

1.1

Aanleiding

Gemeente Westerveld is een groene gemeente met veel rust en ruimte. In het Collegeprogramma1 is de waarde van natuur genoemd als de trots van de gemeente. Deze heeft veel aantrekkingskracht op toeristen en is een blijvend aandachtspunt. Bomen spelen daarbij een belangrijke rol. Gemeente Westerveld heeft in 2012 bomenbeleid opgesteld. Dit voorziet echter niet voldoende in de behoefte van een efficiënt en doelgericht bomenbeleid en -beheer. Er zijn artikelen geschrapt die belangrijk waren voor de uitvoering. Daardoor is de verordening geen adequaat instrument meer om mee te werken. De uitvoering van onderhoud en het beoordelen van vergunningsaanvragen vindt plaats op basis van het bomenbeleid uit 2012 en de regels uit de APV (Algemene Plaatselijke Verordening). Het bomenbeleid uit 2012 is wel door de raad vastgesteld, maar nooit gepubliceerd. De gemeente voert, doordat beleid en beheer niet op orde is, al lange tijd geen boomveiligheidscontroles en planmatig onderhoud uit. Daardoor is sprake van een grote achterstand in onderhoud. De gemeente voldoet onvoldoende aan de zorgplicht en dit kan leiden tot aansprakelijkheidstelling bij schades. Het bomenareaal van de gemeente is daarnaast niet goed in beeld. Ongunstige en inconsistente ontwerp- en beheerkeuzes uit het verleden leiden nu regelmatig tot onveilige en onwenselijke situaties.

Het nieuwe beleid en beheer moet passen binnen de (inter)nationale en regionale wetgeving en beleid. Soms betreft het zelfs een concrete uitwerking daarvan. In het kader van de weten regelgeving zijn belangrijk: Wet natuurbescherming, Burgerlijk Wetboek en de Omgevingswet (Omgevingsvisie en Omgevingsplan). De beleidskaders zijn uitgewerkt in Bijlage A. Op 24 augustus 2021 heeft de gemeenteraad van Westerveld de startnotitie vastgesteld als uitgangspunt voor nieuw bomenbeleid. Het voorliggende Bomenplan vormt de uitwerking van deze startnotitie.

1.2

De bomen in Westerveld – huidige situatie

Gemeente Westerveld heeft ca. 53.000 straat-/laanbomen in eigendom. De areaalgegevens van de bomen zijn niet goed op orde. Daarom is een representatieve steekproef uitgevoerd op ca. 2% van de Westerveldse bomen. Daarmee is een betrouwbaarheidsniveau van >99% behaald, met een foutenmarge van 5%. Bij de steekproef zijn de relevante gegevens voor het beleid en beheer opgenomen. De steekproef is geanalyseerd en de resultaten zijn opgenomen als Bijlage B. De belangrijkste resultaten zijn samengevat:

1 Grensverleggend Besturen 2.0, coalitieakkoord gemeente Westerveld. 17 oktober 2019.

6

-

Bijna 70% van het bomenareaal zijn zomereiken. Het bomenbestand is dus erg eenzijdig. De eik is een belangrijke soort en in de provincie Drenthe is dit geen uitzondering. Een eenzijdig bomenbestand is wel een risico als het gaat om ziektebestendigheid. Het bomenbestand is relatief oud. Veel bomen zijn aangeplant in de periode 1930 t/m 1950. In de gemeente staan weinig bomen jonger dan 30 jaar. De gemiddelde leeftijd van een boom uit Westerveld is uitzonderlijk hoog, zo’n 60 jaar. In de gemeente staan weinig vormbomen, zoals knotbomen of leibomen. 98,5% van de bomen is niet vrij uitgroeiend en is op een reguliere wijze opgekroond en gesnoeid. Vanwege het lage aandeel jonge bomen is het aantal bomen in de begeleidingssnoei laag, slechts 12%. Ongeveer 70% van de bomen moet worden gesnoeid. Het betreft dan meestal reguliere snoei en in 17% van de te snoeien bomen moet een verzwaarde snoei-ingreep worden uitgevoerd. Dat aandeel is hoog. Veel bomen vertonen één of meerdere gebreken, in de meeste gevallen grof dood hout. 1,3% van de bomen moet worden verwijderd uit veiligheidsoogpunt.

afb. 1: een veelvoorkomend beeld in de gemeente: een dubbele laan met eiken langs een klinkerweg

1.3

Doel

Het doel van het Bomenplan is: 1. het stellen van heldere kaders en effectieve beleidsregels; 2. efficiënt en doelmatig beheren en onderhouden van de gemeentelijke bomen. Het uitgangspunt is het behoud van het groene karakter van de gemeente, met een beperkte vergunningsplicht. De inwoners van gemeente Westerveld mogen over hun eigen bomen beschikken en krijgen meer vrijheid en zeggenschap over hun bomen. Het beleidsplan sluit daarmee aan op de eisen van de Omgevingswet. Het beleid dient als uitgangspunt voor nieuwe plannen en keuzes. Het plan geeft eenduidigheid over hoe de gemeente omgaat met bomen. De beleidsregels dienen als toetsingskader voor uiteenlopende situaties, zoals: 7

-

beschermen van belangrijke boomstructuren en individuele bomen; eenduidig en helder omgaan met meldingen van overlast; heldere eisen en regels bij het werken met en rond bomen, zowel in bestaande als nieuwe situaties;

Het beheer van de gemeentelijke bomen moet efficiënt en doelmatig gebeuren. De onderhoudsachterstand wordt weggewerkt. De gemeente gaat de bomen cyclisch beheren en voldoet daarmee aan de zorgplicht. De kwaliteit van de bomen zal daardoor verbeteren.

1.4

Proces

De gemeenteraad vindt participatie van inwoners belangrijk. Daarom is in december 2019 een inloopavond gehouden rond het thema ‘bomen in Westerveld.’ De avond werd druk bezocht en veel inwoners en belangengroepen leverden hun inbreng. De conclusie was dat het beleid overzichtelijker en duidelijker moet worden, maar niet per definitie soepeler. Bij deze avond kwam naar voren: - Het huidige bomenbeleid is onvoldoende en de bomen worden niet goed beschermd. - Het is belangrijk dat het groene en boomrijke karakter van de gemeente behouden blijft. - De gemeente moet regels opstellen over aanplant, bescherming bij werkzaamheden en het omgaan met boomziektes. Het Bomenplan is geschreven in juni t/m december 2021. Het plan is opgesteld door de gemeente Westerveld, in samenwerking met de adviseurs van adviesbureau Tree-o-logic. Na vaststelling van het Bomenplan wordt, op een later moment, de Bomenverordening voorgelegd aan de gemeenteraad. In de Bomenverordening zijn de regels juridisch vastgelegd.

1.5

Afbakening

Het Bomenplan gaat over de individueel beheerde bomen van gemeente Westerveld. Deze bomen staan langs straten, lanen of paden, maar ook op begraafplaatsen of op de brinken. Het plan gaat ook over de bomen in bosplantsoen. In totaal betreft het plan ca. 53.000 bomen. De bomen in bos vallen buiten het beleidsplan. Deze bomen zijn wel zeer waardevol voor de ecologie en klimaatadaptatie, maar worden anders beheerd. Dit is vastgelegd in het vastgestelde FSC Bosbeheerplan 2020-2038. In het plan is ook een voorstel opgenomen voor het vergunningenbeleid. Dit geldt zowel voor gemeentelijke als particuliere bomen.

1.6

Leeswijzer

Het Bomenplan gaat zowel over het beleid als beheer van bomen. Deze zaken overlappen elkaar regelmatig. Het plan is opgedeeld in drie delen: Deel 1: beleid Deel 2: beheer Deel 3: bijlagenbundel De bijlagenbundel is separaat opgenomen.

8

Deel 1 Beleid

9

2

Visie op bomen

Het groen in gemeente Westerveld ligt in een aantrekkelijk en gevarieerd plattelandsgebied. De gemeente is rijk aan natuur en cultuurhistorie, beschermde dorpsgezichten en karakteristieke brinkdorpen. In het buitengebied liggen de karakteristieke beplanting rond boerderijen en weilanden, essen, beekdallandschappen, veldontginningen, veldgronden, wegdorpenlandschap en het ontginningskolonielandschap. In de dorpskernen liggen de karakteristieke lanen, brinken, begraafplaatsen en groenstructuren met bomen. De gemeente is rijk aan bomen. Voor iedere inwoners zijn er maar liefst 2,7 gemeentelijke bomen, bijna het hoogste van Nederland. Een hoogwaardig en veilig bomenbestand is belangrijk voor de leefomgeving, maar ook voor de flora en fauna. Het beheer en onderhoud van bomen richt zich op de instandhouding van een goed onderhouden, gezond, veilig en divers bomenbestand, waarbij kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit.

2.1

De meerwaarde van bomen

Bomen zijn enorm belangrijk voor de leefomgeving. Sterker nog: ze zijn onmisbaar voor de mens; zowel de inwoner als de recreant. Bomen zijn niet alleen mooi, maar ze zijn ook bepalend voor de identiteit en sfeer in de straat.

10

2.2 -

2.3 -

-

2.4 -

2.5 -

Ecologie en biodiversiteit Bomen bieden nestgelegenheid en voedselgelegenheid aan dieren, zoals insecten, eekhoorns, vogels en vleermuizen. Bomen vormen op zichzelf staande ecosystemen waar veel soorten in voorkomen. Op de eik komen tot wel 300 soorten insecten voor en deze soort is dus belangrijk voor de biodiversiteit. Binnen de gemeente ligt bijzondere natuur, zoals de drie Natura 2000-gebieden: het Drents-Friese woud, het Holtingerveld en het Dwingelderveld. Bomen zijn onmisbaar voor planten en organismen zoals korstmossen. Soms komen er wel 300 verschillende organismen voor op één boom.

Cultuurhistorie en landschap De gemeente is uniek met de kenmerkende brinkdorpen en de lanen in het buitengebied. In de gemeente wordt veel gerecreëerd. De gemeente wordt onder meer gekenmerkt door de twee nationale parken: het Dwingelderveld en Drents-Friese Wold. De karakteristieke eikenlanen benadrukken het UNESCO-werelderfgoed Frederiksoord. In de gemeente zijn verschillende bomen aangeplant om daarmee belangrijke gebeurtenissen te herdenken. Denk daarbij aan de geboorte of huwelijk van één van de leden van het koningshuis. Deze bomen, samen met de monumentale bomen, worden gekoesterd en krijgen extra aandacht en bescherming. Het openbaar groen biedt een toevluchtsoord voor ontspanning en recreatie. Van oudsher werden bomen geplant om bewoners te beschermen tegen weersinvloeden.

Leefbaarheid en aankleding Bomen brengen kleur en sfeer in de woonwijk en bomen dragen bij aan de herkenbaarheid en het karakter van de omgeving; mensen voelen zich ‘thuis’. De aanwezigheid van groen en bomen verhoogt zelfs de waarde van woningen. Groen en bomen zorgen voor ontspanning en verlagen het stressgevoel. Groen stimuleert de ontwikkeling van kinderen op diverse gebieden. (Klim)bomen bieden speelgelegenheid en stimuleren ontmoeting en beweging. Bomen verwijzen naar de natuur en maken de verschillende seizoenen zichtbaar. Bomen verrijken de (landschappelijke) architectuur, stedenbouwkundige en verkeersontwerpen. Bomen in het buitengebied dragen bij aan de verschillende landschapstypen (zie het Landschapsontwikkelingsplan 2011). Bomen dragen bij aan de gezondheid en hebben een remmend effect op ziektes zoals astma, huidkanker en diabetes. De vruchten en zaden van bomen kunnen worden gebruikt of gegeten, zoals noten en fruit.

Klimaat en leefmilieu Bomen zorgen voor een schone en gezonde leefomgeving door filtering van afvalstoffen uit de lucht, zoals fijnstof. Bomen nemen CO2 (het belangrijkste broeikasgas) op en produceren zuurstof via het proces van fotosynthese. Bomen hebben, door verdamping en schaduw, een verkoelend effect op warme zomerdagen. Daardoor hoeft de airco minder aan en dit heeft een positief effect op het klimaat. Bomen dragen bij aan de ontwikkeling van flora en fauna in dorpen en op het platteland.

11

3

Boomstructuur - benadrukken van bomen

De belangrijkste boomstructuren van gemeente Westerveld vormen een ‘netwerk’. Elk van deze structuren heeft een eigen functie in de gemeente, zoals: - begeleiden of benadrukken van (hoofd)verkeersroutes; - begeleiding van recreatieve routes; - aankleding van belangrijke centrale ‘groene’ plekken, zoals brinken of begraafplaatsen; - het verwijzen naar cultuurhistorie of een landschappelijk element; - belangrijke ecologische verbindingsroute; - aankleding van woonwijken of bedrijventerreinen. Boomstructuren vormen vanuit vormgevingsoogpunt een duidelijk en robuust beeld en kunnen bestaan uit een (dubbele) laanbeplanting, boomgroepen, solitaire bomen, houtwallen en/of bospercelen. De belangrijke structuren worden vastgelegd als de ‘Boomstructuur’. Het betreft hier uitsluitend gemeentelijke bomen. Het beleid over de particuliere bomen is beschreven in hoofdstuk 4. Dit wordt op een later moment (juridisch) vastgelegd in de nieuwe Bomenverordening. De gemeentelijke Boomstructuur bestaat uit de volgende onderdelen: - De hoofdstructuren vormen de ‘ruggengraat’ van het bomenareaal. Deze structuren zijn verbonden aan belangrijke ontsluitingswegen, maar het betreft bijvoorbeeld ook parken, brinken of begraafplaatsen. Deze structuren hebben een gebiedsoverstijgende functie. De structuren zijn veelal ruim opgezet en bestaan voornamelijk uit (dubbele) bomenrijen.

- De nevenstructuren zijn van een lager niveau en zijn veelal aangesloten op de hoofdstructuren. Deze liggen vaak binnen woonwijken of het betreft bomen langs minder belangrijke wegen in het buitengebied. Deze bomen zijn vooral belangrijk voor een dorp of woonwijk. Deze structuren zijn erg belangrijk voor de wijkbeleving en hebben daar een centrale functie. - De overige bomen zijn van minder belang voor de gemeentelijke groenstructuur als geheel. Het betreft vaak kleinere bomen met een kortere levensduur. Deze bomen zijn wel belangrijk voor de groenbeleving in de woonstraat. Bijlage C bevat kaarten waarin de hoofd- en nevenstructuren zijn ingetekend. De bomen die niet zijn ingetekend behoren tot de overige bomen. In de volgende paragrafen worden de structuurniveaus volgens een vaste opbouw uitgewerkt.

12

3.1 Hoofdstructuren 3.1.1 Herkenning De hoofdstructuren zijn als volgt te herkennen: - Grootte bomen: duidelijk herkenbaar, uitsluitend bestaand uit bomen van de eerste grootte (eindhoogte > 15 meter); - Soortkeuze: afgestemd op het karakter van de omgeving. De boomsoort moet een minimale omlooptijd van 80 jaar kunnen behalen. De soortkeuze kan per weg(gedeelte) worden afgewisseld. - Beplantingsvorm: veelal tweezijdige laanbeplanting. - Hoofdstructuren in groengebieden: bestaande groengebieden zijn ook regelmatig aangewezen als hoofdstructuur. Het betreft dan de (delen van) brinken, parken of begraafplaatsen. Deze structuren zijn te herkennen aan variatie in soorten, beplantingsvorm en boomgroottes. Het betreft hier veelal historische locaties. Deze structuren zijn zeer belangrijk voor de biodiversiteit, maar ook de cultuurhistorie en recreatie.

3.1.2 Beleidsregels -

-

-

-

-

Hoofdstructuren als geheel worden in principe oneindig in stand gehouden. In de structuren wordt, behalve bij bijvoorbeeld ziektes of aantastingen of dunning, geen grootschalige kap uitgevoerd. De bomen zijn in het verleden soms erg dicht op elkaar geplant, waardoor het beter is om een éénmalige dunning uit te voeren. Zie ook paragraaf 5.4. De gemeente gaat zeer terughoudend om met kap en rigoureuze snoei. Grootschalige kap van bomen is pas een optie als veel bomen een beperkte toeafb. 2: de gemeente heeft veel karakteristieke lanen in komstverwachting hebben. eigendom. Veel van deze lanen zijn onderdeel van de Bij overlast en reconstructies is behoud Boomstructuur. van de boom het uitgangspunt. De omgeving wordt dus gevormd naar de bestaande structuur. Met betrekking tot aanpassing van de hoofdboomstructuren in het buitengebied wordt rekening gehouden met de voorgestelde ontwikkelingen uit het Landschapsontwikkelingsplan 2011 en het Groenstructuurplan. De bomen krijgen en behouden een groeiplaats die is ingericht op een omlooptijd van minimaal 80 jaar. De concrete eisen zijn opgenomen in hoofdstuk 8. De gemeente past groeiplaatsverbetering toe als de conditie van de bomen terugloopt, maar deze nog wel te verbeteren is. Dit wordt uitgevoerd op basis van een groeiplaatsonderzoek op locatie (inclusief begroting). Het gaat dan bijvoorbeeld om de bomen op de brinken.

Bij een onomkeerbaar slechte conditie wordt geen groeiplaatsverbetering uitgevoerd. De gemeente past herplant toe bij het uitvallen van bomen. Herplant wordt toegepast indien de ontstane ruimte tussen de aanwezige bomen minimaal even groot is als de hoogte van de omringende bomen. Bij solitaire bomen vindt individuele herplant plaats.

13

3.2 Nevenstructuren 3.2.1 Herkenning De nevenstructuren zijn als volgt te herkennen: - Grootte bomen: duidelijk herkenbaar, uitsluitend bestaand uit bomen van de eerste of tweede grootte (eindhoogte > 10 meter); - Soortkeuze: afgestemd op het karakter van de omgeving. De boomsoort moet een minimale omlooptijd van 50 jaar kunnen behalen. De soortkeuze kan per weg(gedeelte) worden afgewisseld. - Beplantingsvorm: éénzijdige of tweezijdige laanbeplanting. - Nevenstructuren in groengebieden: groengebieden kunnen ook zijn aangewezen als nevenstructuur. Het betreft dan de (delen van) parken of begraafplaatsen. Deze structuren zijn te herkennen aan variatie in soorten, beplantingsvorm en boomgroottes. Het betreft hier veelal historische locaties. Deze structuren zijn zeer belangrijk voor de biodiversiteit, maar ook de cultuurhistorie en recreatie.

3.2.2 Beleidsregels -

Het doel is om deze structuren minimaal 50 jaar in stand te houden, volgens de cyclus van rioolvervanging. De regels bij deze bomen, bijvoorbeeld bij kap, rigoureuze snoei en ontwikkelingen, is toleranter dan bij hoofdstructuren. De bomen zijn in het verleden soms erg dicht op elkaar geplant, waardoor het beter is om een éénmalige dunning uit te voeren. Zie verder paragraaf 5.4. De bomen krijgen een groeiplaats die gericht is op een omlooptijd van minimaal 50 jaar. Als er binnen deze periode een reconstructie gepland staat, is het doel de bomen te behouden. Groeiplaatsverbetering wordt toegepast in combinatie met ontwikkelingen rond het gebied. Dit wordt alleen gedaan als dit leidt tot een verbetering van de kwaliteit. In sommige gevallen (toekomstverwachting < 10 jaar) heeft vervanging de voorkeur. Het vervangingsbeleid is vergelijkbaar met bomen in hoofdstructuren. Bij vervanging wordt, vaker dan bij hoofdstructuren, gekozen voor meerdere soorten.

3.3 Overige bomen 3.3.1 Herkenning De overige bomen zijn niet te herkennen als een hoofd- of nevenstructuur. Kenmerken zijn: - Grootte bomen: divers, voornamelijk bomen van de 2e of 3e grootte. - Soortkeuze: vooral gericht op het creëren van een prettige woonomgeving. Voornamelijk visueel aantrekkelijke soorten (bloeiend, bijzondere groeivormen) die weinig overlast geven en weinig eisen stellen aan de groeiplaats. De bomen hebben veelal een kortere omlooptijd van 30-40 jaar. - Beplantingsvorm: veelal éénzijdige laanbeplanting, of het ontbreken van een duidelijke beplantingsvorm (individuele bomen).

14

3.3.2 Beleidsregels -

Het beleid met betrekking tot kap en rigoureuze snoei bij overlast of werkzaamheden is minder streng. Bij overlastsituaties en renovatie- of nieuwbouwplannen is duurzaam behoud van overige bomen geen zwaarwegende factor. Bomen zullen veelal worden vervangen als er een reconstructie plaatsvindt. De bomen krijgen een groeiplaats die wordt ingericht op een omloop van 30 jaar. In het buitengebied kunnen bomen echter soms ook langer blijven staan. Groeiplaatsverbetering in bestaande situaties wordt in principe niet toegepast. Bij nieuwe aanplant wordt als wel een passende groeiplaats ingericht. Bomen in deze categorie worden bij uitval individueel herplant. Als de groeiplaats niet toereikend is, wordt geen herplant toegepast.

15

4

Vergunningenbeleid - beschermen van bomen

Het vergunningenbeleid van gemeente Westerveld wordt vernieuwd. In dit hoofdstuk is eerst het huidige vergunningsbeleid beschreven. Vervolgens is het nieuwe vergunningsbeleid opgenomen. In navolging van het Bomenplan wordt een nieuwe bomenverordening opgesteld. In de verordening worden de beleidsregels juridisch geborgd.

4.1 Huidige situatie en aanleiding 4.1.1 De Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Op dit moment is meestal een vergunning nodig voor het kappen van een boom. De gemeente is terughoudend met het verlenen bij een aanvraag. Aanvullend zijn in het bestemmingsplan regels opgenomen over het vellen/rooien en aanplanten van houtige beplantingen.

4.1.2 Nationaal wettelijk kader De Wet Natuurbescherming benoemt regels met betrekking tot flora en fauna, Natura 2000gebieden (Dwingelderveld, Drents Friese Woud en Holtingerveld) en bepaalde houtopstanden buiten de bebouwde kom. Zie verder Bijlage A voor de wettelijke kaders.

4.1.3 WABO Per 1 oktober 2010 is de WABO (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) van kracht. In de WABO zijn verschillende vergunningen, ontheffingen en andere toestemmingsvereisten voor wonen, ruimte en milieu (ook voor kapvergunning) samengevoegd. Hierbij volstaat één vergunning, de zogenaamde omgevingsvergunning. Voor het beleid ten aanzien van particuliere bomen wordt verwezen naar de Bomenverordening.

4.1.4 De Omgevingsvisie De (concept) Omgevingsvisie van gemeente Westerveld geeft aan dat de hoge kwaliteit van het landschap van Westerveld de gemeente niet op slot mag zetten. De gemeente wil ruimte bieden aan ontwikkelingen in het buitengebied, waarbij gewerkt wordt aan behoud en versterking van de landschappelijke kwaliteiten.

4.2

Nieuw beleid

Het nieuwe vergunningenbeleid is gericht op een goede balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van bewoners en het belang van behoud van het groene en boomrijke karakter van de gemeente. Er wordt een goede afweging gemaakt tussen het persoonlijke belang en het algemene belang. Beschermwaardig bomen worden ook daadwerkelijk goed beschermd. Daarnaast worden belangrijke boomstructuren en bomen binnen landschapselementen goed beschermd. De bomen in de gemeente worden beschermd via de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld (zie Bijlage D).

4.3

Drie regimes

De gemeente hanteert het uitgangspunt dat iedere bewoner over zijn eigen bomen beslist, tenzij dit (vanuit Europese, landelijke of provinciale wetgeving) niet mag of er redenen zijn om bomen te beschermen. In dat geval staan de bomen/ houtopstanden ingetekend op de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld. Reguliere snoei (begeleidingssnoei of het verwijderen tot 1/3 kroonvolume) en het terugzetten van vormbomen (gekandelaberde bomen, knotbomen en dergelijke) valt buiten de regimes. Deze ingrepen zijn gericht op het onderhoud van bomen of landschapselementen. 16

Naast voor kap is ook een vergunning nodig voor het (voor de eerste maal) kandelaberen, kandelaren of knotten van een boom. Het nieuwe beleid bestaat uit een systeem met drie regimes: A. Regime vrije kap B. Licht regime C. Zwaar regime (vergunningplicht)

A. Regime vrije kap Het is toegestaan de houtopstand te kappen zonder toestemming van de gemeente, tenzij de houtopstand op de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld is aangegeven. De eigenaar (of gebruiker) is in principe vrij om zijn boom te kappen. Binnen het gebied waar het 'regime vrije kap' geldt, kunnen wel specifieke bomen of landschapselementen voorkomen die niet gekapt mogen worden. Voor deze specifieke bomen of landschapselementen geldt regime C.

B. Licht regime Particulieren en bedrijven kunnen na een snelle procedure eenvoudig een vergunning krijgen voor kap wanneer ze herplanten of op een andere manier het landschapselement versterken. Bij het lichte regime wil de gemeente op een bescheiden manier meekijken of het landschapselement behouden blijft. Hieronder vallen bomen en landschapselementen die vanuit cultuurhistorisch, landschappelijk, archeologisch of ecologisch oogpunt vervangbaar zijn. Het gaat vooral om erven waarbij de individuele bomen geen belangrijke rol spelen, maar deze wel bijdragen aan de omgeving. De gemeente hanteert een soepel beleid met een snelle procedure: de gemeente verleent altijd een vergunning als de boom of het landschapselement door de gekozen werkwijze gewaarborgd blijft, of als deze, door herplant in de nabije omgeving, wordt gecompenseerd. Binnen dit regime kunnen wel specifieke bomen of landschapselementen voorkomen. Voor deze specifieke bomen of landschapselementen geldt regime C.

C. Zwaar regime (vergunningplicht) Sommige bomen en landschapselementen zijn extra waardevol en worden actief beschermd en opgenomen op de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld. Deze bomen en landschapselementen zijn vergunningplichtig en mogen alleen in uitzonderlijke gevallen worden gekapt. De monumentale bomen van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld vallen onder het regime vergunningplicht. De gemeente is terughoudend bij het verlenen van vergunning om deze bomen te kappen. De gemeente verleent alleen een vergunning als sprake is van: - aantoonbare veiligheidsrisico’s, waarbij kap van de boom de enige realistische optie is; - een toekomstverwachting van minder dan 5 jaar, vanwege bijvoorbeeld beschadiging, ziekte of een (zwam)aantasting; - een individueel belang van kap dat zwaarder weegt dan het maatschappelijk belang. In dat geval moet de gemeenteraad toestemming verlenen.

17

De bomen of landschapselementen die zijn geplant vanwege ruimtelijke ordeningsprocedures, vallen eveneens binnen regime C. Het gaat daarbij o.a. om erfinrichtingsplannen, compensatiegroen in het kader van Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving of erfafscheiding als herstel van landschappelijke waarden of het inpassen van industrie- of recreatieterreinen in het landschap. Reguliere snoei (begeleidingssnoei of het verwijderen tot 1/3 kroonvolume) en het terugzetten van vormbomen (gekandelaberde bomen, knotbomen en dergelijke) zijn gericht op het onderhoud van bomen of landschapselementen. Hiervoor hoeft dus geen vergunning te worden aangevraagd.

4.4

De Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld

Op de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld zijn gebieden en specifieke bomen en landschapselementen aangeduid en de regimes die van toepassing zijn. Bijvoorbeeld ge- afb. 3: de gemeente beschermt monumentale bomen bieden waarop de Wet Natuurbescherming zoals de bekende poortlinde goed van toepassing is of bomen, landschapselementen en structuren die beschermingswaardig zijn en niet mogen worden gekapt. De Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld is dynamisch. Elementen kunnen worden toegevoegd of verwijderd na een vergunnings- of ruimtelijke ordeningstraject. De Kaart wordt opgenomen op de gemeentelijke website en éénmaal per vijf jaar geactualiseerd. Inwoners kunnen met één klik op de kaart zien welk regime op welke plek van toepassing is. De Kaart bestaat uit de volgende onderdelen: - De bomenlijst met individuele monumentale en cultuurhistorisch waardevolle bomen, zie Bijlage E. Deze lijst bestaat uit landelijk beschermde monumentale bomen (via de Bomenstichting) en bomen die vanuit gemeentelijk oogpunt monumentaal zijn. In totaal betreft het zo’n 800 individuele bomen. - De landschapstypen uit het landschapsbeleidsplan 2011. De belangrijke landschapsstructuren en bomen zijn geïnventariseerd. Voor het vertalen van de regimes naar gebieden op de Kaart is gekeken naar het Landschapsontwikkelingsplan.

Daarin worden verschillende landschapstypen onderscheiden: o Essen o Veldgronden o Beekdalen o Veldontginningen o Wegdorpenlandschap o Ontginningskolonielandschap

18

4.5

Vergunningverlening, toezicht en handhaving

Het nieuwe beleid betekent dat de bestaande APV wordt ingetrokken. De gemeente gaat een separate bomenverordening opstellen. De regels uit het bestemmingsplan blijven van kracht. Een Omgevingsvergunning voor de activiteit ‘kappen’ wordt aangevraagd via het formulier bij omgevingsloket online (OLO). De gemeente beoordeelt de aanvraag aan de hand van een beoordelingsformulier. De gemeente controleert jaarlijks op basis van luchtfoto’s of de bomen en landschapselementen van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld nog aanwezig zijn. Daarnaast hebben bewoners de mogelijkheid om illegale kapactiviteiten of het moedwillig beschadigen van een boom te melden bij de gemeente. Wanneer de gemeente overtreding van de regels constateert, volgt een sanctie. De gemeente heeft verschillende mogelijkheden: - herplantplicht van een forse maat boom, eventueel aangevuld met een sanctie in de vorm van extra (financiële) compensatie; - een dwangsom of in een uitzonderlijk geval strafrechtelijke handhaving via het Openbaar Ministerie.

19

5

Veilig en goed beheer – zorgplicht en aansprakelijkheid

Gemeente Westerveld is eigenaar en beheerder van zo’n 53.000 bomen. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer, maar ook voor de veiligheid. Sterker nog: de gemeente kan aansprakelijk worden gesteld, als door haar doen en laten schade ontstaat (art. 6:162 van het Burgerlijk Wetboek, de onrechtmatige daad). Om aansprakelijkheid te voorkomen moet de gemeente kunnen aantonen dat goed voor de bomen is gezorgd, ofwel de ‘zorgplicht’.

5.1

Achterstand

Tot en met 2021 werden geen regelmatige en systematische boomveiligheidscontroles uitgevoerd. Dat heeft tot resultaat dat de gemeente veel risico loopt op aansprakelijkheidsstelling. Dit geldt vooral voor de dorpskernen (vanwege een hoger omgevingsrisico), maar geldt nadrukkelijk ook voor de bomen in het buitengebied. Er is daarnaast geen goed beeld van de huidige situatie en er is sprake van achterstand in de begeleidingssnoei. Nieuw beleid en nieuwe regels zijn dus nodig: Gemeente Westerveld zorgt goed voor haar bomen en beheert deze efficiënt en effectief. Concreet betekent dat het volgende: - De gemeente doet éénmalig een nulmeting, waarbij alle bomen in kaart worden gebracht. - De gemeente gaat de huidige achterstanden op het gebied van veiligheid en beheer efficiënt wegwerken. - De gemeente laat systematisch en regelmatig boomveiligheidscontroles (BVC) uitvoeren. - De gemeente gebruikt een passend beheersysteem dat voldoet aan de wensen van de beheerder en uitvoerende partij(en). - De geadviseerde veiligheidsmaatregelen worden efficiënt uitgevoerd, in combinatie met de reguliere (begeleidings- en onderhouds)snoei van de bomen. Dit wordt in een vaste cyclus uitgevoerd, zie verder paragraaf 5.2. Als eigenaar en beheerder van bomen, moet gemeente Westerveld voldoen aan de zorgplicht.

In dit hoofdstuk is beschreven hoe gemeente Westerveld beleidsmatig invulling geeft de zorgplicht. De beheeraspecten zijn beschreven in hoofdstuk 10.

5.2

Boomveiligheidscontrole (BVC)

Dit betreft een visuele controle van de bomen, volgens methode Visual Tree Assessment. Bij de BVC worden de bomen beoordeeld op mechanische en biologische gebreken. De BVC wordt uitgevoerd volgens de normen uit Handboek Bomen. Indien nodig worden passende veiligheidsmaatregelen geadviseerd. Daarbij worden de benodigde maatregelen geadviseerd (met een urgentietermijn) om de bomen weer veilig te maken. De BVC wordt vierjaarlijks uitgevoerd volgens een cyclus met een vaste rayonverdeling (zie hoofdstuk 10). Bomen met een gebrek dat regelmatig moet worden gecontroleerd (de zgn. ‘attentiebomen’) worden jaarlijks gecontroleerd. 20

afb. 4: een openstaande plakoksel vormt een risico voor zijn omgeving. Door een regelmatige BVC zijn dergelijke problemen vaak te voorkomen

Alle individueel beheerde bomen moeten als punt-object zijn geregistreerd in het gemeentelijke boombeheersysteem. Iedere boom heeft een ‘paspoort’ waarin de benodigde inventarisatie- en inspectiekenmerken zijn opgenomen. De BVC wordt uitgevoerd binnen dit systeem en de gegevens moeten ten allen tijden actueel zijn: ‘éénmalige opname, meervoudig gebruik.’

5.3

Onderhoud

De gemeente gaat eerst een nulmeting uitvoeren. Daarbij worden alle gemeentelijke bomen in kaart gebracht en worden inventarisatiekenmerken opgenomen. Vervolgens zal de eerste jaren de nadruk liggen op het wegwerken van de achterstanden op het gebied van veiligheid en beheer. Het wegwerken van deze achterstanden wordt uitgevoerd volgens dezelfde cyclus als de BVC. Na één volledige cyclus is de veiligheid en het beheer op orde. De onderhoudswerkzaamheden worden per rayon aanbesteed via een speciaal bomenbestek, gebaseerd op het Handboek Bomen. De BVC wordt uitgevoerd in combinatie met het onderhoud aan de boom. In de moet rekening worden gehouden met verhoogde onderhouds- en beheerkosten in de eerste vier jaren. De kosten zullen daarna aanmerkelijk dalen, aangezien de kosten voor reguliere snoei lager zijn dan de kosten voor bomen met achterstallig onderhoud. Het aantal meldingen van overlast en schades zal daardoor eveneens afnemen. Bij de uitvoering worden de regels uit de Wet natuurbescherming nageleefd. Het gaat dan bijvoorbeeld om het beschermen van broedende vogels of bijzondere plantensoorten. De regels worden nageleefd door het volgen van de ‘Gedragscode soortbescherming gemeenten’ van 17 december 20202.

2 Vereniging Stadswerk. (2020). Gedragscode soortbescherming gemeenten. Koninklijke Vereniging Stads-

werk Nederland. https://www.stadswerk.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=1847788

21

5.4

Dunnen van boomstructuren

In Westerveld zijn de bomen veelal aangeplant met een korte plantafstand. Dit had tot doel dat hierdoor in korte tijd een volle boomstructuur werd gecreëerd. Korte onderlinge plantafstanden hebben echter ook nadelen. Zo hebben bomen minder boven- en ondergrondse groeiruimte en ontstaat (mede daardoor) vaak meer dood hout. Daarnaast zorgen korte plantafstanden voor hogere kosten in het beheer. In het boombeheer zijn er meer te snoeien bomen, maar ook het maaien van bermen is lastiger. De gemeente gaat daarom op sommige locaties de boomstructuren uitdunnen. Dit betreft een éénmalige ingreep waarbij de bomen om-en-om worden verwijderd. Dit heeft tot resultaat: - de groeiruimte per boom neemt toe, waardoor de conditie verbetert; - door de grotere groeiruimte worden bomen ouder; - de kroonomvang en het eindbeeld van de bomen wordt niet kleiner. Het kronendak zal binnen enkele jaren weer gesloten zijn. Sterker nog, de kroonomvang zal zelfs toenemen; - de vorming van dood hout neemt af; - als de boom ziek, slecht of dood is en vervangen moet worden, is meer bovengrondse en ondergrondse ruimte beschikbaar, waardoor vervanging eenvoudiger en beter is uit te voeren.

22

6

Klachten en overlast

Wat voor de één een genot is, kan voor de ander een bron van ergernis zijn. Zo ook bij bomen: de één geniet van de schaduw die bomen bieden, terwijl de buurman het liefst de zon in huis heeft. Evenzo; waar de één geniet van de pracht van een boom vol vogels, ervaart de ander overlast door bloesem, bladafval of vogelpoep.

6.1

Subjectief

Overlast is dus een subjectief begrip. Het is erg persoonlijk en hoeft niet door iedereen te worden gedeeld of hetzelfde te worden beleefd. Bij overlast kan gedacht worden aan de val van blad, vruchten en zaden, schaduw, overhangende takken enzovoorts. Bomen zijn onmisbaar voor een gezond en prettig leefklimaat. De gemeente vindt dus dat bewoners de mindere kanten in veel gevallen moeten accepteren. Het algemene be- afb. 5: de één ervaart schaduw als hinderlijk, de ander vindt dit prettig lang van bomen is dan belangrijker dan de (veelal individuele) ervaring van overlast.

6.2

Overlast en de wet

In artikel 5:37 van het Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat een eigenaar geen onrechtmatige hinder mag toebrengen aan de buren. Daarbij wordt gesproken over licht, lucht of het verspreiden van rumoer en stank. Hinder is echter een subjectief criterium, niet iedere vorm van hinder is immers onrechtmatig. In het verleden zijn diverse rechterlijke uitspraken geweest over deze hinder. Belangrijke factoren zijn de aard, duur en de ernst van overlast. In artikel 5:44 van het Burgerlijk Wetboek wordt het burenrecht beschreven. Op grond van dit artikel kan een eigenaar vragen om overhangende takken of doorschietende wortels te verwijderen of mag hij deze zelf verwijderen. De gemeente is verplicht om hieraan mee te werken, tenzij het ten koste gaat van de kwaliteit van de boom.

6.3

Beleidsregels overlast

De algemene beleidsregel met betrekking tot overlast luidt: de gemeente kapt en rooit vrijwel nooit bomen vanwege overlast. In uitzonderlijke gevallen zal de gemeente overlast proberen te verminderen of weg te nemen door een alternatieve maatregel zoals snoei. Kap is de laatste optie. De gemeente gaat als volgt om met overlast: - De gemeente snoeit of kapt geen bomen bij overlast door schaduw. Bomen zorgen per definitie voor schaduw. De één ervaart dit als prettig maar de ander juist niet. Alleen deze subjectiviteit al maakt het onmogelijk om iedereen tevreden te stellen. Snoeimaatregelen, zoals het toppen of uitlichten van een kroon, zijn geen duurzame oplossing en dit gaat ten koste van de verschijningsvorm van de boom.

23

-

-

-

-

-

-

De gemeente voert geen maatregelen uit bij overlast door blad, bloesem, zaden, vruchten, of uitwerpselen van dieren. Deze eigenschappen horen van nature bij bomen. Daarnaast is de overlast in de meeste gevallen beperkt tot enkele weken in het jaar. Ook zijn deze bomen (bijvoorbeeld eiken, esdoorns of lindes) belangrijk voor de biodiversiteit. De gemeente voert geen maatregelen uit bij overlast door allergieën. Bij deze vorm van overlast is moeilijk te achterhalen om welke bomen het gaat. Daarnaast kan de overlast niet effectief worden bestreden, doordat bijvoorbeeld pollen ook over grote afstand kunnen worden vervoerd. De gemeente voert geen maatregelen uit bij overlast door honingdauw (plak). Honingdauw kan eenvoudig worden verwijderd van auto’s of bijvoorbeeld een tuinset. Ook zijn de desbetreffende bomen van groot belang voor de biodiversiteit. De gemeente voert geen maatregelen uit aan bestaande bomen bij verminderde opbrengst van zonnepanelen. De waarde van bomen is veel breder dan die van zonnepanelen (opwekken van duurzame energie). Het algemene belang is daarbij dus groter dan het individuele belang. Bij bestaande bomen moet de inschatting al voor de plaatsing van zonnepanelen worden gemaakt. In een situatie met nieuwe bomen kan de gemeente wel rekening houden met zonnepanelen, door bomen van de 2e of 3e grootte te planten of door de bomen afb.

6: bewoners moeten bij de aanleg van zonnepaneaan één zijde van de weg te planten. De gemeente snoeit terughoudend bij len zelf rekening houden met bomen overlast door overhangende takken. Bewoners moeten dit aanvragen bij de gemeente en de gemeente zal de snoei meenemen in de eerstvolgende snoeironde. Bewoners zijn zelf verantwoordelijk voor het verwijderen of voorkomen van overlast door doorschietende wortels. Bewoners moeten daarvoor contact opnemen met de gemeente. Het onjuist verwijderen van wortels kan tot instabiliteit of het afsterven van de boom leiden. De gemeente probeert overlast door wortelopdruk op gemeentelijk eigendom te voorkomen. Zie paragraaf 6.6.

Overlast is vaak te wijten aan keuzes uit het verleden. De verkeerde boomsoort, een ontoereikende groeiplaats of een boom op de verkeerde plek. Kortom: ‘De juiste boom op de juiste plaats met de juiste groeiplaatsomstandigheden.’

24

6.4

Stroomschema overlast

De beleidsregels rond overlast zijn samengevat in onderstaand schema.

afb. 7: stroomschema overlast

6.5

Uitzonderingen

In sommige gevallen kunnen er vele vormen van overlast voorkomen op één locatie. Daarnaast kan de overlast door bijvoorbeeld vruchten of zaden leiden tot gevaarlijke situaties. In die uitzonderlijke situaties kan de gemeente toch kiezen voor een maatregel. De gemeente doet dit zeer terughoudend, uitsluitend in situaties met: - zware mate van overlast; - verschillende vormen van overlast; - grote groep belanghebbenden.

6.6

Bestratingsopdruk bij de gemeente

Bij trottoirs, maar bij fietspaden of zelfs autowegen kan bestratingsopdruk voorkomen. De gemeente inventariseert de wortelopdruk bij de BVC. De registratie vindt plaats als er sprake is van een reëel struikelgevaar (verschil van minimaal 2 cm onderling hoogteverschil tussen de verhardingselementen). Bewoners kunnen zelf ook melding doen van dergelijke opdruk. Na afloop van de BVC worden de locaties geanalyseerd met de wegbeheerders. Vervolgens wordt per situatie bepaald hoe en wanneer de opdruk wordt verholpen: - lokale bestratingsopdruk wordt verholpen. Indien nodig wordt oppervlakkige beworteling verwijderd, waarna de bestrating wordt geëgaliseerd; - wanneer binnen een jaar een reconstructie plaatsvindt, wordt de bestratingsopdruk niet direct verholpen, maar wordt gewacht tot de reconstructie;

25

-

-

bij structurele en grootschalige bestratingsopdruk zoekt de gemeente een technische oplossing om de overlast te verhelpen. Dit is maatwerk. Het kan bijvoorbeeld resulteren in het vergroten van de boomspiegel, omleggen van de verharding, aanbrengen van halfverharding of herinrichting van het wegprofiel; soms is ook een technische oplossing niet mogelijk. In deze gevallen kiest de gemeente, bij wijze van uitzondering, afb. 8: bomen en verharding zijn vaak geen goede comvoor het vervangen van de bomen. binatie Daarbij gelden de volgende overwegingen: o bomen uit de Boomstructuur en van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld worden niet vervangen vanwege bestratingsopdruk, tenzij deze een toekomstverwachting hebben van < 10 jaar; o bomen buiten de bebouwde kom worden in principe niet verwijderd. Bij deze bomen is het risico lager door een lagere gevaarzetting. o bomen zonder een specifieke beleidsstatus kunnen worden vervangen. Herinrichting van het dwarsprofiel is hier niet aan de orde. De gemeente let bij de nieuwe boomsoort goed op tolerantie voor verharding (zie paragraaf 8.6).

Het vervangen van de bomen of een technische oplossing wordt altijd uitgevoerd in overleg met de belanghebbende disciplines, zoals de verhardingen, nutsvoorzieningen, verlichting en riolering.

6.7

Bomen en inritten

Wanneer bomen te dicht bij in-/uitritten van bijvoorbeeld woningen of akkers staan, kan dit zorgen voor hinder. Als de veiligheid daardoor in het geding komt, meldt de bewoner dit bij de gemeente. De gemeente onderzoekt de locatie en treft waar mogelijk maatregelen. Daarbij hebben alternatieven (zoals bijvoorbeeld het plaatsen van spiegels of het verleggen van de inrit) de voorkeur boven het verwijderen van de boom. In nieuwe situaties houdt de gemeente rekening met de afstand tot in- en uitritten (zie hoofdstuk 8).

26

7

Bescherming – activiteiten rond bomen

In de openbare ruimte wordt regelmatig gewerkt. Als dit gebeurt in de buurt van bomen, is het belangrijk dat er goede regels zijn om schade aan bomen te voorkomen. Dit vraagt om een zorgvuldige benadering, zodat de kwaliteit van de bomen gewaarborgd blijft.

7.1

Werken rondom bomen (Bomenposter)

Rond bomen vinden er regelmatig activiteiten plaats. Het gaat dan meestal om werkzaamheden, maar het kan ook gaan om evenementen, bijvoorbeeld op de Brink in het dorp. Helaas komt het regelmatig voor dat bomen (onbedoeld) beschadigd raken. Activiteiten mogen geen bovengrondse of ondergrondse schade aan bomen veroorzaken. Ook mag er geen verdichting plaatsvinden van de groeiplaats. In eerste instantie gelden de basisregels uit de Bomenposter ‘Werken rondom bomen’ (zie Bijlage G). De basisregels worden als volgt samengevat: - de stam en beworteling van een boom worden beschermd door de kwetsbare boomzone af te zetten. Als dit niet mogelijk is, wordt de stam beschermd; - binnen de kroonprojectie mag geen materiaal of materieel worden geplaatst; - zonder expliciete toestemming mogen geen wortels worden beschadigd en mag de grond niet worden opgehoogd of afgegraven.

7.2

afb. 9: het treffen van eenvoudige maatregelen kan kapitaalvernietiging voorkomen

Bomen Effect Analyse

De gemeente kan vragen om een Bomen Effect Analyse (BEA). Deze wordt in overleg met de gemeente uitgevoerd. Een BEA brengt de effecten van veranderingen tijdig in kaart, formuleert randvoorwaarden en boombeschermende maatregelen en stelt indien nodig een planaanpassing voor. De BEA wordt verplicht gesteld bij grootschalige reconstructies en bouwplannen, of grootschalige vervanging van kabels en leidingen in de volgende situaties: - bomen van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld; - bomen uit de Boomstructuur. De standaardvraag van een BEA luidt: “Kunnen de bomen, in het perspectief van de voorgenomen werkzaamheden, in hun huidige verschijningsvorm en op deze standplaats, duurzaam behouden blijven?”.

7.3

Beschermen in het algemeen

Bomen in eigendom van de gemeente zijn ook daadwerkelijk van de gemeente. Het is dus niet toegestaan om, zonder expliciete toestemming, materialen aan gemeentelijke bomen te bevestigen, zoals een afrastering, bebording en dergelijke. Het bevestigen van materialen aan bomen kan (op de lange termijn) schadelijk zijn voor een boom, of kan ertoe leiden dat er vraatschade ontstaat aan de boom.

27

7.4

Handhaving en toezicht

De gemeente vindt bomen niet alleen op papier belangrijk, maar controleert buiten ook daadwerkelijk of de regels worden nageleefd. De boombeheerder en beleidsmedewerker, maar ook de BOA (buitengewoon opsporingsambtenaar) heeft de bevoegdheid om het werk stil te leggen bij zichtbare beschadiging van bomen. Gemeentelijke bomen kunnen moedwillig of per ongeluk beschadigd raken door derden. Bij voldoende bewijslast gelden de sancties zoals opgenomen in paragraaf 4.5 of kan een schadetaxatie worden uitgevoerd. De gemeente zal, indien nodig, aangifte doen bij de politie. In het geval van werkzaamheden naar aanleiding van een Bomen Effect Analyse controleert de boombeheerder of de maatregelen en randvoorwaarden worden nageleefd. Soms (vanuit advies in een BEA) kan dit worden gedaan door een speciale ‘Toezichthouder Bomen’.

7.5

Waardebepaling en schadetaxaties

Een waardebepaling wordt uitgevoerd om de financiële waarde van bijvoorbeeld een waardevolle en beschermwaardige boom situatie te onderbouwen. Dit maakt, via een speciaal rekenmodel, de monetaire waarde van een boom inzichtelijk. Een waardebepaling kan worden gebruikt om gekapte bomen te compenseren. In een uiterst geval kan het namelijk zo zijn dat een beschermde boom moet worden gekapt vanwege het belang van bijvoorbeeld nieuwbouw. Een schadetaxatie wordt uitgevoerd als een gemeentelijke boom is (opzettelijk) beschadigd. Het schadebedrag kan worden verhaald op de veroorzaker. De ernst van de schade bepaalt de hoogte van het schadebedrag. Het kan hierbij gaan om allerlei soorten schades: aan wortels, stam of kroon. Veroorzakers van de schade kunnen zowel (onder)aannemers als particulieren zijn. Het komt helaas voor dat gemeentelijke bomen worden ‘vergiftigd’, door het toedienen van bijvoorbeeld schadelijke stoffen. In deze gevallen wordt ook een taxatie uitgevoerd. Een waardebepaling en/of schadetaxatie wordt uitgevoerd aan de hand van de meest recente Richtlijnen NVTB. Het uitgekeerde schadebedrag moet ten goede te komen aan het onderhoudsbudget van de bomen.

7.6

Stroomschema werken rond bomen

In onderstaand schema zijn de situaties en bijbehorende maatregelen weergegeven.

afb. 10: stroomschema werkzaamheden rond bomen

28

8

Ontwerp en aanplant – nieuwe bomen

In dit hoofdstuk zijn de beleidsregels opgenomen met betrekking tot ontwerp en aanplant. De gemeente hanteert daarbij twee basisregels: - ‘De juiste boom op de juiste plaats met de juiste groeiplaatsomstandigheden.’ - ‘Kwaliteit gaat voor kwantiteit.’ Alle ontwerpplannen met daarin bomen in de openbare ruimte moeten worden getoetst aan de basisregels. Dat kan betekenen dat een gekapte boom niet wordt herplant, of dat in plaats van twee bomen één boom wordt teruggeplant met een goede groeiplaats. Ook kan dit betekenen dat de gemeente kiest voor kleinere soorten, als de groeiruimte niet toereikend is. De openbare ruimte is voortdurend in beweging. Anderzijds is er sprake van klimaatverandering (hittestress, droogte en zware buien), afname van de biodiversiteit en boomziektes van over de hele wereld. Deze ontwikkelingen hebben invloed op het gemeentelijke bomenbestand. Door goede regels over ontwerp en aanplant vergroot de gemeente waarde van haar bomen op tal van thema’s en worden veel problemen voorkomen.

8.1

Instandhouding van kwaliteit en kwantiteit

Uitgangspunt voor instandhouding van het bomenbestand is dat het aantal te planten bomen afgestemd wordt op de beschikbare onder- en bovengrondse groeiruimte. Dit zorgt voor een degelijk en vitaal bomenbestand.

8.2

Ontwerp met nieuwe bomen

Een ontwerpplan waarin bomen zijn opgenomen omvat ten minste een ontwerptekening (bovenaanzicht op schaal) met de verwachte kroonprojectie. Bij het ontwerp worden onderstaande zaken toegelicht: - boomstructuurniveaus – tot welk structuurniveau behoren de bomen? - omlooptijd – wat is de minimale omlooptijd? - eindbeeld – wat is het gewenste eindbeeld van de locatie en de bomen? - boomgrootte – welke boomgrootte wordt aangeplant? - boomsoort – welke boomsoorten staan er of komen in aanmerking? - benodigde groeiplaats – hoeveel m3 ondergrondse groeiplaats wordt er gerealiseerd? Het ontwerpplan heeft zowel betrekking op inpassing van bestaande bomen, als toepassing van nieuwe bomen. Onderstaande paragrafen geven de uitgangspunten om tot het ontwerpplan te komen.

8.3

Ontwerp met bestaande bomen

Bij een ontwerp voor een locatie met bestaande bomen, worden deze ingepast, tenzij: - het een boom betreft met een toekomstverwachting van minder dan 10 jaar; - het bomen betreft van de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld of bomen uit de Boomstructuur met een toekomstverwachting van minder dan 5 jaar; - het bomen betreft die schade veroorzaken aan bijvoorbeeld trottoirs of bebouwing die niet duurzaam kan worden weggenomen; - het verwijderen van bomen noodzakelijk is om de benodigde nutsvoorzieningen aan te leggen. Dit laatste geldt uitsluitend bij bomen die niet op de Kaart vergunningsplicht bomen Westerveld of de Boomstructuur zijn opgenomen. Iedere situatie is maatwerk en indien nodig kan de gemeente gemotiveerd afwijken van bovenstaande richtlijnen. 29

8.4

Groeiplaatsinrichting

De favoriete standplaats van een boom is in een bos of natuurgebied. Daar heeft een boom voldoende bovengrondse én ondergrondse ruimte om uit te groeien en daar is doorgaans voldoende vocht en voedsel beschikbaar. Het heeft dus de voorkeur om bomen aan te planten in een zogenaamde ‘open groeiplaats’. Daarbij heeft beplanting de voorkeur boven gazon of ruw gras. Het aanplanten van bomen in woonwijken, ingesloten door bestrating en kabels en leidingen, is dus verre van ideaal. Om toch bomen in de verharding te kunnen planten, afb. 11: het planten van bomen in een ‘open groeiplaats’ kan de gemeente ervoor kiezen om een heeft de voorkeur boven planten in verharding. substraat toe te passen zoals bomengranu- (links) Deze paardenkastanjes (waren) even oud laat of bomenzand. Indien nodig wordt groeiplaatsverbetering toegepast door het uitwisselen van grond of het verbeteren van de bestaande bodem. In sommige gevallen (bijvoorbeeld in een dorpskern) is het ook met gebruik van substraten niet mogelijk om bomen te planten. In die gevallen kan de gemeente kiezen om een fysieke groeiplaatsconstructie aan te brengen. In een uiterst geval kunnen bomen in een bak worden geplaatst.

8.5

Groeiplaats en aanplantmaten

In onderstaand overzicht zijn de richtlijnen voor de groeiplaats opgenomen. Deze zijn afb. 12: het planten van bomen in de verharding vergt de afhankelijk van het structuurniveau. De inves- nodige inspanningen en investeringen tering in de groeiplaats van een boom in de hoofdstructuur is groter dan die in een nevenstructuur. Daarnaast is de gewenste aanplantmaat opgenomen. Het betreft de stamomtrek op 1,0 meter hoogte. Structuurniveau Hoofdstructuur Nevenstructuur Overige bomen Vormbomen