Bijlage T11 Onderzoek ontplofbare oorlogsresten
Tekst van het document
PROJECT 23AF145 - NIEUWE RUITERWEG 1 TE HAVELTE KENMERK BB26-094-OC-01 (CONCEPT) OPDRACHTGEVER AD FONTEM CONFLICTPERIODE
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 2 Documentcode BB26-094-OC-01 Aantal pagina’s 55 Datum 24 juli 2026 Status Concept Bezoek- en postadres Damstraat 24 3371 AD Hardinxveld-Giessendam +31 (0)10 820 29 20 info@beobom.nl KVK: 61002046 BTW: NL08541.59.587.B01 Afbeelding voorzijde: Vliegveld Havelte in begin september 1944. Luchtfotonummer: 4162.
INHOUD MANAGEMENTSAMENVATTING ....................................................................................................................... 5 INLEIDING ................................................................................................................................................................... 6 1. | ALGEMEEN ..................................................................................................................................................... 7 1.1 | Aanleiding ................................................................................................................................................. 7 1.2 | Begrenzing onderzoeks | - en projectgebied ................................................................................. 7 1.3 | Doel ............................................................................................................................................................. 7 1.4 | Beperkingen ............................................................................................................................................. 8 1.5 | Terminologie ............................................................................................................................................ 8 1.6 | Niet gesprongen explosieven (NGE) vs. conventionele explosieven (CE) en OO | ........
9 1.7 | Eerder uitgevoerde onderzoeken | .................................................................................................. 11 2. | ONDERZOEK CONFLICTPERIODE (1939-1945) ............................................................................ 13 2.1 | Inleiding en methode .......................................................................................................................... 13 2.2 | Literatuur ................................................................................................................................................ 13 2.3 | Gemeentearchief en provinciaal archief | .................................................................................... 14 2.4 | Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) | ................................................... 18 2.5 | Nationaal Archief Den Haag (NA).................................................................................................. 19 2.6 | Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) | ..................... 20 2.7 | Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971 | -heden .......................... 20 2.8 | Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh | .........................................................................
21 2.9 | Krantenberichten................................................................................................................................ 24 2.10 | Collectie NIMH collecties 409 en 575 ................................................................BB26-094........................-OC-01 | 24 2.11 | National Archives, Kew, Surrey ................................................................ | ..................................... 25 2.12 | Bundesarchiv/Militärarchiv ............................................................................................................. 27 2.13 | The National Archives and Records Administration, Washington D.C. (NARA) | ......... 27 2.14 | Getuigenverklaringen ....................................................................................................................... 28 2.15 | Kadaster ................................................................................................................................................. 28 2.16 | Library and Archives Canada (LAC) | ............................................................................................ 28 2.17 | Overige bronnen ................................................................................................................................. 29 3.
| BRONNENANALYSE ................................................................................................................................ 30 3.1 | Algemeen ............................................................................................................................................... 30 3.2 | Chronologische gebeurtenissenlijst............................................................................................ 30 3.3 | Mijnenvelden ........................................................................................................................................ 42 3.4 | Ruimingen ontplofbare oorlogsresten (1945-heden) .......................................................... 42 ONDERZOEK | 3 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 4 4. LUCHTFOTOANALYSE ............................................................................................................................ 47 4.1 Algemeen ................................................................................................................................................ 47 4.2 Resultaat luchtfotoanalyse..............................................................................................................
47 4.3 Hoogteverschillen .............................................................................................................................. 49 5. BEOORDELING EN EVALUATIE BRONNENMATERIAAL ........................................................... 51 5.1 Algemeen ................................................................................................................................................ 51 5.2 Indicaties ................................................................................................................................................. 51 5.3 Contra-indicaties ................................................................................................................................. 51 5.4 Leemten in de kennis ........................................................................................................................ 52 5.5 Mogelijk aan te treffen (sub)soorten ontplofbare oorlogsresten.................................... 52 5.6 Beoordeling indicaties en horizontale afbakening verdacht gebied.............................. 52 5.7 Verticale afbakening verdacht gebied ....................................................................................... 53 5.8 Advies ......................................................................................................................................................
54 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ................................................................................................................ 55 BIJLAGEN ................................................................................................................................................................ 56 BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 5 MANAGEMENTSAMENVATTING Ten behoeve van het project 23AF145 - Nieuwe Ruiterweg 1 te Havelte in de gemeente Westerveld staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. De Arbeidsomstandighedenwet stelt dat er gezorgd moet worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient e en onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te worden uitgevoerd. Dit onderzoek wordt een Onderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode genoemd. Het Onderzoek Conflictperiode is uitgevoerd conform het vrijwillig Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten. Voorliggend rapport heeft betrekking op het projectgebied te Havelte zoals getoond in dit onderzoek conflictperiode. In de voor dit Onderzoek Conflictperiode geraadpleegde bronnen zijn enkele feitelijke indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied aangetroffen.
Vernielingen vliegveld Havelte Uit zowel het beschikbare luchtfotomateriaal als het gemeentearchief van Havelte blijkt dat binnen het projectgebied vernielingen door middel van vernielingsladingen hebben plaatsgevonden. Het betreft de vernieling van meerdere militaire gebouwen behorende tot het vliegveld Havelte zoals brandstoftanks. Het CS-VROO-02 hanteert als uitgangspunt dat weggeslingerde vernielingsladingen op het land reeds tijdens of na de conflictperiode zijn aangetroffen en verwijderd. Een verdacht gebied wordt alleen afgebakend als de mogelijkheid bestaat dat de vernielingsla dingen in het water zijn terecht gekomen of ter plaatse zijn achtergebleven. Uit het luchtfotomateriaal blijkt dat alle militaire gebouwen binnen het projectgebied succesvol zijn vernietigd. Daarnaast is door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie in de directe omgeving van de vernielde gebouwen binnen het projectgebied geen OO geruimd. Derhalve wordt in dit geval geen verdacht gebied afgebakend. Advies: Er is geen sprake van een verdacht gebied. Een inschatting van passende vervolgstappen is daarvoor niet noodzakelijk. Vanuit OOO -perspectief kunnen de voorgenomen werkzaamheden binnen het projectgebied doorgang vinden zonder aanvullende maatregelen.
Ten slotte adviseert BeoBOM ten zeerste om voorliggend rapport te overleggen aan de gemeente(n) waarbinnen het projectgebied is gelegen en waarop het Onderzoek Conflictperiode betrekking heeft. N.B.: op het kaartmateriaal in - en behorende bij deze rapportage worden mogelijk verdachte gebieden, indicaties en gebeurtenissen buiten het projectgebied getoond, welke niet direct van invloed zijn op het projectgebied maar die wel zijn geconstateerd. Omw ille van de volledigheid worden deze tevens weergegeven. Buiten de contouren van het projectgebied, zoals getoond, kan niet worden gewerkt zonder aanvullend onderzoek. INLEIDING Projectnaam | Onderzoek OO - Conflictperiode Project | 23AF145 - Nieuwe Ruiterweg 1 te Havelte Opdrachtgever | Ad Fontem Projectadres | Nieuwe Ruiterweg 1 te Havelte Besteknr./opdrachtnr. | BB26-094-OC-01 Uitvoering onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode en Werkomschrijving | samenstellen bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten conflictperiode conform het CS-VROO Doelstelling | Uitvoering onderzoek OO conflictperiode Uitvoerder | BeoBOM Autorisatie rapportage en bodembelastingkaart Naam | Functie | Paraaf M.P.F. Cornelissen MA | Teamleider, bevoegd lid management | , Senior Historisch Onderzoeker Auteur(s) Naam | Functie | Paraaf M.L. | Nieuwenhuizen | Historisch Onderzoeker MA M.P.F.
Cornelissen MA | Senior Historisch Onderzoeker Bodembelastingkaart Naam | Functie | Paraaf | BB26-094-OC-01 M.L. | Nieuwenhuizen | Historisch Onderzoeker/ Steller MA J. Van der Velden MA | GIS-operator MSc ONDERZOEK | 6 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 7 1 1. ALGEMEEN 1.1 Aanleiding Ten behoeve van het project 23AF145 - Nieuwe Ruiterweg 1 te Havelte in de gemeente Westerveld staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. Voorafgaand aan de werkzaamheden zal zoals gesteld in de Arbeidsomstandighedenwet gezorgd moeten worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient voorafgaande aan de geplande werkzaamheden een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsre sten te worden uitgevoerd. Een dergelijk onderzoek wordt een onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode (1939-1945) genoemd. Voorliggend onderzoek is opgesteld conform de bij opdrachtverstrekking meest actuele versie van het vrijwillig CS-VROO (1 maart 2024). 1.2 Begrenzing onderzoeks- en projectgebied Het projectgebied is begrensd op basis van de door opdrachtgever verstrekte gegevens en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Deze begrenzing wordt getoond in onderstaande figuur. Alle afbeeldingen waarop het projectgebied te zien zijn, zijn noord-zuid georiënteerd.
Aan enkele afbeeldingen is ter verduidelijking een schaallat toegevoegd. Dit is gedaan om ook bij uitsneden de afstanden goed te kunnen inschatten. Tevens is een noordpijl toegevoegd aan de afbeeldingen waarbij dit als wenselijk wordt gezien. Figuur 1: De begrenzing van het projectgebied te Havelte (groene kader). Bron satellietbeeld: PDOK. 1.3 Doel Voorliggend onderzoek betreft een onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode. Een onderzoek conflictperiode heeft als doel te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen (indicaties) voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze aanwijzingen bestaan, het verdachte gebied af te bakenen. Een dergelijk onderzoek bestaat zowel uit
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 8 1 het inventariseren als het beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Het eindresultaat is voorliggende rapportage en een bijbehorende Gebeurtenissenkaart en Bodembelastingkaart OO conflictperiode, waarop de op OO verdachte en onverdachte gebieden op basis van het onderzoek conflictperiode worden weergegeven. 1.4 Beperkingen Met de opdrachtgever zijn geen beperkingen overeengekomen wat betreft de uitvoering van het onderzoek. 1.5 Terminologie Voor het opstellen van Onderzoeken Conflictperiode en Na -Conflictperiode worden voor alle ontplofbare oorlogsresten-gerelateerde werkvlakken een zevental gebieden onderscheiden. Voor de verduidelijking wordt dit onderscheid in onderstaande diagram weergegeven: Projectgebied – gebied waarbinnen de reguliere werkzaamheden uitgevoerd gaan worden. Dit gebied wordt bepaald aan de hand van de door de opdrachtgever aangeleverde gegevens. Onderzoeksgebied – het gebied waarbinnen het onderzoek conflictperiode is uitgevoerd. Het CS - VROO schrijft voor dat de rapportage tenminste de begrenzing van het onderzoeksgebied omvat. Als begrenzing van het te onderzoeken gebied heeft BeoBOM ervoor gekozen geen vaste buffer rond het projectgebied te nemen om te voorkomen d at gebeurtenissen over het hoofd worden gezien.
Ten behoeve van ieder onderzoek conflictperiode wordt onderzocht op geografische relevante namen, dat wil zeggen dat de gebeurtenissen met betrekking tot de geografische locaties waarbinnen het projectgebied is gelegen worden onderzocht. Er wordt op die manier op bijv oorbeeld straat-, buurtschap-, plaats -, gemeente - en provincieniveau gezocht naar oorlogshandelingen en andere relevante gebeurtenissen. De gevonden gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan een geografisch relevante locatie en mogelijk relevant zijn voor het projectgebied worden vervolgens gerapporteerd in het onderzoek conflictperiode. Ook wanneer deze gebeurtenissen na een nadere analyse geen invloed blijken te hebben op het projectgebied of de directe omgeving hiervan. Er wordt dus niet zozeer gekeken naar een vaste afstand (buffer) rondom het projectgebied, maar naar gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan bepaalde locaties die relevant zouden kunnen zijn voor het projectgebied. Omwille van het schetsen van een historische context (bijvoorbeeld het duiden van gebeurtenissen binnen een breder kader zoals een geallieerde operatie als Market Garden) kunnen ook gebeurtenissen op grote afstand van het projectgebied worden genoemd.
Verdacht gebied conflictperiode – het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen, blijkens het beschikbare onderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode, sprake is (geweest) van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten na de conflictperiode. Verdacht gebied na-conflictperiode – het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen, na uitvoering van het onderzoek na -conflictperiode, nog steeds sprake is van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Opsporingsgebied – gebied waar het verdachte gebied en het projectgebied elkaar overlappen. Wanneer sprake is van een opsporingsgebied dienen aanvullende maatregelen te worden genomen, BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 9 1 welke kunnen bestaan uit een opsporingsproces als omschreven in het CS -OOO, maar ook uit aanvullend bureauonderzoek of andere beheersmaatregelen. Onverdacht gebied conflictperiode – het gebied dat op basis van het onderzoek conflictperiode niet als ‘verdacht gebied’ is aangemerkt. Dat wil zeggen: niet meer verdacht dan de overige onderzochte Nederlandse bodem waar geen sprake is van specifieke aanwijzingen voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
Onverdacht gebied na -conflictperiode – het gebied dat op basis van het onderzoek na - conflictperiode (aanvullend) als onverdacht is aangemerkt, ofwel niet langer verdacht op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Figuur 2: Schematische weergave van de verschillende deelgebieden. 1.6 Niet gesprongen explosieven (NGE) v s. conventionele explosieven (CE) en OO In de praktijk worden vaak de termen NGE (Niet Gesprongen Explosieven) of CE (conventionele explosieven) gehanteerd wanneer men doelt op de omgang met ontplofbare oorlogsresten. NGE is een overkoepelende term waarmee bijvoorbeeld ook explosieven voor terro ristische doeleinden kunnen worden aangeduid. CE was de term waarmee binnen het WSCS-OCE gedoeld werd op: ‘Fabrieksmatig geproduceerde explosieven die zijn achtergebleven als gevolg van oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarop de richtlijnen van het WSCS-OCE van toepassing zijn.’ Binnen deze definitie vielen ook: CE die geen explosieve stoffen (meer) bevatten; restanten van CE die door leken als zodanig herkenbaar zijn; voorwerpen die door leken kunnen worden aangemerkt als CE; wapens of onderdelen daarvan.
Met de ingang van 2021 is het WSCS -OCE als het ware opgesplitst in een tweetal nieuwe certificatieschema’s, te weten het CS-OOO (Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten) en het CS -VROO (Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse Ontpl ofbare Oorlogsresten). Deze laatste heeft betrekking op het voorliggende onderzoek. Onder ontplofbare oorlogsresten wordt verstaan alle achtergelaten ontplofbare munitie en niet - gesprongen munitie zoals bedoeld in artikel 4.10, eerste lid, onderdeel d, van het Arbeidsomstandighedenbesluit (1997). Artikel 4.10 luidt als volgt:
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 10 1 Artikel 4.10. Ontplofbare oorlogsresten 1. In dit artikel wordt verstaan onder: a. ontplofbare munitie: conventionele munitie die explosieve stoffen bevat als bedoeld in het protocol inzake ontplofbare oorlogsresten van 28 november 2003 (Trb. 2004, 227) met inbegrip van mijnen, valstrikken en andere mechanismen; b. achtergelaten ontplofbare munitie: ontplofbare munitie die tijdens een gewapend conflict niet is gebruikt, die is achtergelaten of gedumpt door een partij bij een gewapend conflict en al dan niet voor ontsteking zijn geprepareerd, van een ontsteking zijn voorzien, op scherp zijn gezet of anderszins voor gebruik zijn voorbereid; c. niet-gesprongen munitie: in een gewapend conflict gebruikte ontplofbare munitie die ontstekingsgereed is, van een ontsteking is voorzien, op scherp is gezet of anderszins voor gebruik is voorbereid, en die niet tot ontploffing is gekomen; d. ontplofbare oorlogsresten: achtergelaten ontplofbare munitie en niet-gesprongen munitie. 2. In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. 3.
Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. 4. Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen. 5. Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling. 6.
De arbeid ten behoeve van het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken defensiemedewerkers of het Register veilig werken met explosieve stoffen, bedoeld in artikel 1.5j, eerste lid, onderdelen b of d, dan wel door een persoon van wie de beroepskwalificaties zijn gecontroleerd en toereikend bevonden overeenkomstig de artikelen 23, 27 en 28 van de Algemene wet erkenning EU-beroepskwalificaties en die deze arbeid verricht onder voortdurend toezicht van een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken met explosieve stoffen. 7. Het ruimen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door explosievenopruimingseenheden van het Ministerie van Defensie. 8. Een bewijs van registratie en herregistratie in het Register veilig werken met explosieve stoffen dan wel een afschrift van een dergelijk bewijs is op de arbeidsplaats aanwezig. 9. Artikel 1.5ha is van overeenkomstige toepassing. 10. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld ter uitvoering van het tweede tot en met vijfde lid.
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 11 1 Er worden de volgende 16 hoofdsoorten van ontplofbare oorlogsresten onderscheiden: Klein-kalibermunitie (KKM); Geschutmunitie; Handgranaten; Geweergranaten; Munitie voor granaatwerpers; Raketten; Afwerpmunitie; Submunitie; Onderwatermunitie; Landmijnen; Valstrikken; Explosieve stoffen; Vuurwerken; Vernielingsmiddelen; Ontstekingsinrichtingen; Toebehoren van munitie. 1.7 Eerder uitgevoerde onderzoeken In het kader van dit onderzoek is nagegaan of in het verleden in, of in de nabijheid van, het projectgebied reeds (voor)onderzoeken door derden zijn uitgevoerd. Hiervoor heeft BeoBOM de volgende bronnen geraadpleegd: De VEO bommenkaart; Gemeenten waarbinnen het onderzoeksgebied is gelegen; ProRail indien in het onderzoeksgebied railinfrastructuur aanwezig is; Rijkswaterstaat, waterschap en/of provincie indien in het onderzoeksgebied infrastructuur aanwezig is die in het beheer van één of meerdere van deze organisaties is; Andere explosievenopsporingsbedrijven.1 Uit deze inventarisatie zijn onderstaande (voor)onderzoeken naar voren gekomen: Rood: BeoBOM, Onderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Conflictperiode Park Hesselte te Havelte (kenmerk: BB25-050-OC-01, d.d.
9 mei 2025) De firma BeoBOM heeft in mei 2025 een Onderzoek Conflictperiode uitgevoerd ter plaatse van het park Hesselte te Havelte in de gemeente Westerveld. Het betreffende onderzoeksgebied bevindt zich op 600 meter afstand van het huidige projectgebied. Op basis va n het geraadpleegde bronnenmateriaal is een deel van het onderzoeksgebied als verdacht aangemerkt op afwerpmunitie, 500 Ib, afgeworpen (geallieerd) vastgesteld. De bevindingen en waargenomen kraters uit dit eerdere onderzoek van BeoBOM zullen in het voorliggende rapport worden verwerkt. 1 Onderzoeken uitgevoerd door andere explosievenopsporingsbedrijven worden niet altijd op verzoek gedeeld. BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 12 1 Blauw: Explosive Clearance Group (ECG) , Vooronderzoek Conventionele Explosieven Holtingerveld (kenmerk: 171-019-VO-01, d.d. 29 mei 2019) De firma ECG heeft in mei 2019 een Vooronderzoek Conventionele Explosieven uitgevoerd ter plaatse van het Holtingerveld in de gemeente Westerveld. Het betreffende onderzoeksgebied bevindt zich op 400 meter afstand van het huidige projectgebied. ECG heeft op basis van archief - en luchtfotomateriaal het merendeel deel van het onderzoeksgebied als verdacht aangemerkt op afwerpmunitie, maximaal 1.000 Ib, afgeworpen (diverse nationaliteiten).
De horizontale afbakening is tot stand gekomen door de maximale afsta nd tussen twee opeenvolgende kraters te projecteren op alle kraters van het inslagengebied. Er is geen specifieke verticale afbakening vastgesteld. Figuur 3: De ligging van de verschillende (voor)onderzoeken van derden t.o.v. het huidige projectgebied (groen). Bron satellietbeeld: PDOK.
2. | ONDERZOEK CONFLICTPERIODE (1939-1945) 2.1 | Inleiding en methode Het bronnenonderzoek voor het onderzoek conflictperiode vindt plaats op basis van een inventarisatie van | gebeurtenissen | en | informatie | de | mogelijke | aanwezigheid | van | ontplofbare | oorlogsresten (indicaties) of juist de afwezigheid daarvan (contra-indicaties). Voor het onderzoek dienen de relevante bronnen te worden geïdentificeerd en geraadpleegd. In elk geval dienen te worden geraadpleegd de in onderstaande tabel als ‘verplicht’ (conform de eisen van het CS-VROO) aangemerkte bronnen. De als ‘aanvullend’ | aangeduide | bronnen | worden | geraadpleegd | indien | daarvoor | aanleiding | bestaat. Onderstaande tabel is niet limitatief. In het vervolg van deze rapportage wordt gemotiveerd waarom een aanvullende bron wel of niet is geraadpleegd. De eventuele leemten in de kennis zijn gespecificeerd in paragraaf 4 van hoofdstuk 5. | 2 Bron | Verplicht (CS- | Aanvulle | Geraadpleegd | Paragraaf VROO) | nd Literatuur | √ | √ | 2.2. Gemeentearchief en provinciaal archief | √ | √ | 2.3. Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie | √ | √ | 2.4. (NIOD) Nationaal Archief Den Haag (NA) | √ | √ | 2.5. Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie | √ | √ | 2.6. te Rijswijk (SSA) Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) | √ | √ | 2.7. Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en | √ | √ | 2.8.
Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh Krantenberichten | √ | √ | 2.9. Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), | √ | √ | 2.10. collectie 575 Nederlands Instituut voor Militaire Historie, collectie | √ | 2.10. 409 The National Archives te Londen, gegevens | √ | √ | 2.11. aangaande luchtaanvallen door de Royal Air Force The National Archives te Londen, gegevens | √ | BB26 | -094-OC-012.11. aangaande artilleriebeschietingen / grondgevechten Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg | √ | √ | 2.12. National Archives and Records Administration II | √ | √ | 2.13. (NARA College Park, VS) Getuigenverklaringen | √ | 2.14. Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) | √ | √ | 2.15. Héritage Canadiana, gegevens aangaande | √ | √ | 2.16. artilleriebeschietingen / grondgevechten 2.2 | Literatuur Ten behoeve van een Onderzoek Conflictperiode worden diverse literatuurbronnen geraadpleegd, zowel enkele standaardwerken als eventuele specifieke regionale informatiebronnen (macro- | en microniveau). Conform het CS-VROO zijn de volgende (standaard)werken geraadpleegd: Molenaar, F.J., De luchtverdediging in de meidagen 1940 (2 delen, Den Haag 1970). ONDERZOEK | 13 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Nierstrasz | e.a.
| (Ministerie | van | oorlog, | hoofdkwartier | van | de | chef | van | de | generale | staf, krijgsgeschiedkundige afdeling), De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II | (diverse delen, Den Haag 1952-1963). Tevens worden voor elk onderzoek conflictperiode geraadpleegd: Amersfoort, H. en Kamphuis, P., | Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied | (‘s-Gravenhage 2012). Eversteijn, | T., | Bombardementen, | raketbeschietingen, | neergekomen | V | -wapens | en | militaire vliegtuigverliezen in de periode 10 mei 1940 | - 5 mei 1945 (z.p. 2011). Foreman, J., The Fighter Command War Diaries volume 5: July 1944 to May 1945 | (z.p. 2005). Klep, C. en Schoenmaker, B., | De bevrijding van Nederland 1944-1945: oorlog op de flank (’s Gravenhage | 2 1995). Korthals-Altes, A., Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940 | – 1945 (Wormer 1984). Middlebrook, M. en Everitt, C., | The Bomber Command War Diaries. An operational reference book 1939 | - 1945 (Surrey 2011). Zwanenburg, G.J., En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog | (2 dln., z.p., z.j.). Specifiek voor het huidige projectgebied zijn daarnaast onderstaande literatuurbronnen verzameld en geraadpleegd: Gerding, M.A.W., Drenthe 1940-1945 (Assen 2014). Grimm, P., | Vliegvelden in oorlogstijd: Nederlandse vliegvelden tijdens de bezetting en bevrijding 1940 | - 1945 (Den Haag 2009).
Meijers, A., | They were all over the sky: een kroniek over de Amerikaanse bombardementen gedurenBB26-094-OC-01 | de Market Garden – september 1944 (Utrecht 2019). Stacey, C.P., Official History of the Canadian Army in the Second World War, Vol III The Victory Campaign: The Operations in Northwest Europe, 1944 | -45 (Ottawa 1960). Torre, J.M. van der, | Vanaf de Bisschopsberg gezien, Havelte: een Drentse gemeente rond de Tweede Wereldoorlog (Assen 2004). 2.3 | Gemeentearchief en provinciaal archief Ten behoeve van dit onderzoek conflictperiode is conform het CS-VROO een aantal archiefstukken uit het provinciaal en de relevante gemeentelijke archieven geïnventariseerd en geanalyseerd. Gedurende de oorlog was het projectgebied gelegen in de voormalige gemeente Havelte. Derhalve zijn de stukken uit het archief van deze gemeente geraadpleegd in het gemeentearchief van West | erveld. Behalve deze gemeentelijke | archieven | zijn | op | provinciaal | niveau | stukken | uit | het | Drents | archief | te | Assen geïnventariseerd en geraadpleegd. Conform het CS | -VROO wordt in deze archieven altijd geprobeerd ONDERZOEK | 14 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE stukken met betrekking tot luchtbescherming, stukken met | betrekking tot het ruimen van munitie en stukken | met | betrekking | tot | oorlogsschade | te | raadplegen.
| Verdere | relevante | stukken | zoals politierapporten, brandrapporten, verdedigingswerken of stukken met betrekking tot huisnummering en vernummering worden ook ge | raadpleegd indien beschikbaar. De gemeentearchieven en provinciale archieven worden, zo mogelijk, niet met behulp van zoektermen of sleutelwoorden doorzocht. In het verleden is gebleken dat verschillende archiefinstellingen er verschillende soorten zoekmachines op na houden, waarbij nie | t altijd even gevoelig gereageerd wordt op bepaalde zoektermen. Zo zijn er zoekmachines die alleen werken met exacte termen, waarbij een zoekopdracht op de term ‘schade’ dan geen inventarissen met de naam ‘oorlogsschade’ zou opleveren. Om deze reden neemt | BeoBOM altijd de gehele inventaris door, om te voorkomen dat er relevante stukken gemist worden. 2 De geraadpleegde stukken zijn hieronder in een overzicht | opgenomen, met vermelding van toegangs | - en | inventarisnummers. | Indien er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld | , betekent dit dat er in het betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra | - indicaties2 kunnen worden beschouwd voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen- of in de omgeving van het projectgebied.
Indien een dossier wordt aangemerkt als zijnde ‘niet relevant’, dan betekent dit dat er in het betreffende dossier geen indicaties of contra | -indicaties zijn aangetroffen voor de mogelijke aanwezigheid van o | ntplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om personeelslijsten, financiële gegevens of regelgeving die verder niets zeggen over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Indien relevant is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen | in hoofdstuk 3. Gemeentearchief Het gemeentearchief | van Havelte is reeds in het verleden door een onbekende onderzoeker van BeoBOM opgehaald. O | p 17 | april 2025 | heeft hierop een aanvulling plaatsgevonden | door Mark Nieuwenhuizen. Gemeentearchief Westerveld BB26-094-OC-01 73-03 Gemeentebestuur Havelte 1920- 1997 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 73-03 | 66 | Huisnummerlijsten en vernummeringsopgaven, 1953-1971 | Ja 113 | Vergoeding bezettingsschaden | , 1945-1949 | Ja 152 | Vernummeringsopgaven diverse dorpen, 1972-1983 | Ja 161 | Schade wegens oorlogshandeling, 1946-1957 | Ja 172 | Bescheiden betreffende luchtbescherming, 1940-1945 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 177 | Register processen-verbaal, 1906-1945 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten.
179 | Justitiële bescheiden, rapporten en processen-verbaal, 1943-1945 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 2 Onder indicatie wordt verstaan: gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte daarvan, verdacht is op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Een contra-indicatie betreft een gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het verdacht gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden aangemerkt. Een gebrek aan informatie over oorlogshandelingen binnen een projectgebied in een verder compleet lijkend archief kan ook als contra- indicatie worden beschouwd, aangezien dit er expliciet op wijst dat er geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden.
ONDERZOEK | 15 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 182-183 | Justitiële bescheiden, rapporten en processen | -verbaal, 1940-1945 | Ja 202 | Brandrapporten, 1940-1958 | Ja 251 | Bescheiden | opruiming | van | niet | ontplofte | projectielen | en | ander | Ja oorlogstuig, 1945-1954 264 | Bescheiden vordering en verkaveling voormalig vliegveld Havelte, | Ja 1948-1951 319 | Richtlijnen bescheiden oorlogsgeweld en –schaden, 1940-1945 | Ja 323 | Herstel en herbouw vandoor oorlogsschade getroffen gebouwde | Ja eigendommen, 1945-1952 324 | Uitkering en stamkaarten oorlogsslachtoffers | Nee, | geen | betrekking | op 1945-1955 | ontplofbare oorlogsresten. 413 | Vervallen woningkaarten 1940-1972 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 427- | Herstelkosten | of | ontheffing | bestedingsplicht | panden | door | Ja 428 | oorlogshandelingen afgebroken c.q. verwoest, 1945-1955 | 2 487 | Bescheiden | opruiming | van | niet | ontplofte | projectielen | en | ander | Ja oorlogstuig, 1956-1982 513 | Krantenartikelen over het oorlogsgebeuren in en rondom Havelte, | Ja 1965-1995 514 | Kosten inzameling en bewaking oorlogsbuit, 1945-1951 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 516 | Bewaking | van | vliegtuigen, | oorlogsbuit, | opruimen Ja verdedigingswerken en kosten voeding B.S.
manschappen, 1945- 1949 789 | Wederopbouw en herstel oorlogsschade, 1946-1956 | Ja 1042 | Kosten | ruiming | explosieven | van | de | Tweede | Wereldoorlog | en | Ja overzichten daarvan, 1982-1995 1065 | Bescheiden begraving gesneuvelde militairen, 1940-1987 | Ja 1066 | Overzichtskaarten van het Duitse vliegveld en gebouwen, 1943-1946 | Ja 1067 | Bescheiden | herstelplan | van | de | verwoestingen | aangericht | door | Nee, | geen | betrekking | op aanleg vliegveld en voorraadboek opslag van materialen, 1943-1946 | ontplofbare oorlogsresten. 1128 | Overzichtskaart van verwoeste boerderijen, 1945 | Ja 1205 | Herbebossing oorlogsschade, 1947-1957 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 1333 | Vergoeding schade veroorzaakt door bominslagen aan particuliere | Ja eigendommen, 1940-1945 1545 | Kopieën van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie uit archief BBNee, | geen | betrekking | op 26-094-OC-01 verzetsdossiers | Geheime | Dienst | Nederland | (G.D.N.), | “Albrecht”, | ontplofbare oorlogsresten. Wehrmacht | Befehl | Niederlande | (W.B.N.) | o.a.
| hoofdboekhouding aanleg vliegveld en bescheiden Organisation Todt (O.T.), 1942 | -1947 1546 | Strooifolders, krantenartikelen, geschreven verhalen, kopieën uit | Ja verschillende oorlogsboeken en uit archief Ministerie van Defensie, 1943-1993 1905 | Bescheiden | opruiming | van | niet | ontplofte | projectielen | en | ander | Ja oorlogstuig, 1987-1995 2088 | Geschiedkundige gegevens 1811-1997 | Nee, | geen | betrekking | op ontplofbare oorlogsresten. 2093 | Vernummeringsopgaven diverse dorpen, 1984-1997 | Ja 2347 | Bescheiden | betreffende | bomkraters | omgeving | Meerkamp, | 1990- | Ja 1993 ONDERZOEK | 16 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 17 2 Provinciaal Archief De provinciale archieven zijn op 2 mei 2024 opgehaald door Roy Soeters van BeoBOM. Drents Archief 0144 Militaire Commissaris van Drenthe Toeg.nr Inv.nr Omschrijving Relevant 0144 5 Weekrapporten van de Militaire Commissaris Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 15 Engelse rapporten (Civil Affairs) Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 16 Rapporten betreffende de gemeenten in Drenthe (alfabetisch) Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 21 Correspondentie met Ministerie van Oorlog Nee, geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten.
30 Correspondentie inzake graven van geallieerde militairen Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 79 Opgaven door de burgemeesters van geleden oorlogs - of bezettingsschade Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 98 Inspectie P.O.D.: verslagen, rapporten en processen -verbaal Nee, geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. 196 Politionele rapporten Koninklijke Marechaussee Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 199 Correspondentie en instructies inzake mijnen en andere explosieven Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 275 Correspondentie met Geallieerde onderdelen Nee, geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. 299 Circulaires en verslagen betreffende werkzaamheden P.M.C. Drenthe Nee, geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. 302 Rapporten van verschillende secties in hoofdzaak betreffende Friesland Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 0147 Districts Militaire Commissaris van Meppel 1945 Toeg.nr Inv.nr Omschrijving Relevant 0147 1 Correspondentie en weekverslagen van de M.C. Nee, geen betrekking op ontplofbare oorlogsresten. 2 Verslag van de M.C.; van het tijdvak 26 april - 1 augustus 1945 Ja 5 Opgaven van graven van Geallieerden en Duitse militairen Ja 28 Correspondentie inzake mijnenvelden en opruimen van mijnen enz.
Ja 48 Correspondentie betreffende aanwezige materialen op vliegveld Havelte, en lijst aangevende toestanden gebouwen en terreinschets van het vliegveld Ja 70 Correspondentie betreffende Geallieerde begraven militairen; aanvragen jachtwapens; lijst van diverse gebouwen. Nee, geen (aantoonbare) betrekking op het projectgebied. 2.4 | Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Ten behoeve van het onderzoek conflictperiode worden conform het CS-VROO in het NIOD ten minste de collecties van het Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) en het | Generalkommissariat für | das | Sicherheitswesen | – | Höhere | SS- | und | Polizeiführer | Nord-West | (toegangsnummer | 077) geraadpleegd. In de collectie van het Departement van Justitie bevinden zich processen | -verbaal met betrekking | tot | bomafworpen | en | andere | luchtoorloggerelateerde | gebeurtenissen | in | een | aantal Nederlandse gemeenten. In de collectie van he | t Generalkommissariat | bevindt zich een relatief compleet overzicht van bomafworpen en overige luchtoorloggerelateerde gebeurtenissen in Nederland tussen september 1940 en april 1941. Indien gemeentelijke archieven met betrekking tot luchtbescherming, bominslagen en luchtaanval | len ontbreken wordt | dit gebrek aan informatie | gedeeltelijk opgevangen door dit archief.
2 Behalve bovengenoemde toegangen worden standaard enkele collecties geraadpleegd welke mogelijk aanvullende informatie bevatten over bijvoorbeeld luchtaanvallen en/of de aanwezigheid van Duitse troepen, troepenposities of verdedigingswerken (Groep Albrecht, | 190a). Waar van toepassing | (vaak afhankelijk van de locatie | ) worden ook aanvullende toegangen geraadpleegd. 077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS | - und Polizeiführer Nord | -West) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 077 | 1328 | Dagberichten van de | Befehlshaber der Ordnungspolizei | Den Haag | Ja betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940 | -1941 1332 | Stukken | betreffende | vijandelijke | luchtaanvallen, | landingen | van | Nee, | geen | (aantoonbare) vijandelijke | vliegeniers, | het | vinden | van | versperringsballons, | het | betrekking | op | het werpen van springstoffen en het gebruik van sabotagematerialen, | projectgebied. 1940-1943 1735 | Lagemeldungen van de diverse Verbindingsoffiziere, 1944 | Ja 1759 | Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943 | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied.
1801 | Register van de Technische Nothilfe Befehlsstelle met vermelding van | Nee, | geen | (aantoonbare) de verrichte werkzaamheden, 1944 | betrekking | op | het BBprojectgebied.26-094-OC -01 190a Groep Albrecht Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 190a | 37 | Het | Noorden | (Friesland, | Groningen | en | Drenthe), | alsmede | de | Ja Waddeneilanden 115 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse door de | Nee, | geen | (aantoonbare) groep | Albrecht | vervaardigde | berichten, | rapporten | en | schetsen, | betrekking | op | het alsmede enkele microfilms, 1945 | projectgebied. 116 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | (aantoonbare) gerubriceerde | notities | en berichten | (merendeels | in | handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht, z.d. | projectgebied. 117 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | (aantoonbare) gerubriceerde | notities | en berichten | (merendeels | in | handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht (vervolg), z.d. | projectgebied. 122 | Portefeuille, | bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | (aantoonbare) vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d.. | projectgebied.
ONDERZOEK | 18 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 123 | Portefeuille, | bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | (aantoonbare) vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d. | projectgebied. 124 | Portefeuille, | bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | (aantoonbare) vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d. | projectgebied. 140 | Bevrijdingsrapporten, 1945 | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. 216k Departement van Justitie Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 216k | 178 | Dagboek van de Inspectie Luchtbescherming, 10 augustus 1942 | – 12 | Nee, | geen | (aantoonbare) april 1945 | betrekking | op | het | 2 projectgebied. 180-185 | Rapporten | van | de | plaatselijke | luchtbeschermingsdiensten, | Nee, | geen | (aantoonbare) politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein | betrekking | op | het luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen | projectgebied.
en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 | - 28 april 1944 186 | Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, | Nee, | geen | (aantoonbare) beschietingen, | bombardementen | en | het | afwerpen | van | (lege) | betrekking | op | het benzinetanks door vliegtuigen | projectgebied. 637 | Register van ingekomen en uitgaande telefonische berichten, 28 | Nee, | geen | (aantoonbare) oktober - 8 december 1944 | betrekking | op | het projectgebied. 2.5 | Nationaal Archief Den Haag (NA) In het Nationaal Archief worden conform het CS | -VROO standaard diverse collecties geraadpleegd, in het | bijzonder | de | verplichte | toegangen | 2.04.53.15 | (Binnenlandse | Zaken/Rijksinspectie Luchtbescherming te Den Haag 1940-1943) en 2.13.167 (Bunkerarchief | ). Daarnaast zijn verschillende overige collecties welke betrekking hebben op bombardementen, oorlogsschade | , verdedigingswerken en diverse andere onderwerpen geraadpleegd.
| BB26-094-OC-01 2.04.53.15 | Inspectie Bescherming Bevolking Luchtaanvallen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.04.53.15 | 46 | Ingekomen | minuten | en | uitgaande | brieven | van | en | aan | diverse | Ja overheidsinstellingen 1940-1941: Commissaris van de koningin in de provincie Drenthe 71 | Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over | Ja geallieerde luchtactiviteiten, 1940 | -1941, Drenthe 2.13.167 | Inventaris | van | het | archief | van | het | 2e | Geniecommandement, | Bureau | Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. ‘Bunkerarchief’) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.167 | 284 | Blokkaarten van werken 1A t/m 7U | Ja 350 | Overzichtskaarten | Ja ONDERZOEK | 19 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 2.13.71 Ministerie van Defensie te Londen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.71 | 368 | Stukken over luchtbombardementen in Nederland (1944 | -1945) | Ja 1819 | Rapporten betreffende verdedigingsstelsels in Nederland: Provincie | Ja Drenthe 1823 | Rapporten betreffende verdedigingsstelsels in Nederland: Havelte | Ja 2.08.88 Bureau Financiering Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.08.88 | 141 | Stukken betreffende de vergoeding van de kosten die uitgegeven zijn | Nee, | geen | (aantoonbare) voor de ruiming van explosieven door
gemeenten, 1940-1979. | betrekking | op | het projectgebied. 2 2.13.210 Commissie van Proefneming Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.210 | 23 | Staten onontplofte projectielen (1940) | Ja 24 | t/m | Stukken ruimen (land)mijnen (1940 | -1941) | Nee, | geen | (aantoonbare) 26 | betrekking | op | het projectgebied. 28 | Onschadelijk maken NGE en vliegtuigbommen (1941 | -1942) | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. 2.13.25 Militair Gezag Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.25 | 1540 | Stukken rubricering geheim archief of GA. Sectie IV | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. 1568 | Rapporten censuurdienst PTT betreffende bominslagen. | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. BB26-094-OC-01 2.6 | Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) In het Semi-Statisch archief van Defensie te Rijswijk is conform het CS | -VROO in de collectie MMOD (Mijn- en Munitieopruimingsdienst) nagegaan of binnen of in de directe nabijheid van het projectgebied in de periode 1945-1947 ruimingen van ontplofbare oorlogsresten zijn uitgevoerd.
2.7 | Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971 | -heden Sinds | 1971 worden meldingen van | ruimingen | (MORA’s) van | ontplofbare | oorlogsresten | centraal geregistreerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD). De MORA’s uit deze periode zijn eveneens ondergebracht in het SSA te Rijswijk en worden op aanvraa | g als scan aangeleverd. Meldingen van ruimingen van na 2010 worden door de EODD alléén digitaal geregistreerd en in een excelbestand verstrekt. Deze zijn conform het CS | -VROO in de rapportage verwerkt. ONDERZOEK | 20 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE Ten behoeve van de nauwkeurigheid en volledigheid wordt bij de aanvraag van MORA’s ten allen tijde rekening gehouden met eventuele wijzigingen in de gemeentelijke indelingen in de periode 1971 | -2010 en mogelijk niet geheel correcte/foutieve registratie van | de locatie (plaats/gemeente). Om na te gaan of binnen, of in de directe nabijheid van, het projectgebied tevens sprake is van de aanwezigheid van mijnenvelden worden conform het CS | -VROO standaard ook de gegevens uit de collectie mijnenveldkaarten, leg | - en ruimrapporten van de EODD geraadpleegd. Deze informatie kan gebruikt worden als verificatie van plaatsgevonden oorlogshandelingen of kan op zichzelf als indicatie of contra-indicatie dienen als deze uit andere bronnen ontbreken.
2.8 | Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh | 2 Op basis | van | luchtfotoanalyse | kan in | veel | gevallen | een | nauwkeuriger | beeld | ontstaan van de oorlogshandelingen die op een bepaalde locatie hebben plaatsgevonden en de sporen die deze mogelijk hebben achtergelaten. Sporen die zichtbaar kunnen zijn op luchtfot | o’s van goede kwaliteit zijn bijvoorbeeld kraters door artillerie | - of bominslagen, aangelegde stellingen, versperringen of beschadigde of vernielde bebouwing. Als deze sporen (correct) worden geïnterpreteerd kunnen bijvoorbeeld | inslaglocaties | nauwkeuriger | worden | vastgesteld | dan | op | basis | van | literatuur | - of archiefonderzoek mogelijk zou zijn. Interpretatie van luchtfotomateriaal is niet altijd eenvoudig: door weersomstandigheden, grote opnamehoogte en andere factoren kan de beeldkwaliteit onvoldoende zijn. Luchtfoto’s blijven bovendien momentopnamen. Een bominslag kan bijvoorbeeld na enkele dagen door herstelwerkzaamheden al niet meer zichtbaar zijn. Om deze reden wordt | altijd geprobeerd diverse luchtfoto’s van | verschillende | data en van goede kwaliteit aan te schaffen. Hoeveel luchtfoto’s beschikbaar zijn verschilt sterk per locatie.
Ten | behoeve | van | dit | onderzoek | conflictperiode | is | conform | het | CS-VROO | het | beschikbare luchtfotomateriaal | met | betrekking | tot | de | datums | waarop | de | oorlogshandelingen | hebben plaatsgevonden geïnventariseerd in onderstaande luchtfotocollecties: Collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’ | van de Royal Commission on the Ancient and Historical BB26-094-OC-01 Monuments of Scotland / National Collection of Aerial Photography te Edinburgh; Wageningen UR te Wageningen; Kadaster te Zwolle; Laurier Military History Archive (LMH), Waterloo (Canada). Indien volstaan kan worden met luchtfoto’s uit Nederlandse archieven (Wageningen UR en het Kadaster) worden alleen deze archieven geraadpleegd. Mocht er aanvullend luchtfotomateriaal nodig zijn wordt gebruik gemaakt van buitenlandse archieven. | Voor de inventarisatie van luchtfotomateriaal in de buitenlandse luchtfotocollecties (JARIC en ACIU) | wordt | al dan niet gebruik gemaakt van de diensten van de | Luftbilddatenbank | gevestigd in Estenfeld, Duitsland. Door deze instantie | wordt op aanvraag een overzicht verstrekt van beschikbaar luchtfotomateriaal waarbij tevens de kwaliteit en schaal is vastgelegd. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte foto’s geselecteerd.
Bij deze selectie is rekening gehouden met dekking, opnamedatum in relatie tot de oorlogshandelingen, kwaliteit (eigen beoordeling) van het fotobeeld en de schaal. Het streve | n daarbij is luchtfoto’s te gebruiken van (kort) vóór een gebeurtenis/oorlogshandeling, en van zo kort mogelijk ná de relevante gebeurtenis. Een ONDERZOEK | 21 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE belangrijke voorwaarde voor laatstgenoemde is dat de foto van zodanige kwaliteit is dat een interpretatie op oorlogsschade mogelijk is. Om de betrouwbaarheid van de conclusies te vergroten is zo mogelijk luchtfotomateriaal van meerdere verschillende opname | data gebruikt. Over het algemeen kan worden gesteld dat hoe meer sprake is van (mogelijk) relevante oorlogshandelingen, hoe meer luchtfoto’s worden geraadpleegd. Wanneer geen sprake is van | relevante | oorlogshandelingen is volstaan met fotomateriaal van twee verschillende datums waarop de situatie binnen het projectgebied duidelijk zichtbaar is. Meestal wordt geprobeerd om dan een foto aan te schaffen van vóór militaire operaties in Nederland (vanaf 14 september 1944) en van ná de bevrijding van het projectgebied (verschillende data). In onderstaande tabel wordt het geheel van geraadpleegde luchtfoto’s weergegeven.
Luchtfotonummer(s) | Sortie | Datum | Schaal | Kwaliteit | Dekking | Bron | Motivatie 4162 | 106G- | 10 september 1944 Onbekend | Goed | 100% | DOTKA | Om inzicht te krijgen in de | 2 2766 | situatie | binnen | het projectgebied vóór het Britse bombardement van 16 op 17 september 1944. 4057 | 106G- | 17 september 1944 | Onbekend | Goed | 100% | DOTKA | Om inzicht te krijgen in de 2948 | situatie | binnen | het projectgebied ná | het Britse bombardement van 16 op 17 september 1944. 4024 | JS-7GR- | 24 maart 1945 | Onbekend | Goed | 100% | NCAP | Om inzicht te krijgen in de 81D | situatie | binnen | het projectgebied | ná | het Amerikaanse bombardement van 24 maart 1945. 3057 | 106G- | 10 oktober 1945 | Onbekend | Goed | 100% | NCAP | Om inzicht te krijgen in de LIB-342 | situatie | binnen | het projectgebied | ná | de bevrijding | en | Duitse vernielingen. BB26-094-OC-01 ONDERZOEK | 22 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 23 2 Dekking luchtfotomateriaal Figuur 4: 100% dekking op 10 september 1944 ten opzichte van het projectgebied . Luchtfotonummer: 4162. Figuur 5: 100% dekking op 17 september 1944 ten opzichte van het projectgebied. Luchtfotonummer: 4057.
BB26-094-OC-01 BB26-094-OC-01 ONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE 24 2 Figuur 6: 100% dekking op 24 oktober 1944 ten opzichte van het projectgebied. Bron satellietbeeld: PDOK. Luchtfotonummer: 4024. Figuur 7: 100% dekking op 10 oktober 1945 ten opzichte van het projectgebied. Bron satellietbeeld: PDOK. Luchtfotonummer: 3057. 2.9 Krantenberichten Voor het onderzoek naar contra-indicaties in de vorm van explosievenruimingen in de periode 1940 - 1972 is conform het CS -VROO gezocht naar krantenberichten via www.delpher.nl. Bovendien is via Google gezocht naar eventuele aanvullende krantenberichten uit regionale en nationale dagbladen. 2.10 Collectie NIMH collecties 409 en 575 Conform aan het CS-VROO dienen uit het archief van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) verschillende collecties te worden geraadpleegd. Voor elk onderzoek conflictperiode wordt standaard onderzoek uitgevoerd in de collectie 575 ‘Duitse verdedigingswerken’ om na te gaan of binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de aanwezigheid van verdedigingswerken
en militaire objecten. Daarnaast wordt nagegaan of in de meidagen van 1940 mogelijk grondgevechten of artilleriebeschietingen hebben plaatsgehad. Hiervoor wordt allereerst onderzoek uitgevoerd in de collectie 492 ‘De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II’ | . Indien hier aanwijzingen worden | aangetroffen | voor | het | plaatsvinden | van | troepenbewegingen, | beschietingen | en/of grondgevechten | worden | in | de | collectie | 409 | ‘Gevechtsverslagen | en -rapporten’ | de | relevante gevechtsverslagen van de (mogelijk) daarbij betrokken Nederlandse eenheden geraadpleegd. Uit de collectie 492 blijkt dat zich gedurende de meidagen van 1940 binnen de gemeente Havelte geen oorlogshandelingen | of | noemenswaardige | troepenbewegingen | voordoen. | Derhalve | is | het | niet noodzakelijk gebleken verdere gevechtsverslagen in collectie 409 te raadplegen. Collectie 492 De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II / De Groene Serie 2 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 492 | 7 | Onderdeel | F.
| De | territoriale | verdediging | van | de | noordelijke Ja provinciën Collectie 575 Bureau Inlichtingen/ Duitse verdedigingswerken (575-serie) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 575 | 199 | Locatie | van | het | vliegveld | ten | noorden | van | Havelte | met Ja luchtdoelgeschut, | hangars, | schuilbunkers | en | een | 'kamp | voor tewerkgestelde Joden en gevangenen', 01-03-1944 205 | Plattegrond van het vliegveld te Havelte met daarop aangegeven de | Ja infrastructuur en verdedigingswerken, 16 -08-1944 2.11 | National Archives, Kew, Surrey Conform aan het CS-VROO wordt voor elk | onderzoek conflictperiode | nagegaan of sprake is van luchtaanvallen uitgevoerd door één van de onderdelen van de Britse Royal Air Force, welke mogelijk invloed hebben op het projectgebied. De hierbij in beschouwing genomen periode is die van 10 mei 1940 tot en met 8 mei 1945. Er wordt onderzoek verricht in de relevante stukken van de vier belangrijkste onderdelen van de RAF, te weten: | BB26-094-OC-01 Bomber Command; Coastal Command; Fighter Command/Air Defence Great Britain; Second Tactical Air Force. Voor elk onderzoek | conflictperiode wordt tevens onderzoek uitgevoerd in de collectie van de | 2nd Tactical Air Force, gezien de zeer grote spreiding en intensiteit van operaties van dit onderdeel op Nederlands grondgebied vanaf september 1944.
Het onderzoek in de stukken van de Royal Air Force is met name gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- | en subsoort(en), het gewicht en het type ontsteker(s) van zowel afwerpmunitie (vliegtuigbommen) als raketten die tijdens luchtaanvallen zijn ingezet, maar ook de inslaglocaties daarvan. ONDERZOEK | 25 | BB26-094-OC-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN CONFLICTPERIODE AIR 14 Air Ministry: Bomber Command: Registered Files. Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant AIR 14 | 2665- | Night Bomb Raid Sheets (May 1940 | – May 1945) | Ja 2680 3360- | Day Bomb Raid Sheets (May 1940 – May 1945) | Nee, | geen | (aantoonbare) 3368 | betrekking | op | het projectgebied. 3162- | Summaries of Form E Reports of bombs dropped on targets | Nee, | geen | (aantoonbare) 3198 | betrekking | op | het projectgebied. AIR 15 Air Ministry and Admirality: Coastal Command: Registered Files Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant | 2 AIR 15 | 766-771 | Strike Sheets (April 1940 – September 1941) | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied.
AIR 24 Air Ministry and Ministry of Defense: Operations Record Books, Commands Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant AIR 24 | 217- | Bomber Command Intelligence Reports and Intelligence Narrative of | Ja 280 | Operations, May 1940 | – June 1944 284- | Bomber Command Intelligence Reports and Intelligence Narrative of | Ja 321 | Operations, July 1944 | – May 1945 625- | Appendices Fighter Command, September 1944 – April 1945 | Ja 650 AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant AIR 27 | 1170 | No 198 Squadron: Operations Record Book, 1942 Dec.-1945 Sept. | Ja AIR | 37 | Air | Ministry: | Allied | Expeditionary | Air | Force, | later | Supreme | Headquarters | Allied BB26-094-OC-01 Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant AIR 37 | 715 | Second Tactical Airforce Daily Log, September – October 1944 | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. 716 | Second Tactical Airforce Daily Log, November – December 1944 | Ja 717 | Second Tactical Airforce Daily Log, January – February 1945 | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied. 718 | Second Tactical Airforce Daily Log | , March – May 1945 | Nee, | geen | (aantoonbare) betrekking | op | het projectgebied.