CConstaterende datWesterkwartier
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2027

Raadsvergadering 11 november 2026, gemeente WesterkwartierBij agendapunt: Programmabegroting 2027 (Bespreekstuk)34.560 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

1 Begroting 2027 2 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Bestuurlijke hoofdlijnen 5 Technische uitgangspunten 9 Portefeuilleverdeling 11 Programma’s 12 Programma 0: Bestuur en ondersteuning 13 Programma 1: Veiligheid 17 Programma 2: Verkeer, vervoer en waterstaat 20 Programma 3: Economie 22 Programma 4: Onderwijs 24 Programma 5: Sport, cultuur en recreatie 26 Programma 6: Sociaal domein 30 Programma 7: Volksgezondheid en milieu 35 Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 40 Algemene dekkingsmiddelen en overhead 43 Paragrafen 47 Paragraaf A: Onderhoud kapitaalgoederen 48 Paragraaf B: Financiering 53 Paragraaf C: Bedrijfsvoering 57 Paragraaf D: Verbonden partijen 61 Paragraaf E: Grondbeleid 73 Paragraaf F: Weerstandsvermogen en risicobeheersing 77 Paragraaf G: Lokale heffingen 86 Paragraaf H: Open overheid 92 Paragraaf: Novatec 93 Financiële begroting 97 Bijlagen 107 Overzicht Reserves en Voorzieningen 108 Beleidsindicatoren 113 Investeringsoverzicht 116 Algemene uitkering meerjarig 122 Kerngegevens 125 3 Voorwoord Voor u ligt de programmabegroting 2027 van de gemeente Westerkwartier. Dit is de eerste begroting van een nieuw college, gebaseerd op het fundament van de voorgaande jaren en nog zonder nieuwe beleidsvoornemens.

Een bijzondere periode De voorbereidingen op deze programmabegroting en de totstandkoming ervan, stonden in het licht van de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitievorming. Op 1 april bent u als nieuwe raad geïnstalleerd. Op 25 juni is het nieuwe coalitieakkoord ‘Samen zijn wij Westerkwartier’ gepresenteerd en op 1 juli is het nieuwe college beëdigd. Al met al een bijzondere periode die ook zijn weerslag had op het reguliere Planning- & Controlproces. De doelen voor 2027 die we hebben opgenomen in deze programmabegroting vloeien daarom nog voort uit beleid en doelen van de afgelopen jaren. Voor de budgetten geldt dit ook, waarbij we alleen een aantal financiële ontwikkelingen hebben verwerkt die onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. Sluitende begroting 2027 Ook in 2027 worden we met forse tekorten geconfronteerd. Deze ontstaan door de aangepaste bekostiging vanuit het Rijk, de bezuiniging op de financiering van de jeugdzorg, de groei van het aantal gemeentelijke taken en forse kostenstijgingen. Door inzet van € 2,7 miljoen uit de algemene reserve, kunnen we toch een sluitende jaarschijf 2027 presenteren. Het meerjarenbeeld ziet er echter minder gunstig uit. Daarover verderop meer. Het is noodzakelijk dat gemeenten voldoende middelen van het Rijk ontvangen om hun taken goed uit te voeren.

Wij blijven ons daarom maximaal inzetten om het Rijk te bewegen tot een realistischer en duurzamer budgetniveau, zodat wij kunnen werken aan een rechtvaardig en solide meerjarenperspectief. Streven naar een begroting met ruimte voor ambities In het coalitieakkoord zijn negen thema's geformuleerd: 1) sociaal domein, 2) migratie en nieuwkomers, 3) toekomstbestendig onderwijs, 4) woningbouw, 5) energie, 6) (vrijetijds)economie, 7) leefbaarheid en leefomgeving, 8) lobby en positionering en 9) financieel weerbaar en wendbaar. Voor deze thema’s willen we in de komende bestuursperiode behouden wat goed is en versterken wat beter kan. Tegelijkertijd laat het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting zien dat Westerkwartier voor een stevige opgave staat. Vanaf 2028 lopen de structurele tekorten verder op. Het college vindt het daarom noodzakelijk om de komende periode duidelijke en richtinggevende keuzes te maken. Grip op koers en middelen De afgelopen jaren zijn financiële uitdagingen nog grotendeels opgevangen met financieel- technische oplossingen en incidentele maatregelen. Met deze begroting wordt zichtbaar dat die fase voorbij is. Een structureel gezonde financiële toekomst vraagt niet langer om technische correcties, maar om bestuurlijke afwegingen over ambities, prioriteiten en beschikbare middelen.

4 Daarbij willen wij nadrukkelijk meer grip krijgen op koers en middelen. Dat betekent dat beleidsdoelen, uitvoering en financiën niet afzonderlijk van elkaar worden beschouwd, maar in samenhang worden afgewogen. Daarmee zijn we beter in staat om weloverwogen besluiten te nemen en (bij) te sturen. Alleen op die manier kunnen wij zorgen voor een duurzaam financieel perspectief én ruimte houden voor de ambities uit het coalitieakkoord. Invloeden en investeringen Waar we ook rekening mee hebben te houden zijn de onzekerheden in onder andere de ontwikkelingen van onze woningbouwopgaven, investeringen in en onderhoud van de openbare ruimte, de kostenontwikkeling in het sociaal domein, onderwijshuisvesting, duurzaamheid en onderhoud van ons eigen vastgoed. Dit heeft effect op het beeld van 2027 en verder. Dit alles binnen de context van onzekerheden, bijvoorbeeld van de herijking van het gemeentefonds en de toekomstige loon- en prijsontwikkelingen. Proces verwerking coalitieakkoord Vanwege de korte periode tussen de installatie van het nieuwe college en de totstandkoming van deze programmabegroting ligt er nu een beleidsarme begroting voor. De eerste stap naar een nieuwe bestuurlijke en financiële koers zetten wij met de eerste begrotingswijziging 2027, welke in de raad komt van januari 2027.

Vervolgens werken wij deze lijn verder uit in de Perspectiefnota 2028-2031, waarin keuzes, prioriteiten en financiële mogelijkheden nadrukkelijk met elkaar worden verbonden. Dit komt in de Raadsvergadering van juli. Zo werken we toe naar een financieel gezond Westerkwartier: een meerjarig sluitende begroting, grip op koers en middelen, een duurzaam evenwicht tussen ambities en financiële draagkracht en ruimte om gericht te investeren in de toekomst van Westerkwartier. Deze begroting markeert daarmee niet alleen een nieuw bestuursakkoord, maar ook het begin van een traject waarin het maken van duidelijke keuzes centraal staat. Alleen door nu keuzes te maken, creëren we ruimte voor de ambities van morgen. Namens het college, Ard van der Tuuk Burgemeester Ruud Kleijnen Gemeentesecretaris Bestuurlijke hoofdlijnen In het voorwoord gingen wij in op de context waarbinnen wij deze begroting hebben opgesteld. Hieronder schetsen wij de bestuurlijke hoofdlijnen en lichten we die toe. De hoofdlijnen zijn: 1. | We hebben nog geen beleidsvoornemens verwerkt in deze begroting. Dit betekent dat de huidige beleidsteksten uit de oude coalitieperiode afkomstig zijn. W | el hebben we een aantal financiële ontwikkelingen verwerkt die onontkoombaar en onuitstelbaar zijn; 2.

| Het begrotingssaldo 2027 voldoet aan de normen voor structureel en materieel evenwicht, het toetsingscriterium van provinciaal toezicht; 3. | Om te komen tot een sluitende begroting zetten we het surplus van de Algemene Reserve in. 4. | We presenteren ook een saldo inclusief incidentele baten en lasten; 5. | We stellen vast dat de reeks na 2027 oplopende tekorten laat zien. | Er zijn maatregelen nodig om financieel gezond te blijven. Deze maatregelen dienen gebaseerd te zijn op heldere keuzes en duidelijke prioriteiten. Met behulp van het Groenboek is inzicht geboden in de beschikbare keuzemogelijkheden om te komen tot een sluitende begroting vanaf 2027. De uitwerking daarvan maakt onderdeel uit van de reguliere P&C-cyclus. 1. We hebben nog geen beleidsvoornemens verwerkt in deze begroting, wel hebben we een aantal financiële ontwikkelingen verwerkt die onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. Nieuw beleid wordt opgesteld op basis van het coalitieakkoord en de verdere uitwerking daarvan. Daarnaast zijn in deze begroting enkele financiële ontwikkelingen verwerkt die onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de begrotingssaldi weergegeven. bedragen in miljoenen euro’s, + is voordeel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo begroting 2026 | -3,9 | -7,9 | -7,6 | -4,7 Ontwikkelingen a. Uitkomst circulaires | -0,7 | -0,8 | -1,5 | -1,7 b.

Continu scherper begroten | 2,3 | 3,4 | 3,4 | 2,7 c. Ontwikkelingen en besluiten | -0,4 | 0,4 | 1,3 | -2,0 Totaal ontwikkelingen | 1,2 | 3,0 | 3,2 | -1,0 Saldo na ontwikkelingen | -2,7 | -4,9 | -4,4 | -5,7 Onttrekking algemene reserve (surplus)* | 2,7 Structureel saldo begroting 2027 | 0 | -4,9 | -4,4 | -5,7 Saldo incidentele baten en lasten | -0,8 | -0,2 | 0 | 0 Saldo incl. incidentele baten en lasten | -0,8 | -5,1 | -4,4 | -5,7 * conform trede 3 van het afwegingskader in het coalitieakkoord 5 In het kader van provinciaal toezicht dient de eerste jaarschijf structureel sluitend te zijn. Er zijn echter ook incidentele baten en lasten. Voor de jaarschuif 2027 en 2028 hebben deze een negatief effect op de saldi. Deze saldi worden ook gedekt uit de algemene reserve. Daarmee is het mogelijke beroep dat gedaan wordt op de algemene reserve voor de jaarschijf 2027 € 3,5 miljoen. a. Uitkomst circulaires De septembercirculaire 2025 leidt vanaf 2027 tot een nadeel van € 0,8 tot € 1,3 miljoen. De meicirculaire 2026 leidt vanaf 2027 tot een voordeel van € 0,1 miljoen tot een nadeel van € 0,4 miljoen in 2030. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een neerwaartse bijstelling van de algemene uitkering als gevolg van lagere ramingen van de | volume-, loon- en prijsontwikkelingen door het Rijk.

Daarnaast heeft de meicirculaire 2026 een aanvullend negatief effect op | de begrotingsjaren 2029 en 2030. Dit effect van € 0,4 miljoen negatief is opgenomen onder onderdeel c ontwikkelingen en besluiten. Hierover is de Raad met de raadsbrieven van resp. van 4 november 2025 (septembercirculaire) en 30 juni 2026 (meicirculaire) geïnformeerd. b. Continu scherper begroten € 2,3 miljoen oplopende tot € 2,7 miljoen Wij ramen plannen, projecten en investeringen realistisch | , haalbaar en uitvoerbaar. Op basis van onze analyse is een aantal posten geïdentificeerd waarop een voordeel kan worden gerealiseerd | ten opzichte van de vorige begroting. Deze hebben o.a. betrekking op:  | Vrijval van een stelpost (voordeel van € 0,4 miljoen)  | Een rentevoordeel van € 1 miljoen  | Tijdelijke vrijval van een stelpost kapitaallasten RSG De Borgen van € 0,7 miljoen (in 2028 en 2029).  | Het Rijk heeft het verdeelmodel van het Gemeentefonds in 2023 aangepast. Voor Westerkwartier betekende dit dat de gemeente een nadeelgemeente was. Na een ingroeipad ontvangt de gemeente hierdoor jaarlijks ongeveer 5,5 miljoen minder aan Algemene Uitkering. Tot nu toe heeft er echter slechts een gedeeltelijke invoering plaatsgevonden. Onze gemeente ontvangt nu jaarlijks € 2,5 miljoen minder. In de voorgaande begrotingen is het restant van het nadeel, € 3,0 miljoen, als oplopende reeks opgenomen.

| Vanwege de nog bestaande onzekerheden rondom de juistheid van het verdeelmodel en de uitwerking daarvan voor individuele gemeenten heeft het Rijk besloten het ingroeipad voor de jaren 2027 en 2028 te bevriezen. Door het opschuiven van dit pad ontstaat een voordeel ten opzichte van de | vorige begroting.  | De begroting laat een voordeel zien als gevolg de indexatie van de OZB | -tarieven.  | De OZB-opbrengsten zijn geïndexeerd op basis van de consumentenprijsindex (CPI).  | Bij de herijking van de uitgangspunten | is geconstateerd dat de doorwerking | van de riool,- en afvalstoffenheffing in de meerjarenraming 2027-2029 aanpassing behoefde. Het effect | op beide onderdelen (OZB en riool- en afvalstoffenheffing) bedraagt circa € 0,3 miljoen in 2027, oplopend tot circa € 0,6 miljoen in 2030. 6 7 c. Ontwikkelingen en besluiten De begroting wordt jaarlijks beïnvloed door onontkoombare en onuitstelbare ontwikkelingen die aanleiding geven tot bijstelling van budgetten. Daarnaast zijn sinds de vaststelling van de begroting 2026 diverse raadsbesluiten genomen die gevolgen hebben voor de financiële positie van de gemeente.

Een aantal van deze ontwikkelingen zijn: actualisatie van kapitaallasten (rente en afschrijvingen), de begrotingen van diverse gemeenschappelijke regelingen € 0,4 miljoen, opvang statushouders in Pekela € 0,4 miljoen (zie ook eerste bestuursrapportage 2026) en budget energielasten openbare verlichting € 0,1 miljoen. 2. Het begrotingssaldo 2027 voldoet aan de normen voor structureel en materieel evenwicht, het toetsingscriterium van provinciaal toezicht De structureel sluitende begroting voor 2027 steunt op een zevental (financieel-technische) uitgangspunten en principes waarmee de begroting is gerationaliseerd. Hiermee doen we niets af aan onze ambities, die blijven overeind en de voorbereidingen om die te realiseren gaan door. De zeven uitgangspunten en principes zijn: 1. We ramen ontwikkelingen alleen als deze echt onvermijdelijk en onuitstelbaar zijn. 2. In algemene zin: scherper begroten. 3. We ramen plannen, projecten en investeringen realistisch op basis van wat haalbaar is. We ramen geen nieuwe middelen in de begroting zolang plannen niet concreet zijn uitgewerkt en uitvoerbaar zijn. Zodra de plannen gereed zijn voor besluitvorming en uitvoering worden deze voorzien van een dekkingsvoorstel. 4. We begroten scherper en verlagen de begroting op basis van de lessen die we hebben geleerd over de niet-benutte budgetten in de periode 2022-2024. 5.

We kijken scherp of we de bijdragen van derden die we verwachten kunnen begroten. 6. Vanuit principieel oogpunt nemen wij de autonome kostenstijgingen jeugdzorg niet mee, omdat wij van mening zijn dat dit risico bij het Rijk thuishoort en gemeenten hiervoor gecompenseerd moeten worden. 7. We passen de CPI-index toe voor de toename van de OZB-opbrengsten. 3. Om te komen tot een sluitende begroting zetten we het surplus van de Algemene Reserve in. Dit doen we binnen de daarvoor geldende financiële randvoorwaarden in het kader van provinciaal toezicht. We passen daarmee trede 3 van de ladder toe als afwegingskader zoals opgenomen in het coalitieakkoord. 4. We presenteren ook een saldo inclusief incidentele baten en lasten Voor het toezichtskader is het noodzakelijk een structureel meerjarenperspectief weer te geven. Er zijn echter ook baten en lasten die geen structureel effect hebben op het meerjarenperspectief. Ook die maken onderdeel uit van de begroting. Het gaat voor 2027 om een bedrag van € 0,8 miljoen. De incidentele saldi hebben wel invloed op onze reserves. Het overzicht van incidentele baten en lasten is terug te vinden op pagina 108 en is verwerkt in een financieel overzicht op pagina 109. 8 5. We zijn ons bewust van onzekerheden in het financieel beeld vanaf 2028 en verder.

Er is sprake van ontwikkelingen die niet zijn opgenomen, maar wel invloed kunnen hebben op ons meerjarenbeeld. Deze ontwikkelingen betreffen dan met name onze woningbouwopgave, investeringen in en onderhoud van de openbare ruimte, de kostenontwikkeling in het sociaal domein, onderwijshuisvesting, duurzaamheid en onderhoud van ons eigen vastgoed. Dit alles binnen de context van de onzekerheden over bijvoorbeeld de uitkomsten van de herijking van het gemeentefonds en toekomstige loon- en prijsontwikkelingen. 9 Technische uitgangspunten Bij het opstellen van de begroting 2027 hanteerden wij de volgende uitgangspunten.  Bestaand beleid: We ramen de lasten en baten op basis van het bestaande beleid, inclusief de besluiten die de raad tot en met juli 2026 heeft genomen. Daarnaast worden onontkoombare en onuitstelbare ontwikkelingen opgenomen.  Meicirculaire: Voor de baten uit de algemene uitkering baseren we ons op de meicirculaire 2026.  Constante prijzen: Zowel aan de lasten- als aan de batenkant verwerken we alleen de indexatie voor het komend jaar. Bij de baten betekent dit dat we de algemene uitkering hebben berekend met constante prijzen dus exclusief inflatiecorrectie voor de jaren na 2027, en bij de ozb- opbrengst begroten we geen meeropbrengst door indexatie na 2027.

Bij de lasten betekent het dat we loonkosten, subsidies en bijdragen na 2027 niet laten stijgen als gevolg van verwachte loon- en prijsaanpassing.  Indexering: We passen de begroting aan naar aanleiding van loon- en prijsstijgingen. We gebruiken de volgende uitgangspunten voor loonstijging, prijsstijging, indexering maatwerk en inflatiecorrectie. - Voor salarissen van personeel en bestuur indexeren we op basis van cao-afspraken of verwachtingen daarover. De huidige CAO loopt tot 1 maart 2027. Zolang er geen CAO is rekenen we met de “prijs overheidsconsumptie, beloning werkgevers”. Dit cijfer is opgenomen in een tabel van de meicirculaire 2026 en bedraagt 4,1%. - Voor algemene prijsstijgingen is voor 2027 uitgegaan van een indexering van 3,4%. Deze is gebaseerd op de CPB-ramingen, waarbij rekening is gehouden met een relatief hoge looncomponent (4,1%) en de lagere materiele prijsontwikkeling (2,1%). We hanteren een verhouding van 65%/35% waarmee we uitkomen op 3,4%. We passen deze index toe op budgetten voor beheer van wegen, openbaar groen, gebouwen, tractie en facilitaire kosten. - We indexeren gemeenschappelijke regelingen en een aantal grote subsidie-relaties op basis van specifieke afspraken met betrokken partijen (bijvoorbeeld de kosten voor Jeugdzorg, Wmo, de Schans, leerlingen- en Wmo-vervoer).

- Voor subsidies gaan we uit van een gecombineerde index van 75% loonstijging en 25% afgeleid van de loonvoet- en cpi-stijging 2027 (resp. 4,2% en 2,1%) opgenomen in de meicirculaire. Dit komt neer op 3,7. - We indexeren onze belastingen/heffingen en rechten om ze waardevast te houden. Hiervoor hanteren we de cpi-index. Voor 2027 betekent dat 2,1%.  Algemene dekkingsmiddelen: De opbrengst ozb 2027 is gebaseerd op de opbrengst 2026 plus inflatiecorrectie. Voor de OZB-opbrengsten gaan we uit van de meest recente werkelijke cpi- index. Dat is de cpi-index van 2027 en die bedraagt 2,1%. Voorgesteld wordt om met dit indexcijfer te rekenen voor het begrotingsjaar 2027. Daarnaast heeft de raad op 9 juli 2025 de motie Sport en OZB aangenomen. Hierin wordt het college verzocht om investeringen te dekken met een jaarlijkse extra verhoging van de OZB gedurende de periode 2026-2030 met 2%.  Bij afvalstoffenheffing en rioolheffing actualiseren we de verwachte lasten voor komend jaar op basis van reële ontwikkelingen. De tarieven afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn gebaseerd op 100% kostendekking.  Rente: Voor (nieuwe) investeringen wordt het berekende omslagpercentage van 1,75% (2026 ook 1,75%) toegepast.

 Jaarschijf 2026: Voor jaarschijf 2026 nemen we de laatst vastgestelde begroting 2026 op, inclusief budgetoverhevelingen 2025-2026, eerste bestuursrapportage 2026, jaarrekening 2025 10 en eventuele afzonderlijke raadsbesluiten met financiële consequenties genomen uiterlijk juli 2026.  Jeugdzorg: Vanuit principieel oogpunt nemen wij de autonome kostenstijgingen jeugdzorg niet mee, omdat wij van mening zijn dat dit risico bij het Rijk thuishoort en gemeenten hiervoor gecompenseerd moeten worden.  Overige afspraken Sociaal domein: Verwerking van het budget Bundeling van Uitkeringen Inkomensvoorzieningen (BUIG) heeft betrekking op verschillende regelingen: Participatiewet, IOAW, IOAZW en Bbz. Jaarlijks worden eind september/begin oktober voorafgaand aan het uitkeringsjaar de voorlopige beschikkingen bekend gemaakt. Het voorlopige budget wordt in de loop van het jaar bijgesteld. We begroten voor BUIG € 1,5 miljoen voordeel.  Areaal: Onder areaal verstaan we in dit verband de in beheer zijnde wegen, straten, groen, meubilair en kunstwerken). Uitbreiding of krimp van het areaal zien we als autonome ontwikkeling die we in de begroting verwerken zodat het bestaande beheer niet in kwaliteitsniveau hoeft te worden aangepast.  Structurele (salaris)lasten: lasten die samenhangen met een tijdelijke taak of tijdelijk programma verwerken we incidenteel.

Hiertoe nemen we in het jaar van vervallen van de dekking een taakstelling op in de begroting ter heroverweging van de formatie en activiteiten. 11 Portefeuilleverdeling Burgemeester Ard van der Tuuk  Wettelijke taken  Algemene beleidscoördinatie  Personeel en Organisatie  Dienstverlening  ICT  Openbare orde en Veiligheid  Lobby en positionering  Internationale contacten  Communicatie  Evenementenvergunning Wethouder Bé Schollema  Energiestrategie  Volhoudbaarheid  Netcongestie  Warmtetransitie  Klimaatadaptie en Isolatie  Gaswinning en diepe ondergrond  Milieu  Afval  Onderwijshuisvesting  Kunst en Cultuur  Molenwethouder Wethouder Richard Lamberst  Economische Zaken  Werk en Inkomen  Participatiewet (inburgering)  Arbeidsmarkt en werkgelegenheid  Nieuwkomersbeleid  Vrijetijdseconomie  Evenementenbeleid  Musea  Landbouw  Coördinerend wethouder Nienoord Wethouder Alex Steenbergen  Financiën  Grondbeleid  Gemeentelijk vastgoed  Plattelandsbeleid  Infrastructuur  Mobiliteit  Publiek Vervoer  Project Begraafplaatsen Wethouder Jeroen Betten  Beheer openbare ruimte  Vergunningen, Toezicht en Handhaven  Juridische zaken  Publieke Gezondheid  Jeugd  Onderwijs  Laaggeletterdheid  Bibliotheken  Sport Wethouder Hans Haze  Ruimtelijke Ontwikkeling  Omgevingswet  Ruimtelijke plannen en leefomgeving  Woningbouw  Volkshuisvesting 

Huisvesting statushouders  WMO  Coördineren wethouder Masterplan Leek/Tolbert

12 Programma’s In de begroting treft u de volgende programma’s aan:  Programma 0 – Bestuur en ondersteuning  Programma 1 – Veiligheid  Programma 2 – Verkeer, vervoer en waterstaat  Programma 3 – Economie  Programma 4 – Onderwijs  Programma 5 – Sport, cultuur en recreatie  Programma 6 – Sociaal domein  Programma 7 – Volksgezondheid en milieu  Programma 8 – Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Daarnaast worden de algemene dekkingsmiddelen en overhead apart toegelicht. 13 Programma 0: Bestuur en ondersteuning Het bestuur van de gemeente bestaat uit de gemeenteraad, de burgemeester en het college van burgemeester en wethouders. In dit programma staat hoe zij worden ondersteund. Zo wordt de gemeenteraad ondersteund door de griffie. Het college van burgemeester en wethouders wordt ondersteund door de gemeentesecretaris. Ook verkiezingen en burgerzaken vallen onder dit programma. Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Dienstverlenings- en werkconcept Dichtbij en Duurzaam (2021) Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren.

Doel: Optimale dienstverlening aan de hand van het dienstverlenings- en werkconcept Dichtbij en Duurzaam We optimaliseren de kwaliteit van onze dienstverlening, zodat we zichtbaar en dicht bij onze inwoners zijn. Digitaal waar kan, fysiek waar nodig. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Optimale dienstverlening aan onze inwoners  Onze (fysieke) dienstverlening is centraal georganiseerd vanuit het gemeentehuis van Zuidhorn. We bieden maatwerk voor inwoners die niet fysiek op locatie kunnen komen. We maken een afspraak op een voor de inwoner gewenste locatie, bijvoorbeeld via een digitale ontmoeting, thuis of in een dorpshuis.  We optimaliseren onze online dienstverlening aan de hand van het plan van aanpak. Het doel hierbij is om onze standaardproducten en diensten maximaal digitaal aan te bieden waarbij we inspelen op de behoeften van inwoners. In etappes gaan we uitvoering geven aan ons plan van aanpak voor de online dienstverlening. Digitaal- en procesgericht werken is het uitgangspunt voor het werken in onze organisatie en helpt ons om een optimale dienstverlening te bieden aan onze inwoners.  Het nieuwe digitale inwonersportaal ‘MijnWesterkwartier’ dat in 2026 in gebruik is genomen, wordt verder per product en dienst ingericht en actief gemaakt voor breder gebruik.

Inwoners kunnen op een eenvoudige manier online hun gegevens van bijvoorbeeld belastingen, afval, lopende zaken Taakvelden 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken Portefeuillehouder(s)  Ard van der Tuuk  Alex Steenbergen 14 of meldingen zien en volgen. Inwoners die minder digitaal vaardig zijn krijgen ondersteuning bij het aanvragen van een product of dienst. Zodra de ‘MijnWesterkwartier’ omgeving staat en we diverse producten hebben ingericht, gaan we starten met het stappenplan van ‘MijnServices’ van de VNG. Daaarnaast willen wij inzetten op het openstellen van het digitale inwonersportaal voor zaken met het sociaal domein (X-Works). Ook dit wordt stapsgewijs per product ingericht en online gezet.  Vanuit onze visie dienstverlenings- en werkconcept Dichtbij en Duurzaam (DWDD) hebben we onze standaard dienstverlening zoveel mogelijk digitaal ingericht waarbij we een balans zoeken tussen digitaal en ‘live’ contact. Hierbij blijft maatwerk mogelijk. We monitoren en analyseren onze servicenormen met behulp van data uit de verschillende dashboards per product of dienst. Op basis daarvan voeren we continu verbeteringen door. Heldere communicatie met onze inwoners  We communiceren open en transparant en blijven ook in 2027 onze communicatie aanpassen aan wat de omgeving vraagt. Dat doen we door ons lerend op te stellen en goed in contact te staan met de samenleving.

 We zetten een volgende stap in de ontwikkeling van onze communicatie. Bijvoorbeeld door foto en video steeds meer centraal te stellen. Dit doen we met beeldmateriaal waarin inwoners zichzelf en hun omgeving herkennen.  We blijven oog houden voor de digitale toegankelijkheid van onze websites. Zodat mensen met een beperking zelfstandig gebruik kunnen maken van onze website. Ook verbeteren we de gebruiksvriendelijkheid van onze digitale formulieren. Doel: We realiseren een duurzamer en toekomstbestendiger gemeentelijke huisvesting We kunnen de dienstverlening kwalitatief beter en dichterbij organiseren als we de uitvalsbasis voor de ambtelijke organisatie en de bedrijfsvoering op één plek inrichten. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Duurzaam en toekomstbestendig gemeentehuis  In 2027 wordt het Programma van Eisen voor de dependancevariant afgerond en wordt de aanbesteding opgestart voor de gefaseerde bouw van deze dependancevariant op Hooiweg 1 en Hooiweg 9.  De tijdelijke kantoorhuisvesting in “Het Noorderlicht” wordt gerealiseerd voorafgaand aan de gefaseerde bouw.

15 Duurzame en toekomstbestendige locaties buitendienst en Novatec  Er wordt, in overleg met de gebruikers, een integraal plan gemaakt voor de resterende terreinen van de buitendienst waar nog werkzaamheden moeten plaatsvinden (Noordhorn, Grijpskerk, Marum en opslagterreinen) De uitvoering hiervan wordt gefaseerd gestart.  We werken diverse scenario's uit voor de kwekerij en kringloopwinkel van Novatec. Onderdeel van de uitwerking van de scenario's is een businesscase. We verwachten dat In de loop van 2027 besluitvorming kan plaatsvinden.  De voormalige werf in Marum wordt omgebouwd tot stallingslocatie voor materieel voor de buitendienst. Het overbodige deel van de kavel wordt verkocht, in afstemming met de Veiligheidsregio Groningen. Doel: Actieve samenwerking met inwoners en benutten van hun denkkracht We willen de denkkracht van de samenleving in de komende bestuursperiode nog meer gebruiken en actief met inwoners samenwerken. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Meer overheidsparticipatie  Op basis van het vastgestelde participatiebeleid ‘Samen werken aan de samenleving’, werken we verder aan de implementatie van dit beleid, de uitrol en borging in onze organisatie. Actieve samenwerking met inwoners  Onder regie van de leefbaarheidsadviseurs wordt het beleid op de (sociale) dorpenschouw ook in 2027 voortgezet.

Dit gebeurt integraal binnen onze de organisatie en externe partners zoals Wold & Waard en Sociaal werk De Schans.  Ook bezoeken collegeleden periodiek de dorpen samen met de leefbaarheidsadviseurs. Deze bezoeken vinden minstens één keer per jaar plaats.  Naast de dorpenschouw, dorpenronde en de periodieke bezoeken door de dorpswethouders komt de actieve samenwerking met inwoners ook naar voren in het contact tussen de leefbaarheidsadviseurs, dorpsbelangen en inwoners rondom inwonersinitiatieven en het realiseren daarvan. Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit:  Dienstverlening Inwonerszaken: uitvoering van werkzaamheden voor reisdocumenten, rijbewijzen, basisregistratie personen, burgerlijke stand, voltrekken huwelijk en geregistreerd partnerschap, naturalisatie, eerste inschrijving, hervestiging en adresonderzoek.  Organisatie verkiezingen: Op 17 maart 2027 worden de gecombineerde verkiezingen gehouden voor de Provinciale Staten en Waterschappen. Dit gaat het kosten 0. Bestuur en ondersteuning | Rekening | Begr. 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz.

| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 0 | 1.415 | 1.372 | 1.372 | 1.372 | 972 | 972 Lasten programma 0 | 7.615 | 6.275 | 6.328 | 6.328 | 6.168 | 6.168 Totaal saldo van baten en lasten | 6.200 | 4.903 | 4.957 | 4.957 | 5.196 | 5.196 Onttrekkingen reserves | - | - | - | - | - | - Toevoegingen reserves | - | - | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 6.200 | 4.903 | 4.957 | 4.957 | 5.196 | 5.196 Toelichting op verschillen begroting 2027 en begroting 2026 De lasten voor dit programma nemen beperkt toe met 0,1 miljoen. 16 17 Programma 1: Veiligheid De gemeente heeft een belangrijke rol als regisseur op het thema veiligheid. Iedereen moet zich veilig voelen in de eigen leefomgeving. Op het thema veiligheid wordt samengewerkt met een breed netwerk binnen onze eigen organisatie en met andere (overheids)organisaties. De buitengewoon opsporingsambtenaren (Boa’s) en de politie vervullen hierin een belangrijke rol. De integrale advisering en uitvoering van hulpverlening bij branden, rampen en crises is ondergebracht bij Veiligheidsregio Groningen.

Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027 gemeente Westerkwartier  Regionaal beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2024-2027  Regionaal beleidsplan crisisbeheersing 2024 –2028 Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hierna volgen de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren. Doel: Veiligheid en preventie op niveau houden We willen in de komende periode nadrukkelijk inzetten op veiligheid en preventie. We werken hiervoor intensief samen met onze partners werkzaam in het veiligheidsdomein. Extra inzet van boa’s als verlengstuk van het blauw op straat zien we als een mogelijke maatregel om veiligheid en preventie op niveau te houden. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Een veilig Westerkwartier  We geven uitvoering aan de doelstellingen en ambities uit het door de raad vastgestelde Integraal veiligheidsbeleid 2024- 2027. Hiervoor stelt de burgemeester jaarlijks een uitvoeringsplan vast, waarin gerichte activiteiten en projecten staan. Via een rapportage wordt  de raad geïnformeerd over de uitvoering. Ook is een Uitvoeringsplan ondermijning 2024 - 2027 opgesteld. Ook over de stand van zaken hiervan wordt de raad periodiek geïnformeerd.

We pakken ondermijning bestuursrechtelijk aan. We doen dit onder andere door het: - (Door)ontwikkelen van de lokale Ondermijningstafel. - Uitvoeren van bestuurlijke integrale controles met medewerking van het Regionaal Interventie Team (RIT). Taakvelden 1.1 Brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Portefeuillehouder(s)  Ard van der Tuuk  Alex Steenbergen 18 - Intensiveren van de samenwerking tussen de politie en de Boa’s in het signaleren van ondermijningszaken zodat de concrete resultaten op het gebied van de aanpak van ondermijning toenemen. - Specifieke aandacht voor zorgfraude te hebben. - Inzetten langs de vijf pijlers van de Groningse samenwerking: 1. Bewustwording en organisatie (zowel intern als extern); 2. Informatiehuishouding; 3. Regelgeving, beleid en handhaving; 4. Weerbare overheid; 5. Voortgang en communicatie.  Cybercrime neemt toe, zowel in omvang als in verschijningsvormen. We vergroten de bewustwording van én weerbaarheid tegen cybercriminaliteit bij onze inwoners, ondernemers en instellingen: - We zetten in op een project zoals Hackshield, waarbij jeugd - en via hen de ouders - spelenderwijs (meer) bewust van en weerbaar worden gemaakt tegen de gevaren van de digitale wereld. - Met onze (publiek-private) partners zetten we actief in op andere vormen van doelgroepgerichte preventie en voorlichting rondom cybercriminaliteit.

 We bestendigen en versterken de samenwerking tussen de domeinen zorg en veiligheid en tussen de domeinen jeugd en veiligheid. We hanteren de methode Aanpak Voorkomen Escalatie (AVE) voor duidelijkheid over regie en verantwoordelijkheden bij inwoners met complexe en meervoudige problematiek. Met deze aanpak willen we problemen voorkomen of zo snel mogelijk beheersbaar maken.  We continueren buurtbemiddeling. Met een vroegtijdige aanpak wordt verdere escalatie voorkomen, waardoor minder zaken terechtkomen bij ‘officiële’ instanties als politie, justitie en woningbouwcorporaties. Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit | :  | Wij geven uitvoering aan het Programma Uitvoering- en Handhaving Fysieke Leefomgeving. Wij zetten ons hierbij in voor een veilige leefomgeving voor inwoners | en bedrijven. Boa’s richten zich hierbij op de aanpak van ergernissen en kleine overtredingen, zoals foutparkeren, jeugdoverlast en zwerfaval. Door gerichte controles gaan wij na of het verbod op alcoholverstrekking aan en gebruik door minderjarigen correct wordt nageleefd.  | We werken nauw samen met de Veiligheidsregio Groningen (VRG).

De VRG levert op zowel repressief als preventief gebied brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, crisisbeheersing en (regionale) bevolkingszorg zoals crisiscommunicatie. We leveren een financiële, bestuurlijke en operationele (personele) bijdrage aan de veiligheidsregio. We besteden hierbij ook nadrukkelijk en structureel onze aandacht aan de paraatheid van onze lokale crisisorganisatie op het gebied van bevolkingszorg. Tenslotte hebben we ook aandacht voor de interne (voorbereiding op crisis) en externe (het versterken van de veerkracht van de samenleving bij crises) weerbaarheid.  | We zetten in op het borgen van de openbare orde en veiligheid bij de grotere en kleinere evenementen die de gemeente rijk is. Het zorgvuldig doorlopen van het evenementenproces, waarin een adviserende rol voor de hulpverleningsdiensten is weggelegd, is hierbij cruciaal.  | We blijven onze inzet op het belangrijke veiligheidsthema van verkeersveiligheid continueren. We zetten in op het borgen van het project Klacht en participatie, waarbij een integrale inzet op verkeersknelpunten wordt nagestreefd, als structurele werkwijze | van de gemeente en betrokken partners.  | We geven uitvoering aan het geoptimaliseerde vergunningsverleningsproces voor evenementen. Hiermee dragen wij zorg voor een tijdige vergunningverlening van evenementen | . Dit gaat het kosten 1. Veiligheid | Rekening | Begr.

2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz. | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 1 | 64 | 41 | 41 | 41 | 41 | 41 Lasten programma 1 | 6.130 | 6.280 | 7.561 | 7.561 | 7.557 | 7.557 Totaal saldo van baten en lasten | 6.066 | 6.239 | 7.520 | 7.520 | 7.515 | 7.515 Onttrekkingen reserves | - | - | - | - | - | - Toevoegingen reserves | - | - | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 6.066 | 6.239 | 7.520 | 7.520 | 7.515 | 7.515 Toelichting op verschillen begroting 202 | 7 en begroting 2026 Dit programma kent een uitzetting ten opzichte van de begroting van vorig jaar | met € 1,3 miljoen. Dit komt door een stijging van de lasten. 19 20 Programma 2: Verkeer, vervoer en waterstaat Dit programma omvat het onderhoud en verbetering van de openbare ruimte. Het gaat verder over het uitvoeren van maatregelen voor een betere bereikbaarheid en verkeersmobiliteit, parkeren en de realisatie van nieuwe fysieke infrastructuur. De belangrijkste taken die vallen onder dit programma zijn het uitvoeren van beheertaken, het veiligheidsonderhoud, het dagelijks en regulier onderhoud, het groot onderhoud en de (her-) inrichtingen in de openbare ruimte. De gladheidsbestrijding in de wintermaanden hoort hier ook bij.

Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027  Kwaliteitsvisie openbare ruimte 2021-2025  Parkeernormen gemeente Westerkwartier (2023)  Verkeersvisie Westerkwartier (2021)  Paraplu bestemmingsplan parkeren (2023) De eerder vastgestelde kwaliteitsvisie openbare ruimte 2021-2025 is eind 2025 afgelopen. In verband met de coalitievorming en de voorbereiding van een nieuw collegeprogramma is ervoor gekozen de actualisatie van de integrale kwaliteitsvisie niet in 2025 vast te stellen, maar ter afweging en besluitvorming voor te leggen aan de nieuwe raad en het nieuwe college. Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren. Doel: Duurzaam instandhouden en verbeteren infrastructuur Goed functionerende, veilige en duurzame infrastructuur en een goede bereikbaarheid is van belang om de leefbaarheid in onze gemeente te behouden. Het prioriteren van de opgaven zoals geformuleerd in de Kwaliteitsvisie en de verkeersvisie is noodzakelijk. Onze infrastructuur moet passend zijn bij onze woonvisie, onze visie op duurzaamheid en klimaatadaptatie.

Daarnaast is het goed om aan te sluiting te zoeken bij de provinciale visie. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Een goed functionerende, veilige en duurzame infrastructuur en goede bereikbaarheid en een infrastructuur passend bij We gaan in 2027 aan de slag met:  Het uitwerken van de fietsverbinding Leek-Zuidhorn inclusief fietstunnel A7 ter hoogte van Lettelberterdijk.  Het verder uitvoeren van het maatregelenpakket inrichting veilige schoolomgevingen. Taakvelden 2.1 Onderhoud wegen, Gladheidsbestrijding, Openbare verlichting 2.2 Parkeren 2.3 Havens 2.4 Waterwegen 2.5 Openbaar vervoer Portefeuillehouder(s)  Alex Steenbergen onze visies op het gebied |  | Het uitwerken en uitvoeren van het maatregelenpakket van wonen, werken en | verkeersveiligheid waaronder de fietssuggestiestroken op de duurzaamheid | Mensumaweg te Tolbert, een sharedspace-gebied in Noordhorn en een wegversmalling aan de Hoflaan- Provincialeweg te Opende.  | Het nader uitwerken van het ontwerp van de verbeterde aansluiting van de N372 op de A7 bij Leek.  | Een start van het vervolgproces van de haalbaarheidsstudie rondweg Leek-Tolbert met Parallelstructuur A7.  | Het afronden van de Mobiliteitsverkenning Westzijde in samenspraak met de provincie Groningen, gemeente Noordenveld en andere partners.

 | Duurzame instandhouding: Het onderhouden van wegen, fietspaden, straatmeubilair en civieltechnische kunstwerken binnen de beschikbare beheerbudgetten en conform het afgesproken onderhoudsniveau, gericht op veiligheid, functionaliteit en instandhouding van de openbare ruimte. Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit:  | Het onderhouden van wegen, fietspaden, straatmeubilair en civieltechnische kunstwerken op het niveau zoals vastgelegd is in de kwaliteitsvisie openbare ruimte.  | Het opstellen van een kwaliteitsrapportage van de wegen.  | Straatvegen en bestrijding van onkruid op verhardingen. Dit gaat het kosten 2. Verkeer, vervoer en Waterstaat | Rekening | Begr. 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz.

| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 2 | 596 | 234 | 265 | 265 | 265 | 265 Lasten programma 2 | 11.497 | 12.612 | 13.224 | 15.330 | 14.633 | 14.927 Totaal saldo van baten en lasten | 10.901 | 12.378 | 12.959 | 15.065 | 14.369 | 14.662 Onttrekkingen reserves | 237 | 423 | 110 | 937 | 110 | 110 Toevoegingen reserves | 265 | - | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 10.928 | 11.955 | 12.849 | 14.129 | 14.258 | 14.552 Toelichting op verschillen begroting 2027 en begroting 2026 Programma 2 laat een uitzetting zien ten opzichte van de begroting 2026 van € 0,9 miljoen. 21 22 Programma 3: Economie Wij zetten ons binnen het programma Economie samen met bedrijfsleven, (beroeps-)onderwijs en andere partners in voor een economisch vitale samenleving. De focus is erop gericht om het economisch klimaat in brede zin te versterken. Recreatie en toerisme, cultuur en evenementen zijn nauw verbonden met dit programma. Deze onderwerpen komen in programma 5 aan de orde.

Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Detailhandelsvisie gemeente Westerkwartier (2020)  Bedrijventerreinenvisie Ruimte voor ondernemen (2024)  Economische Visie Westerkwartier 2035 (2026) Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren. Doel: Ondernemers-vriendelijk klimaat in onze gemeente We streven ernaar om een goed ondernemers-vriendelijk klimaat te creëren in onze gemeente. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Voldoende vestigingsmogelijkheden voor bedrijven  We treffen voorbereidingen en doen onderzoek om de economische groeizone bij de A7 ter hoogte van Leek/Tolbert te realiseren. Hier maakt het circulair bedrijvencluster en toekomstig grondstoffencentrum onderdeel van uit.  We zetten in op het toekomstbestendig maken van de bestaande bedrijventerreinen. Prioriteiten worden in overleg met het bedrijfsleven bepaald.  We realiseren een uitbreiding van De Poort Marum en gaan vervolgens de kavels op de markt brengen.  We verkennen de mogelijkheden voor uitbreiding van de bedrijventerreinen in Zevenhuizen en Grootegast.

Ondernemersvriendelijke gemeente  We zetten verder in op het versterken van de dienstverlening aan en communicatie met ondernemers, onder meer door het blijven uitgeven van digitale ondernemers-nieuwsbrieven.  We werken aan het Uitvoeringsprogramma van de Economische visie. Taakvelden 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke structuur 3.3 Bedrijvenloket Markten 3.4 Promotie Portefeuillehouder  Richard Lamberst Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit:  | Samenwerking met ondernemers en vastgoedeigenaren, gericht op behoud van aantrekkelijke winkelcentra.  | We stellen een centrumplan op voor Leek. Voor de financiering van de uitvoering wordt onder meer ingezet op externe middelen uit Nij Begun.  | Faciliteren van projecten die bijdragen aan een goede digitale infrastructuur voor bedrijven en inwoners, met als doel dat alle inwoners en bedrijven toegang kunnen krijgen tot snel internet.  | Faciliteren van ondernemersfondsen in gebieden waar daar draagvlak voor is. Dit gaat het kosten 3. Economie | Rekening | Begr. 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz.

| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 3 | 43 | 43 | 43 | 43 | 43 | 43 Lasten programma 3 | 704 | 935 | 1.128 | 1.128 | 1.027 | 1.027 Totaal saldo van baten en lasten | 661 | 892 | 1.085 | 1.085 | 984 | 984 Onttrekkingen reserves | - | 100 | 100 | 100 | - | - Toevoegingen reserves | - | - | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 661 | 792 | 985 | 985 | 984 | 984 Toelichting op verschillen begroting 202 | 7 en begroting 2026 Het resultaat op dit programma kent een uitzetting ten opzichte van vorig jaar van € 0,2 miljoen. 23 24 Programma 4: Onderwijs Dit programma omvat het beleid en de maatregelen gericht op gelijke kansen voor jeugdigen en jongeren om met het volgen van onderwijs en voorschoolse voorzieningen een passende plek in de samenleving te krijgen. Onderdeel van dit beleid is het organiseren van voldoende openbaar primair onderwijs, adequate huisvesting van het primair en voortgezet onderwijs en bekostiging van het noodzakelijke leerlingenvervoer. Vanuit dit beleid worden ook aan andere gemeentelijke doelen gewerkt, zoals duurzaamheid, meer bewegen, openbare speelplekken, inclusiviteit, en een verkeersveilige schoolomgeving.

Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Westerkwartier 2024-2027 (2024)  Programma voorzieningen huisvesting onderwijs 2027 (2025) Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren. Doel: Goede onderwijshuisvesting Samen met onze onderwijsinstellingen werken we aan perspectief voor onze jeugd. Hiervoor is het van belang dat onze schoolgebouwen op orde zijn. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Gezonde en duurzame schoolgebouwen  Dit jaar stellen we het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2028- 2031 vast. We stellen dit IHP op in samenwerking met de schoolbesturen.  Vanuit nieuwe wetgeving stellen we een nieuwe verordening onderwijshuisvesting op.  De planvorming en het ontwerp voor een campus Rodenburg, met nieuwbouw voor RSG de Borgen, worden in 2027 uitgewerkt. Het doel is om uiterlijk in 2030 een nieuw schoolgebouw in gebruik te kunnen nemen.  In 2027 wordt gestart met de vernieuwbouw van Christal in Grootegast op dezelfde locatie. Er is tijdelijke huisvesting tijdens de bouw. Het schoolbestuur Noorderbasis is opdrachtgever en bouwheer.

Taakvelden 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid, leerlingzaken Portefeuillehouder  Bé Schollema  Jeroen Betten Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit:  | Het leerlingenvervoer. Het huidige contract voor het leerlingenvervoer loopt af in 2027. Vanuit de aanbestedingsprocedure in 2026/2027 moet medio 2027 een nieuw vervoerscontract gaan lopen.  | Het uitvoeren van toezichthoudende, preventieve en handhavende taken op het gebied van leerplicht, waarbij samengewerkt wordt met scholen en andere instanties om schooluitval en verzuim te voorkomen.  | We ondersteunen peuteropvang en vroegschoolse educatie o | m kinderen met een ontwikkelingsachterstand een goede start op de basisschool te geven | . Hiervoor verstrekken we subsidie.  | Via de schoolbesturen organiseren we projecten voor Gelijke Kansen Alliantie, Global Goals Burgerschap en Duurzaamheid, vergroening van | schoolpleinen, en het nieuwkomersonderwijs. Dit gaat het kosten 4. Onderwijs | Rekening | Begr. 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz.

| 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 4 | 994 | 841 | 816 | 816 | 816 | 816 Lasten programma 4 | 7.571 | 7.962 | 8.703 | 7.676 | 9.691 | 9.021 Totaal saldo van baten en lasten | 6.576 | 7.121 | 7.887 | 6.860 | 8.875 | 8.204 Onttrekkingen reserves | 52 | 109 | 1.455 | 52 | 2.145 | 52 Toevoegingen reserves | 57 | - | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 6.581 | 7.012 | 6.432 | 6.807 | 6.730 | 8.152 Toelichting op verschillen begroting 2027 en begroting 2026 Ten opzichte van voorgaand jaar is sprake van een voordeel op dit programma van € 0,6 miljoen. Dit komt grotendeels door de extra onttrekking uit de reserve van € 1,4 miljoen ten behoeve van de verwerving van de campus Rodenburg. 25 26 Programma 5: Sport, cultuur en recreatie Dit programma omvat beleid en maatregelen gericht op de leefgebieden/thema’s Gezond en Meedoen in het sociaal domein: sport, cultuur, recreatie en bibliotheekwerk. Onder het programma vallen ook het eigendom, exploitatie en beheer van sportaccommodaties en het openbaar groen. Tot slot vallen ook beleid en maatregelen ten aanzien van monumenten, musea en cultureel erfgoed onder dit programma.

Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Cultuurvisie 2021-2028 ‘Ienvestieren ien geluk’ (2021)  Visie recreatie en toerisme (2021)  Kwaliteitsvisie openbare ruimte (2021-2025)  Nota dierenwelzijn (2023)  Duisternis beschermen, lichthinder aanpakken (2023)  Beleidskader musea gemeente Westerkwartier 2025-2032 (2025) * Zie ook Programma 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat over de toelichting op de kwaliteitsvisie 2021-2025 Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan uitvoeren. Taakvelden 5.1 Sportbeleid 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuur 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Bibliotheken en omroep 5.7 Openbaar groen en recreatie Portefeuillehouders  Bé Schollema  Richard Lamberst  Jeroen Betten 27 Doel: Sportdeelname toegankelijk en beschikbaar Met onze huidige programma's en projecten gezondheid en sport blijven we inzetten op meer bewegen en sportdeelname. We zorgen daarbij voor kwalitatief goede en betaalbare sportvoorzieningen voor iedereen.

Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Faciliteren en stimuleren sportdeelname  Uitvoering projecten en programma's zoals Volwassenenfonds, Sporthopper, Uniek Sporten Hopper, JOGG, de School in Beweging, Gronings Provinciaal Beweegakkoord.  We zetten buurtsportcoaches in ter ondersteuning van inwoners en verenigingen.  We doen onderhoud en investeringen in bestaande binnen- en buitensportaccommodaties om inwoners, onderwijs en sportverenigingen te faciliteren bij het uitoefenen van beweegprogramma's en reguliere sportactiviteiten.  We stellen een sportvisie op en sportaccommodatiebeleid in 2027. Doel: Toegankelijke kunst- en cultuursector Kunst en cultuur kan verbindend werken en moet voor al onze inwoners toegankelijk zijn. We gaan dan ook aan de slag met de al vastgestelde cultuurvisie. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Kunst en cultuur is toegankelijk  Uitvoering van het uitvoeringsplan Cultuurvisie 2027.  Uitvoering van pilotplan Dorpshuis Bieb Oldehove en Bieb Aduard, gestart in 2025, met een looptijd van 2-3 jaar.  De wijziging van de Bibliotheekwet gaat naar verwachting op 1 januari of 1 juli 2027 in. Met deze wet wordt de zorgplicht voor gemeenten ingevoerd.

Ten behoeve van de zorgplicht en de voorbereiding daarop, heeft het Rijk in 2025 en 2026 een tijdelijke decentralisatie-uitkering beschikbaar gesteld, welke vanaf 2027 structureel verankerd wordt in de Bibliotheekwet. De middelen worden ingezet passend binnen de afgesproken kaders bibliotheekwerk gemeente Westerkwartier. Doel: Vergroten van de toeristische aantrekkingskracht van het Westerkwartier We gaan aan de slag met een integrale aanpak om recreatie en toerisme te stimuleren. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Een Westerkwartier waarin het goed recreëren is voor zowel inwoners als toeristen  We geven uitvoering aan het versterken van het gebruik en de beleving van water, zoals is aangegeven in de Visie recreatie en toerisme. Daarbij zal ook het Ligplaatsenbeleid opgeleverd worden. 28 Doel: Transitie landelijk gebied en verduurzamen en verkorten van de voedselketen We willen een leefomgeving creëren waarin de diversiteit van ons landschap optimaal tot haar recht komt, maar waarin ook onze boeren perspectief krijgen en houden. Samen met onze agrariërs, ondernemers en andere ketenpartners gaan we op zoek naar een duurzame verdiencapaciteit en onderzoeken we hoe we de schakels tussen boeren en afzetmarkt kunnen verkorten.

Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen De transitie van het landelijk gebied  Naar verwachting ronden we eind 2027 de herziening van de Omgevingsvisie af. Daarnaast onderzoeken we welk(e) omgevingsprogramma(’s) we gaan maken voor het landelijk gebied.  Met de Provincie Groningen en partners in het gebied zijn gebiedsplannen opgesteld vanuit de Rijksopgaven (natuur, stikstof, water en klimaat). Wanneer vanuit het rijk en de provincie de transitie/toekomst landelijk gebied (TLG) wordt voortgezet, nemen wij actief deel aan projecten hieromtrent. Waar we kansen zien, stimuleren en steunen wij (projecten voor) de landbouwtransitie en verduurzaming van het gebruik van het landelijk gebied.  Afhankelijk van de uitkomsten van het in 2026 uitgevoerde haalbaarheidsonderzoek en een participatietraject naar het mogelijk opengraven van het gedempte deel van De Lindt in Aduard kan de cultuurhistorische landschaps- en waterstructuur uit het kloosterverleden terugkeren in Aduard met mogelijkheid voor waterrecreatie. Dit mogelijke project is onderdeel van de Tennet-landschapscompensatie middelen, maar vergt daarnaast mogelijk ook een beperkte bijdrage van de gemeente die gedekt kan worden uit de begrote middelen binnen kostenplaats Transitie Landelijk Gebied.

Een groen en vitaal Westerkwartier  In 2027 zal op basis van de in 2026 vastgestelde evaluatie besloten worden wat er aan roekenbeheer gedaan zal worden. - We geven vervolg aan de samenwerking met gebiedspartijen voor het behoud, herstel en de ontwikkeling van het coulisselandschap en de karakteristieke houtsingels. - We dragen binnen de gebiedsontwikkeling Zuidelijk Westerkwartier bij aan de verdere ontwikkeling van natuur, landschap en biodiversiteit, in samenhang met de opgaven voor water en landbouw. - Bij beleid, beheer en ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op het beschermen en waar mogelijk versterken van natuur- en landschapswaarden. Meer perspectief voor de agrarische sector  We geven uitvoering aan de Voedselvisie Westerkwartier 2025-2030 en de Voedselsubsidie Westerkwartier voor inwoners en organisaties. In 2027 zal op basis van een herijking in 2026 een uitvoeringsagenda worden uitgevoerd.  Vanuit de Rijksopgaven en provinciale gebiedsplannen/gebiedsofferte werken we aan een nieuw agrarisch perspectief. We ondersteunen, begeleiden en stimuleren initiatieven op het gebied van natuurinclusieve, extensieve of innovatieve landbouw.

Dit zijn de belangrijkste overige activiteiten die we uitvoeren In het kader van dit programma voeren we ook de volgende activiteiten uit:  | Op basis van de in 2026 uitgevoerde inventarisatie van noodzakelijke investeringen in sportaccommodaties en het sportaccommodatiebeleid zal een plan worden gemaakt hoe deze investeringen de komende jaren kunnen worden uitgevoerd (op basis van de beschikbare financiële middelen uit de 2% extra OZB-verhoging gedurende 5 jaar vanaf de begroting 2026). Dit gaat het kosten 5. Sport, Cultuur en recreatie | Rekening | Begr. 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (Bedragen x € 1.000) | 2025 | na wijz. | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten programma 5 | 2.399 | 1.853 | 1.853 | 1.853 | 1.853 | 1.853 Lasten programma 5 | 19.855 | 22.356 | 20.298 | 21.232 | 21.504 | 21.702 Totaal saldo van baten en lasten | 17.456 | 20.504 | 18.446 | 19.379 | 19.652 | 19.849 Onttrekkingen reserves | 1.759 | 1.267 | 119 | 159 | 119 | 119 Toevoegingen reserves | 1.332 | 86 | - | - | - | - Totaal resultaat na mutatie reserves | 17.029 | 19.323 | 18.327 | 19.221 | 19.533 | 19.730 Toelichting op verschillen begroting 202 | 7 en begroting 2026 Dit programma kent een | voordeel ten opzichte van vorig jaar van € 1 miljoen.

29 30 Programma 6: Sociaal domein Dit programma omvat het beleid en de maatregelen gericht op versterking van de samenlevingskracht, zodat inwoners zoveel mogelijk op eigen kracht, en met ondersteuning van het sociaal netwerk kunnen participeren. Onder dit programma valt ook preventief beleid en de maatregelen die gericht zijn op het versterken van de brede welvaart van inwoners en een gezonde, kansrijke ontwikkeling van jeugdigen. Onder dit programma vallen ook beleid en maatregelen die bijdragen aan die nodig zijn om inwoners ondersteuning en zorg te bieden als het niet op eigen kracht lukt. Dit is onze beleidscontext Voor dit programma zijn de volgende beleidskaders van toepassing:  Dorpshuizenbeleid ‘Samen werken aan leefbare dorpen’ (2023)  Beleidsplan sociaal domein ‘Samen werken aan een sociaal Westerkwartier’ (2024)  Beleidsplan Integrale schuldhulpverlening 2026-2029 (2026)  Visie armoedebeleid (2024)  Beleidskader nieuwe wet inburgering 2022-2025 (2021)  Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Westerkwartier 2024  Inclusieagenda Westerkwartier Iedereen doet mee (2025)  Verordening Jeugdhulp gemeente Westerkwartier (2026) Dit zijn onze bestuurlijke prioriteiten in 2027 Hieronder staan de doelen die we in het kader van dit programma willen bereiken, met daarbij de resultaten die we willen realiseren en activiteiten die we daarvoor in 2027 gaan

uitvoeren. Taakvelden 6.1 Samenkracht (maatschappelijk werk, jeugd- en jongerenwerk, kinderopvang, ouderenwerk, Leefbaarheid) 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerk (Wmo) 6.7 Maatwerk 6.8 Geëscaleerde zorg Portefeuillehouders  Alex Steenbergen  Richard Lamberst  Jeroen Betten  Hans Haze 31 Doel: Versterken van de leefbaarheid in de dorpen De leefbaarheid in onze dorpen is van het grootste belang. We willen een gemeente zijn waar het goed toeven is doordat het voorzieningenpeil op niveau is en blijft. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Uitvoering van het dorpshuizenbeleid  In 2027 continueren we de uitvoering van het dorpshuizenbeleid. We zetten in op deelname aan de subsidieregelingen en ondersteuning van dorpshuizen die dat het meeste nodig hebben. We adviseren bij onderhoud en (ver)bouw plannen en denken mee over het behouden en realiseren van toekomstbestendige dorpshuizen. Daarbij ondersteunen we ze ook bij het vinden van aanvullende financieringsmogelijkheden, zoals bijvoorbeeld de kansen binnen de sociale agenda Nij Begun, de leningsvormen van Fonds Nieuwe Doen en de fondsenlijst die te vinden is op de website van Groninger Dorpen.

Doel: Verbeterde sturingsmogelijkheden in het sociaal domein We kijken kritisch naar kosten en inkoop in het sociaal domein zonder concessies te doen aan de kwaliteit. Ons beleid vullen we in met maatwerk vanuit de leefwereld van onze inwoners. Dat betekent generiek waar mogelijk, toegesneden waar nodig. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Verbeterde sturing in het sociaal domein  Doorontwikkeling van de monitor sociaal domein, vanuit de eerste versie in 2026, op naar de volgende versie in 2028.  Keuzes maken in mate en manier van sturing bij aanbestedingstrajecten in sociaal domein (basisondersteuning, Wmo en Jeugd). Implementering effecten Hervormingsagenda Jeugdhulp en Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming  Toekomstscenario: De Proeftuin wordt voortgezet in 2o26 op basis van de evaluatie en het uitvoeringsplan. Bestanddelen van de aanpak die werkzaam zijn bevonden, worden binnen de gemeente Westerkwartier geïntegreerd in de reguliere werkwijze en de samenwerking met ketenpartners als Sociaal Werk de Schans. Zo geven wij het integraal werken aan veiligheid steeds meer vorm.  Hervormingsagenda: in onze jeugdhulpregio wordt gewerkt aan het Langjarig Perspectief, waar de lokale inrichting van basishulp aan de hand van het richtinggevend kader ‘stevige lokale teams’ en de inkoop van aanvullende hulp en hoog specialistische jeugdhulp onderdeel van zijn.

Commissie Van Ark komt begin 2027 met een zwaarwegend 32 advies over de voortgang van de Hervormingsagenda en de financiële ontwikkeling van de jeugdzorg. Over de concrete wetswijzigingen die in behandeling zijn wordt in 2027 meer duidelijk. Doel: Voorkomen en terugdringen van armoede en verbeteren van kansengelijkheid We zetten in op vroeg signalering en willen werken aan het duurzaam helpen van inwoners in financiële nood. Dit willen we realiseren Dit gaan we ervoor doen Integrale aanpak armoede  Vanuit besluitvorming over de evaluatie in 2026 van het plan van aanpak wordt in 2027 een vervolg gegeven aan integrale aanpak armoede. Schuldhulpverlening  We geven uitvoering aan schuldhulpverlening binnen de kaders van het in 2026 vastgestelde beleidsplan integrale schuldhulpverlening. Kansengelijkheid van kinderen en jeugd in het Westerkwartier  In de eerste helft van 2027 volgt een eindrapportage van het programma Kickstart dat tot doel had de kansengelijkheid van kinderen en jeugd (0-23 jaar) in Westerkwartier te vergroten. De werkzame bestanddelen van het programma worden in 2027 zoveel mogelijk geborgd vanuit mogelijkheden in de sociale agenda Nij Begun en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerkwartier.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/79b10695-c021-4561-8577-cab55ae3e82d?agendaItemId=eb245957-dd8c-4e2a-ad6a-45a160e7d509