CConstaterende datWesterkwartier
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Aanvraag Omgevingsvergunning - BOPA Oostergast fase 3b

Raadsvergadering 21 oktober 2026, gemeente WesterkwartierBij agendapunt: Oostergast fase 3B - beeldkwaliteitsplan en adviesrecht BOPA (Hamerstuk)268.636 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 24 van 26

De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen aanleg van een nieuwe woonwijk, waarbij vijftig nieuwe woningen worden gebouwd ten oosten van Zuidhorn. De verstoringsdiepte is nog niet bekend, maar er wordt uitgegaan van een verstoringsdiepte van reguliere werkzaamheden in de woningbouw. Het graafwerk in het plangebied vormt mogelijk een bedreiging voor archeologische waarden. Het plangebied ligt in het Fries-Gronings kleigebied, ten oosten van de keileemrug Zuidhorn-Noordhorn. Op basis van de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een getij-kreekbedding, direct naast een getij-kreekoever die hier na de middeleeuwse bedijking is ontstaan. Het plangebied ligt dan ook mogelijk langs een dergelijke middeleeuwse dijk (De Roller 2008). Tijdens het paleolithicum en mesolithicum lag het plangebied in een pleistoceen zandlandschap, waarna het landschap omstreeks 3750 vC vernatte en werd bedekt met veen en omstreeks 500 vC veranderde in een kwelderlandschap. In deze perioden was het plangebied te nat om te bewonen. Na de bedijking in de middeleeuwen kon het plangebied in cultuur gebracht worden en kon het bewoond worden. In 2008 heeft MUG een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd in een 47 hectare groot plangebied, waar het huidige plangebied ook deel van uitmaakt (De Roller 2008).

In het noordoostelijke deel van het plangebied werd ter hoogte van boring 480 op het maaiveld een scherf middeleeuws kogelpotaardewerk aangetroffen, waarna werd geadviseerd om een karterend booronderzoek uit te voeren rondom deze locatie om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is. Mogelijk ligt in het plangebied een middeleeuwse vindplaats, zoals een boerderijplaats die aan de binnenzijde van de middeleeuwse dijk was gesitueerd. Archeologische resten uit de steentijd zullen door de getijdewerking verspoeld zijn of gelegen onder een 6 tot 8 meter dik kleipakket. Archeologische waarden kunnen zijn verstoord door agrarische werkzaamheden, het graven van sloten en de aanleg van het Van Starkenborghkanaal. Tijdens het veldwerk zijn in het plangebied zestien boringen gezet. De bodemopbouw in het ten noorden gelegen perceel (boringen 1 t/m 4) bestaat grofweg uit 1) een bouwvoor, 2) een verstoorde/verrommelde zandlaag, 3) een cultuurlaag (mogelijke oude bouwvoor) en ten slotte 4) kwelderafzettingen. In het maïsveld (boringen 5 t/m 16) bestaat de bodemopbouw uit 1) een bouwvoor, 2) een natuurlijke kleilaag en 3) kwelderafzettingen. In het maïsveld werd alleen in boringen 9 en 10 een cultuurlaag aangetroffen, vrijwel direct onder de bouwvoor. In de cultuurlaag werden puinspikkels en houtskoolspikkels aangetroffen.

Dateerbare archeologische indicatoren werden echter niet aangetroffen, waardoor de ouderdom van deze laag niet vastgesteld kan worden. Vermoedelijk betreft dit een oude bouwvoor, daterend van vóór de aanleg van het Van Starkenborghkanaal (1939). Selectie-advies door In de omgeving van het plangebied zijn verschillende archeologische veldonderzoeken uitgevoerd. Ter hoogte van Zuidhorn, gelegen op (de flank van) de keileemrug van Zuidhorn, zijn archeologische indicatoren aangetroffen uit het neolithicum, bronstijd, Romeinse tijd, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Tijdens recente opgravingen bij de Nieuwe Gast zijn bewoningssporen uit de ijzertijd aangetroffen die mogelijk nog verder richting het oosten (op de lagere flanken van de keileemrug) uitstrekken. Verder van de keileemrug af (in de lagere komgebieden), zoals waar ook het huidige plangebied is gelegen, dateren de archeologische vindplaatsen voornamelijk uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd. 5.1.2e 5.1.2e DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Uitzondering zijn vindplaatsen op hogere getij-overwallen, waar eveneens bewoning kan worden aangetroffen vanaf de late prehistorie. Het karterend booronderzoek heeft geen archeologische vindplaats kunnen vaststellen. Tijdens het onderzoek zijn geen duidelijke archeologische indicatoren zoals aardewerk aangetroffen.

Wel is in het noorden en oosten van het plangebied een cultuurlaag aangetroffen met puin- en/of houtskoolspikkels, wat mogelijk een oude bouwvoor betreft. Het blijft nog onduidelijk wat de ouderdom van deze laag is en of hier een (middeleeuwse) vindplaats is gelegen. Geadviseerd wordt om ter hoogte van de boringen waar een cultuurlaag is aangetroffen een proefsleufonderzoek uit te voeren, om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is (Figuur 12). Hiervoor is een door een gecertificeerd bedrijf opgesteld Programma van Eisen nodig. Het is aan de bevoegde overheid om dat advies al dan niet over te nemen. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, hier direct melding van dient te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de Gemeente Westerkwartier.

DEO DEISTEEKPROEF £#: archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Administratieve gegevens van het plangebied Provincie | Groningen Gemeente | Westerkwartier Plaats | Zuidhorn Toponiem | Oostergast 3B Centrumcoördinaat | 223.531 / 586.028 Kaartblad | O7E Archeoregio | Fries-Gronings kleigebied Bestemmingsplan | TAM-omgevingsplan Facetplan Archeologie, Gemeente Westerkwartier Oppervlakte plangebied | Circa 0,2 hectare NAP-hoogte maaiveld | Tussen 0,8 en 1,2 meter +NAP Huidig grondgebruik | Akker Soort onderzoek | Archeologische bureauonderzoek & inventariserend veldonderzoek (IVO-O) Karterende Fase Opdrachtgever | 5.1.2e Uitvoerder | De Steekproef B.V. Bevoegde overheid | Gemeente Westerkwartier Steekproef projectcode | 2025-08/09 Onderzoeksmeldingsnummer | 5816516001 Datum veldwerk | len 15 september 2025 Maximale diepte onderzoek | 250 centimeter Beheer en plaats documentatie | De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / DANS / Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 1. Inleiding (KNA 4.2: LSO1) 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.2: LSOT) In opdracht van is een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (karterende fase) uitgevoerd in een plangebied aan Oostergast (3B) te Zuidhorn (Gemeente Westerkwartier, provincie Groningen; zie Figuur 1).

De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen aanleg van een nieuwe woonwijk, waarbij vijftig nieuwe woningen worden gebouwd ten oosten van Zuidhorn. De verstoringsdiepte is nog niet bekend, maar er wordt uitgegaan van een verstoringsdiepte van reguliere werkzaamheden in de woningbouw. Het graafwerk in het plangebied vormt mogelijk een bedreiging voor archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische resten. Het karterend booronderzoek heeft als doel om vast te stellen of in het plangebied een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is. In 2008 heeft MUG een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd in een 47 hectare grote plangebied, waar het huidige plangebied ook deel van uitmaakt (De Roller 2008). In het noordoostelijke deel van het plangebied werd in één van de boringen een scherf middeleeuws kogelpotaardewerk aangetroffen, waarna werd geadviseerd om een karterend booronderzoek uit te voeren rondom deze locatie om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is. Dit betreft het geadviseerde vervolgonderzoek. Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 0,2 hectare.

Het doel van het onderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting die op basis van het eerder uitgevoerde bureauonderzoek en het uitgevoerde verkennend veldonderzoek is vastgesteld (De Roller 2008) en het vaststellen van de aan- of afwezigheid van archeologische vindplaats in het plangebied, evenals de eventuele begrenzing van deze vindplaats. 5.1.2e DEI STEEKPROEFarcheologisch onderzoeks- en adviesbureau 224000 Sone De = OEE omana es De ainGuten} EN ON NÂN e+ 6. & ni Plangebied 100 200 300 m | t t Figuur 1: Zuidhorn, Oostergast 3B: Topografische ligging van het plangebied. Bron: Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDoK). 1.2 Locatie (KNA 4.2: LSO], LSO2) Het plangebied ligt ten oosten van Zuidhorn en ten zuiden van het Van Starkenborghkanaal. Ten oosten van het plangebied ligt ook een recent gegraven kanaal. Ten tijde van het onderzoek was het perceel in gebruik als bouwland. Het bouwland strekt zicht ten westen en zuiden van het plangebied verder uit. De boringen zijn gepland op de locaties waar geen wegverharding, leidingen, kabels of bebouwing is gelegen. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) geldt voor een gebied rondom het Van Starkenborghkanaal een eis voorzorgsmaatregel (KLIC-melding 25G0560045; Figuur 2).

DEO = DE STEEKPROEF OEO archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 23501 223550 EN ‚de == E®# # # ee TJ] Plangebied EisVoorzorgsmaatregel [] water 1 10 20 30m Figuur 2: Zuidhorn, Oostergast 3B: Luchtfoto van het plangebied. Bron: PDoK. 1.3 Beleid (KNA 4.2: LSO1) Het archeologisch beleid van de Gemeente Westerkwartier is vastgelegd in de TAM- omgevingsplan Facetplan Archeologie, Gemeente Westerkwartier (ontwerp in voorbereiding op 17-03-2025). Het noordoostelijke deel van het plangebied valt binnen de zone Waarde — Archeologie 2 (Figuur 3). Deze waarde wordt toegekend aan gebieden met een hoge archeologische verwachtingswaarde, beekdalen, historische lijnelementen en voordelocaties. Hiervoor geldt dat archeologisch onderzoek nodig is bij werkzaamheden groter dan 500 vierkante meter en dieper dan 40 centimeter onder maaiveld. Het zuidwestelijke deel van het plangebied valt in de zone Waarde — Archeologie 5 (Figuur 3). Deze waarde wordt toegekend aan gebieden met een potentieel middelhoge archeologische verwachtingswaarde. Hiervoor geldt dat onderzoek nodig is bij werkzaamheden groter dan 1000 vierkante meter en dieper dan 50 centimeter onder maaiveld.

DEO DEI STEEKPROEF ‘72:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 223000 224000 ws ie EE 0 50 100 150mEJ Plangebied OiDubbelbestemmingen Waarde - Archeologie 2 Waarde - Archeologie 3 N [EE Waarde - Archeologie 5 ® Figuur 3: Zuidhorn, Oostergast 3B: Uitsnede van het TAM-omgevingsplan Facetplan Archeologie, Gemeente Westerkwartier. Bron: regelsopdekaart.nl. DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Bureavonderzoek (KNA 4.2: LSO6] 21 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek zijn opgenomen in de literatuurlijst. Aan de hand van het bureauonderzoek is een archeologisch verwachtingsmodel opgesteld. Eén van de bronnen is ARCHIS, het archeologisch registratie- en informatiesysteem an de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. Een andere bron is Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDoK), een dienst van de overheid met open-datasets van actuele geo-informatie. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.2: LSO4) Zuidhorn ligt in het Fries-Gronings kleigebied, op een glaciale rug van Noordhorn- Zuidhorn. Het plangebied ligt ten oosten van deze rug in een lagere komgebied.

Van oorsprong ligt het plangebied in een pleistoceen dekzandgebied. In het dekzandlandschap konden tijdens het paleolithicum en mesolithicum (zie Appendix | voor dateringen) jager- verzamelaars trekken. Met name de hogere zandkoppen en zandruggen waren aantrekkelijke locaties voor (tijdelijke) kampen van deze jager-verzamelaars. Als gevolg van de opwarming van de aarde tijdens het holoceen steeg de zeespiegel geleidelijk waardoor de kustlijn meer landinwaarts bewoog. Door de vernatting kon een veenmoeras zich in de lagere delen van het landschap snel uitbreiden, waarna omstreeks 3850 vC het plangebied werd bedekt door een laag veen (Figuur 4). Door stijging van de zeespiegel maakte het veenmoeras ten oosten van de rug plaats voor een kweldergebied, terwijl westelijk ervan het veenmoeras langer stand hield (Figuur 4, 500 vC). Door het ontstaan van de Lauwerszee met geulen die diep landinwaarts reikten, was omstreeks 800 nC de invloed van de zee rondom de glaciale rug sterk toegenomen en het veenmoeras teruggedrongen. Door de dynamische omstandigheden van de geulen ontstonden in de eeuwen daarop door opslibbing kwelderwallen rondom de geulen. Eén van deze kwelderwallen loopt volgens de paleogeografische reconstructies van Vos et al. (2018) circa 100 meter ten noorden en oosten van het plangebied.

Rond 1250 nC werd het omliggende land bedijkt, waarna de lagere delen van het landschap in cultuur konden worden gebracht. De bodem in het plangebied bestaat uit kalkarme poldervaaggronden bestaande uit klei (Mn85C; Figuur 5 links). Poldervaaggronden zijn een subgroep van de jonge zeekleigronden. Ten noorden en oosten van het plangebied, in de lagere komgebieden, liggen kalkrijke poldervaaggronden in lichte klei (Mn35A). In het oostelijke uiteinde, en verder richting het oosten langs de Van Starkenborghkanaal, is de bodem opgehoogd of opgespoten. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied op geftij-kreekbedding (M75; Figuur 5 rechts), direct ten westen van een smalle getij-oeverwal (B72). Deze geftij- oeverwal volgt grofweg het verloop van de waterweg ten oosten van het plangebied. De ophoging wordt op de geomorfologische kaart afgebeeld als plateau-achtige storthoop (F91). Op de hoogtekaart is te zien dat het plangebied gelegen is in een lagere komgebied tussen de storthoop aan de oostzijde en de rug van Noordhorn-Zuidhorn aan de westzijde.

De hoogte in het plangebied ligt tussen de 0,8 en 1,2 meter +NAP Het pleistocene zand ligt ter hoogte van het plangebied op een diepte tussen 8 en 6 meter -NAP DOED DE STEEKPROEF 52:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 3850 vC 500 vC 1250 nC300 nC DD Plangebied [1] Getijdenzone ]Kwelderrug 0 3 km [_] Buitenwater IN] Glaciaal [1 Ingedijkt lt [| Dekzand Holoceen [DT] Kwelder | | Veen Figuur 4: Zuidhorn, Oostergast 3B: Uitsneden van de paleogeografische reconstructies van de omgeving van het plangebied. Bron: Vos et al. 2018. DOED anDEI STEEKPROEFarcheologisch onderzoeks- en adviesbureau Geomorfologische kaart B72 Rl B72 Wss /g WATER |e OPHOOG E91 RZl B72 B72 B13 0 150 300 450 m Bodemkaart 0 Plangebied ]Mi Kalkarme poldervaaggronden; klei, profielverloop 5 GeomorfologischeKaart Kalkrijke poldervaaggronden; lichte klei, profielverloop5 Gefij-kreekbedding DE Hoge zwarte enkeerdgronden; lemig fijn zand TI Getij oeverwal Opgehoogd of opgespoten A Grondmorenerug Water IE Plateau-achtige storthoop N Bebouwing B Zeeboezemvlakie ® Figuur 5: Zuidhorn, Oostergast 3B: Uitsnede van de bodemkaart (links) en de geomorfologische kaart (rechts) van de omgeving van het plangebied. Bron: PDoK.

DEO DEI STEEKPROEF ‘72:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 223000 224000 # >‚9 PoCE 2 ë — ol z= wl El & 9A zEiN sewa Pe eeAL DEEgit |200 400 600 m Om NAP 4m NAP LL] Plangebied Figuur 6: Zuidhorn, Oostergast 3B: Uitsnede van de hoogtekaart van de omgeving van het plangebied. Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland 5 (AHNS5). DOED DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 2.3 Archeologie (KNA 4.2: LS04) De bekende archeologische waarden in het onderzoeksgebied zijn opgenomen in Tabel 1. De locaties van deze waarden zijn weergegeven in Figuur 7. Hier zullen kort de belangrijkste bevindingen worden besproken. In het plangebied heeft MUG in 2008 reeds een verkennend booronderzoek uitgevoerd (De Roller 2008). Toentertijd werd het hele gebied van Oostergast aan de noordoostzijde van Zuidhorn geboord. In het westelijke deel van het plangebied, nabij de Rijksstraatweg, werden wierdelagen aangetroffen (circa 800 meter ten westen van het huidige plangebied). Voor dit deel werd vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van proefsleuvenonderzoek. De Steekproef heeft hier in 2023 een proefsleufonderzoek uitgevoerd (5318633100). In het hele plangebied zijn sporen aangetroffen uit waarschijnlijk de Romeinse tijd, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Geadviseerd werd om hier een opgraving uit te laten voeren indien de vindplaats(en) niet in situ behouden kunnen worden.

Tijdens het booronderzoek uit 2008 werd in het noordoosten van het plangebied op het maaiveld bij boring 480 een stuk middeleeuws kogelpotaardewerk van twee bij twee centimeter gevonden. Aangezien ten oosten van deze vondst een middeleeuwse dijk heeft gelegen werd geadviseerd om een karterend booronderzoek uit te voeren. Dat betreft dit onderzoek. In de omgeving zijn veel verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd, waaronder booronderzoeken, archeologische begeleidingen en proefsleufonderzoeken. Bij een deel ervan werden geen archeologische indicatoren aangetroffen en/of was de bodem diep verstoord, waardoor vervolgonderzoek niet geadviseerd werd (2117942100, 2131282100, 2415260100, 4557582100 en 5690512100). In de omgeving zijn echter ook verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd die wel archeologische vindplaatsen hebben opgeleverd. In het zuiden van Oostergast, circa 650 meter ten zuiden van het huidige plangebied, heeft De Steekproef in 2007 een archeologische begeleiding uitgevoerd waarbij een middeleeuwse waterput werd aangetroffen (2187935100). Voor een gebied met een straal van 100 meter rondom de waterput werd een proefsleuvenonderzoek geadviseerd.

Tijdens een booronderzoek door De Steekproef in 2020 werd een redelijk intacte plaggenbodem aangetroffen in een plangebied ter hoogte van Nederzetting (weg), circa 1000 meter ten westen van het huidige plangebied (4886750100). In 2019 heeft De Steekproef hier een proefsleufonderzoek uitgevoerd. Tijdens het veldonderzoek zijn grondsporen en aangetroffen en artefacten uit het neolithicum/bronstijd, de Romeinse tijd, middeleeuwen en nieuwe tijd gevonden. Behoud in situ of een opgraving is geadviseerd (4948804100). De bodemwerkzaamheden werden in 2022 door MUG archeologisch begeleid (5288348100). Tijdens de begeleiding zijn sporen en artefacten uit de Romeinse tijd en de late middeleeuwen gevonden. De sporen bestonden uit paalkuilen, kuilen, een waterput en greppels. Het vondstmateriaal is hoofdzakelijk verzameld uit de cultuurlagen en bestaat voornamelijk uit handgevormd aardewerk uit de Romeinse tijd alsmede een groot deel kogelpotaardewerk. Naast aardewerk zijn er ook meerdere vuurstenen artefacten gevonden en verschillende metaalvondsten. Ter hoogte van Nieuwe Gast (Tussen de Gasten) heeft de Steekproef in 2024 een proefsleufonderzoek uitgevoerd (5505727100). Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn grachten uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd, twee mogelijk laatmiddeleeuwse stiepen en een oudere middeleeuwse gracht aangetroffen.

Er is geadviseerd om de locaties van de aangetroffen sporen een opgraving uit te laten voeren. Tijdens de opgraving die hier vervolgens in 2025 door de Steekproef is uitgevoerd (5803791001), evenals tijdens een opgraving die in 2024 door de Steekproef is uitgevoerd ter hoogte van Nieuwe Gast (5655261 100), zijn naast sporen uit de middeleeuwen/nieuwe tijd ook sporen uit de ijzertijd DOED DEISTEEKPROEF £#: archeologisch onderzoeks- en adviesbureau en Romeinse tijd aangetroffen. Het betreffen sporen die toebehoren aan een ingericht akkerlandschap, waaronder greppels, (water)kuilen en paalkuilen (spiekers). Deze sporen zijn gelegen op de flank van de keileemrug van Zuidhorn en bieden nieuwe inzichten in de bewoningsgeschiedenis van regio Zuidhorn. Op basis van de resultaten is Zuidhorn mogelijk al bewoond vanaf de midden- of late ijzertijd. Sporen van dit laatprehistorische bewoningslandschap reikt mogelijk nog meer richting het oosten, onder het klei op de lagere flank van de keileemrug (in de Nieuwe Gasten/Oostergast). De enige vondstmelding in de nabije omgeving betreft een slijp- of wetsteen afkomstig uit opgebrachte grond, daterend uit de late middeleeuwen of nieuwe tijd (2849510100). Ten noorden van het Van Starkenborghkanaal liggen twee AMK-terreinen binnen de begrenzing van Figuur 7.

Circa 1100 meter ten noordwesten van het plangebied ligt de achttiende-eeuwse borg ‘Noordwijk’, waarvan de grachten nog zichtbaar zijn (AMK-terrein 7080). 900 meter ten noorden van het plangebied ligt een middeleeuwse huiswierde met een historische boerderijplaats, waarvan het reliëf aan de oostzijde nog goed bewaard is gebleven (AMK-terrein 71 19). Op het hoge oostdeel zijn kogelpotscherven en baksteenpuin gevonden. Tabel 1: | Zuidhorn, Oostergast 3B: Archeologische waarden in de omgeving van het plangebied. Voor de locaties van de meldingen zie Figuur 7. Bron: Archis. Zaaknr. | Omschrijving | Datering Archeologische Monumenten Kaart terreinen (AMK) 7080 | Terrein met resten van een versterkt huis: de borg 'Noordwijk'. Tweede helft | [Nieuwe tijd 18 | eeuw en gesloopt in 1852. De grachten van het binnenhof zijn nog zichtbaar. 7119 | Late middeleeuwenTerrein met sporen van een huiswierde. Miedema spreekt over boerderijplaats. Omgracht aan de noord- en oostzijde. Aan de westzijde loopt een bijna loodrechte steilrand van circa 0.5 meter. Westelijke helft enigszins afgegraven. Op het hoge oostdeel zijn kogelpotscherven en baksteenpuin gevonden. Onderzoeksmeldingen 2128820100 | |Booronderzoek door ARC in 2006. Verdere documentatie ontbreekt in Archis en DANS. 2117942100 | Booronderzoek door Grontmij in 2006.

Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische (2131282100) | indicatoren aangetroffen en vervolgonderzoek is niet geadviseerd | & Osinga 2008).5.1.2e 2157843100 | Booronderzoek door De Steekproef in 2007. Tijdens het veldonderzoek is een esdek aangetroffen. Archeologische indicatoren ontbreken. Vervolgonderzoek is niet geadviseerd (Bongers 2007). 2187935100 | Begeleiding De Steekproef in 2007. Tijdens het onderzoek is een waterput uit de middeleeuwen aangetroffen. Omdat rond de waterput sporen van bewoning worden verwacht werd een proefsleuvenonderzoek geadviseerd binnen een straal van 100 meter rondom de waterput (5.1.2e & de Neef 2007). 2211220100 | Booronderzoek door MUG in Zuidhorn in 2008. Tijdens het booronderzoek zijn op verschillende locaties archeologische indicatoren aangetroffen waarvoor vervolgonderzoek in de vorm van megaboringen en/of proefsleuvenonderzoek is geadviseerd. De rest van het plangebied is vrijgegeven van verder archeologisch onderzoek (De Roller 2008). 2237814100 | Archeologisch bureauonderzoek 2420696100 4586759100 4745234100 5263472100 2241207100 | Booronderzoek door RAAP in 2009. Verdere documentatie ontbreekt in Archis en DANS. 2415260100 | Booronderzoek door RAAP in 2013 langs de spoorlijn tussen Groningen en Leeuwarden.

In het 10 om DEI STEEKPROEF | DE0 archeologisch onderzoeks- en adviesbureau deelgebied nabij het huidige plangebied werd een verstoorde bodem aangetroffen en vervolgonderzoek is niet geadviseerd (Jans 2019). 4557582100 | Begeleiding door De Steekproef in 2017. Tijdens de begeleiding zijn geen archeologische grondsporen aangetroffen (Veenstra 2017). 4886750100 | Booronderzoek door De Steekproef in 2020. Tijdens het veldwerk zijn archeologische indicatoren uit de middeleeuwen en een redelijk intacte plaggenbodem aangetroffen. Vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek is geadviseerd (Bongers 2021). 4948804100 | Proefsleuvenonderzoek door De Steekproef in 2019. Tijdens het veldonderzoek zijn grondsporen en aangetroffen en artefacten uit het neolithicum/bronstijd, de Romeinse tijd, middeleeuwen en nieuwe tijd gevonden. Behoud in situ of een opgraving is geadviseerd (Rap & Veenstra 2021). 5140749100 | Archeologische begeleiding door RAAP in 2021 | in een groot gebied tussen Gerkesklooster en Oldehove. De archeologische begeleiding heeft geen ingegraven sporen opgeleverd zoals kuilen of sloten. De enige vondst is een deel van een kloostermop, afkomstig uit een puinlaag. Op de onderzochte locaties is alleen gegraven in de bouwvoor of in de top van wierdelagen, of in recent verstoorde grond.

Het onderzoek is te beperkt gebleken om vast te kunnen stellen of de resultaten afwijken van de archeologische verwachting op basis van de gemeentelijke advieskaarten. De archeologische verwachting blijft daarom ongewijzigd (Hielkema 2023). 5288348100 | Begeleiding door MUG in 2022. Tijdens de begeleiding zijn sporen en artefacten uit de Romeinse tijd en de late middeleeuwen gevonden. De sporen bestonden uit paalkuilen, kuilen, een waterput en greppels. Het vondstmateriaal is voornamelijk verzameld uit de cultuurlagen en bestaat voornamelijk uit handgevormd aardewerk uit de Romeinse tijd alsmede een groot deel kogelpotaardewerk. Naast aardewerk zijn er ook meerdere vuurstenen artefacten gevonden en verschillende metaalvondsten (Archis:eerste bevindingen). 5318633100 | Proefsleuvenonderzoek door De Steekproef in 2023. In het hele plangebied zijn sporen aangetroffen uit waarschijnlijk de Romeinse tijd, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Geadviseerd werd om hier een opgraving uit te laten voeren indien de vindplaats(en) niet in situ behouden kunnen worden (Veenstra 2023). 5505727100 | Proefsleuvenonderzoek door De Steekproef in 2024 bij Tussen de Gasten. Tijdens het 5803791001 | proefsleuvenonderzoek zijn grachten uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd, twee mogelijk laatmiddeleeuwse stiepen en een oudere middeleeuwse gracht aangetroffen.

Er is geadviseerd om de locaties van de aangetroffen sporen een opgraving uit te laten voeren (Veenstra 2024). In 2025 heeft de Steekproef hier een opgraving uitgevoerd. Hier werden sporen van een erf uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd aangetroffen. Sporen en vondsten uit deze periode waren echter beperkt. Echter, tijdens het onderzoek zijn veel sporen uit de ijzertijd gevonden, waaronder greppels, (water)kuilen en sporen die mogelijk toebehoren tot een spieker. De laatprehistorische sporen dateren vanaf ca. de 3e eeuw vC, waarmee de bewoningsgeschiedenis van de regio Zuidhorn met honderden jaren wordt vervroegd. Het ingerichte landschap is onder een afdekking van klei bewaard gebleven. Dit biedt extra goede kansen om een goed beeld te krijgen van het gebruik, en inrichting van het landschap op de overgang van de midden- naar de late ijzertijd, in een gebied waarin we niet wisten dat deze überhaupt | hier plaatsvond (Eerste bevindingen). 5655261100 | Archeologische opgraving door De Steekproef in 2024 aan de Nieuwe Gast. Tijdens het onderzoek zijn de resten gevonden van een boerderijplaats uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd. Vastgesteld is dat deze is gebouwd op een podium, waarbij vermoedelijk sprake is van meerdere bouwfasen. De gracht van het erf is meerdere keren verlegd.

Gaandeweg het onderzoek bleek op een dieper niveau, op de top van het keileem en afgedekt door kwelderafzettingen, kuilen en greppels aanwezig uit de late ijzertijd. Op basis van de vele greppels lijkt er sprake te zijn van een bepaalde terreinindeling tijdens de late ijzertijd (Eerste bevindingen). 5690512100 | Archeologisch booronderzoek door De Steekproef in 2025. Gezien de relatief diepe bodemverstoring, de van nature overwegend slecht ontwaterde bodem en het ontbreken van relevante archeologische indicatoren in het plangebied, gaven de resultaten van het onderzoek geen aanleiding om nader onderzoek te adviseren binnen het plangebied (Zanting & Exaltus 2025). Vondstmeldingen 2849510100 | |Slijp- of wetsteen afkomstig uit opgebrachte grond. | Middeleeuwen | — nieuwe tijd 11 DEOao DE| | archeologisch onderzoeks- en adviesbureauSTEEKPROEF -- | _223000 | 223500 | 224000 3 | JEEEe 77080 | A 13 | JE 2097790100 | 4956920100}\ on | = B. ri on 45234100 843100 | ë 2237814100 kee | 2241207100 | G ol. | Nhee | \ SEG Egps | P+ 0 | B 2420696100] | - | Bij ea 5690512100 | oa 4557582100 | ej | 00U | EN 21: | 00 4586759100 ==.

4318633100 E a | 6750100 | 3 ZEE :& | 88348100 | 2849510101 | 2128820D: 41 | Sd1100 | 5505727, | oe | — | 7935100) w | GEAN | a [mm] Hoegee | 100 | 200 | 300 | 400 m AMK terreinen[ | Terrein van hoge archeologische waarde | EE [| | Onderzoeksmeldingen © | Vondstmeldingen Figuur 7: | Zuidhorn, Oostergast 3B: Archeologische waarden in de omgeving van het plangebied. Voor een omschrijving van de waarden zie Tabel 1. Bron: Archis. 12 DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 2.4 Historische geografie (KNA 4.2: LS03) Het plangebied ligt direct ten westen van een middeleeuwse dijk die langs de Oude Riet was aangelegd (Figuur 8). Het verloop van de middeleeuwse dijken rond de Oude Riet komt nu tot uiting in het slotenpatroon. De geomorfologische kaart en de hoogtekaart (Figuren 5 en 8) tonen dit aan. In Figuur 8 is het globale verloop van de oude dijken weergegeven. Van oost naar west gezien loopt het terrein vanuit de rivier de Oude Riet op tot de eerste oeverwal met oude dijkloop (rode lijn in Figuur 8). Verder westwaarts loopt het terrein enigszins af waarna het oploopt tot de tweede oeverwal met oude dijkloop (zwarte lijn in Figuur 8). Langs deze dijkloop kunnen resten van oude boerderijplaatsen gelegen zijn.

Bij het bouwrijp maken van het plangebied Oostergast fase 1 werd in de slootwand een middeleeuwse waterput aangesneden, circa 700 meter ten zuiden van het huidige plangebied (Schrijer & De Neef 2007). Deze waterput zal bij een dergelijke huisplaats horen en ligt aan de landzijde van deze middeleeuwse dijk. Op het kadastrale minuutplan en de historisch topografische kaart uit 1870 is te zien dat het plangebied in de negentiende eeuw deel maakte van een uitgestrekt agrarisch landschap (Figuur 9). Op de kaart van 1935 is te zien dat de sloot die voorheen de noordzijde van het plangebied begrensde, reeds is gedempt. Circa 35 meter ten noorden is in 1911 het Van Starkenborghkanaal gegraven tussen de stad Groningen en de Zuiderzee. Omstreeks 1975 werden de agrarische percelen opnieuw ingericht (ruilverkaveling), waarbij nieuwe sloten werden gegraven ten behoeve van de schaalverkleining. Hierbij werd een sloot gegraven aan de noordzijde van het plangebied. Omstreeks 2015 werd de stortplaats aangelegd ten oosten van het plangebied. Figuur 8: Zuidhorn, Oostergast 3B: Hoogtekaart met daarop geprojecteerd de tracés van twee middeleeuwse dijken (rode en zwarte lijnen), de rivierloop van de Oude Ried (lichtblauwe lijn} en de locatie van het plangebied (paarse cirkel). Bron: De Roller 2008.

13 DEO DE STEEKPROEF 22:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 1935 | —— in 97 GEGEN|MM => &__14 mr — “esU wDe rr er Wee A8 AG —d _— 1975 2015 \ NS enVd ocht] we ijkGeEL | 0 100 200 300 400 500m [mm] Plangebied +++ +1 Figuur 9: Zuidhorn, Oostergast 3B: Uitsneden van de historisch-topografische kaarten van het gebied. Bron: Topotijdreis. 14 DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 2.5 Archeologische verwachting (KNA 4.2: LS05) Het plangebied ligt in het Fries-Gronings kleigebied, ten oosten van de keileemrug Zuidhorn-Noordhorn. Op basis van de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een getij-kreekbedding, direct naast een getij-kreekoever die hier na de middeleeuwse bedijking is ontstaan. Het plangebied ligt langs een dergelijke middeleeuwse dijk. Tijdens het paleolithicum en mesolithicum lag het plangebied in een pleistoceen zandlandschop, waarna het landschap omstreeks 3750 vC vernatte en werd bedekt met veen. Omstreeks 500 vC het gebied veranderde in een kwelderlandschap. In deze periode was het plangebied te nat om te bewonen. Na de bedijking in de middeleeuwen kon het plangebied in cultuur gebracht worden en kon het bewoond worden. In 2008 heeft MUG een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd in een 47 hectare grote plangebied, waar het huidige plangebied ook deel van uitmaakt (De Roller 2008).

In het noordoostelijke deel van het plangebied werd in één van de boringen een scherf middeleeuws kogelpotaardewerk aangetroffen, waarna werd geadviseerd om een karterend booronderzoek uit te voeren rondom deze locatie om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is. Mogelijk ligt in het plangebied een middeleeuwse vindplaats, zoals een boerderijplaats die aan de binnenzijde van de middeleeuwse dijk was gesitueerd. Indicatoren hiervan kunnen bestaan uit scherven aardewerk, glas, bouwkeramiek en (verbrand) bot. Grondsporen kunnen bestaan uit grachten, greppels, kuilen, paalgaten, waterputten en puinconcentraties. Archeologische resten uit de steentijd zullen door de getijdewerking verspoeld zijn of gelegen onder een 6 tot 8 meter dik kleipakket. Archeologische waarden kunnen zijn verstoord door agrarische werkzaamheden, het graven van sloten en de aanleg van het Van Starkenborghkanaal. Tabel 2: Zuidhorn, Oostergast 3B: Specifieke archeologische verwachting.

Datering: Middeleeuwen — nieuwe tijd Complextype: Boerderijplaats, middeleeuwse dijk, grachten, greppels/sloten, losse vondsten Omvang: Vanaf enkele meters Diepteligging: Vanaf het maaiveld Gaafheid en conservering: Onbekend Locatie: Hele plangebied Uiterlijke kenmerken: Aardewerk, glas, (verbrand) bot, houtskool, greppels/sloten, kuilen, waterputten, paalgaten, grachten Mogelijke verstoringen: Agrarisch landgebruik, ploegen, sloten, aanleg kanaal Om dit verwachtingsmodel te toetsen zijn het plangebied 16 aanvullende karterende boringen uitgevoerd, met een onderlinge afstand van 10 meter in een 0,2 hectare plangebied rondom de kogelpotvondst (Figuur 10; boringen 568 t/m 583). De boordichtheid komt neer op 80 boringen per hectare. De boringen worden beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). 15 DOED DE STEEKPROEF 320archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Veldonderzoek (KNA 4.2: v505) 3.1 Methode en technieken (KNA 4.2: VSO1) Het veldwerk is uitgevoerd op 1 en 15 september 2025. Rondom de locatie waar in 2008 door MUG een middeleeuwse aardewerkscherf is gevonden (De Roller 2008; boring 480) zijn zestien karterende boringen geplaatst, in een gebied van circa 0,2 hectare. Hierbij is een grid gebruikt met een onderlinge boorafstand van 10 meter en een raaiafstand van circa 13 meter.

Dit komt neer op een gemiddelde boordichtheid van 80 boringen per hectare (Figuur 11). Alle boringen waar archeologische indicatoren of archeologisch interessante lagen zijn waargenomen, zijn dubbel gezet (boringen 1, 2, 3, 4, 9 en 10). De boringen zijn verricht met een edelmanboor met een diameter van zeven centimeter en een guts met een diameter van twee centimeter. De boormonsters zijn onderzocht door deze laagsgewijs af te snijden in de boorkop. De lagen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorpunten zijn ingemeten en de RD-coördinaten zijn bepaald met behulp van de handheld-GPS. De hoogtes van de boorpunten zijn bepaald middels de AHN 4. De opgeboorde monsters zijn doorbrokkeld om eventuele archeologische indicatoren op te sporen. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendices in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen. Voor de dieptes van de verschillende lagen en de NAP-hoogtes van de boringen wordt hier ook naar verwezen. Tijdens het veldonderzoek was geen veldkartering mogelijk vanwege de aanwezigheid van een maïsveld. Gn KE, = Ted ieKa Figuur 10: Zuidhorn, Oostergast 3B: Het plangebied gezien vanaf boorpunt 4 in zuidwestelijke richting.

16 [mi Ja DE STEEKPROEF î%0archeologisch onderzoeks- en adviesbureau 228500 223550mjs IN 9 UX EHen 1% Sf 4d JA© Ee % OE l JJ Plangebied © Boorpunten 10 30m (fa55 Figuur 11: Zuidhorn, Oostergast 3B: Locaties van de boorpunten. 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.2: VS02, V03) Bodem Tijdens het booronderzoek zijn zestien boringen uitgevoerd, verdeeld over twee percelen. Boringen 1 t/m 4 zijn uitgevoerd op een smal perceel dat tijdens het veldonderzoek in gebruik was als grasveld. De overige boringen zijn uitgevoerd in een maïsveld. Aangezien de bodemopbouw tussen deze percelen verschillen, worden deze afzonderlijk besproken. Ter hoogte van boringen 1 t/ 4 bestaat de top van de bodem uit een bouwvoor van 30 centimeter, bestaande uit matig siltig, zeer fijn, donker grijsbruin zand met in boring 4 enkele puinspikkels. Hieronder werd een verrommelde zandlaag aangetroffen tot een diepte van 125-140 centimeter onder maaiveld. Dit bestaat uit sterk siltig, licht bruingrijs zand met ijzervlekken, baksteenfragmenten (boringen 2, 3 en 4), zandbrokken (boringen 3 en 4), schelpmateriaal (boringen 3 en 4) en houtskoolspikkels (boring 4). Met name in boringen 3 en 4 was deze laag erg verstoord met puin. Hier kan echter niet gesproken worden van een 17 DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau puinlaag.

Vermoedelijk is het in beide boringen één baksteen(fragment) die is aangeboord. Deze laag is in boring 1 alleen verrommeld en gevlekt, zonder enige inclusies (afgezien van ijzervlekken). In boringen 1, 2 en 4 werd onder de verrommelde/verstoorde zandlaag een cultuurlaag aangeboord, bestaande uit matig zandig, matig humeus, donkergrijze klei met ijzervlekken, houtskoolspikkels, puinspikkels (boringen 2 en 4) en schelpresten (boring 2). Deze cultuurlaag begint op een diepte tussen 110-125 centimeter onder maaiveld en is 20 tot 40 centimeter dik (begint circa op -5 tot O centimeter NAP). Vermoedelijk betreft dit een oud maaiveld. Onder de cultuurlaag, en in boring 3 onder de verstoorde zandlaag, werden de kwelderafzettingen aangetroffen. Deze bestaat uit licht gelaagd, matig siltig, grijs zand met veel ijzervlekken en enkele zandlagen. In boringen 1 en 3 werden op respectievelijk 215 en 180 centimeter onder maaiveld de oxidatie-reductiegrens waargenomen. Hieronder bestaan de kwelderafzettingen uit uiterst siltig, donker blauwgrijs klei met zandlagen en schelpresten (boring 3). In het maïsveld (boringen 5 t/m 16) werd eveneens een verrommelde bouwvoor van 20 tot 35 centimeter dikte aangetroffen, vergelijkbaar als in boringen 1 t/m 4. In boringen 7 en 13 bevat deze bouwvoor enkele puinspikkels.

Ter hoogte van boringen 10 en 11 is de bouwvoor aanzienlijk meer verrommeld/verstoord dan de overige plekken, gezien de mate van gevlektheid en de aanwezigheid van kleibrokken. Hieronder ligt een matig tot sterk zondige, lichtbruingrijze kleilaag met ijzervlekken en mangaanvlekken (boringen 5, 14) en plantenresten (boring 8). Deze laag reikt in dit perceel in de meeste boringen tot circa 80 entimeter onder maaiveld, met slechts enkele afwijkingen (respectievelijk 50 en 110 centimeter onder maaiveld in boringen 13 en 5). In de meeste boringen betreft dit een intacte kleilaag. In boringen 9, 11, 14, 16 is de bovenste 10 tot 15 centimeter vermengd. Ter hoogte van boring 1 is deze gehele laag, tot een diepte van 110 centimeter onder maaiveld, gevlekt en vermengd met inclusie van enkele puinspikkels. Hier heeft deze kleilaag ook een scherpe overgang met de onderliggende laag, wat indicatief is voor roering/verstoring. Onder de kleilaag werden in alle boringen de kwelderafzettingen aangetroffen zoals beschreven bij boringen 1 t/m 4. De oxidatie-reductiegrens werd hier niet aangeboord. In dit deel van het plangebied werd alleen een cultuurlaag (oude bouwvoor) aangetroffen in boringen 9 en 10, in het uiterst westelijke deel van het plangebied.

Ter hoogte van boring 10 ligt deze cultuurlaag direct onder de bouwvoor, op een diepte van 35 tot 55 centimeter onder maaiveld (45 tot 25 centimeter +NAP). Hier is de cultuurlaag niet homogeen van kleur en is zonder archeologische indicatoren. In de tweede boring die hiernaast is gezet was deze laag al minder duidelijk zichtbaar. In boring 9 werd de cultuurlaag aangetroffen op een diepte van 35 tot 60 centimeter onder maaiveld (47 tot 22 centimeter +NAP), waar het was afgedekt door een 10 centimeter dikke kleilaag (de hiervoor beschreven matig tot sterk zandige, lichtbruingrijze kleilaag). De cultuurlaag bevat hier enkele puin- en houtskoolspikkels. Samengevat bestaat de bodem in het ten noorden gelegen perceel (boringen 1 t/m 4) uit 1) een bouwvoor, 2) een verstoorde/verrommelde zandlaag, 3) een cultuurlaag (mogelijke oude bouwvoor) en 4) ten slotte kwelderafzettingen. In het maïsveld (boringen 5 t/m 16) bestaat de bodemopbouw grofweg uit 1) een bouwvoor, 2) een natuurlijke kleilaag en 3) kwelderafzettingen. In het maïsveld werden alleen in boringen 9 en 10 een cultuurlaag aangetroffen, vrijwel direct onder de bouwvoor.

18 DOED DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Archeologie Ter hoogte van boringen 1, 2, 4,9 en 10 is een humeuze cultuurlaag aangetroffen, waarin archeologische indicatoren zijn aangetroffen zoals houtskoolspikkels (boringen 2, 4 en 9) en puinspikkels (boringen 1, 2, 4 en 9). Mogelijk betreft dit een oude bouwvoor. Opmerkelijk is dat de cultuurlaag in het maïsveld veel ondieper ligt (35 centimeter onder maaiveld/45 centimeter +NAP; boringen 9 en 10) dan in het ten noorden ervan gelegen perceel (110- 125 centimeter onder maaiveld/0 centimeter +NAP; boringen 1, 2 en 4), terwijl de onderlinge afstand tussen deze raaien circa 13 meter is. Vermoedelijk lag het maaiveld in het ten noorden gelegen perceel (met boringen 1 t/m 4) vroeger lager en is de bodem hier opgehoogd met de beschreven verrommelde, sterk siltige zandlaag. Mogelijk heeft dit plaatsgevonden tijdens de aanleg van het ernaast gelegen Van Starkenborghkanaal. In dit geval zou de cultuurlaag dateren van vóór 1939. Echter, gezien het ontbreken van dateerbare archeologische vondsten kan deze cultuurlaag niet met zekerheid gedateerd worden en kan deze dus ouder zijn dan de 20° eeuw. Plaatselijk werden in de bouwvoor en de verstoorde zandlaag (van boringen 1 t/m 4) archeologische indicatoren aangetroffen in de vorm van baksteenspikkels of houtskoolspikkels (boring 4).

Met name in deze laag in boringen 3 en 4 werden veel baksteenfragmenten aangetroffen, al zijn deze in beide boringen vermoedelijk afkomstig van doorboorde bakstenen. Aangezien deze indicatoren afkomstig zijn uit verrommelde/verstoorde (of zelfs opgebrachte) lagen, zijn deze niet indicatief voor een archeologische vindplaats in het plangebied. Door de aanwezigheid van gewassen was een oppervlaktekartering niet mogelijk, maar tussen het mais werden geen archeologische indicatoren waargenomen tijdens het boren. 19 DEO DEISTEEKPROEF £#:archeologisch onderzoeks- en adviesbureau Conclusies en advies (KNA 4.2: VS07) Het plangebied ligt in het Fries-Gronings kleigebied, ten oosten van de keileemrug Zuidhorn-Noordhorn. Op basis van de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een getij-kreekbedding, direct naast een geftij-kreekoever die hier na de middeleeuwse bedijking is ontstaan. Het plangebied ligt dan ook mogelijk langs een dergelijke middeleeuwse dijk (De Roller 2008). Tijdens het paleolithicum en mesolithicum lag het plangebied in een pleistoceen zandlandschap, waarna het landschap omstreeks 3750 vC vernatte en werd bedekt met veen en omstreeks 500 vC veranderde in een kwelderlandschap. In deze perioden was het plangebied te nat om te bewonen. Na de bedijking in de middeleeuwen kon het plangebied in cultuur gebracht worden en kon het bewoond worden.

In 2008 heeft MUG een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd in een 47 hectare groot plangebied, waar het huidige plangebied ook deel van uitmaakt (De Roller 2008). In het noordoostelijke deel van het plangebied werd ter hoogte van boring 480 op het maaiveld een scherf middeleeuws kogelpotaardewerk aangetroffen, waarna werd geadviseerd om een karterend booronderzoek uit te voeren rondom deze locatie om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is. Mogelijk ligt in het plangebied een middeleeuwse vindplaats, zoals een boerderijplaats die aan de binnenzijde van de middeleeuwse dijk was gesitueerd. Archeologische resten uit de steentijd zullen door de getijdewerking verspoeld zijn of gelegen onder een 6 tot 8 meter dik kleipakket. Archeologische waarden kunnen zijn verstoord door agrarische werkzaamheden, het graven van sloten en de aanleg van het Van Starkenborghkanaal. Tijdens het veldwerk zijn in het plangebied zestien boringen gezet. De bodemopbouw in het ten noorden gelegen perceel (boringen 1 t/m 4) bestaat grofweg uit 1) een bouwvoor, 2) een verstoorde/verrommelde zandlaag, 3) een cultuurlaag (mogelijke oude bouwvoor) en ten slotte 4) kwelderafzettingen. In het maïsveld (boringen 5 t/m 16) bestaat de bodemopbouw uit 1) een bouwvoor, 2) een natuurlijke kleilaag en 3) kwelderafzettingen.

In het maïsveld werd alleen in boringen 9 en 10 een cultuurlaag aangetroffen, vrijwel direct onder de bouwvoor. In de cultuurlaag werden puinspikkels en houtskoolspikkels aangetroffen. Dateerbare archeologische indicatoren werden echter niet aangetroffen, waardoor de ouderdom van deze laag niet vastgesteld kan worden. Vermoedelijk betreft dit een oude bouwvoor, daterend van vóór de aanleg van het Van Starkenborghkanaal (1939). Selectie-advies door In de omgeving van het plangebied zijn verschillende archeologische veldonderzoeken uitgevoerd. Ter hoogte van Zuidhorn, gelegen op (de flank van) de keileemrug van Zuidhorn, zijn archeologische indicatoren aangetroffen uit het neolithicum, bronstijd, Romeinse tijd, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Tijdens recente opgravingen bij de Nieuwe Gast zijn bewoningssporen uit de ijzertijd aangetroffen die mogelijk nog verder richting het oosten (op de lagere flanken van de keileemrug) uitstrekken. Verder van de keileemrug af (in de lagere komgebieden), zoals waar ook het huidige plangebied is gelegen, dateren de archeologische vindplaatsen voornamelijk uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Uitzondering zijn vindplaatsen op hogere getij-overwallen, waar eveneens bewoning kan orden aangetroffen vanaf de late prehistorie. Het karterend booronderzoek heeft geen archeologische vindplaats kunnen vaststellen.

Tijdens het onderzoek zijn geen duidelijke archeologische indicatoren zoals aardewerk aangetroffen. Wel is in het noorden en oosten van het plangebied een cultuurlaag aangetroffen met puin- en/of houtskoolspikkels, wat mogelijk een oude bouwvoor betreft. Het blijft nog onduidelijk wat de ouderdom van deze laag is en of hier een (middeleeuwse) vindplaats is gelegen. Geadviseerd wordt om ter hoogte van de boringen waar een cultuurlaag is aangetroffen een proefsleufonderzoek uit te 20 5.1.2e DED DE STEEKPROEF î%0archeologisch onderzoeks- en adviesbureau voeren, om vast te stellen of hier een vindplaats is gelegen en wat de eventuele begrenzing hiervan is (Figuur 12). Hiervoor is een door een gecertificeerd bedrijf opgesteld Programma van Eisen nodig. Het is aan de bevoegde overheid om dat advies al dan niet over te nemen. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, hier direct melding van dient te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de Gemeente Westerkwartier.

22350! 22355000 9 j38 ij: 8, B #4 HE ij F4 44 Gs 2%5e its 5 À BIE J Plangebied Boorpunten ® Cultuurlaag © Geen indicatoren 10 20 30m T Figuur 12: Zuidhorn, Oostergast 3B: Locaties van de boorpunten waar een cultuurlaag is aangetroffen. Geadviseerd wordt om op deze locaties een proefsleufonderzoek uit te voeren. 21 DEO DE0DEI STEEKPROEFarcheologisch onderzoeks- en adviesbureau Literatuurlijst AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. Archis. www.archis.nl Bongers, J.M.G. 2007. Noordhorn: Rijksstraatweg (Gr.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproef 2007-05/13. Zuidhorn: De Steekproef. Bongers, J.M.G. 2021. Zuidhorn, (Gemeente Westerkwartier, Gr.) Een Archeologisch Bureavonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase. Steekproefrapport 2020-09/05. Zuidhorn: De Steekproef bv. DANS-Easy. www.archaeology.datastations.nl Hielkema, J.B. 2023. Plangebied Rodin deelgebied AP20 (Noordhorn — Grijpskerk - Korhorn), gemeente Westerkwartier; archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek (variant archeologische begeleiding). RAAP- rapport 6222. Weesp: RAAP bv. Hisgis. www.hisgis.nl Jans, J.E.A. 2019.

Plangebied Extra spoorlijn Groningen-Leeuwarden te Hurdegaryp, Zuidhorn en Den Horn, gemeenten Tytsjerksteradiel en Westerkwartier; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (aanvullend verkennend en deels waarderend booronderzoek). RAAP-rapport 4068. Weesp: RAAP. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.2 www.SIKB.nl. Centraal College van Deskundigen Archeologie, 2022. Omgevingswet. www.regelsopdekaart.nl Opentopo. www.opentopo.org Publieke Dienstverlening op de Kaart. www.pdok.nl Rop, R. & J.B. Veenstra, 2021. Zuidhorn, De Gast. Gemeente Westerkwartier (Gr.) Proefsleuvenonderzoek VO-P Steekproefrapport 2021-03/01. Zuidhorn: De Steekproef bv. Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van booronderzoek in het plangebied "Oostergast fase 2' te Zuidhorn, gemeente Zuidhorn (Gr.). MUG-Publicatie 2008- 23. Leek: MUG. Schrijer, E. & W. de Neef 2007. Zuidhorn, Oostergast Gemeente Zuidhorn (Gr.). Een Archeologische Begeleiding. Steekproefrapport 2007-12/11. Zuidhorn: De Steekproef. Soetens, L. & M. Osinga 2008. Archeologisch onderzoek Oostrand Zuidhorn. Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologisch rapport 282. Assen: Grontmij. Topotijdreis. www.topotijdreis.nl Veenstra, J. B. 2017. Zuidhorn, De Gast, Gemeente Zuidhorn (Gr.). Archeologische begeleiding. Steekproefrapport 201 7-08/09. Zuidhorn: De Steekproef. Veenstra, J. B. 2023.

Zuidhorn, Tussen de Gasten Gemeente Westerkwartier (Gr.) Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. Proefsleuven (IVO-P). Steekproefrapport 2023-01/02. Zuidhorn: De Steekproef. Veenstra, J. B. 2024. Zuidhorn, De Nieuwe Gast Ì Gemeente Westerkwartier (Gr.) Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. Proefsleuven (IVO-P). Steekproefrapport 2024-02/20. Zuidhorn: De Steekproef. , & . 2018. Aflas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam, Prometheus. & . 2025. Zuidhorn, (Gemeente Westerkwartier, Gr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase. De Steekproefrapport 2025-02/16. Zuidhorn: De Steekproef.

5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e DOED DE0DEI STEEKPROEFarcheologisch onderzoeks- en adviesbureau Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Luchtfoto plangebied 3 Uitsnede van het TAM-omgevingsplan Paleogeografische reconstructies Bodem- en geomorfologische kaart Hoogtekaart Archeologische waardenkaart (Archis) Hoogtekaart met daarop geprojecteerd de middeleeuwse dijken Historisch-topografische kaarten 10 Foto van het plangebied 11 Boorpuntenkaart 12 Locatie van de boringen met cultuurlaag Tabellen 1 Archeologische waarden 2 Specifieke archeologische verwachting Appendix |: Archeologische periodes paleolithicum: | ijzertijd: paleolithicum vroeg: | tot 300.000 BP | ijzertijd vroeg: | 800 - 500 vC paleolithicum midden.

| 300.000 - 35.000 BP | ijzertijd midden: | 500 - 250 vC paleolithicum laat: | 35.000 BP - 8.800 vC | ijzertijd laat: | 250- 12 vC paleolithicum laat A: | 35.000 - 18.000 BP paleolithicum laat B: | 18.000 BP - 8.800 vC | romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: | 12 vC -70nc mesolithicum: | 12vC-25nCromeinse tijd vroeg A: mesolithicum vroeg: | 8.800 - 7.100 vC | romeinse tijd vroeg B: | 25-70nc mesolithicum midden: | 7.100 - 6.450 vC | romeinse tijd midden: | 70-270 nc mesolithicum laat: | 6.450 - 4.900 vC | romeinse tijd midden A: | 70-150 nC romeinse tijd midden | B: | 150 -270nC neolithicum: | romeinse tijd laat: | 270 - 450 nC neolithicum vroeg: | 5.300 - 4.200 vC | romeinse tijd laat A: | 270 - 350 nC neolithicum vroeg A: | 5.300 - 4.900 vC | romeinse tijd laat B: | 350 - 450 nC neolithicum vroeg B: | 4.900 - 4.200 vC neolithicum midden: | 4.200 - 2.850 vC | middeleeuwen: neolithicum midden A: | 4.200 - 3.400 vC | middeleeuwen vroeg: | 450 - 1.050 nC neolithicum midden | B | 3.400 - 2.850 vC | 450 - 525 ncmiddeleeuwen vroeg A neolithicum laat: | 2.850 - 2.000 vC | middeleeuwen vroeg | B | 525-725 nC neolithicum laat A: | 2.850 - 2.450 vC | middeleeuwen vroeg C: | 725 - 900 nC neolithicum laat B: | 2.450 - 2.000 vC | middeleeuwen vroeg D | 900 - 1.050 nC middeleeuwen laat: | 1.050 - 1.500 nC bronstijd: | middeleeuwen laat A: | 1.050 - 1.250 nC bronstijd vroeg: | 2.000 - 1.800

vC | middeleeuwen laat | B: | 1.250 - 1.500 nC bronstijd midden: | 1.800 - 1.100 vC bronstijd midden A: | nieuwe tijd:1.800 - 1.500 vC bronstijd midden B | 1.500 - 1.100 vC | nieuwe tijd vroeg: | 1.500 - 1.650 nC bronstijd laat: | 1.100- 800 vC | nieuwe tijd midden: | 1.650 - 1.850 nC nieuwe tijd laat: | 1.850 — heden pleistoceen: | 2,5 miljoen - 11.700 BP elsterien | 465.000 - 418.000 BP saalien | 238.000 - 126.000 BP weichselien | 116.000 - 11.700 BP holoceen: | 11.700 - heden vC | = | voor Christus nc | na Christus BP | before present; present = 1950 Algemeen Steentijd (fot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlakte-haarden en haardkuilen.

In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval]kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen. Metaaltijden (2000-1712 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderij- plattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogel, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten.

Romeinse tijd (12 vC-450 nc) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de /imes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen. Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Ë£ È TT TT Legenda (conform NEN 5104) grind klei Grind, siltig Klei, zwak siltig N VárbooO000booooog Grind, zwak zandig Klei, matig siltig boo000 ol ! boo000Fooooog Grind, matig zandig Klei, sterk siltig boo000 UUUoTT00000 Grind, sterk zandig Klei, uiterst siltig bo0000 boooFTT Grind, uiterst zandig AAA00000 Vi) Klei, zwak zandig Gj: Klei, matig zandig zand GGG: Klei, sterk zandig Zand, kleiïg Zand, zwak siltig iN leem Zand, matig siltig NN] Leem, zwak zandig Zand, sterk siltig EzceN NN: Leem, sterk zandig Zand, uiterst siltig EiciN overige toevoegingen [0zwak humeus veen === Veen, mineraalarm [0E matig humeus Y Veen, zwak kleiïg IJ [EB sterk humeus Veen, sterk kleiïg [olzwak grindig ==] Veen, zwak zandig matig grindig Veen, sterk zandig sterk grindig Deo | Appendix III: Zuidhorn, Oostergast 3B - Laagbeschrijvingen 01 Coordinaatsysteem | Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | 223512 Y-coordinaat (m) | 586043 Referentievlak | Normaal Amsterdams Peil Maaiveld (cm) | 124 Datum boring | 1-9-2025 Lithologie Diepte (cm) | OmschrijvingGrondsoort | Archeologische indicatoren 0- | 30 | zand matig siltig, donker-grijs-bruin, Zand: matig fijn, bouwvoor, Opm.: Gevlekt 30-125 | zand sterk siltig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, spoor roestvlekken, Opm.: Verstoord: gevlekt 125- 155 | klei matig zandig, donker-grijs, spoor roestvlekken, Opm.: Cultuurlaag? | spoor houtskoolspikkels 155-

215 | zand matig siltig, grijs, Zand: matig fijn, weinig roestvlekken, zandlagen, Opm.: Kwelder, licht gelaagd 215- 250 | klei uiterst siltig, donker-blauw-grijs, zandlagen, oxidatie-reductiegrens, Opm. Kwelder, gelaagd 02 Coordinaatsysteem | Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | 223522 Y-coordinaat (m) | 586046 Referentievlak | Normaal Amsterdams Peil Maaiveld (cm) | 107 Datum boring | 1-9-2025 Lithologie Diepte (cm) | OmschrijvingGrondsoort | Archeologische indicatoren 0- | 35) | zand| matig siltig, donker-grijs-bruin, Zand: matig fijn, bouwvoor, Opm.: Gevlekt 35- 110 | zand sterk siltig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, spoor | weinig baksteenroestvlekken, Opm.: Verstoord: gevlekt.

Vanaf 60cm veel 110- 150 | klei| matig zandig, donker-grijs, spoor roestvlekken, zandlagen, | spoor houtskoolspikkels, spoor baksteenbaksteenpuin Opm.: Cultuurlaag? 150 - | 175) | zand| matig siltig, grijs, Zand: matig fijn, weinig roestvlekken, zandlagen, Opm.: Kwelder, Igelaagd 03 Coordinaatsysteem | Riijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | 223531 Y-coordinaat (m) | 586048 Referentievlak | Normaal Amsterdams Peil Maaiveld (cm) | 107 Datum boring | 1-9-2025 Lithologie Diepte (cm) | OmschrijvingGrondsoort | Archeologische indicatoren 30- | 55 | zand sterk siltig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, spoor roestvlekken, Opm.: Verstoord:0- | 30 | zand matig siltig, donker-grijs-bruin, Zand: matig fijn, bouwvoor, Opm.: Gevlekt gevlekt en zandbrokken 55-145 | zand sterk siltig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, Schelpen: spoor schelpmateriaal, spoor | weinig baksteen 145- 180 | zand matig siltig, grijs, Zand: matig fijn, spoor roestvlekken, zandlagen, basis scherp, Opm.:roestvlekken, Opm.: Verstoord: gevlekt, baksteenpuin Kwelder, licht gelaagd 180 - 200 | klei uiterst siltig, donker-blauw-grijs, Schelpen: spoor schelpmateriaal, zandlagen, oxidatie-reductiegrens, Opm.: Kwelder, gelaagd 1/5 DO B] | Appendix III: Zuidhorn, Oostergast 3B - Laagbeschrijvingen 04 X-coordinaat (m) | 223541Coordinaatsysteem | Rijksdriehoeksmeting Y-coordinaat (m) | 586051 Referentievlak | Normaal

Amsterdams Peil Maaiveld (cm) | 107 Datum boring | 1-9-2025 Lithologie Diepte (cm) | OmschrijvingGrondsoort | Archeologische indicatoren 0- | 30 | zand| matig siltig, donker-grijs-bruin, Zand: matig fijn, bouwvoor, | spoor baksteen Opm.: Gevlekt 30- | 70 | zand sterk siltig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, spoor | spoor baksteen roestvlekken, Opm.: Verstoord: gevlekt en zandbrokken 70-125 | zand sterk siltig, grijs, Zand: matig fijn, Schelpen: spoor | spoor houtskoolspikkels schelpmateriaal, spoor roestvlekken, Opm.: Verstoord: gevlekt en los liggend sediment 125- 145 | klei matig zandig, donker-grijs, spoor roestvlekken, basis scherp, | spoor houtskoolspikkels, spoor baksteen Opm.: Cultuurlaag? 145- 200 | zand matig siltig, grijs, Zand: matig fijn, spoor roestvlekken, zandlagen, Opm.: Kwelder, gelaagd 05 Coordinaatsysteem | Rijksdriehoeksmeting X-coordinaat (m) | 223548 Y-coordinaat (m) | 586039 Referentievlak | Normaal Amsterdams Peil Maaiveld (cm) | 75 Datum boring | 1-9-2025 Lithologie Diepte (cm) | OmschrijvingGrondsoort | Archeologische indicatoren O0- | 25) | zand| sterk siltig, donker-bruin-grijs, spoor roestvlekken, bouwvoor, Opm.: Gevlekt 25-110 | klei| matig zandig, licht-bruin-grijs, Zand: matig fijn, spoor roestvlekken, spoor | spoor baksteen mangaanconcreties, basis scherp, Opm.: Verstoord: gevlekt 110 - | 150| | zand / matig siltig, grijs, Zand: matig fijn,

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerkwartier.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b8f940dd-dd28-44fc-a85f-c3a9c0b0ae8f?agendaItemId=394946c5-d7e4-4581-ade3-f7a3cd317185