Bijlage T11 Onderzoek ontplofbare oorlogsresten
Tekst van het document
War Diaries geallieerde troepen Behalve stukken met betrekking tot de luchtoorlog beheren de | National Archives | tevens rapporten en overige documenten van het Britse leger. Wanneer sprake is van het mogelijk plaatsvinden van geallieerde artilleriebeschietingen, maar bijvoorbeeld ook grondgevechten (al dan niet van geringe omvang) wordt | conform het | CS | -VROO onderzoek | verricht | in de collectie | War Diaries, | als het ONDERZOEK | 26 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE plaatsvinden of uitblijven van deze artilleriebeschietingen of grondgevechten niet voldoende door andere bronnen kunnen worden bewezen. Uit het geraadpleegde archief- en bronnenmateriaal zijn geen aanwijzingen naar voren gekomen voor de betrokkenheid van Britse eenheden bij | de bevrijding van Havelte. Derhalve is het niet noodzakelijk gebleken verdere Britse War Diaries te raadplegen. 2.12 | Bundesarchiv/Militärarchiv Conform aan het CS-VROO worden de collecties van de | Luftwaffenführungsstab | geraadpleegd voor informatie over luchtaanvallen en bombardementen, al dan niet uitgevoerd door de | Luftwaffe. Het gaat om onderstaande collecties, waarvan de RM7 een aanvulling vormt op de RL2. Deze collecties bevatten meldingen over bomafworpen op Nederlands grondgebied vanaf de Duitse inval op 10 mei 1940 tot 10 | 2 november 1941.
RL 2 Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RL2 | 205 | Luftlageberichte mei 1940 - november 1941 | Nee, | geen | (aantoonbare) t/m | betrekking | op | het 269 | projectgebied. RM7 Luftwaffenführungsstab, Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RM7 | 344 | Luftlageberichte augustus - november 1940 | Nee, | geen | (aantoonbare) t/m | betrekking | op | het 353 | projectgebied. 2.13 | The National Archives and Records Administration, Washington D.C. (NARA) Conform het CS-VROO wordt de toegang RG18 | World War II Combat Operations Reports 1941 | -1946 geraadpleegd in de National Archives and Record Administration. Indien uit deze toegang of uit andere BB26-094-OC-01 bronnen | blijkt | dat | het | onderzoeksgebied | getroffen | is | door | luchtaanvallen | met | afwerpmunitie uitgevoerd | door | de | United | States | Army | Air | Forces | , | worden | de | relevante | inventarisnummers geraadpleegd, met als doel | het vaststellen van het aantal, de hoofd | - en subsoort, gewichtsklasse en het type ontsteker(s) van de afwerpmunitie die tijdens de desbetreffende luchtaanval is ingezet, en op de inslaglocaties daarvan. Uit het primair bronmateriaal blijkt de omgeving van het projectgebied op 24 maart 1945 door een luchtaanval door de | United States Army Air Force | is getroffen.
De relevante informatie over de luchtaanval bleek zich in de collectie RG243 te bevinden. Toeg.nr. | Inv.nr. | Omschrijving | Relevant RG243 | 150 | Damage Assessment Report: Steenwijk | Ja In de collectie van NARA wordt tevens gekeken naar eventueel beschikbare geallieerde stafkaarten, waarop | (Duitse) | verdedigingswerken | zijn | ingetekend | (zogeheten | Defense | Overprints). | Indien ONDERZOEK | 27 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 28 2 beschikbaar zijn deze kaarten gebruikt ter ondersteuning bij de uitvoering van de analyse van het luchtfotomateriaal. Voor het projectgebied waren de volgende Defense Overprints beschikbaar: Toeg.nr Inv.nr Omschrijving Relevant RG 331 - Havelte, 6 March 1945 Ja Indien sprake is van het mogelijk plaatsvinden van artilleriebeschietingen en/of grondgevechten door Amerikaanse troepen die niet (voldoende) beschreven worden door overige bronnen, worden eveneens War Diaries van de betrokken eenheden geraadpleegd. Uit het geraadpleegde archief- en bronnenmateriaal zijn geen aanwijzingen naar voren gekomen voor de betrokkenheid van Amerikaanse eenheden bij de bevrijding van Havelte . Derhalve is het niet noodzakelijk gebleken verdere Amerikaanse War Diaries te raadplegen.
2.14 Getuigenverklaringen In overleg met de opdrachtgever wordt bepaald of getuigen worden gehoord. Dit wordt conform het CS-VROO gerapporteerd. Indien getuigen worden gehoord dient een schriftelijke getuigenverklaring te worden opgesteld en getekend door de getuige en / of door ee n vertegenwoordiger van de opdrachtgever die bij het horen van de getuige aanwezig is. Een getuigenverklaring wordt opgenomen als bijlage bij het rapport. Deze getuigenverklaringen staan los van getuigenverklaringen aangetroffen in bijvoorbeeld literatuur of archiefstukken. Voor het voorliggende onderzoek conflictperiode zijn er geen getuigen gehoord, daar er geen getuigen zijn aangedragen door de opdrachtgever/geen getuigen gevonden zijn. 2.15 Kadaster In het kader van het onderzoek naar contra-indicaties wordt in elk geval naoorlogs kaartmateriaal uit het archief van het kadaster geraadpleegd met het doel om naoorlogse ruimtelijke ontwikkelingen in kaart te brengen, conform het CS-VROO. 2.16 Library and Archives Canada (LAC) Wanneer uit het overige bronnenmateriaal blijkt dat binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de mogelijke inzet van Canadese troepen, worden tevens Canadese War Diaries geraadpleegd.
Wanneer mogelijk wordt dit gedaan via de website van Project 44 (https://map.project44.ca/), waarbij via een kaartweergave de positie van verschillende Canadese eenheden op verschillende data wordt weergegeven, inclusief de War Diary op die datum. Indien er op deze manier geen War Diaries beschikaar zijn, wordt de collectie War Diaries – Second World War geraadpleegd op de website van Library and Archives Canada (LAC). Deze collectie bevat een veelheid aan War Diaries van Canadese eenheden die op het Europese vasteland zijn ingezet, op verschillende bevelniveaus. Daarnaast kan de collectie van Héritage Canadiana gebruikt worden voor dit doel. Voor voorliggend onderzoek conflictperiode zijn op project44.ca en/of in de collectie van het LAC en/of in de collectie van Héritage Canadiana onderstaande stukken geraadpleegd: BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 29 2 Reference Box. Nr.
Omschrijving Relevant RG24-C-3 T-12562 1st Canadian Armoured Car Regiment (Royal Canadian Dragoons) Ja 2.17 Overige bronnen Ter aanvulling van de bronnen geraadpleegd conform het CS -VROO zijn tevens enkele relevante persberichten, websites, landkaarten en andere aanvullende bronnen geraadpleegd: ahn.nl; beeldbankwo2.nl; gahetna.nl; google earth; historischevereniginghavelte.nl; kadaster.nl; maps.google.com; pdok.nl; topotijdreis.nl; tracesofwar.com; vergeltungswaffen.nl; verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl. 3. | BRONNENANALYSE 3.1 | Algemeen In dit hoofdstuk is het resultaat opgenomen van de beoordeling en evaluatie van het in het vorige hoofdstuk geïnventariseerde bronnenmateriaal. 3.2 | Chronologische gebeurtenissenlijst Hieronder is een overzicht opgenomen van de verschillende oorlogshandelingen die, blijkens de geraadpleegde | bronnen, hebben plaatsgehad in (de omgeving van) het projectgebied. In de kolom ‘relevantie’ | wordt besproken in hoeverre de gebeurtenis is beschouwd als | zijnde van invloed op het huidige projectgebied en daardoor kan worden beschouwd als een indicatie | of contra-indicatie voor de aanwezigheid | van | ontplofbare | oorlogsresten. | Conform | het | CS-VROO | worden | de | verschillende oorlogshandelingen/indicaties vertaald naar een locatie in de huidige topografie.
Waar sprake is van onduidelijkheid | of | onbetrouwbaarheid | in | de | locatieverwijzing | of | andere | elementen | van | een melding/oorlogshandeling wordt dit beschreven. Locatieverwijzingen uit geschreven bronnen worden ongewijzigd overgenomen, tenzij sprake is van een dergelijke verschrijving/afwijkende spelling dat deze onleesbaar of onduidelijk is. | Wanneer sprake is van twijfel over de daadwerkelijke locatie en of dit betrekking heeft op het projectgebied wordt dit beschreven. | 3 Datum | Gebeurtenis | Relevantie Meidagen | (10- | Uit | kaartmateriaal | van | het | NIMH | blijkt | dat | de | Relevant. | Het 15 mei) 1940 | gemeente Havelte zich gedurende de meidagen van | projectgebied | wordt 1940 | niet | in | de | omgeving | van | een | Nederlandse | zonder verdedigingslinie | bevindt. | Daarnaast | zijn | er | geen | oorlogshandelingen | door Nederlandse | eenheden | in | de | gemeente | de | Duitsers | bezet. | Dit gestationeerd.3 | vormt een contra-indicatie voor | het | mogelijk Na de start van de Duitse aanval op 10 mei 1940 | achterblijven | van | OO weten de | Duitse | troepen binnen enkele | uren de | binnen het projectgebied. belangrijke Nederlandse | ‘Q | -verdedigingslijn’ | in de | BB26-094-OC-01 noordelijke provincies te doorbreken.
Derhalve kiest | Deze | gebeurtenis | wordt | in het Nederlandse opperbevel omstreeks 10:35 uur | meerdere | bronnen | genoemd. | De ervoor | om | alle | Nederlandse | eenheden | in | de | melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. provincies Friesland, Groningen en Drenthe op de Wonstelling bij de Afsluitdijk terug te trekken. | 4 De terugtocht van de Nederlandse troepen heeft tot gevolg | dat | de | Duitsers | hun | opmars | door | de noordelijke provincies vrijwel ongehinderd kunnen voortzetten. Tussen 15:00 en 18:00 uur passeren Duitse | militairen | onderweg | naar | Steenwijk | de gemeente Havelte.5 3 NIMH, toeg.nr. 492. inv. nr. 7. 4 H. Amersfoort en P. Kamphuis, | Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied | (‘s-Gravenhage 2012) 322. 5 NIMH, toeg.nr. 492. inv. nr. 7. ONDERZOEK | 30 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie Uit de lijst van schademeldingen blijkt dat geen panden binnen de gemeente Havelte schade oplopen als gevolg van oorlogshandelingen gedurende de meidagen.6 3 Figuur 8: Uit kaartmateriaal van het NIMH blijkt dat Duitse troepen (rode aantekeningen) tussen 15:00 en 18:00 uur de gemeente Havelte (groene pijl) passeren onderweg naar Steenwijk. Bron afbeelding: NIMH, toeg. nr. 492, inv. nr. 7. 25 juli 1940 | Omstreeks 21:30 uur meldt de burgemeester van | Niet | relevant.
| Het Havelte de vondst van één onontplofte granaat bij het | Hunnehuis bevindt zich op Hunnehuis.7 | 1,5 kilometer afstand van het projectgebied. BB26-094-OC-01 Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 7 | november | Omstreeks 07:00 uur melden de Duitse autoriteiten | Niet | relevant. | De | locatie 1940 | het neerkomen van drie brisantbommen, waarvan | van | het | bombardement twee blindgangers, in een weiland te Havelte. De | bevindt zich op minimaal inslagen zorgen niet voor schade.8 | twee | kilometer | afstand van het projectgebied. Volgens de veldwachter van Havelte komen de drie brisantbommen neer in een weiland van A. Eshuis aan 6 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 319 7 NA, toeg. nr. 2.04.53.15, inv. nr. 46. 8 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. ONDERZOEK | 31 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie de Anserweg te Uffelte. De blindgangers worden door | Deze | gebeurtenis | wordt | in het Duitse leger geruimd.9 | meerdere | bronnen | genoemd. | De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 3 | december | De | Duitse | autoriteiten | ruimen | in | de | gemeente | Niet aantoonbaar relevant.
1940 | Havelte twaalf Nederlandse brisantpantsergranaten | Op basis van de melding van 4,7 cm pantserafweergeschut.10 | kan de exacte locatie van de | ruiming | niet | worden vastgesteld. Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 1941 1941 | In | 1941 | vinden | er, | voor | zover | bekend, | geen | Relevant. | Dit | vormt | een noemenswaardige oorlogshandelingen plaats binnen | contra-indicatie | voor | het | 3 of in de omgeving van het projectgebied. | achterblijven | van | OO binnen het projectgebied. 1942 1942 | In | 1942 | vinden | er, | voor | zover | bekend, | geen | Relevant. | Dit | vormt | een noemenswaardige oorlogshandelingen plaats binnen | contra-indicatie | voor | het of in de omgeving van het projectgebied. | achterblijven | van | OO binnen het projectgebied. 1943 4 - 5 mei 1943 | Volgens de burgemeester van Havelte komen in de | Niet relevant. De locaties nacht van 4 op 5 mei 1943 op twee locaties te Havelte | van de inslagen bevinden BB26-094-OC-01 brisantbommen neer: 11 | zich | op | 1,5 | kilometer afstand | van | het Twee bominslagen in een rogge | -akker in het | projectgebied.
buurtschap Schier; Twee bominslagen in de directe omgeving | Deze | gebeurtenis | wordt | in van de panden Dorp | H.251 en | H.256 (thans | meerdere | bronnen | genoemd. | De Turfweg 6 en Schierbosweg 7) | te Havelte. De | melding | wordt | als | betrouwbaar panden lopen hierdoor lichte schade op. | 12 | ingeschat. December | Na | meerdere | maanden | van | bouwwerkzaamheden | Relevant. | De | locatie | van 1943 | door o.a. Joodse dwangarbeiders en de | Organisation | het | projectgebied | maakt Todt | wordt deze maand de eerste startbaan van | onderdeel | uit | van | de 9 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1333. 10 NA, toeg. nr. 2.13.210, inv. nr. 23. 11 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1333. 12 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 427-428. ONDERZOEK | 32 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 33 3 13 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73 -03, inv. nr. 1546. 14 P. Grimm, Vliegvelden in oorlogstijd: Nederlandse vliegvelden tijdens de bezetting en bevrijding 1940 -1945 (Den Haag 2009) 180- 181. 15 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73 -03, inv. nr. 427-428. 16 NIMH, toeg. nr. 575, inv. nr. 199 & 205. Datum Gebeurtenis Relevantie vliegveld Havelte voltooid.
13 Het vliegveld huisvest verschillende Duitse nachtjagereenheden om geallieerde bommenwerpers richting Duitsland te onderscheppen.14 Om ruimte te maken voor de aanleg van het vliegveld en bijbehorende infrastructuur als barakken en bunkers worden op last van de Duitsers een groot aantal woningen in Havelte gesloopt. Daarnaast worden meerdere panden gevorderd door Duits luchtmachtpersoneel.15 Het projectgebied bevindt zich in de zuidwestelijke hoek van het vliegveld . In het projectgebied eindigt een smalspoor, het zogenaamde ‘Tom Poeslijntje’ , waarop grondstoffen en brandstof naar het vliegveld worden aangevoerd. Gedurende 1944 worden binnen het projectgebied meerdere ‘Tankstelle’ aangelegd voor de opslag van brandstof. Het noordelijk deel van het projectgebied grenst aan de rolbaan. Dit is een wegennet van straatklinkers die het voor taxiënde toestellen mogelijk maakt de startbaan te bereiken.16 infrastructuur van het vliegveld Havelte. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen genoemd. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. Figuur 9: Binnen en nabij het projectgebied bevinden zich de volgende objecten: 1) Smalspoor 2) Hangar 3) Brandstofopslag 4) Rolbaan. Luchtfotonummer: 4024.
Datum | Gebeurtenis | Relevantie 1944 3 | februari | Omstreeks 11:00 uur komen in de gemeente Havelte | Niet | relevant. | De 1944 | op | meerdere | locaties | brisantbommen | neer. | Het | inslaglocaties | bevinden betreft de volgende locaties: | zich | elk | op minimaal | 1,5 kilometer afstand van het Twee bommen bij de weg Havelte-Veendijk in | projectgebied. het buurtschap Eursinge; Zeven | bommen | in | akkerland | in | het | Deze gebeurtenis wordt in slechts buurtschap Eursinge; | één | primaire | bron | genoemd. Vijf bommen in akkerland in het buurtschap | Echter, | het | betreft | hier | een De Wijk.17 | officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 8 mei 1944 | Omstreeks 11:04 uur stort | volgens de Studiegroep | Niet relevant. De crashsite Luchtoorlog 1939 | – | 1945 | een | Boeing | B-17 | Flying | bevindt zich op minimaal Fortress | bommenwerper, | gevlogen | door | Second | 1,8 kilometer afstand van Lieutenant | D.A. Smith | van | 306th Bombing Group / | het projectgebied. 367th Bombing Squadron | , neer in het buurtschap Darp te Havelte. | 18 | Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | genoemd. | De | 3 melding | wordt | als | betrouwbaar Volgens | de | burgemeester | van | Havelte | komt | het | ingeschat. vliegtuig neer bij het buurtschap Eursinge te Havelte. Alle inzittenden komen bij de crash om het leven.
| 19 15 | augustus | Omstreeks 13:30 uur stort volgens de Studiegroep | Niet relevant. De crashsite 1944 | Luchtoorlog | 1939 | – 1945 | een | Consolidated | B-24 | bevindt zich op minimaal Liberator | bommenwerper, | gevlogen | door | First | vier kilometer afstand van Lieutenant J. Suchiu van 466th Bombing Group / 787th | het projectgebied. Bombing | Squadron, | neer | in | het | buurtschap Wapserveen te Havelte.20 | Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | genoemd. | De Volgens | de | burgemeester | van | Havelte | komt | het | melding | wordt | als | betrouwbaar BB26-094-OC-01 staartstuk | van | het | vliegtuig | in | het | buurtschap | ingeschat. Wapserveen neer als gevolg van een luchtgevecht. | 21 16 | augustus | Het | Nederlandse | verzet | houdt | aan | de | hand | van | Relevant. | Binnen | het 1944 | kaartmateriaal | de | geallieerde | autoriteiten | op | de | projectgebied | zijn hoogte van Duitse activiteiten en uitbreidingen | op | meerdere Duitse militaire vliegveld | Havelte. | Op | deze | datum | wordt | objecten ingetekend. onderstaande schets opgesteld.22 Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een 17 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1333. 18 SGLO. Verliesregister T3655. 19 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1065. 20 SGLO. Verliesregister T3932.
21 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1065. 22 NIMH, toeg. nr. 575, inv. nr. 205. ONDERZOEK | 34 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 3 Figuur 10: Volgens het Nederlands verzet bevinden zich binnen het projectgebied een smalspoor en meerdere brandstoftanks (nummer 37). Bron afbeelding: NIMH, toeg. nr. 575, inv. nr. 205. 4 | – | 13 | In de periode van 4 tot en met 13 september 1944 | Relevant. De locatie van september | voert | de | RAF | gedurende | zeven | opeenvolgende | het projectgebied behoort 1944 | nachten bombardementen uit op vliegveld Havelte. | tot | het | doelwit | van | de Het | betreft | bombardementen | door | De | Havilland | Britse bombardementen. Mosquito bommenwerpers van No 105 Squadron / No 8 Group.23 | Op het luchtfotomateriaal van | 17 | september | 1944 Uit de Operations Record Books van Bomber Command | zijn | twee | onbekende blijkt dat gedurende deze periode in totaal 60 | De | verstoringenBB26-094- OCbinnen | het -01 Havilland Mosquito bommenwerpers richting Havelte | projectgebied | zichtbaar. vertrekken. De bommenwerpers werpen een totale | Hier | wordt | bij | de bommenlast van 132x 500 Ib MC op het vliegveld af. | 24 | luchfotoanalyse | in hoofdstuk | 4 | verder | op ingegaan.
Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | genoemd. | De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 23 G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog (2 dln., z.p., z.j.) 290. & T. Eversteijn, Bombardementen, raketbeschietingen, neergekomen V-wapens en militaire vliegtuigverliezen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (z.p. 2011) 2242. 24 The National Archives, AIR 14 / 2679 ONDERZOEK | 35 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie 16 | – | 17 | In de nacht van 16 op 17 september 1944 voeren vijf | Relevant. De locatie van september | De | Havilland | Mosquito | en | 50 | AVRO | Lancaster | het projectgebied behoort 1944 | bommenwerpers van | No 1 Group | een grootschalig | tot | het | doelwit | van | het bombardement uit op vliegveld Havelte. In totaal | Britse bombardement. wordt een bommenlast van 536x 500 Ib MC en 460x 500 Ib GP op het vliegveld afgeworpen.25 | Op het luchtfotomateriaal van | 17 | september | 1944 Volgens | de | auteur | Meijers | werpen | de | Britse | zijn | twee | onbekende bommenwerpers | in | totaal | 222 | ton | aan | verstoringen | binnen | het brisantbommen op het vliegveld af. | 26 | projectgebied | zichtbaar. Hier | wordt | bij | de luchfotoanalyse | in hoofdstuk | 4 | verder | op ingegaan. Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere bronnen genoemd.
De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 3 26 | december | Omstreeks 12:45 uur voeren acht | Hawker Typhoon | Niet | relevant. | Het 1944 | jachtbommenwerpers van No 198 Squadron een armed | betreffende | kaartvak reconnaissance uit boven de regio Meppel. | 27 | bevindt | zich | op | 1,2 kilometer afstand van het Volgens | de | Operation | Record | Books | van | het | projectgebied. | Daarnaast betreffende | Squadron | voeren | de | toont | het jachtbommenwerpers | in | kaartvak | Z.9666 | een | luchtfotomateriaal van 24 raketaanval uit op een zestal houten barakken ten | maart 1945 geen inslagen noorden van | een | spoorlijn. In totaal | worden | 36x | van | raketten | binnen | of raketten van 60 Ib verschoten. Daarnaast worden de | nabij het projectgebied. doelwitten met boordkanonnen beschoten. | 28 Deze | gebeurtenis | wordt | in BB26-094-OC-01 meerdere bronnen genoemd. De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 1945 6 maart 1945 | Van deze datum is een Defense Overprint | beschikbaar | Relevant. Er bevinden zich voor de regio Havelte. Op het kaartmateriaal zijn in | geen | militaire | objecten de directe omgeving van het projectgebied meerdere | binnen het projectgebied. Duitse militaire objecten ingetekend. Het betreft o.a.
| Dit | vormt | een | contra | - wapenopstellingen, loopgraven en opstellingen van | indicatie voor het mogelijk 25 The National Archives, AIR 14 / 2679 26 A. Meijers, They were all over the sky: een kroniek over de Amerikaanse bombardementen gedurende Market Garden – september 1944 (Utrecht 2019) 18-19. 27 The National Archives, AIR 37 / 716. 28 The National Archives, AIR 27 / 1170. ONDERZOEK | 36 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie luchtafweergeschut. | Binnen | het | projectgebied | achterblijven | van | OO bevinden zich geen objecten. Wel staat met pen | binnen het projectgebied. ‘Track end’ geschreven als verwijzing naar het einde van het smalspoor in het projectgebied.29 | Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 3 Figuur 11: De Defense Overprint (helaas in slechte kwaliteit) toont geen militaire objecten binnen het projectgebied. Wel staat in zwart de tekst ‘Track end’ geschreven bij het projectgebied (witte pijl). Bron afbeelding: NARA, toeg. nr. RG 331. 24 maart 1945 | Omstreeks 09:00 uur voeren 114 Boeing B-17 Flying | Relevant. De locatie van Fortress | bommenwerpers van 95th, 100th en 390th | het projectgebied behoort Bomb Group / U.S.
8th Air Force | een grootschalig | tot | het | doelwit | van | het bombardement uit op vliegveld Havelte.30 | Amerikaanse BB26-094-OC-01 bombardement. Uit | de | Damage | Assessment | Report | van | het Amerikaanse bombardement blijkt dat de volgende | Op het luchtfotomateriaal bommenlast wordt afgeworpen: 31 | van 24 maart 1945 bevindt zich op 130 meter afstand 516x 500 Ib GP; | van het projectgebied één 1.446x 150 Ib GP; | inslagkrater | van 1.319x 100 Ib GP. | afwerpmunitie. Volgens het rapport worden als gevolg van de 3.381 afgeworpen brisantbommen minstens 1.450 kraters | Deze | gebeurtenis | wordt | in waargenomen. Het Amerikaanse rapport concludeert | meerdere bronnen genoemd. De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 29 NARA, toeg. nr. RG 331. 30 NARA, toeg. nr. RG243, inv. nr. 150. 31 NARA, toeg. nr. RG243, inv. nr. 150. ONDERZOEK | 37 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie dat de landingsbaan van het vliegveld nagenoeg is verwoest.32 De auteur Grim stelt dat ondanks de vernietigende werking | van | het | Amerikaanse | bombardement | de Duitsers | alsnog | proberen | het | vliegveld | weer operationeel te krijgen.33 30 maart 1945 | De burgemeester van Havelte meldt de aanwezigheid | Niet | aantoonbaar van | één | vliegtuigbom | bij | de | Boschkampsbrug. | relevant.
| Hoewel | de Daarnaast bevinden zich volgens het rapport zes | Boschkampsbrug zich op brisantbommen in verschillende gebouwen.34 | twee | kilometer | afstand van | het | projectgebied bevindt, kunnen op basis van de bron geen exacte locaties | van | de | overige ‘zes | brisantbommen’ worden vastgesteld. 3 Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 7 april 1945 | Omstreeks 15:45 uur stort volgens de Studiegroep | Niet | aantoonbaar Luchtoorlog 1939 | – 1945 een | Supermarine Spitfire | relevant. | Het | is | niet jachtbommenwerper, | gevlogen | door | Lieutenant | mogelijk | gebleken | de R.M.F. Picot de Moras d’Aligny van No 345 Squadron, | exacte | crashsite | van | de neer bij de Van Helomaweg te Havelte.35 | jachtbommenwerper | vast te | stellen. | Hoewel | het Nabij | de | crashsite | bevindt | zich | hedendaags | een | gedenkteken zich op 100 BB26-094-OC-01 gedenkteken | voor | de | omgekomen | Franse | meter | afstand | van | het vliegenier.36 | project bevindt, toont het eerst | beschikbare luchtfotomateriaal van 10 november | 1945 | geen verstoringen | als | gevolg van een vliegtuigcrash. Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere bronnen genoemd. De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. 32 NARA, toeg. nr RG243, inv. nr. 150. 33 P.
Grimm, Vliegvelden in oorlogstijd, 182-183. 34 Drents Archief, toeg. nr. 0147, inv. nr. 28. 35 SGLO, Verliesregister T5520. 36 www.tracesofwar.nl/sights/20877/Frans-Vliegerkruis-Havelte.htm. ONDERZOEK | 38 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie 9 | – | 12 | april | Op 9 april 1945 bereiken de eerste Canadese tanks | Relevant. | Het 1945 | vanuit Ruinerwold de | Drentsche Hoofdvaart | op de | luchtfotomateriaal van 10 grens van de gemeente Havelte. Volgens de auteur | oktober | 1945 | toont Van | der | Torre | vinden | er | aan | het | kanaal | enkele | meerdere | Duitse uitwisselingen | van | tankvuur | plaats, | waarna | de | vernielingen | binnen | het Duitsers | de | Lokbrug, | Boschkampbrug | en | projectgebied. Havelterbrug over het kanaal laten springen.37 Deze | gebeurtenis | wordt | in Met het oog op de geallieerde opmars besluit de | meerdere bronnen genoemd. De Duitse | vliegveldcommandant | alle | resterende | melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. vliegtuigen en infrastructuur op het vliegveld Havelte te vernietigen.
De vernielingen met springladingen en ingegraven vliegtuigbommen vinden over een periode van drie dagen plaats.38 Uit | de | gemeentelijke | schademeldingen | blijkt | dat meerdere bewoners in Havelte schade melden als gevolg van de Duitse vernielingen.39 3 13 april 1945 | Na | een | omtrekkende | beweging | benaderen | de | Relevant. | De | bevrijding Canadezen het vliegveld Havelte vanuit drie kanten. | van de gemeente Havelte Hierop besluiten de Duitse vliegveldcommandant en | vindt | zonder het resterende garnizoen zich terug te trekken.40 | oorlogshandelingen plaats. | Dit | vormt | een Volgens | de | auteur | Van | der | Torre | vertrekken | contra-indicatie voor het omstreeks | 07:00 | uur | de | Canadezen | vanuit | mogelijk achterblijven van Wapserveen | richting | de | dorpskern | van | Havelte. | OO | binnen | het Zonder oorlogshandelingen worden vervolgens het | projectgebied. vliegveld en de dorpskern van Havelte bevrijdt.41 Deze | gebeurtenis | wordt | in In de War Diaries van de | 1st Canadian Armoured Car | meerdere bronnen genoemd. De BB26-094-OC-01 Regiment | worden | geen | bijzonderheden | over | de | melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. bevrijding van Havelte vermeldt: 42 ‘"C" Sqn had the job of mopping up area STEENWIJK MR 9067 and contacting fmns moving up from the South before further exploitation Northward could be made.
Recce patrols proceeded to MEPPEL MR 9556 without incident and there met advance elements of the Toronto Scottish Regt.’ 37 J.M. van der Torre, Vanaf de Bisschopsberg gezien, Havelte: een Drentse gemeente rond de Tweede Wereldoorlog (Assen 2004) 189. 38 P. Grimm, Vliegvelden in oorlogstijd, 182-183. 39 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 427-428. 40 P. Grimm, Vliegvelden in oorlogstijd, Grim, 182. 41 J.M. van der Torre, Vanaf de Bisschopsberg gezien, 189-190. 42 Héritage Canadiana, toeg. nr. RG24-C-3, inv. nr. T-12562. ONDERZOEK | 39 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 40 3 43 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73 -03, inv. nr. 1065. 44 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73 -03, inv. nr. 427-428. 45 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73 -03, inv. nr. 251. 46 Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie, MMOD Havelte. Datum Gebeurtenis Relevantie Uit de lijst van gesneuvelde militairen binnen de gemeente Havelte blijkt dat er gedurende de bevrijding geen Duitse soldaten in Havelte om het leven komen. 43 Daarnaast worden binnen de gemeente geen nieuwe schademeldingen gerapporteerd.44 Figuur 1 2: Na de bevrijding blijven er veel restanten van Duitse vliegtuigen op het vliegveld Havelte achter.
Bron afbeelding: museumvliegveldhaveltewo2.eu 6 augustus 1945 De burgemeester van Havelte vermeldt de aanwezigheid van meerdere bommen op het voormalige terrein van het vliegveld.45 Relevant. Het projectgebied bevindt zich op het voormalige terrein van het vliegveld. Deze gebeurtenis wordt in slechts één primaire bron genoemd. Echter, het betreft hier een officiële melding, welke als betrouwbaar wordt beschouwd. 1945> 16 juli 1946 Het provinciaal bestuur van Drenthe vermeldt dat in de omgeving van het voormalige vliegveld Havelte ‘nog heel wat ontplofbare stoffen (bommen) aanwezig’ zijn.46 Relevant. Het projectgebied bevindt zich op het voormalige terrein van het vliegveld. Deze gebeurtenis wordt in slechts één primaire bron genoemd.
Datum | Gebeurtenis | Relevantie Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 22 | januari | De burgemeester van Havelte maakt melding van de | Niet | relevant. | Het 1954 | vondst van een grote hoeveelheid Duitse munitie in | luchtfotomateriaal van 24 een | ondergrondse | opslagplaats | aan | de | maart 1945 toont op 500 Wandelbosweg | te | Havelte. | Het | betreft | o.a. | de | meter | afstand | van | het volgende munitie: 47 | projectgebied een bunker 8 cm mortieren; | aan | de | Wandelbosweg. Steel- en eihandgranaten; | Daarnaast | is | de | munitie Geweer- en mitrailleurpatronen; | afkomstig uit deze bunker Slagpijpjes; | reeds geruimd. Pantservuisten; Brennzünders; | Deze | gebeurtenis | wordt | in Brisantbom van 50 kg. | meerdere | bronnen | genoemd. | De melding | wordt | als | betrouwbaar ingeschat. Uit een krantenartikel van 5 januari 1954 van de Winschoter | Courant blijkt dat | de | locatie van | de | 3 vondst | zich | nabij | de | korenmolen | van | Havelte bevindt.48 November | Uit kaartmateriaal van het bunkerarchief van het | Relevant. | Binnen | het 1955 | Nationaal | Archief | blijkt | dat | zich | in | de | directe | projectgebied | bevinden omgeving van het projectgebied meerdere objecten | zich | geen | bunkers | of uit de Tweede Wereldoorlog bevinden. Het betreft | militaire | objecten | meer.
een | brandput | en | bergplaats. | Binnen | het | Dit | vormt | een | contra- projectgebied zijn geen objecten ingetekend.49 | indicatie voor het mogelijk achterblijven | van | OO binnen het projectgebied. BB26-094-OC-01 Deze gebeurtenis wordt in slechts één | primaire | bron | genoemd. Echter, | het | betreft | hier | een officiële | melding, | welke | als betrouwbaar wordt beschouwd. 47 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 251. 48 | Duitse | munitiebergplaats | ontdekt | in | Havelte. | "Winschoter | courant". | Winschoten, | 05-01-1954, | p. | 2, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG03:163555003:mpeg21:p00002. 49 NA, toeg. nr. 2.13.167, inv. nr. 350. ONDERZOEK | 41 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Datum | Gebeurtenis | Relevantie Figuur 13: Kaartmateriaal van het bunkerarchief toont geen objecten binnen het projectgebied. Bron afbeelding: NA, toeg. nr. 2.13.167, inv. nr. 350. 3.3 | Mijnenvelden | 3 In het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie is nagegaan of tijdens de verschillende oorlogshandelingen binnen of in de directe nabijheid van het projectgebied Duitse of geallieerde mijnenvelden zijn aangelegd.
Uit het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie zijn geen aanwijzingen naar voren gekomen | die | wijzen | op | de | mogelijke | aanwezigheid | van | mijnvelden | in | de | omgeving | van | het projectgebied te Havelte. 3.4 | Ruimingen ontplofbare oorlogsresten (1945 | -heden) Hieronder wordt een overzicht gegeven van de verschillende ruimingen van ontplofbare oorlogsresten BB26-094-OC-01 die zijn geregistreerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie en haar voorgangers, de M.M.O.D. en het korps Hulpverleningsdienst. Tevens worden eventu | ele incidentele vondsten uit overige bronnen vermeld. Ruimingen en meldingen M.M.O.D. (1945 | -1947) Voor de periode 1945-1947 is één melding | over ontplofbare oorlogsresten bekend. | Deze melding met datum 16 juli 1946 is in de chronologische gebeurtenissenlijst verwerkt. Explosieven Opruimingsdienst Defensie (1971 | -heden) Voor ruimingen uitgevoerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) geldt dat er een verschil kan bestaan in de locatie van het daadwerkelijk aangetroffen OO en de door de EODD geregistreerde locatie. Zo registreert de EODD vondsten meestal op e | en adres, omdat dit het dichtstbijzijnde adres is. Het kan echter zo zijn dat het betreffende OO bijvoorbeeld op een weiland achter het perceel, op enige afstand van het adres is aangetroffen.
| Ook is het mogelijk dat de ruiming wordt geregistreerd op een politiebureau of een gemeentehuis. Munitie is in veel gevallen dan daar gebracht. Omdat de oorspronkelijke context van de vondst daarbij verloren gaat, worden deze ONDERZOEK | 42 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE meldingen niet verwerkt in onderstaande lijst, tenzij er elders in de melding een vindplaats staat vermeld Binnen- en in de directe nabijheid van het projectgebied zijn bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie de volgende meldingen en ruimingen van ontplofbare oorlogsresten bekend. MORA | Ligplaats | Aantal | Benaming/soort | Bijzonderheden 19751567 | Ruiterweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met staartbuis M100 19761589 | Voorkampenweg 2, Havelte | 10 | Oefenantitankbrisantgranaatraket, | Verschoten 3,5 inch 19763184 | Ruiterweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 50 kg | Met buis, Duits 19813696 | Van Helomaweg 45, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met staartbuis M123 1 | Restant staartbuis | Amerikaans 19820718 | Weiland bij Joh.
Postkazerne, | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met staartbuis M100 Havelte 19823230 | Natuurgebied, Havelte | 1 | Brisantbom, 500 Ib GP | Met Nr30 19851028 | Hunebeddenweg, Havelte | 1 | Fragmentatiebom, 20 Ib | Met neusbuis no 873 19861295 | Militair oefenterrein Havelte | - | 2 | Fragmentatiebom, SD10 | - Oost | 1 | Brisantgranaat, 5,5 inch | Zonder schokbuis 19871254 | Van Helomaweg - Rolbaan, | 1 | Brisantbom, 500 Ib MC | Met | staartpistool | no Havelte | 30, gewapend 19883090 | Golfbaan Ruiterweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met ontsteker M123 | 3 19890269 | Meerkamp, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met ontsteker M100 19891364 | Golfbaan Ruiterweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met ontsteker M100 19912525 | Joh. Postkazerne, Havelte | 1 | Brisantgranaat, 2 inch mortier | Met restant schokbuis 19912848 | Hunnehuis, Havelte | 1 | Exercitiemijn, anti | -tank nr26 | - 19930212 | Schaapskooi, Havelte | 1 | Oefenscherfhandgranaat, Nr 601 | Met ontsteker 20001294 | Joh.
Postweg 7, Havelte | 1 | Pantsergranaat, 17 ponder | Met restant lichtspoor 20060216 | Nieuwe Ruyterbaan, Havelte | 1 | Bodemplaat van vliegtuigbom | Met | restant bodembuis M100 20061014 | Oefenterrein Havelte Oost | 1 | Brisantbom, 150 Ib GP | Met neusbuis M103 20080338 | Oude startbaan, Oefenterrein | 1 | Restant fragmentatiebom SD10 | Met restant springstof Havelte Oost 20101240 | Ruiterweg, Havelte | 2 | Rookgranaat, 2 inch mortier | BB26-094- | -OC-01 20111058 | Militairterrein Havelte | 1 | Brisantbom, 500 Ib Mk4 | Met | staartpistool | no 30, gewapend 20110665 | Uffelterkerkweg, Havelte | 1 | Brisantgranaat, 3 inch mortier | Met schokbuis no 152 20120688 | Kolonieweg 2, Havelte | 1 | Brisantgranaat, 76 mm | Met | schokbuis, verschoten 20170110 | Pelinckweg, Havelte | 1 | Scherfhandgranaat, Mills 36 | - 20170689 | Oefenterrein Havelte Oost | 1 | Brisantbom, 10 kg SD10 | - 20171545 | Joh.
Postweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 500 Ib MC | Met | staartpistool | no 30 20190132 | Ruiterweg, Havelte | 1 | Brisantgranaat, 2 cm | Verschoten 4 | Rookgranaat, 2 inch mortier | Verschoten 1 | Oefenhandgranaat Nr2 | Frans 1 | Nebelkerze 39 | - 20190643 | Havelterberg, Havelte | 1 | Rookgranaat, 2 inch mortier | Verschoten 20191716 | Kolonieweg, Havelte | 1 | Oefenhandgranaat Nr 1C1 | - 20200703 | 2e Meerkampweg, Havelte | 1 | Restant brisantbom, 100 Ib GP | Zonder | ontsteker, 2 | Restant brisantbom, 150 Ib GP | gevuld 2 | Restant neusbuis, M103 ONDERZOEK | 43 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE MORA | Ligplaats | Aantal | Benaming/soort | Bijzonderheden 2 | Restant neusbuis, M103 | Zonder | ontsteker, 1 | Restant seinpatroon, 26,5 mm | gevuld 1 | Brisantgranaatpatroon, 26,5 mm | Zonder 1 | Brisantgranaat, 15 mm | overdrachtslading 1 | Restant staartstuk, 8 cm mortier | Met overdrachtslading Verschoten, Duits Niet verschoten, Duits Niet verschoten, Duits Verschoten, Duits 20202216 | Ruyterweg, Havelte | 1 | Rookgranaat, 2 inch mortier | Verschoten, | met restant rooksas 20212441 | Militair oefenterrein west, | 1 | Brisantbom, 500 Ib MC | Met | staartpistool | no Havelte | 1 | Brisantgranaat, 2 inch | 30 10 | Rookgranaat, 2 inch mortier | Verschoten Verschoten 20221556 | Van Helomaweg 14, Havelte | 1 | Brisantbom, 100 Ib GP | Met | staartontsteker M112,
gewapend 20240920 | Hunnebeddeweg, Havelte | 1 | Brisantbom, 500 Ib MC | Met bodembuis, no 30 pistool, gewapend Hieronder worden de geografische locaties van de vondsten zo nauwkeurig mogelijk weergegeven. Indien bij een vondst ‘Straatniveau’ staat aangegeven, betekent dit dat wel bekend is langs welke weg | 3 of watergang de vondst is gedaan, echter niet de exacte locatie langs deze weg of watergang. Indien er bij een vondst ‘Indicatief’ staat aangegeven, bestaat er enige onzekerheid over de exacte locatie. Dit kan bijvoorbeeld in bos-of heidegebieden zijn waar geen meer nauwkeurige plaatsbepaling mogelijk was, of als de EODD zelf de locatie slechts globaal geregistreerd heeft. BB26-094-OC-01 Figuur 14: Meldingen van de EODD in de omgeving van het projectgebied. Bron | satellietbeeld: PDOK. Zoekactie Havelte In de periode april 1989 | – februari 1994 heeft de Explosieven Opruimingsdienst Defensie | langdurige opsporings- | en ruimwerkzaamheden uitgevoerd op en nabij het voormalige vliegveld Havelte. De werkzaamheden werden uitgevoerd over een totaal zoekgebied van 3.150.000 vierkante meter, verdeeld | in | vier | fasen/zoekgebieden. | Elk | van | de | vier | zoekgebieden | is | afgezocht | m.b.v. | een ONDERZOEK | 44 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE metaaldetector FEREX in banen van 60 cm breed. Gemeten uitslagen werden m.b.v.
een graafmachine uitgegraven tot op de schone grond.50 Het huidige projectgebied grens aan het zoekgebied van de derde fase, waar zich tegenwoordig de woonwijk Meerkamp bevindt. 3 Figuur 15: Het projectgebied grenst aan het zoekgebied van de derde fase. Hier bevindt zich hedendaags de wijk Meerkamp. Bron afbeelding: Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1042. Na voltooiing van de zoekactie in februari 1994 werd het onderstaande overzicht van geborgen en vernietigde munitie gepubliceerd. Hierbij moet de belangrijke kanttekening worden gemaakt dat op basis van deze lijst de exacte vindplaats van de munitie binnen de vier zoekgebieden niet kan worden vastgesteld.
441x klein-kalibermunitie; | 1x bom, 1.000 Ib; 12x granaat van 2 cm; | 1x restanten diverse bommen; 3x granaat, < 2 cm; | 32x restanten cluster, Mk 17; 1x huls; | 1x staartbuis, AN-M100; 8x rookgranaat, 2 inch mortier; | 11x neusbuis, ANBB-M103;26-094 -OC-01 3x brisantgranaat, 2 inch mortier; | 5x restanten neusbuis; 30x restanten van mortiergranaat; | 4x neusbuis, No 873; 1x bom, 8 kilo; | 3x bomstaart, 500 KG; 1x bom, SD 10; | 1x bomstaart, 250 Ib; 13x fragmentatiebom, 20 Ib; | 4x kilo explosieve stoffen; 7x bom SC 50; | 183x kilo munitieschroot; 1x bom, 50 kilo; | 2475x vernielingslading, 1 kilo; 31x bom, 100 Ib GP; | 1x boorpatroon, 100 gram; 4x restanten brandbom, 100 Ib; | 1x Tellermijn 35; 1x restant bom, 100 Ib GP; | 1x handvat steelhandgranaat; 21x bom, 150 Ib GP; | 1x tijdbuis 89B; 40x bom, 500 Ib GP / MC; | 1x laadkop met bedrading; 4x bom, SC 500 kg; | 1x moederbomlichaam.51 50 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1042. 51 Gemeentearchief Westerveld, toeg. nr. 73-03, inv. nr. 1042.
ONDERZOEK | 45 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 46 3 Samenhang ruimingen tussen ontplofbare oorlogsresten en oorlogshandelingen Uit zowel de lijst van incidentele vondsten door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie als het overzicht van vernietigde munitie afkomstig van de zoekactie te Havelte blijkt dat in de omgeving van het projectgebied een groot aantal brisantbommen van afwerpmunitie zijn aangetroffen. Het betreft geallieerde brisantbommen met een gewicht van 100, 150 en 500 Ib. De vondsten van deze blindgangers corresponderen met de verschillende Britse en Amerikaanse bombardementen op het vliegveld Havelte. In de directe omgeving van het voormalige terrein van het vliegveld Havelte zijn sinds de Tweede Wereldoorlog een opvallend aantal Duitse brisantgranaten van 2 cm aangetroffen. Het betreft brisantgranaten afkomstig van Duits luchtafweergeschut (FLAK) dat r ondom het vliegveld stond opgesteld. Na de Tweede Wereldoorlog zijn delen van het voormalig vliegveldterrein door het Nederlandse leger als oefenterrein in gebruik genomen. Hierbij werd o.a. met 2 inch mortieren geoefend. Dit biedt een verklaring voor de vondst van een opvallend aantal 2 inch brisant- en rookgranaten. 4.
| LUCHTFOTOANALYSE 4.1 | Algemeen Ten behoeve van dit onderzoek conflictperiode is een aantal luchtfoto’s door BeoBOM geanalyseerd. Deze luchtfoto’s zijn zo nauwkeurig mogelijk gegeorefereerd met minimaal 10, maar zonodig meer referentiepunten. Hierna zijn ze geïnterpreteerd op de aanwezigheid van schade aan het landschap als gevolg van oorlogshandelingen en militaire werken. In onderstaande tabel wordt het geheel van geraadpleegde luchtfoto’s weergegeven. Luchtfotonummer(s) | Sortie | Datum | Schaal | Kwaliteit | Dekking | Bron 4162 | 106G-2766 | 10 september 1944 | Onbekend | Goed | 100% | DOTKA 4057 | 106G- 2948 | 17 september 1944 | Onbekend | Goed | 100% | DOTKA 4024 | JS-7GR-81D | 24 maart 1945 | Onbekend | Goed | 100% | NCAP 3057 | 106G-LIB-342 | 10 oktober 1945 | Onbekend | Goed | 100% | NCAP Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s wordt de validiteit van de classificatie vastgelegd in drie niveaus van betrouwbaarheid, conform het CS-VROO: Bevestigd. BeoBOM is nagenoeg zeker (>99%) van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto; Waarschijnlijk. BeoBOM is overwegend zeker (>50%) van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto; Mogelijk. BeoBOM is overwegend onzeker (<50%) van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto. De betrouwbaarheid van de classificatie is per object vastgelegd.
Wanneer één of meerdere objecten met de betrouwbaarheid ‘mogelijk’ invloed heeft op de afbakening van één of meer verdachte gebieden wordt dit bij het resultaat van de luchtfotoanalyse omschreven. Bij de luchtfotoanalyse/interpretatie zijn de volgende deskundigen betrokken geweest. Dit geldt tevens voor de classificatie van de objecten als van het betrouwbaarheidsniveau.BB26- | 094-OC-01 Deskundige | Functie M.L Nieuwenhuizen MA | Historisch Onderzoeker J. Boelen MA | Senior Historisch Onderzoeker 4.2 | Resultaat luchtfotoanalyse Uit de analyse van het luchtfotomateriaal zijn diverse verstoringen | en | objecten binnen- en in de omgeving het projectgebied gesignaleerd. Deze verstoringen worden hier per datum omschreven. 17 september 1944 Op het luchtfotomateriaal van 17 september 1944 zijn op het stuk rolbaan binnen het projectgebied twee onbekende verstoringen zichtbaar. De verstoringen hebben elk een doorsnee van 2 tot 3 meter. Rond de verstoringen | is geen | weggeslagen zand zichtbaar | (zie figuur 16). Een analyse van het luchtfotomateriaal toont dat inslagkraters van afwerpmunitie elders op de rolbaan van het vliegveld een doorsnee van minimaal 5 tot 6 meter hebben. Daarnaast bevindt zich in alle gevallen rond d | eze waargenomen inslagkraters wel weggeslagen zand | (zie figuur 17).
Het ontbreken van | deze | twee ONDERZOEK | 47 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 48 belangrijke kenmerken, doet BeoBOM besluiten de twee onbekende verstoringen binnen het projectgebied niet als inslagkraters van afwerpmunitie te classificeren. Figuur 16: Op de rolbaan binnen het projectgebied zijn twee onbekende verstoringen zichtbaar met een doorsnee van 2 tot 3 meter (rode pijl). Er is geen sprake van weggeslagen zand . Luchtfotonummer: 4057. Figuur 17: Elders op de rolbaan buiten het projectgebied hebben de kraters een grotere doorsnee (blauwe pijl). Daarnaast is er wel sprake van weggeslagen zand. Luchtfotonummer: 4057. 10 oktober 1945 Als gevolg van de Duitse vernielingen zijn zowel binnen als buiten het projectgebied de nodige verstoringen zichtbaar. Binnen het projectgebied zijn de benzinetanks opgeblazen . Ook bij het smalspoor lijkt enige schade te zien. Buiten het projectgebied zijn de vliegtuighangers vernield. Daarnaast hebben de Duitsers met ingegraven vernielingsladingen om de 70 meter getracht de rolbaan van het vliegveld te saboteren.
Figuur 18: Zowel binnen als buiten het projectgebied zijn de nodige Duitse vernielingen zichtbaar (gele pijl). Luchtfotonummer: 3057. Objecten luchtfotomateriaal Object | Datum/Luchtfotonummer | Betrouwbaarheid | Motivatie Inzet vernielingsladingen | 10 oktober 1945 / 3057 | Bevestigd | Goede kwaliteit luchtfoto en aan de hand van het gemeentearchief van Havelte bevestigd. 4.3 | Hoogteverschillen Ter aanvulling van de luchtfotoanalyse wordt tevens middels LIDAR nagegaan in hoeverre sprake is van oorlogsgerelateerde verstoringen in het landschap. LIDAR staat voor | Light Detection and Ranging of Laser Imaging Detection And Ranging, en houdt in dat hoogteverschillen in het landschap in kaart worden gebracht middels laserpulsen. Door hoogteverschillen te analyseren kunnen verstoringen zoals bomkraters of verdedigingswerken in sommige gevallen worden opgespoord. Hierbij valt bijvoorbeBB26-094-OC-01 | eld te denken aan hoogteverschillen in het landschap die niet zichtbaar zijn op luchtfoto’s door bebossing of andere vegetatie. Ook hoogteverschillen die niet met het menselijk oog zichtbaar zijn | worden soms zichtbaar als LIDAR wordt ingezet. Naast het in kaart brengen van mogelijke verstoringen als gevolg van oorlogshandelingen wordt LIDAR hier eveneens toegepast om de naoorlogse bodemroering in kaart te brengen.
Naoorlogs opgehoogde gebieden onderscheiden zich duidelijk wanneer LIDAR wordt toegepast. Op de LIDAR-beelden zijn geen duidelijke verstoringen binnen het projectgebied zichtbaar die betrekking hebben op OO. ONDERZOEK | 49 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 50 Figuur 19: Hoogtegegevens ter hoogte van het projectgebied (ditmaal ter verduidelijking weergegeven in blauw). Bron: AHN5.
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 51 5. BEOORDELING EN EVALUATIE BRONNENMATERIAAL 5.1 Algemeen Uit het onderzoek zijn enkele indicaties voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten naar voren gekomen. Hieronder is een overzicht opgenomen van de verschillende indicaties, contra - indicaties, leemten in de kennis en conclusies voor de aanwezigheid van ontplofbare oo rlogsresten binnen het projectgebied. Allereerst wordt een opsomming gegeven waarin specifiek wordt ingegaan op indicaties welke mogelijk leiden tot een verdacht gebied binnen- of in de directe omgeving van het projectgebied. Vervolgens worden de overige (contra)indicaties en leemten in de kennis genoemd. Hierna wordt, indien er voldoende indicaties voor zijn aangetroffen gedurende het onderzoek, het op OO verdachte gebied afgebakend. Dit gebeurt normaliter conform de richtlijnen uit het CS-VROO-02. Indien hier van wordt afgeweken, wordt dit beschreven en gemotiveerd.
5.2 Indicaties Op basis van het literatuur- en archiefmateriaal zijn de volgende indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in de omgeving van het projectgebied aangetroffen: Uit zowel het gemeentearchief van Havelte als het beschikbare luchtfotomateriaal blijkt dat binnen en in de directe omgeving van het projectgebied vernielingswapens zijn ingezet; Uit zowel het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat in de directe omgeving van het projectgebied een groot aantal ontplofbare oorlogsresten zijn geruimd. 5.3 Contra-indicaties De volgende contra-indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten zijn aangetroffen: Uit het luchtfotomateriaal blijkt dat zich binnen het projectgebied geen inslagkraters van afwerpmunitie bevonden; Uit zowel het beschikbare luchtfotomateriaal als de relevante Defense Overprint blijkt dat zich binnen het projectgebied geen militaire objecten bevonden; Uit zowel het archief van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat gedurende de meidagen van 1940 het projectgebied zonder oorlogshandelingen werd ingenomen; Uit zowel de War Diaries van de relevante Canadese eenheden als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat gedurende de bevrijding geen oorlogshandelingen in de directe omgeving van het projectgebied
plaatsvonden; Uit het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie blijkt dat zich in de directe omgeving van het projectgebied geen mijnenvelden bevonden; Uit het gemeentearchief van Havelte blijkt dat in de directe omgeving van het projectgebied geen vliegtuigen of V1’s zijn neergekomen. BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 52 5.4 Leemten in de kennis De volgende leemten in de kennis zijn gesignaleerd: Algemeen De ervaring leert dat niet alle archiefstukken de tand des tijds doorstaan, wat verschillende oorzaken kan hebben (onbewuste oorzaken zoals brand, of bewuste vernietiging van archiefstukken). Het is mogelijk dat ontplofbare oorlogsresten -gerelateerde informatie sinds 1945 verloren is gegaan. Hiermee samenhangend kan het eveneens voorkomen dat bepaalde gebeurtenissen, door verdwijning van de oorspronkelijke bron, niet meer getoetst kunnen worden en er enkel nog sprake is van een interpretatie van de oorspronkelijke bron (bijvoorbeeld in de literatuur). Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog werden verder niet alle gebeurtenissen vastgelegd, simpelweg omdat deze onopgemerkt bleven, of omdat deze niet de moeite van het vastleggen waard geacht werden.
Specifiek voor het projectgebied Niet alle in de bronnen genoemde oorlogshandelingen, kunnen aan een specifieke locatie worden gekoppeld; Niet alle naoorlogs gevonden/gemelde ontplofbare oorlogsresten, konden aan een specifieke locatie worden gekoppeld. Ook voor sommige MORA’s geldt, dat het niet altijd bekend is waar deze precies geplaatst dienen te worden. Dit geldt voornamelijk voor vondsten ‘op het politiebureau’ etc; In grote delen van Nederland op verschillende momenten gedurende de oorlog luchtdoelgeschut opgesteld gestaan. Wanneer granaten van luchtdoelgeschut niet ontploffen, komen deze wijd verspreid in de omgeving van het geschut terecht. Deze spreiding is te gro ot om de aanwezigheid van blindgangers van luchtdoelgeschut binnen het projectgebied zowel te bevestigen als uit te sluiten. Hiervoor geldt dat het risico op het aantreffen daarvan niet groter is als in de rest van Nederland; Het is niet mogelijk gebleken de twee onbekende verstoringen binnen het projectgebied exact te identificeren. In hoofdstuk 4 is bij de luchtfotoanalyse ingegaan op de duiding van de verstoringen. 5.5 Mogelijk aan te treffen (sub)soorten ontplofbare oorlogsresten Uit het geraadpleegde bronnenmateriaal zijn enkele indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied naar voren gekomen.
5.6 Beoordeling indicaties en horizontale afbakening verdacht gebied Bij de beoordeling van indicaties en de horizontale afbakening van het verdachte gebied is het document ‘Nadere bepalingen beoordelen bronnenmateriaal en afbakening verdacht gebied, behorende bij het CS -VROO’ (CS -VROO-002)52 als richtlijn gehanteerd. Hierin wordt onder meer gebruik gemaakt van onderzoeksvragen, die beantwoord dienen te worden om de afbakening van het verdachte gebied te beargumenteren. Indien van deze richtlijnen (deels) is afgeweken is dit gemotiveerd en zijn de daarbij gemaakte keuzes onderbouwd. 52 Stichting VOMES, CS-VROO-02, versie 2023-01, d.d. 19 juli 2023. BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 53 In het geraadpleegde bronnenmateriaal zijn enkele indicaties aangetroffen welke wijzen op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Vernielingen vliegveld Havelte Uit zowel het beschikbare luchtfotomateriaal als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat binnen het projectgebied vernielingen door middel van vernielingsladingen hebben plaatsgevonden. Het betreft de vernieling van meerdere militaire gebouwen behorende tot het vliegveld Havelte zoals hangars en de vernieling van de rolbaan van het vliegveld.
In het CS -VROO-02 zijn de volgende onderzoeksvragen opgenomen wat betreft het gebruik van vernielingsladingen: Is de locatie van de vernieling bekend? Is de aard van het te vernielen object bekend? Is de lading (gedeeltelijk) in werking gesteld? Is het bekend waar de vernielingslading was geplaatst ten opzichte van het te vernielen object? Zijn ter plaatse opruimwerkzaamheden uitgevoerd? Is bekend welk type vernielingslading is gebruikt? Is er informatie beschikbaar over schade in de omgeving Zijn er aanwijzingen dat er ontplofbare oorlogsresten zijn aangetroffen op of in nabijheid van de locatie van het te vernielen object? Niet alle bovenstaande vragen kunnen (geheel) beantwoord worden. Bekend over de vernieling is het volgende: De locaties van de vernielingen zijn middels het luchtfotomateriaal vast te stellen; De te vernielen objecten betroffen brandstoftanks; De ladingen zijn in werking gesteld; De vernielingen vonden over een periode van drie dagen plaats; Meerdere bewoners van huizen in de omgeving van het vliegveld meldden schade als gevolg van de vernielingen; Uit het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie blijkt dat er geen OO in de omgeving van de te vernielen objecten is geruimd. Het CS-VROO-02 hanteert als uitgangspunt dat weggeslingerde vernielingsladingen op het land reeds tijdens of na de conflictperiode zijn aangetroffen en verwijderd.
Een verdacht gebied wordt alleen afgebakend als de mogelijkheid bestaat dat de vernielingsladingen in het water zijn terecht gekomen of ter plaatse zijn achtergebleven. Uit het luchtfotomateriaal blijkt dat alle militaire gebouwen binnen het projectgebied succesvol zijn vernietigd. Daarnaast is door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie in de directe omgeving van de vernielde gebouwen binnen het projectgebied geen OO geruimd. Derhalve wordt in dit geval geen verdacht gebied afgebakend. 5.7 Verticale afbakening verdacht gebied Vanwege het ontbreken van voldoende indicaties voor het afbakenen van een verdacht gebied komt de verticale afbakening te vervallen. BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 54 5.8 Advies Wanneer er sprake is van een verdacht gebied waarbinnen bodemroerende werkzaamheden plaats gaan vinden, zijn vervolgstappen mogelijk noodzakelijk. Waaruit deze vervolgstappen bestaan is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de voorgenomen werkzaamheden, de typen ontplofbare oorlogsresten waarop het gebied verdacht is en eventueel plaatsgevonden naoorlogse bodemroering ter plaatse. In deze paragraaf wordt ingegaan op wat de meest passende vervolgstappen zijn voor de plaats te vinden werkzaamheden binnen het projectgebied. Er is geen sprake van een verdacht gebied.
Een inschatting van passende vervolgstappen is daarvoor niet noodzakelijk. Vanuit OOO -perspectief kunnen de voorgenomen werkzaamheden binnen het projectgebied doorgang vinden zonder aanvullende maatregelen. Ten slotte adviseert BeoBOM ten zeerste om voorliggend rapport te overleggen aan de gemeente(n) waarbinnen het projectgebied is gelegen en waarop het Onderzoek Conflictperiode betrekking heeft. BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 55 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN Ten behoeve van het project 23AF145 - Nieuwe Ruiterweg 1 te Havelte in de gemeente Westerveld staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. De Arbeidsomstandighedenwet stelt dat er gezorgd moet worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te worden uitgevoerd. Dit onderzoek wordt een Onderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode genoemd. Het Onderzoek Conflictperiode is uitgevoerd conform het vrijwillig Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten. Voorliggend rapport heeft betrekking op het projectgebied te Havelte zoals getoond in dit onderzoek conflictperiode. In de voor dit Onderzoek Conflictperiode geraadpleegde bronnen zijn enkele feitelijke indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied aangetroffen.
Vernielingen vliegveld Havelte Uit zowel het beschikbare luchtfotomateriaal als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat binnen het projectgebied vernielingen door middel van vernielingsladingen hebben plaatsgevonden. Het betreft de vernieling van meerdere militaire gebouwen behorende tot het vliegveld Havelte zoals brandstoftanks. Het CS-VROO-02 hanteert als uitgangspunt dat weggeslingerde vernielingsladingen op het land reeds tijdens of na de conflictperiode zijn aangetroffen en verwijderd. Een verdacht gebied wordt alleen afgebakend als de mogelijkheid bestaat dat de vernielingsla dingen in het water zijn terecht gekomen of ter plaatse zijn achtergebleven. Uit het luchtfotomateriaal blijkt dat alle militaire gebouwen binnen het projectgebied succesvol zijn vernietigd. Daarnaast is door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie in de omgeving van de vernielde gebouwen binnen het projectgebied geen OO geruimd. Derhalve wordt in dit geval geen verdacht gebied afgebakend. Advies: Er is geen sprake van een verdacht gebied. Een inschatting van passende vervolgstappen is daarvoor niet noodzakelijk. Vanuit OOO -perspectief kunnen de voorgenomen werkzaamheden binnen het projectgebied doorgang vinden zonder aanvullende maatregelen.