Ambitiedocument Gemeente Westerveld 2.0

1

November 2020

Concept 2

2

INHOUDSOPGAVE 1.1

Aanleiding ................................................................................5

1.2

Doel, inhoud en status van het ambitiedocument ..................5

1.3

Haalbaarheid en uitvoerbaarheid ...........................................6

1.4

Vijf ambities, meerdere speerpunten .....................................6

1.5

Het proces op hoofdlijnen .......................................................6

1.6

Leeswijzer ..............................................................................10

2.1

Inleiding .................................................................................12

2.2

Onze kaderstellende rol ........................................................12

2.3

Onze speerpunten bij de vijf ambities...................................15

1.

Een bereikbaar en veilig Westerveld .....................................15

2.

Een bedrijvig en gastvrij Westerveld .....................................17

3.

Een leefbaar en inclusief Westerveld ....................................19

4.

Een gezond en groen Westerveld .........................................20

5.

Een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld .................23

Bijlagen ..........................................................................................25 Bijlage 1 – Resultaten Campagne Westerveld Natuurlijk ..................26 Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto ..........................................................28 Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen ................................................51 Bijlage 4 – Beleidsanalyse..................................................................57

3

4

1.1

Inhoud

Aanleiding

De in dit document geformuleerde ambities en speerpunten zijn uitdagingen

Het opstellen van een Omgevingsvisie is één van de projecten die met voorrang worden opgepakt voordat de Omgevingswet in 2022 in werking treedt. In de Omgevingsvisie worden integrale kaders en ambities vastgesteld door de gemeenteraad. De Omgevingsvisie geeft richting aan het langetermijnbeleid van de gemeente Westerveld. Het is bij uitstek het instrument dat strategische doelen en lokale behoeften verbindt en voorziet van richting en koers. Op die manier wordt de Omgevingsvisie geen beleidsstuk met alleen mooie verhalen en ambities, maar juist een visie die helpt om vanuit ambities sturing en uitvoering te geven aan de uitdagingen waar de gemeente en samenleving voor staan.

1.2

en kansen die gaan over de toekomst van de gemeente. In lijn met de doelstelling van de Omgevingswet is gezocht naar verbinding en samenhang tussen de verschillende onderwerpen; een integrale blik waarmee wordt gestreefd naar een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. De kaders in de Omgevingsvisie zijn echter niet alleen beleidsmatige ambities, maar ook keuzes over de manier waarop wij als gemeente onder de Omgevingswet willen omgaan met initiatieven en nieuwe ontwikkelingen. Welke houding nemen raad, college en ambtelijk apparaat aan als er zich

Doel, inhoud en status van het ambitiedocument

nieuwe, onbekende ontwikkelingen aandienen? Welke houding en gedrag past bij het DNA van de gemeente Westerveld? En wat betekent dat voor onze

Doel

contacten met inwoners en ondernemers? Ook deze vragen komen in dit

Het voorliggende ambitiedocument dient als voorloper van de Omgevingsvisie.

ambitiedocument aan de orde.

Het ambitiedocument is het resultaat van de campagne Westerveld Natuurlijk en de vier informatiesessies met de gemeenteraad en is bedoeld als tussenstap

Om een totaalbeeld te geven, wordt naast deze resultaten ook een beschrijving

om orde aan te brengen in de verzamelde informatie. Ook heeft het

gegeven van de huidige situatie en de trends en ontwikkelingen. Zo is er een

Ambitiedocument als doel om (van daaruit) een eerste richting te geven aan de

Leefomgevingsfoto opgenomen (bijlage 2), is het bestaande beleid

inhoud van de Omgevingsvisie.

geanalyseerd (bijlage 4) en zijn trends en ontwikkelingen weergegeven (bijlage

Het Ambitiedocument is daarmee een tussenstation. Belangrijk voor de

3).

richting, maar nog niet het einde van de reis. De Omgevingsvisie zelf is meeromvattend en werkt het Ambitiedocument (gebiedsgericht en

Status

gedetailleerder) uit;

Het Ambitiedocument heeft geen juridische status, maar geeft een beschrijving van de ambities en speerpunten, zoals deze opgehaald zijn uit de campagne Westerveld Natuurlijk en de informatieve sessies met de gemeenteraad.

5

1.3

soms al meer gedetailleerd geven deze speerpunten een eerste richting en koers. In de Omgevingsvisie komen de vijf ambities terug en worden meer en andere speerpunten toegevoegd. In lijn met de koers die in dit ambitiedocument is aangegeven, ontstaat in de Omgevingsvisie het volledige beeld.

Haalbaarheid en uitvoerbaarheid

Dit ambitiedocument beschrijft de ambities en bijbehorende speerpunten van de gemeenteraad van de gemeente Westerveld. Haalbaarheid van de speerpunten is nog niet getoetst. Verderop in dit ambitiedocument zal blijken dat niet alle speerpunten op voorhand volledig in overeenstemming zijn met het beleid van hogere overheden. Daar is niets op tegen: de gemeentelijke keuzes kunnen en mogen verder reiken dan die van rijk of provincie. Het geeft de mening van de gemeenteraad weer. Voor de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van sommige speerpunten kan het nodig zijn dat provincie en/of rijk eerst beleidsmatige ruimte moeten creëren (dat kan bijvoorbeeld door aanpassing van het betreffende beleid of het bieden van experimenteerruimte). Omdat ook rijk en provincie te maken krijgen met de Omgevingswet en hun beleid daarop moeten aanpassen, mag worden verwacht dat er voor de gemeente meer ruimte komt voor lokaal maatwerk.

1.4

1.5

Het proces op hoofdlijnen

Campagne deel 1 ‘Westerveld Natuurlijk’: breed verzamelen van informatie Het proces van de Omgevingsvisie is in mei 2019 gestart met een brede campagne onder de naam ‘Westerveld Natuurlijk’. Het doel van de campagne was om zoveel mogelijk inwoners en bezoekers van de gemeente te consulteren en te betrekken aan de hand van twee vragen: • Ik ben trots op mijn dorp/omgeving omdat ... • Mijn dorp/omgeving zou nog beter zijn als ...

Vijf ambities, meerdere speerpunten

Op basis van het participatietraject, de leefomgevingsfoto en de beleidsanalyse zijn vijf overkoepelende Westerveldse, ambities geformuleerd die de rode lijn vormen in alle stappen richting de Omgevingsvisie, gebaseerd op Westerveldse waarden. Onze ambities zijn: 1. Een bereikbaar en veilig Westerveld 2. Een bedrijvig en gastvrij Westerveld 3. Een leefbaar en inclusief Westerveld 4. Een gezond en groen Westerveld 5. Een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld Deze vijf ambities garanderen dat de opgaven in de fysieke leefomgeving integraal worden benaderd en sluiten daarmee helemaal aan bij de Omgevingswet. Deze vijf ambities vormen de rode draad in dit ambitiedocument. Bij elk van deze vijf ambities zijn diverse speerpunten geformuleerd. Soms strategisch, 6

Uitsnede factsheet resultaten campagne, deel 1 Met de ketenpartners van de gemeente is op 23 september 2019 aan de hand van trends doorgesproken over de toekomst van de gemeente. Voor de scholieren van de middelbare school Stad & Esch in Diever is op 24 september 2019 een dag georganiseerd om van hen te horen wat zij belangrijk vinden voor de gemeente, voor nu en de toekomst. Na afronding van de campagne WesterveldNatuurlijk is de Samenlevingsagenda opgesteld. De Samenlevingsagenda bevat een aantal op uitvoering gerichte onderwerpen, afkomstig uit de campagne.

Ansichtkaart campagne, deel 1 De twee vragen vormden vervolgens de basis voor de vele gesprekken die medewerkers van de gemeente en raadsleden op straat, in de verschillende dorpen en bij evenementen, hebben gevoerd met voorbijgangers. Campagne deel 2 ‘Westerveld Natuurlijk’: gerichte gesprekken Met de uitkomsten van het eerste deel van de campagne is na de zomer 2019 het verdiepende gesprek aangegaan. Tijdens vier dorpenavonden is samen met inwoners, aan de hand van een aantal trends, gezocht naar opgaven en concrete ideeën voor de leefomgeving en hoe de gemeente en inwoners samen hiermee aan de slag kunnen gaan. De opbrengst van deze avonden heeft mede de input gevormd voor de Samenlevingsagenda’s. De Samenlevingsagenda is opgesteld voor de korte termijn (circa vijf jaar) en bestaat uit een selectie van concrete ideeën en ambities die naar voren zijn gekomen tijdens de campagne ‘Westerveld Natuurlijk’.

Leefomgevingsfoto en beleidsanalyse De gemeente is zelf aan de slag gegaan met de leefomgevingsfoto waarin de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente in beeld is gebracht. Ook is het huidige, actuele beleid geïnventariseerd en is daaruit de rode lijn gehaald en vervolgens is het ingedeeld in de vijf ambitiestitels.

7

-

De ‘videoboodschappen’ van de externe deskundigen De raadsenquête ter voorbereiding op beide raadssessies

Vervolgproces In september 2020 bespreekt de raad het voorliggende Ambitiedocument. Na bespreking en eventuele aanpassing volgt daarover dan een gesprek met de samenleving. Doel van dat gesprek is het Ambitiedocument te toetsen op inhoud en draagvlak. Het definitieve ambitiedocument vormt één van de bouwstenen van de concept-Omgevingsvisie. Het totale proces is samengevat op de volgende pagina

Visueel verslag opbrengst Scholierendag Stad en Esch Raadssessies De raad is in een aantal avonden (voorjaar 2020) meegenomen in de veranderingen die de gemeente te wachten staan door de invoering van de Omgevingswet. Zo hebben de raadsleden kennisgemaakt met de verschillende (nieuwe) instrumenten, waaronder de Omgevingsvisie, en hebben zij een beeld gekregen van de inhoud en het detailniveau die de Omgevingsvisie zal moeten krijgen. Vervolgens zijn twee avonden georganiseerd om gebiedsgerichte en themagerichte ambities voor onder andere de Omgevingsvisie te bepalen. De onderwerpen die tijdens deze beide avonden werden besproken, zijn geselecteerd vanuit verschillende onderliggende stukken: De resultaten van Campagne Westerveld Natuurlijk (zie bijlage 1) De leefomgevingsfoto (zie bijlage 2) Trends en ontwikkelingen (zie bijlage 3) De beleidsanalyse (zie bijlage 4) 8

9

1.6

Leeswijzer

Dit ambitiedocument begint met de ambities van de raad voor de Omgevingsvisie. Die ambities zijn herleidbaar naar de eerder verzamelde informatie (de campagneresultaten, leefomgevingsfoto, trends & ontwikkelingen en de beleidsanalyse). Die informatie is opgenomen in vier bijlagen. Bijlage 1 – Opbrengst campagne Westerveld Natuurlijk Deze bijlage bevat een schematisch overzicht van de feitelijke opbrengst van de campagne en de onderwerpen die daarin het sterkst naar voren kwamen. De verkregen input is gerangschikt langs de pijlers ‘economie’, ‘sociaal’ en ‘duurzaam’, de indeling die ook wordt gehanteerd in de Samenlevingsagenda. Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto Deze bijlage bevat’ een momentopname van de gemeente. Langs een aantal (statistische) indicatoren wordt een beeld gegeven hoe de gemeente ervoor staat op het gebied van ‘economie’, ‘sociaal’ en ‘duurzaam. Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen Er komt veel op de gemeente af. Bijlage 3 geeft een beeld van de trends en ontwikkelingen waar de gemeente mee te maken heeft en krijgt. Bijlage 4 – Beleidsanalyse De Omgevingsvisie start niet vanuit een blanco situatie. Er is al veel (recent) beleid beschikbaar, vaak ontwikkeld na een intensief participatietraject. Daar waar dit beleid actueel is, is er geen reden dit beleidstraject over te doen. Immers, hier bestaat al groot draagvlak voor.

En naast de Omgevingsvisie lopen diverse beleidstrajecten. Bijlage 4 bevat daarvan een overzicht, gerangschikt langs de vijf ambitie-titels.

10

11

2.1

Al deze ingrediënten kwamen in mei en juni 2020 samen tijdens twee kaderstellende discussieavonden. Aan de hand van casussen, stellingen en discussie vormde zich een steeds concreter beeld van de manier waarop we willen omgaan met nieuwe ontwikkelingen en wat onze rol daarin wordt. Bovenstaand stroomschema vormde daarbij een handig hulpmiddel.

Inleiding

De afgelopen 1,5 jaar heeft in het teken gestaan van het gesprek. We voerden onder andere gesprekken met onze inwoners, ondernemers, ketenpartners en scholieren. Een aantal externe deskundigen voedde ons met een ‘videoboodschap’. Daarnaast is een trendanalyse uitgevoerd, werd ons bestaande beleid geanalyseerd en werd de ‘staat van de gemeente’ in kaart gebracht in de vorm van een Leefomgevingsfoto. Via twee presentatie-avonden kregen we inzicht in de doelstellingen van de Omgevingswet, de juridische instrumenten en de rollen die we als raad onder de Omgevingswet kunnen aannemen.

In dit hoofdstuk zijn de vijf ambities uitgewerkt in speerpunten. Per ambitie zijn speerpunten bepaald waar wij als gemeente op in willen zetten. Zoals ook in paragraaf 1.4 van dit document is beschreven, zijn de speerpunten soms strategisch en soms al meer gedetailleerd. De speerpunten geven een eerste richting en koers om de ambitie te behalen. In hoofdstuk 2.2 geven we allereerst aan hoe we in algemene zin aankijken tegen onze rol onder de Omgevingswet. In hoofdstuk 2.3 werken we dat vervolgens verder uit via de vijf integrale ambities. Bij elke ambitie geven we eerst een opsomming van de bijbehorende speerpunten (deel A) en vervolgens een uitwerking/toelichting van die speerpunten (deel B).

2.2

Onze kaderstellende rol

A. Samenvatting speerpunten Als het gaat over onze kaderstellende rol, zijn dit onze speerpunten: 1. We bieden ruimte voor ontwikkelingen, mits onze waarden en kwaliteiten behouden blijven. 2. Ruimte bieden voor ontwikkelingen betekent dat we minder op voorhand vastleggen en willen komen tot maatwerk. 3. Wij benaderen de opgaven in de fysieke leefomgeving integraal. 4. Onze Omgevingsvisie kan en mag op onderdelen afwijken van beleid en regels van rijk en provincie. Voor die onderdelen gaan we in overleg op zoek naar ruimte om te experimenteren en pionieren.

Stroomschema ’kaderstelling Omgevingswet’

12

5.

B.

Vanuit onze kaders monitoren we het behalen van onze ambities en doelen en sturen we bij wanneer dat wenselijk is.

Uitwerking speerpunten

1. Onze waarden en kwaliteiten zijn leidend Onze ambitie is dat Westerveld een fijne plek is om te wonen, te werken en te verblijven. Uit de gesprekken die we tijdens de campagne hebben gevoerd blijkt gelukkig dat we er best goed voor staan. Navolgende afbeelding bevat een bloemlezing uit de waarden en kwaliteiten die tijdens de campagne Westerveld Natuurlijk werden benoemd. Niet alleen vanuit de campagne Westerveld Natuurlijk, maar ook in het kader van diverse (recente) beleidstrajecten is een beeld verkregen van onze unieke waarden en kwaliteiten. Te denken valt aan de Erfgoedvisie, de Woonvisie en de Structuurvisie. In de Structuurvisie (2013) werd de identiteit van de gemeente Westerveld als volgt beschreven: ‘een groene, agrarische gemeente met een ongekende rijkdom aan cultuurhistorische, toeristisch/ landschappelijke en ecologische waarden. Deze identiteitsbepalende kenmerken die in grote hoeveelheid en ook nog gaaf aanwezig zijn, maken ook dat de gemeente zo goed leesbaar is (qua ontstaansgeschiedenis)’. Deze typering staat wat ons betreft anno 2020 nog volledig overeind.

Waarden en kwaliteiten benoemd tijdens campagne Als het gaat om Westerveldse waarden en kwaliteiten kunnen daarnaast ook de vijf Unique Selling Points worden benoemd: 1. cultureel erfgoed en monumenten 2. de nominatie Unesco-erfgoed 3. duisternis en sterren 4. archeologie 5. natuur

13

Hoewel we er goed voor staan, komt er veel op ons af. Bijna continu krijgen we aanvragen voor kleinere en grotere ontwikkelingen. Al die ontwikkelingen leggen in meer of mindere mate een claim op de ruimte. Daardoor beseffen we dat het vasthouden van onze waarden en kwaliteiten niet vanzelfsprekend is. Dat vraagt voortdurend aandacht, begeleiding en sturing. Onze waarden en kwaliteiten leggen we in de Omgevingsvisie vast. Eerstvolgende stap richting de Omgevingsvisie is het opstellen van een Waardenkaart. Op deze Waardenkaart geven we alle waarden en kwaliteiten een plaats, die de gemeente Westerveld uniek maken. Onze ambitie is om bij nieuwe ontwikkelingen tegelijk ook verder te bouwen aan die waarden en kwaliteiten. Wij verwachten van initiatiefnemers dan ook dat zij een bijdrage leveren aan het behoud en de ontwikkeling van onze waarden en kwaliteiten. Concreet betekent dit dat de in de Omgevingsvisie op te nemen Waardenkaart een belangrijke rol gaat spelen in het begeleide, sturen en toetsen van ontwikkelingen Op die manier blijft onze identiteit niet alleen behouden, maar wordt deze verder versterkt.

De Omgevingswet is helder over onze rol als gemeenteraad. In veel gevallen zijn we als raad niet meer of niet als eerste aan zet. Dat vraagt lef om los te laten. Maar ook breder verandert de ‘traditionele rol van de gemeente’, van toetsend naar regisserend. Natuurlijk blijven wij als de gemeente(raad) het bevoegd gezag en zullen wij vanuit een brede belangenafweging onze keuzes maken. De initiatiefnemer heeft een belangrijke eigen rol in het bouwen van draagvlak voor zijn plannen. 4. De Omgevingsvisie beschrijft onze koers In de Omgevingsvisie beschrijven we de koers zoals wij die als gemeente en gemeenschap voor ogen hebben. Natuurlijk weten we dat ook het rijk en de provincie beleid en regels hebben en maken. Die regels, wetten en verordeningen gelden uiteraard ook in Westerveld. Daar kunnen we ons niet aan onttrekken. Wij sluiten echter niet uit dat onze Omgevingsvisie op onderdelen verder gaat dan beleid en regels van hogere overheden. Dat is niet erg; de Omgevingsvisie is immers onze visie op de toekomst van onze gemeente. En wat wij als gemeente willen hoeft niet persé naadloos te passen in de regels van hogere overheden. Onze ambitie kan verder gaan dan wat er op dit moment volgens de regels kan. Wij maken ons sterk voor de realisering van de totale Omgevingsvisie, dus ook die onderdelen die op voorhand verder gaan dan het huidige beleid en regels van hogere overheden.

Wij beseffen dat het daadwerkelijk uitvoeren van die onderdelen altijd in overleg en afstemming zal moeten met die betreffende hogere overheid; er zal immers beleidsruimte moeten worden gecreëerd. Voor de realisering van die onderdelen van de Omgevingsvisie zijn we afhankelijk van rijk en (met name) provincie. Rond de vaststelling van de Omgevingsvisie gaan wij daarom graag in gesprek met de provincie. Op voorhand spreken we overigens uit, graag te willen experimenteren.

2 en 3. We bieden maatwerk en werken integraal Het begeleiden en sturen van ontwikkelingen doen we vanuit een integrale blik. Dat past helemaal in de Omgevingswet die van overheden vraagt de fysieke leefomgeving integraal te benaderen. Met de Omgevingsvisie willen we initiatiefnemers uitdagen en uitnodigen om ontwikkelingen op gang te brengen (we noemen dat 'uitnodigingsplanologie'). Dat doen we liefst bij de initiatiefnemers aan tafel. We durven daarbij van de gebaande paden af te wijken en maatwerk te bieden. We zoeken naar slimme combinaties om initiatieven te verbinden met andere opgaven (integraal werken). In de Omgevingsvisie leggen we daarom voor initiatieven het proces vast, maar niet het eindresultaat. Dit sluit volgens ons goed aan bij de Omgevingswet die voorschrijft dat de Omgevingsvisie ‘de hoofdlijnen van het te voeren beleid’ dient te bevatten. In de Omgevingsvisie stellen wij daarom de kaders. Kaders waarbinnen college, inwoners en ondernemers kunnen komen tot ontwikkelingen die passen bij de gemeente Westerveld.

5. We monitoren onze Omgevingsvisie

14

De Omgevingswet wil een ‘beleidscyclus’ op gang brengen, zie afbeelding hieronder. De beleidscyclus staat voor een continu proces van monitoren, evalueren en (indien nodig) aanpassen van beleid. In de Omgevingsvisie leggen we onze kaders en ambities vast; via monitoring krijgen we inzicht in de manier en de mate waarin ontwikkelingen bijdragen aan onze ambities. Monitoren biedt ons bij uitstek de gelegenheid om nieuwe inzichten te verwerken en behaalde doelen uit de Omgevingsvisie te verwijderen. De Omgevingsvisie is daardoor een dynamisch document, dat meebeweegt met de actualiteit.

2. Een Bedrijvig en gastvrij Westerveld 3. Een Leefbaar en inclusief Westerveld 4. Een Gezond en groen Westerveld 5. Een Herkenbaar en toekomstgericht Westerveld Deze vijf ambitie-titels vormen de ruggengraat voor de Omgevingsvisie en geven concreet invulling aan de wens om de opgaven in de gemeente integraal te benaderen. In de navolgende paragrafen worden deze vijf ambitie-titels uitgewerkt, voorzien van speerpunten voor het vervolg richting Omgevingsvisie. 1.

Een bereikbaar en veilig Westerveld

A.

Samenvatting speerpunten

Wat betreft de ambitie ‘bereikbaar en veilig Westerveld’, kiezen wij deze speerpunten: 1. Wij willen via alle kanalen, veilig en goed bereikbaar zijn en blijven. 2. Wij willen dat het voor onze inwoners eenvoudiger wordt om gebruik te maken van duurzame mobiliteit 3. Wij pakken de verkeersveiligheid gericht aan. 4. Wat betreft de gaswinning, blijven wij onze adviserende rol in een vroegtijdig stadium inzetten. B.

1. Westerveld is goed en veilig bereikbaar Wij willen, zowel via wegen als de digitale kanalen, veilig en goed bereikbaar zijn en blijven voor onze inwoners, werkenden en bezoekers. Een goede (digitale) bereikbaarheid van de diverse voorzieningen, winkels en bedrijven maakt onze gemeente immers aantrekkelijk voor wonen, ondernemen, economische ontwikkelingen en de toeristische sector.

Beleidscyclus Omgevingswet (Bron: aan de slag met de Omgevingswet)

2.3

Uitwerking speerpunten

Onze speerpunten bij de vijf ambities

Vanuit de campagne ‘Westerveld Natuurlijk’ zijn vijf ambities geformuleerd. 1. Een Bereikbaar en veilig Westerveld 15

van voorzieningen niet overal optimaal is. Vervoer van deur tot deur zou voor bepaalde doelgroepen daarom zeker meerwaarde kunnen hebben. Wij vinden het opzetten en onderhouden van een ‘aanvullend vervoersaanbod’ echter niet een primaire taak van de gemeente. Vanuit het vrijwillige kader zien wij mooie ontwikkelingen, die wij van harte ondersteunen. Wij zien voor onszelf een faciliterende en stimulerende rol. 3. Gericht actie op het gebied van verkeersveiligheid In de campagne Westerveld Natuurlijk is het onderwerp ‘verkeersveiligheid’ meermalen naar voren gebracht. Zwaar verkeer door de kleinere kernen en hardrijders vormen terecht een belangrijk aandachtspunt. Daarom besteden we in de Omgevingsvisie aandacht aan het onderwerp ‘verkeersveiligheid’. Waar de verkeersveiligheid echt in het gedrang is, zijn echter geen woorden nodig, maar actie. In 2020 stellen we het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan vast waaruit gerichte acties volgen. 4. Vroegtijdig adviseren inzake gaswinning Een onderwerp dat direct raakt aan de veiligheid van onze inwoners is de gaswinning. In de gemeente Westerveld wordt op een aantal plekken gas gewonnen. Gaswinning is een verantwoordelijkheid van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat; als gemeente hebben we een beperkte, adviserende rol.

Ondanks die beperkte rol voor ons als gemeente, kan de impact op onze inwoners en bebouwde omgeving groot zijn. Met andere woorden: gaswinning kan leiden tot schade, zowel materieel als immaterieel. Wij blijven daarom doen wat in ons bereik ligt om samen met betrokken partners (buurtgemeenten, waterschap en provincie) actief betrokken te zijn richting mijnbouwbedrijf en het ministerie. Tegelijk blijven we, net als nu, ons inspannen om in een vroegtijdig stadium bij het rijk aan tafel te komen. Op die manier blijven we onze adviserende rol aan de voorkant inzetten.

Campagnedag Geeuwenbrug 2. Faciliteren en stimuleren duurzame mobiliteit Wij vinden het belangrijk dat inwoners van Westerveld gebruik kunnen maken van duurzame mobiliteit. In ons beleid blijven wij ons richten op fietsverkeer, door het faciliteren van aantrekkelijke, goed onderhouden en toegankelijke fietsinfrastructuur, ontbrekende schakels in het fietsnetwerk in te vullen en zich te profileren als de fietsgemeente van Drenthe. Tijdens de raadssessie op 19 mei 2020 is doorgesproken over de vraag in hoeverre de gemeente daarnaast zorg zou moeten dragen voor een aanvullend vervoersaanbod (bovenop het openbaar vervoer) van deur tot deur. Niet iedere kern is momenteel even goed ontsloten met het openbaar vervoer. Ook de Leefomgevingsfoto en gegevens van de GGD laten zien dat de bereikbaarheid 16

2.

Een bedrijvig en gastvrij Westerveld

A. Samenvatting speerpunten Wat betreft de ambitie ‘bedrijvig en gastvrij Westerveld’, zijn dit onze speerpunten: 1. We creëren een optimaal ondernemersklimaat en een omgeving waar het prettig werken en verblijven is. 2. We faciliteren onze ondernemers met passende regels. 3. In het kader van het Omgevingsplan schonen we onze regels op, waarbij we streven naar verminderen, vereenvoudiging en flexibiliteit. 4. Mogelijkheden kunnen per gebied verschillen, afhankelijk van de ter plekke aanwezige waarden en kwaliteiten. 5. Wij bieden meer ruimte voor evenementen in onze gemeente. B.

Uitwerking speerpunten

1. We werken samen in de regio De ambitie van de gemeente is om zorg te dragen voor een optimaal ondernemersklimaat en het creëren van een omgeving waar het prettig werken en verblijven is. Daarin lopen we voorop en trekken we samen op met onze buurgemeenten en betrokken partners in de regio. De gezamenlijke inzet is gericht op het verbeteren van het ondernemersklimaat en vergroting van kennis en innovatiekracht bij bedrijven. Fragment input ketenpartneravond september 2019 2. We faciliteren onze ondernemers Als gemeente past ons in hoofdzaak een faciliterende, ondersteunende rol richting onze ondernemers. We kunnen en willen niet op de stoel van ondernemers gaan zitten. Wat we wel kunnen doen is goed luisteren naar de 17

wensen en behoeften en daar met ons beleid en onze regelgeving bij aansluiten.

moeten nemen en een goede ruimtelijke ordening in acht moeten blijven nemen. Binnen bandbreedtes worden bepaalde (en dus: niet alle) milieuregels onder de Omgevingswet overigens flexibel. In het kader van het opstellen van het Omgevingsplan bepalen we of en in welke mate we gebruik maken van die geboden ruimte.

3. We bieden ruimte en flexibiliteit aan onze ondernemers In navolging op speerpunt 2 (we faciliteren onze ondernemers), bieden we onze ondernemers ruimte en flexibiliteit. Voor ondernemers geldt dat ze ruimte nodig hebben om snel te schakelen wanneer de markt dat vraagt. De afgelopen jaren, maar ook het jaar 2020 hebben ons geleerd dat flexibiliteit in regelgeving nodig is om kansen snel te kunnen verzilveren. Een sector die in het bijzonder gebaat is bij blijvend vooruitkijken en vernieuwen is de recreatiesector. Juist in de recreatiesector is vernieuwen en experimenteren met een onderscheidend aanbod belangrijk. Ons doel is daarbij aan te sluiten en onze (recreatie)ondernemers te ondersteunen met een ruim en flexibel kader. Wij willen hiervoor meer ruimte bieden door in het Omgevingsplan mogelijkheden op te nemen waardoor het efficiënter kan. Als gemeente zijn we straks aan zet om de vastgestelde Omgevingsvisie te vertalen naar een gemeentelijk Omgevingsplan. Die gelegenheid grijpen we aan om onze bestaande regels kritisch tegen het licht te houden. Onze ambitie is alleen regels over te houden die bijdragen aan het hiervoor geformuleerde doel. Voor een aantal ondernemers zal al op kortere termijn behoefte bestaan aan ontwikkeling.

In die gevallen waar nu de huidige bestemmingsplannen nog niet in voorzien maar die wel passen binnen de beleidskaders, zullen wij via maatwerk opereren in de geest van onze doelstelling.

Dorpenavond Wilhelminaoord 4. We stemmen ontwikkelingen af op het gebied Waarden, kwaliteiten en beschikbare milieuruimte verschillen uiteraard per gebied. En dat betekent automatisch ook dat vormgeving, uitvoering en invulling van nieuwe ontwikkelingen te allen tijde maatwerk moeten zijn. De balans tussen economie en omgeving vullen we daarmee gebiedsgericht in. In de Omgevingsvisie nemen wij een handleiding op, waarmee initiatiefnemers zelf aan de slag kunnen met dat gebiedsgerichte maatwerk en het zoveel mogelijk zelf vormgeven van hun voornemen.

Het bovenstaande betekent echter niet dat straks alles zondermeer mogelijk zal zijn. Er zijn kaders nodig. Zoals in paragraaf 2.2 aangegeven, bekijken we alle ontwikkelingen namelijk met een integrale blik. In de eerste plaats zal dit inhouden dat bestaande waarden en kwaliteiten gerespecteerd (en waar mogelijk verder ontwikkeld) moeten worden. Daarnaast, en even belangrijk, heeft de gemeente als taak het ‘zorgen voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving’. Dit betekent dat we altijd de (milieu)regels in acht zullen 18

evenementen waardevol vinden in het kader van leefbaarheid, cultuur en de lokale economie en daarom meer ruimte willen bieden. Als raad zien wij het evenementenbeleid graag geplaatst in het licht van de Omgevingswet en de daarmee gepaard gaande verschuiving van rollen en verantwoordelijkheden.

Op dit moment is het in het buitengebied gebruikelijk dat nieuwe gebouwen en bouwwerken op agrarische erven landschappelijk worden ingepast. In veel gevallen is het opstellen van een landschappelijk inpassingsplan daarbij een voorwaarde. Wij vinden een landschappelijk inpassingsplan een goed instrument. Het dwingt initiatiefnemers te kijken naar de eigen omgeving, een goed uitgevoerde landschappelijke inpassing. Bovendien draagt het bij aan meerdere doelen en ambities (bijvoorbeeld op het gebied van ecologie, biodiversiteit, landschapsontwikkeling en klimaatadaptatie). In de Omgevingsvisie werken we het huidige systeem, dat zoals gezegd momenteel geldt voor agrarische ontwikkelingen in het buitengebied, uit tot een systeem dat voor al onze initiatiefnemers gaat gelden. En dan denken we nadrukkelijk niet aan een keurslijf met strenge voorwaarden, maar veeleer aan een instrument dat initiatiefnemers uitdaagt en prikkelt om zo samen met ons te bouwen aan een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving. Daarbij vinden we dat er sprake moet zijn van balans; balans in de inspanning die we vragen versus het initiatief. Balans dus tussen ecologie en economie.

3.

Een leefbaar en inclusief Westerveld

A.

Samenvatting speerpunten

Wat betreft de ‘leefbaar en inclusief Westerveld’, zijn dit onze speerpunten: 1. Vrijkomende gronden en gebouwen in het buitengebied kunnen worden ingezet ten behoeve van de woonfunctie 2. Wij geven ruimte voor ondersteunende commerciële partijen om activiteiten te ontplooien, als dat nodig is voor een gezonde exploitatie van de voorzieningen in de kernen 3. Wij willen dat Westerveld een fijne plek is voor iedereen. Wij streven daarom naar een samenleving waarin en waaraan iedereen meedoet. Dat begint naast passende zorg met dat iedereen een passende woning moet kunnen krijgen in een prettige woon- en leefomgeving met rust, ruimte, veiligheid en een goed voorzieningenniveau.

5. Meer ruimte voor evenementen Westerveld is een actieve gemeente. Jaarlijks vinden vele activiteiten en evenementen plaats. Evenementen zijn een middel om Westerveld op de (toeristische) kaart te zetten. Ze hebben waarde als toeristische trekpleister en zijn daardoor goed voor de lokale economie en kunnen bovendien het imago van een gemeente ten goede komen. Evenementen en activiteiten dragen daarmee bij aan het realiseren van meerdere ambities en doelen. In 2016 is ons evenementenbeleid herzien. In dat kader zijn diverse versoepelingen doorgevoerd en zijn regels geschrapt. Met name voor de kleine evenementen is ons beleid verruimd. Het aantal locaties waar grotere evenementen kunnen plaatsvinden is momenteel echter beperkt (tot vier locaties). Nu, vier jaar later, willen wij de werking van het evenementenbeleid evalueren en indien wenselijk aanpassen. Hierin is ons uitgangspunt dat we

B.

Uitwerking speerpunten

1. Meer ruimte voor de woonfunctie in het landelijk gebied De laatste jaren zien we een toenemende diversiteit in woonwensen. Door middel van onze nieuwe Woonvisie spelen we daar al in belangrijke mate op in. Met name in de kernen kunnen we daarmee goed uit de voeten. De Woonvisie wordt te zijner tijd waar mogelijk en nodig vertaald in concrete regelgeving. In het buitengebied kiezen wij voor een ambitieuze lijn. In het buitengebied komen geregeld agrarische gebouwen en gronden vrij. Niet al deze gebouwen 19

en gronden kunnen een agrarische invulling behouden. Ook kan niet ieder vrijkomend erf worden verkocht (vaak vanwege de hoge prijs) en omgezet naar 1, of (via het splitsingsbeleid) enkele woningen. Voor een deel van de panden dreigt daarom verpaupering. In het licht van onze ambitie om bestaande waarden en kwaliteiten te behouden vinden wij dat ongewenst. Dat wetende is volgens ons een andere, meer principiële benadering nodig. Vrijkomende gronden en gebouwen in het buitengebied kunnen wat ons betreft ruimhartig worden ingezet ten behoeve van de woonfunctie. Wij zijn van mening dat met een dergelijke beleidslijn wordt gewerkt aan meerdere integrale ambities. Zo wordt een bijdrage geleverd aan de leefbaarheid in de gemeente, het in stand houden van voorzieningen en het verminderen van de druk op de woningmarkt. Ook kunnen fraaie ruimtelijke en sociale resultaten op het gebied van landschap, erfgoed, natuur en duurzaamheid worden behaald. Om die redenen maken we ons sterk voor een ruimere woonfunctie op het platteland en staan nadrukkelijk open voor pilots en experimenten.

3. Een fijne plek voor iedereen Wij willen dat Westerveld een fijne plek is voor iedereen. Wij streven daarom naar een samenleving waarin en waaraan iedereen meedoet. Dat begint naast passende zorg met dat iedereen een passende woning moet kunnen krijgen in een prettige woon- en leefomgeving met rust, ruimte, veiligheid en een goed voorzieningenniveau. Wat betreft inclusie gaan we door met het uitvoeren van onze lokale inclusieagenda. In die agenda staan de concrete acties benoemd, waarlangs we alle groepen in de samenleving als gelijkwaardig beschouwen. Vanuit de campagne, de beleidsanalyse en de leefomgevingsfoto zijn geen onderwerpen naar voren gekomen die nopen tot bijstelling van de inclusie-agenda. Bij een gemeente waar rust één van de belangrijkste waarden is in de woon- en leefomgeving, vinden wij een aanvliegroute voor vliegveld Lelystad niet passend. Als gemeente maken wij ons hier hard voor.

2. Ruimte voor toekomstbestendige maatschappelijke voorzieningen Het leefbaar houden van de dorpen en wijken is een belangrijke ambitie van de gemeente. Daarom vinden we het belangrijk dat voor iedereen belangrijke voorzieningen in de buurt beschikbaar blijven. Wij weten dat maatschappelijke voorzieningen onder druk kunnen komen te staan. Daarom geven wij ruimte om ondersteunende commerciële activiteiten te ontplooien als dat nodig is voor een gezonde exploitatie van de betreffende maatschappelijke voorziening. Wij geven daarbij veel ruimte voor eigen initiatieven en invulling. We hanteren slechts een beperkt aantal kaders. In de eerste plaats zal het moeten gaan om commerciële functies die passen in de woonomgeving. Op die manier borgen wij dat er geen overlast gaat ontstaan. De ruimte voor de ene functie mag niet ten koste gaan van de mogelijkheden voor andere functies. In de tweede plaats zijn wij van mening dat de bestaande bedrijven uit die kern geen concurrentie mogen ondervinden van de toegevoegde commerciële functie.

4.

Een gezond en groen Westerveld

A.

Samenvatting speerpunten

Als het gaat om de ambitie-titel ‘gezond en groen Westerveld’, zijn dit onze speerpunten: 1. Wat betreft het thema ‘gezondheid’ houden wij de vinger aan de pols en sturen waar nodig bij. 2. Bij het onderwerp 5G volgen wij de landelijke wet- en regelgeving. 3. Gewasbeschermingsmiddelen: we volgen de landelijke wet- en regelgeving. We zoeken samenwerkingen om duurzaamheid te bevorderen. 4. Bij het bevorderen van een actieve leefstijl kiezen wij voor een faciliterende en uitnodigende rol.

20

5.

In de openbare ruimte versterken we de natuurwaarden en biodiversiteit.

zorgdragen voor een prettige, groene woon- en leefomgeving met ruimte voor goede ontmoetingsplekken vinden wij daarom erg belangrijk. Een blik op de zogenaamde ‘praatplaat van de GGD’ (zie hieronder) leert dat we goed scoren op de verschillende aspecten van gezondheid. Dat beeld wordt ondersteund door de ‘Leefomgevingsfoto’ die van onze gemeente is gemaakt.

Dorpenavond Dwingeloo

B.

Uitwerking speerpunten Praatplaat ‘Gezondheid en Omgevingsvisie’ (bron: GGD)

1. Vinger aan de pols wat betreft gezondheid De bevolkingssamenstelling van Westerveld zal veranderen: hoewel nu nog niet aan de orde, zal op termijn sprake zijn van bevolkingsafname en een stijgende gemiddelde leeftijd van onze inwoners. Gezond oud worden wordt steeds belangrijker. Daarnaast zien we ook bij ons in Westerveld dat er sprake is van huishoudensverdunning: het aantal bewoners per huishouden wordt kleiner. Doordat meer mensen alleen gaan wonen, kan eenzaamheid op de loer liggen. Dat vraagt aandacht voor fysieke en mentale gezondheid voor jong en oud. Het

Uit die gegevens zou de conclusie getrokken kunnen worden dat extra inspanningen op het gebied van gezondheid niet nodig zijn. Die conclusie gaat ons echter te ver, omdat gemiddelde waarden niets zeggen over persoonlijke situaties, ervaringen en belevingen. Als gemeente willen we dichtbij onze inwoners blijven staan en aansluiten bij hun behoeften. Wel lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat we op dit moment de juiste beleidskoers varen. Om die reden kiezen we ervoor die koers door te zetten en de spreekwoordelijke ‘vinger aan de pols te houden’. Dat gebeurt in de eerste plaats door onze oren 21

en ogen open te houden voor wat er in de samenleving speelt. Maar ook zullen we de ‘Leefomgevingsfoto’ en de GGD-praatplaat met regelmaat updaten om zo de ontwikkeling te monitoren, bijvoorbeeld als het gaat om eenzaamheid, en daarop te kunnen inspelen.

3.

Participatie in pilot onder het uitvoeringsprogramma gewasbeschermingsmiddelen van LNV

Hoewel we landelijke regels volgen, weten we dat er veel gaande is op het gebied van analyse, onderzoek en kennisvergaring. Als gemeente volgen we de ontwikkelingen op de voet. Wat betreft biodiversiteit verwijzen we graag naar speerpunt 5 van deze ambitie.

2. 5G: landelijke regels zijn leidend De uitbreiding van telecomnetwerken, waaronder 5G, leidt binnen de gemeente tot vragen wat betreft effecten op de gezondheid. We voelen ons betrokken bij ongeruste inwoners. Wel merken we op dat 5G niet een onderwerp is waar wij als gemeente over gaan; het rijk bepaalt in dezen de regels. Wij staan dan ook op het standpunt dat er op dit moment geen aanleiding is om eigen beleid te voeren dat afwijkt van de geldende landelijke regels. Als gemeente zullen we onze oren en ogen open houden voor wat er speelt in de samenleving. Ook zullen we de ontwikkelingen in ieder geval op de voet blijven volgen.

4. Een actieve en gezonde levensstijl voor iedereen Een prettige leefomgeving draagt bij aan en nodigt uit tot een actieve en gezonde levensstijl. Bewegen en groen hebben een positief effect op de gezondheid en het welzijn van de mens. Uit onderzoek blijkt daarnaast dat het voor iedereen, maar zeker voor senioren, uitermate belangrijk is dat men in beweging blijft. Daarom blijven we ons bijvoorbeeld inspannen voor het verbeteren en uitbreiden van ons wandel- en fietspadennetwerk. Overigens doen we daarmee niet alleen onze eigen inwoners een groot plezier, maar ook toeristen. Met de doorgaande ontwikkeling van ons wandel- en fietspadennetwerk geven we dus invulling aan meerdere ambities! We staan open voor ideeën en wensen vanuit de samenleving als het gaat om het stimuleren van beweegmogelijkheden.

3. Gewasbeschermingsmiddelen: landelijke regels zijn leidend Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen leidt binnen onze gemeente eveneens tot vragen en discussie. Het gaat daarbij niet alleen over mogelijke gezondheidseffecten, maar ook over de effecten op bijvoorbeeld de biodiversiteit. Wat betreft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bepaalt het rijk de regels. Wij volgen die regels. Dit betekent niet dat we ons niet betrokken voelen bij onze inwoners en ondernemers.

5. Meer groen en biodiversiteit Vanuit het proces rond de ‘Visie op de openbare ruimte’ is gebleken dat er behoefte is aan het versterken van de natuurwaarden en de biodiversiteit. Uit de gesprekken bleek in het bijzonder dat de inwoners behoefte hebben aan een afwisselend aanbod van beplanting, met verschillende bloeitijden/bloeiwijzen, rijk aan vruchten en zaden en veel kleur (zoals vaste planten). Deze uitgangspunten hebben wij overgenomen als leidraad bij de inrichting en het

De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid in dit vraagstuk en draagt hier onder andere aan bij door: 1. Ondertekening overeenkomst vermindering gewasbeschermingsmiddelen gebruik en de uitvoering van de afspraken 2. Organisatie dialoogavonden door onze gemeenteraad

22

beheer van onze openbare ruimte. Die ambitie is actueel en behoeft wat ons betreft op dit moment geen aanvulling. Lang niet alle gronden in de gemeente zijn ons eigendom. Vanuit de campagne Westerveld Natuurlijk werd meermalen aandacht gevraagd voor het door inwoners gesignaleerde verlies aan biodiversiteit. Wij vinden dat een belangrijk aandachtspunt en willen de biodiversiteit in onze gemeente minimaal op peil houden en waar mogelijk versterken. Voor zover het gaat om gronden van derden, zien wij voor onszelf in de eerste plaats een stimulerende en faciliterende rol. Ook kan gedacht worden aan het geven van voorlichting, adviezen, subsidies en/of fondsen. Dit vergt nadere studie en uitwerking. Als uitvloeisel van de Omgevingsvisie zetten wij daarom in op een ‘Programma Biodiversiteit’, waarin we concrete acties en doelstellingen verwoorden.

5.

2.

De grote mate van duisternis, steeds meer een zeldzaamheid in Nederland; 3. Onze grote archeologische waarden; 4. Onze enorme rijkdom aan unieke natuurwaarden; Deze unieke waarden zijn in de eerste plaats belangrijk voor het welzijn en welbevinden van onze inwoners. Maar ook bepalen deze waarden in grote mate onze herkenbaarheid en aantrekkelijkheid voor toeristen en bezoekers. Die waarden vragen daarom bescherming en ontwikkeling. Maar ze vragen ook om met (nog meer) trots uitgedragen en vermarkt te worden; iedereen mag daarvan meegenieten. In onze speerpunten zetten we met name in op behoud en ontwikkeling van natuur. Onze natuur werd tijdens de campagne het vaakst genoemd als waardevol in onze gemeente. Wij vinden het daarom belangrijk om onze natuurlijk zo goed mogelijk te behouden. Daarnaast willen we dat ons erfgoed beleefbaar is.

Een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld

A. Samenvatting speerpunten Als het gaat om de ambitie-titel ‘herkenbaar en toekomstgericht Westerveld’, is dit ons speerpunten: 1. Wij zetten in op behoud en ontwikkeling van onze natuur. 2. Wij zetten in op de beleefbaarheid van ons erfgoed. 3. In onze gemeente is ruimte voor ontwikkelingen ten aanzien van duurzame energie. B.

3. Duurzame energie Het behouden van onze waarden, zoals hier boven beschreven, is in de praktijk bepaald niet eenvoudig. Er is sprake van een spanningsveld omdat we aan de andere kant ook grote ontwikkelingen en opgaven verwachten. Opgaven op het gebied van energie, klimaat, water, natuur en landbouw zijn weliswaar grotendeels gemeente-overstijgend, maar ‘landen’ wel op ons grondgebied. We realiseren ons dat we als gemeente een rol hebben in het accommoderen en faciliteren van deze, en andere opgaven. Daar lopen we niet voor weg.

Uitwerking speerpunten

1 en 2. Natuur en erfgoed De gemeente Westerveld beschikt over een aantal ‘Unique Selling Points’ waaraan wij herkenbaar zijn voor onze toeristen en bezoekers: 1. Ons cultureel erfgoed en monumenten, deels Unesco-waardig;

Ten aanzien van het opwekken van duurzame energie staan we voor een grote opgave. In het kader van de Regionale Energie Strategie, de Transitievisie Warmte, en in het kader van het op te stellen gemeentelijk 23

duurzaamheidsbeleid en beleidsregels over kleinschalig energie opwekken 1, lopen al discussies met samenleving en raad of worden deze discussies binnenkort opgestart. Deze discussies lopen parallel aan het proces richting de Omgevingsvisie. Verderop in het proces kijken wij waar keuzes en conclusies uit de processen op elkaar aan sluiten en opgenomen kunnen worden in de Omgevingsvisie en vice versa. Op het gebied van klimaatadaptatie bepalen we via het lopende traject van de Ruimtelijke AdaptatieStrategie ons ambitieniveau. Al eerder spraken we over de integrale blik waarmee we de opgaven die op ons afkomen gaan benaderen. Hoewel de themagerichte processen apart van het Omgevingsvisieproces lopen, willen we een integrale blik houden bij de aanpak van opgaven als energietransitie en klimaatadaptatie. We willen op zoek hoe we, bij het uitvoeren van eventuele maatregelen, kijken welke nevendoelen we kunnen realiseren. Wanneer de ambities zijn bepaald, werken we dit verder uit. En uiteraard willen we, zoals ook aangegeven aan het begin van deze paragraaf, dat onze herkenbaarheid en aantrekkelijkheid door ons landschap en erfgoed, hoe dan ook behouden blijft. Zo wordt Westerveld een herkenbare én toekomstgerichte gemeente.

1

Met kleinschalig energie opwekken bedoelen we alle energieopwekking dat niet onder het RES of de Transitievisie Warmte valt 24

Bijlagen Bijlage 1 – Opbrengst campagne Westerveld Natuurlijk Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen Bijlage 4 – Beleidsanalyse

25

Bijlage 1 – Resultaten Campagne Westerveld Natuurlijk Campagne, deel 2

Campagne, deel 1

Zie ook: https://youtu.be/zpbaX-grPG8

26

27

Bijlage 2 – Leefomgevingsfoto

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Bijlage 3 – Trends en ontwikkelingen Het inzichtelijk maken van trends is een noodzakelijke stap richting het formuleren van integrale ambities en opgaven. Zij beschrijven de context waaruit een gedegen onderbouwing van de ambities en opgaven geformuleerd kunnen worden. Daarmee geven zij belangrijke ontwikkelingen weer voor de gemeente Westerveld. Bevolkingsopbouw Westerveld 2018 en 2040 (Trendbureau Drenthe) 1.

Demografische en sociale trends Verder is sprake van verandering in type huishoudens. Er zal de komende jaren sprake zijn van huishoudensverdunning: steeds minder personen per huishouden. Er is sprake van een groei van eenpersoonshuishoudens en een afname van gezinnen met kinderen.

Demografie In een groot deel van Nederland neemt de groei van de bevolking af, in sommige delen van het land is er zelfs sprake van bevolkingskrimp. Een aantal Drentse gemeenten hebben hier al mee te maken. Opvallend voor de gemeente Westerveld is dat het aantal inwoners redelijk stabiel is, maar met een verschuiving in de leeftijdsopbouw. Sinds 1998 is de bevolking toegenomen met 4%: van 18.497 in 1998 naar 19.348 in 2019. Er wordt een daling verwacht naar circa 18.000 in 2040 (krimp van bijna 4,7%). In de laatste decennia is de leeftijdsopbouw veranderd en ook in de komende twee decennia worden veranderingen verwacht. Waar het aantal inwoners in de leeftijdscategorie 0-19 jaar afneemt (ontgroening), groeit het aantal inwoners in de leeftijdscategorieën 65+ en 80+ (vergrijzing).

Bevolkingsontwikkeling Westerveld tot 2040 (Trendbureau Drenthe)

51

de fysieke leefomgeving omdat deze gezond gedrag stimuleert, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van veilige loop- en fietsroutes en plekken om te sporten en te spelen. Een negatieve afwijking van het gemiddelde is de nabijheid van voorzieningen. Dit betekent dat inwoners relatief lang moeten reizen om bij een voorziening te komen.

Afstand tot voorzieningen Westerveld (Trendbureau Drenthe) Huishoudensontwikkeling Westerveld tot 2040 (Trendbureau Drenthe)

Het percentage mantelzorgers in Westerveld is 17,8% en ligt ten opzichte van het Drentse gemiddelde hoger (14,6%). De verwachting is dat door vergrijzing er een toenemende vraag is naar zorg en ondersteuning, ook wat betreft mantelzorg (Trendbureau Drenthe).

Sociaal Gezondheid en vitaliteit is een thema dat meer aandacht krijgt in de samenleving en wordt gelinkt aan de fysieke leefomgeving. Ook in de gemeente Westerveld is er aandacht voor gezondheid in de fysieke leefomgeving (zie ook het hoofdstuk ‘Waar werken we al aan?’ voor het huidige beleid).

Eenzaamheid is één van de factoren die bepaalt hoe inwoners de leefbaarheid van een gebied ervaren. Door GGD Drenthe (2016) is onderzoek gedaan naar eenzaamheid in Drenthe. Uit het onderzoek blijkt dat het aandeel mensen dat zich in meer of mindere mate eenzaam voelt, in Drenthe rond de 40% ligt. Voor 19- tot 65-jarigen is dit 39% en voor de 65-plussers 45%. De afgelopen 10 jaar is dit percentage voor beide leeftijdsgroepen gestegen. In de gemeente Westerveld is de mate van eenzaamheid ten opzichte van andere Drentse gemeenten het laagst.

Door GGD Drenthe is een gezondheidsmonitor voor de gemeente Westerveld uitgevoerd, waarin gezondheidsfactoren zijn opgenomen. Uit de monitor blijkt dat de gemeente op veel thema’s neutraal scoort, zoals alcoholgebruik, bewegen en sport, overgewicht, ervaren veiligheid en geur- en geluidhinder. Verder ‘scoort’ de gemeente positief op het gebied van vrijwilligerswerk en op 52

Wel zijn er in de gemeente een aantal dorpen waar het eenzaamheidpercentage hoger is dan gemiddeld. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er in de grote tot middelgrote dorpen een hoge kans op eenzaamheid wordt verwacht en een groot aantal eenzame personen. Dit zijn: Havelte, Dwingeloo, Diever, Vledder, Uffelte, Wilhelminaoord en Darp. Ook Frederiksoord valt in dit onderzoek op omdat zij de grootste kans op eenzaamheid laat zien.

De verandering van ons klimaat heeft geleid tot een groot besef dat we duurzamer moeten omgaan met onze aarde en de (fossiele) grondstoffen. De klimaatverandering is merkbaar in de zeespiegelstijging en door de temperatuurstijging die hetere zomers met zich meebrengt en langere periodes van droogte. In Nederland is de gemiddelde temperatuur sinds 1900 met 1,9 ⁰C gestegen. Ook periodes met extreme neerslag nemen toe. De opwarming van de aarde is het gevolg van de toename aan broeikasgassen. Dat maakt dat nu veel aandacht is voor het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en in het bijzonder CO2, zoals dat in het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd.

2 Economische trends De sector met de meeste arbeidsplaatsen in de gemeente Westerveld is de overheid. Dit heeft onder andere te maken met de werkgelegenheid die de kazerne in Havelte en de gemeente biedt. Een andere grote sector is de zorg. De verwachting is dat de werkgelegenheid in deze sectoren redelijk stabiel blijft. De sector landbouw is op lange termijn minder stabiel, het aantal arbeidsplaatsen in deze sector neemt af door automatisering, verbeterde techniek, schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging.

In Westerveld is er aandacht voor verduurzaming en het zoeken naar nieuwe vormen van energiewinning (zon, wind) en mobiliteit om het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Dat is te zien in de veranderende energievoorziening in de gemeente. Het gebruik van hernieuwbare energiebronnen neemt toe en het gebruik van fossiele energiebronnen neemt af. Wat betreft duurzaam energieverbruik geldt dat de gemeente Westerveld op bepaalde aspecten voor loopt op het Nederlands gemiddelde (zonne-energie en energielabel woningen), maar op andere aspecten weer achterloopt (gebruik auto’s op aardgas en gebruik elektriciteit). Verder geldt dat in de gemeente, net als in de rest van Nederland, het elektriciteitsgebruik en gasverbruik van woningen de laatste jaren behoorlijk afneemt.

Cijfers economie (DNA gemeente Westerveld) Wat betreft werkloosheid en armoede staat de gemeente Westerveld er relatief goed voor: de werkloosheid is 2,6% (landelijk 3,4%). Dit beeld verschilt echter per sector en kern. 3 Trends rond klimaat en verduurzaming

53

54

belangrijke ontwikkeling. Die verduurzaming uit zich in een trend waarbij strengere eisen worden gesteld aan het terugdringen van emissies, de voedselveiligheid, dierenwelzijn, biodiversiteit en omgevingskwaliteit.

Cijfers energietransitie Westerveld (Waarstaatjegemeente.nl) Verduurzaming is breder dan alleen de energietransitie, waar bovenstaande cijfers met name inzicht in geven. Voor de gemeente Westerveld, als landelijke gemeente, is verduurzaming in natuurbeheer en de landbouw ook een 55

4 Trends rond digitalisering Een algemene trend is dat internetgebruik toeneemt en dat technologie en digitalisering een prominentere positie in het dagelijks leven krijgt. Via mobiele technologie wordt internet meer gebruikt. Daarbij is communiceren en informatie opzoeken de hoofdreden om internet te gebruiken, maar ook bijvoorbeeld TV kijken, internetbankieren en online winkelen behoren hiertoe. Voor de fysieke leefomgeving betekent dit dat de fysieke bereikbaarheid van bepaalde voorzieningen minder belangrijk wordt. Aan de andere kant wordt digitale bereikbaarheid, en de daarbij benodigde infrastructuur, steeds belangrijker.

5

Mobiliteitstrends

Algemene trends rond mobiliteit in de Nederlandse samenleving zijn bijvoorbeeld: flexibelere mobiliteitskeuzes, de zoektocht naar alternatieve brandstoffen intensiveert, toenemende vraag naar kleine auto’s, senioren blijven langer mobiel, het Nieuwe Werken beïnvloedt verstedelijking en mobiliteits-gedrag en betalen naar gebruik wordt standaard (deelconcepten). Goed vervoer is een belangrijke voorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving. De gemeente Westerveld is een niet-stedelijke gemeente. In nietstedelijke gemeenten komen bovengenoemde trends in mindere mate voor, onder andere vanwege de langere reisafstanden en lagere beschikbaarheid van modaliteiten.

Een andere trend in digitalisering is binnen de zorg en welzijn. Er wordt meer gebruik gemaakt van de digitale mogelijkheden en apps die gericht zijn op een gezonde leefstijl. Zorg op afstand, zoals online afspraken bij een huisarts of ziekenhuis, dit is laagdrempeliger en je niet hoeft te reizen. Digitale hulpmiddelen die er voor zorgen dat mensen langer thuis kunnen wonen. Apps en hulpmiddelen die het welzijn van inwoners bevorderen, zoals een vr-bril waarmee je kunt wandelen op de hei in Westerveld, of dat je ineens in de binnenstad van Groningen bent (i.h.k.v. eenzaamheid).

In Drenthe wordt veel gebruik gemaakt van de auto als vervoersmiddel. Er is sprake van een relatief hoog percentage autobezit in vergelijking met het landelijk gemiddelde. In 2019 waren er 512 auto’s per 1.000 inwoners in de provincie Drenthe (landelijk gemiddelde van 436) (CBS Statline). Drenthe is daarmee koploper. Wat andere vormen van mobiliteit betreft (carpoolen, openbaar vervoer of belbus of minder traditionele vormen zoals deelauto’s en speedpedelecs) is in Westerveld geen duidelijke trend te herkennen. Er zijn nagenoeg geen deelauto’s in de gemeente. Het aanbod van openbaar vervoer is in de laatste jaren niet veranderd.

Voor de gemeente Westerveld zijn geen specifieke cijfers bekend over digitalisering en internetgebruik, maar de verwachting is dat dit grotendeels aansluit bij het landelijke beeld hierover, grote regionale verschillen komen bij dit thema namelijk nauwelijks voor.

56

Fysieke Bereikbaarheid In het laatste kwartaal van 2020 wordt een nieuw Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) vastgesteld. In dit nieuwe GVVP is het uitgangspunt dat het verkeer- en vervoerssysteem in de basis op orde is. De ambitie voor de komende periode is de bestaande kwaliteit vergroten en waar mogelijk worden maatregelen gekoppeld aan het beheer en/of onderhoud van infrastructuur. Duurzaamheid en circulair beheer zijn daarbij van belang. Investeringen zijn vooral gericht op het fietsverkeer. De gemeente stimuleert het fietsgebruik door het faciliteren van aantrekkelijke, goed onderhouden en toegankelijke fietsinfrastructuur, vult ontbrekende schakels in het fietsnetwerk in en profileert zich als de fietsgemeente van Drenthe. Andere speerpunten uit het nieuwe GVVP zijn dat belangrijke schoolroutes prioriteit hebben, dat alle gemeentelijke wegen zijn gecategoriseerd als erftoegangsweg en worden ingericht als 30 of 60 km/h weg. Ook is het belangrijk dat de gemeente samenwerkt met de provincie als wegbeheerder van onder andere de N855. De gemeente zet in op minimaal behoud van het huidige kwaliteitsniveau als het gaat om het OV, maar streeft naar verbetering van de kwaliteit. Zelf faciliteert de gemeente het openbaar vervoer door bij ontwikkelingen in een vroegtijdig stadium rekening te houden met aanwezigheid van openbaar vervoer.

De gemeente is faciliterend door het aanbieden van bus vriendelijke infrastructuur, toegankelijke haltes en voorzieningen. In het GVVP wordt ook aandacht besteed aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte. In de Startnotitie Duurzaamheid staat dat er aandacht moet komen voor de reductie van CO2-emissie, waarbij in het kader van bereikbaarheid te denken valt aan (stimulering van) deelauto’s, thuiswerken – oftewel goede digitale bereikbaarheid –, verbeteren van het laadpalennet-werk en OV-hubs.

Bijlage 4 – Beleidsanalyse De gemeente Westerveld heeft veel beleid opgesteld voor verschillende thema’s. Het meeste van dit beleid is nog actueel en past binnen de vijf integrale, Westerveldse ambities. In deze bijlage bekijken we welke beleidsplannen en projecten er in Westerveld zijn en wat de rode lijn is van dat actuele beleid. Hiermee wordt duidelijk waar de gemeente al aan werkt, welk beleid eventueel aanvulling of aanscherping verdient en voor welke thema’s er misschien nog beleid ontbreekt. Vanuit deze beleidsanalyse is een aantal onderwerpen besproken tijdens de beide kaderstellende raadssessies. 1

Bereikbaar en veilig Westerveld

Inleiding De gemeente Westerveld wil bereikbaar en veilig zijn voor haar inwoners, bezoekers en werkenden. Het gaat hierbij om fysieke bereikbaarheid (per OV, auto, fiets en lopend) en de digitale bereikbaarheid. Het hebben van een bereikbare, leefbare en veilige fysieke en digitale infrastructuur is centraal uitgangspunt van de gemeente voor het goed kunnen wonen, werken en recreëren (Structuurvisie, 2013). In de gemeente Westerveld is niet alleen onderlinge bereikbaarheid van de dorpen en voorzieningen van belang, maar de bereikbaarheid naar omliggende gemeenten en steden is net zo belangrijk. Ongeveer twee op de drie inwoners in Westerveld werkt niet in de gemeente, maar elders in Nederland. Voor het aantrekken en behouden van bedrijven in Westerveld zijn snelle en gemakkelijke verbindingen met uitvalswegen belangrijk voor medewerkers. Werkgelegenheid bevindt zich vooral ten zuiden van Westerveld. Dankzij de A28 en A32 zijn Meppel, Hoogeveen maar ook Zwolle goed bereikbaar (Woonvisie 2017-2025).

In de gemeente kan gratis en onbeperkt geparkeerd worden, maar alleen in de centra van Dwingeloo en Diever is parkeerregulering (blauwe zone) van toepassing. Om te bepalen of er in woongebieden sprake is van een parkeerprobleem wordt het stappenplan doorlopen. 57

Bij nieuwe ontwikkelingen worden de parkeerkcijfers uit CROW publicatie 381 als parkeernorm gehanteerd. Voor Westerveld is hierbij de stedelijkheidsgraad ‘Niet stedelijk’ van toepassing. Uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen is dat het parkeren zoveel mogelijk op eigen terrein plaats vindt. (Tussentijdse samenvatting GVVP Westerveld 2020-2030).

Wat betreft veiligheid spelen in de gemeente uiteraard ook de recente ontwikkelingen rondom Covid-19 en de daarbij behorende maatregelen en handhaving hierop. Het gemeentelijk beleid gaat hier verder niet op in maar in de gemeente worden de landelijke maatregelen gevolgd.

De gemeente richt wegen in volgens de landelijke richtlijnen van Duurzaam Veilig zodat de weggebruiker weet wat van hem of haar verwacht wordt. Ook worden de meest onveilige locaties waar mogelijk aangepakt. Kwetsbare verkeersdeelnemers krijgen prioriteit en onveilige bermen in het buitengebied worden aangepast. Ook zet de gemeente in op gedragsbeïnvloeding door permanente verkeerseducatie, communicatie campagnes en handhaving (Tussentijdse samenvatting GVVP Westerveld 2020-2030).

Digitale Bereikbaarheid Naast fysieke bereikbaarheid is ook digitale bereikbaarheid cruciaal. Digitale bereikbaarheid maakt onderdeel uit van de nieuwe samenleving. Digitale bereikbaarheid is bijvoorbeeld van invloed op mobiliteit, openbare orde en veiligheid, werkgelegenheid, landbouw, gezondheid en klimaat. Landelijk is er een nieuw economisch beleidsveld wat vraagt om nieuwe kennis: deelplatformen. Met de economische ontwikkelingen binnen Westerveld (onder andere de aanwezigheid van Astron en Planetron) zijn nieuwe projectinitiatieven gericht op digitalisering van de economie op korte termijn te verwachten. Maar de deeleconomie is een nieuwe factor op huidige economische opgaven waardoor nog niet is te overzien welke gevolgen dit heeft voor de (lokale) bedrijvigheid.