227-02 Toekomstige huis-aan-huisinzameling gemeente Westerkwartier 20 januari 2026
Tekst van het document
In het contract is vermeld dat “deze overeenkomst wordt geacht te zijn aangegaan voor een termijn van acht jaar ingaande 1 ja- nuari 2021en eindigend op 31 december 2028.” Er zijn in het contract geen opties voor verlenging opgenomen , wat betekent dat het contract van rechtswege afloopt op 31 december 2028 en er dus per 1 januari 2029 een alternatief beschikbaar moet zijn. Vergelijkbaar met het contract voor inzameling van restafval en GFT er geen mogelijkheid voor ver- lenging, met uitzondering van een korte noodverlenging. Milieustraat (valt buiten de scope van dit onderzoek) De dienstverlening op de milieustraat wordt verzorgd door HRM/HTR. Hiervoor is in het verleden een contract gesloten dat stilzwijgend wordt verlengd. Deze vigerende afspraken kwalificeren als een contract voor onbepaalde tijd met een opzegtermijn van 1 jaar. (Nb. Dit is strategische en ge- voelige informatie). 4.2 | Landelijke ontwikkelingen: sector in beweging, wezenlijke veranderingen In de afgelopen 20 tot 25 jaar heeft zich een transitie voltrokken in de gemeentelijke afval(inza- mel)sector. In een betrekkelijk korte periode heeft een enorme concentratieslag plaatsgevonden waardoor het aantal inzamelorganisaties fors is afgenomen. De wens om (financieel) schaalvoor- deel te behalen, was hierin één van de argumenten.
Zie de volgende figuur met het ‘marktaandeel’ van de drie onderscheiden typen inzamelorganisaties: de gemeentelijke inzameldienst, de verzelf- standigde overheidsorganisaties (vennootschap of GR) en particuliere c.q. commerciële inzame- laars. Het betreft de reguliere (huis aan huis) inzameling van restafval, GFT, OPK en PMD. Anno 2025 wordt de inzameling bij 92% van alle huishoudens verzorgd door een overheidsorgani- satie (gemeentelijke dienst of publiek bedrijf in de vorm van een overheidsvennootschap of ge- meenschappelijke regeling). Een groot aantal gemeentelijke inzameldiensten is in de afgelopen jaren verzelfstandigd en opgegaan in een (gezamenlijk) publiek bedrijf. Ook hebben in de afgelo- pen 25 jaar (en met een versnelling in de laatste 2 jaar) zogenaamde regiegemeenten (die de inza- meling uitbesteden aan de markt, zoals Westerkwartier) de keuze gemaakt om toe te treden tot een publiek bedrijf. Enerzijds omdat het aantal marktpartijen waaraan de inzameling kan worden uitbesteed steeds kleiner is geworden. Anderzijds omdat deze ‘solitaire’ gemeenten samenwer- king met andere gemeenten zochten, zodat samen aan de uitdagende VANG-doelen kan worden gewerkt. Door het delen van kennis, gezamenlijke campagnes, et cetera.
Ook biedt een publiek bedrijf meer flexibiliteit (bijvoorbeeld voor het tussentijds aanpassen van de dienstverlening), kos- tenbeheersing (publieke bedrijven hebben geen winstoogmerk, en de tarieven zijn veelal geba- seerd op de werkelijke kosten), continuïteit en een lange-termijnrelatie. Deze trends hebben geleid tot de volgende veranderingen in de sector: • | Het aantal gemeentelijke diensten is afgenomen van 165 rond eeuwwisseling naar 50 nu. Dit zijn veelal de grote(re) gemeenten. • | Van de 200 uitbestedende regiegemeenten in 2000 waren er nog circa 75 in 2020 en als gevolg van een versnelling tot minder dan 40 in 2025. En dit aantal blijft afnemen. • | Rond 2000 nam 28% van alle gemeenten deel in een gezamenlijk publiek bedrijf. In 2025 is dit 74%. Er zijn circa 35 publieke bedrijven (vennootschap of gemeenschappelijke regeling). • | De gemiddelde schaalgrootte van een (publieke) inzamelorganisatie is fors toegenomen van 60.000 huishoudens in 2000 naar circa 150.000 huishoudens in 2025.
Schaalgrootte is onder Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept | 20 januari 2026 | Vertrouwelijk, niet openbaar | 45 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 46 meer van belang voor een efficiënte dienstverlening, voldoende ‘macht’ bij het uitbesteden van de verwerking en recycling, en voor voldoende financieel draagvlak voor professionele on- dersteunende functies op het gebied van kennis, communicatie, ICT, et cet era. Zoals gezegd zijn deze trends waarbij gemeenten steeds vaker in samenwerkingsverband in en met hun publieke bedrijf samenwerken het gevolg van inhoudelijke redenen zoals het delen van kennis, gezamenlijk schaalgroottevoordelen benutten, meer flexibiliteit in de dienstverlening, et cetera. Maar het steeds kleiner wordende aantal marktpartijen voor de inzameling van huishoudelijk afval is ook een onderliggende reden. Het aantal inzamelorganisaties is afgenomen van circa 30 in 2000 naar 3 in 2026. Dit is het gevolg van concentratie (overnames van met name familiebedrijven) én (recent) het terugtrekken uit de markt voor (sec) inzameling van huishoudelijk afval door twee lan- delijke spelers: Renewi en PreZero.
In de huidige markt zijn er nog 1 landelijke speler (Remondis) en 3 regionale spelers: Van Kaatho- ven (Oostelijk deel van Noord-Brabant), GP Groot (Noord-Holland) en HRM (specifiek in uw ge- meente). Wel zijn er nog andere meer gespecialiseerde inzamelorganisaties voor bijvoorbeeld tex- tiel of glas. Voor regiegemeenten die uitbesteden is de marktwerking dus sterk afhankelijk van de regio en de aanwezigheid en interesse van (regionale en landelijke) marktpartijen. Recent heeft een toene- mend aantal gemeenten te maken gehad met situaties van onvoldoende marktwerking. Het aantal inschrijvende partijen op aanbestedingen is afgenomen, waarbij ook regelmatig sprake is van geen of te hoog inschrijvende marktpartijen. 4.3 Beschrijving van de drie scenario’s De volgende matrix beschrijft de strategische opties voor de uitvoeringsorganisatie op hoofdlijnen en is bedoeld om een kort en duidelijk beeld te krijgen van de kenmerken en werkwijze. A. Uitbesteden markt B. Gemeentelijke inzameldienst C. Aansluiten bij publiek bedrijf Profiel De gemeente is verplicht om overheidsopdrachten aan te besteden. Inschrij- vers zijn marktpartijen met winstoogmerk. De private partij voert uit wat contrac- tueel is vastgelegd. Gemeentelijke dienst zon- der winstoogmerk. De inza- meldienst is onderdeel van de gemeentelijke (ambte- lijke) organisatie.
Overheidssamenwerking zonder winstoogmerk met een doorontwikkelde ken- nisorganisatie. Het pu- blieke bedrijf is verzelfstan- digd (overheidsvennoot- schap of gemeenschappe- lijke regeling) ten behoeve van een bedrijfsmatige uit- voering. Breedte van het diensten- pakket en flexibiliteit Is afhankelijk van wat in be- stekken is opgenomen. Een contract biedt in het alge- meen tijdens de loopduur weinig flexibiliteit voor wijzi- gingen in vorm of omvan- gen van de dienstverlening. Momenten van aanbeste- ding zijn het moment om breedte aan te passen. Tus- sentijdse veranderbaarheid Wordt door de gemeente zelf bepaald. Focus op af- val of breder beheer van de buitenruimte. Indien een eigen inzamel- dienst samen met een an- dere gemeente wordt opge- richt gaan de samenwer- kende gemeenten het dienstpakket samen vorm- geven. Het is gebruikelijk Organisatie kent een basis- pakket dat alle gemeenten afnemen (afval- en grond- stoffen inclusief container- management en kennis- functie). Flexibiliteit voor aanpassing van de vorm of inhoud van de dienstverlening is groot. Eventuele consequenties worden door de gehele Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 47 A. Uitbesteden markt B. Gemeentelijke inzameldienst C. Aansluiten bij publiek bedrijf van dienstverlening is be- perkt (uitsluitend binnen contractuele bepalingen).
om afspraken te maken voor een (minimum) pakket met uitbereidingsmogelijk- heid. Bijvoorbeeld: basis is afval- inzameling en verwerking, aanvullend zijn reinigings- taken. organisatie opgevangen (en niet alleen in de overeen- komst met de betreffende gemeente). Kennis en ad- vies Hier kunnen contractuele afspraken over gemaakt worden. Maar actief delen van kennis en advies over optimalisatie van beleid of uitvoering is niet gebruike- lijk. Vaak ook niet aanwe- zig. De kennisfunctie moet dus binnen de gemeenten worden geborgd. Initiatieven vanuit de uit- voeringsorganisatie zijn vooral gericht op slimmer uitvoeren van taken. Doorontwikkeling van mili- eustraatconcepten als het circulair ambachtscentrum moeten door de gemeente- lijke organisatie worden op- gepakt. De uitvoeringsorganisatie moet deze functie onder meer op het gebied van lo- gistiek (en bedrijfsvoering), ICT, materieelbeheer, et cetera, inrichten. Daarvoor is voldoende schaalgrootte nodig voor voldoende finan- cieel draagvlak. Deze ondersteunende functies zijn pas op termijn op volle sterkte, omdat deze moet starten vanuit een nieuwe context. Organisatie heeft een be- staande kennisorganisatie waar aansluitende ge- meenten gebruik van kun- nen maken. Concepten ter verbetering van het afvalbeleid zijn mo- gelijk in andere gemeenten al ingevoerd waardoor erva- ring is opgebouwd.
Doorontwikkeling van mili- eustraatconcepten als het circulair ambachtscentrum zijn onderdeel van de ken- nis- en ervaringsbasis. Regionale sa- menwerking De private uitvoerder biedt geen platform voor ge- meentelijke regionale sa- menwerking. Het is wel een optie om (onder andere) met de aan- bestedende gemeenten een gezamenlijk kennis- overleg of kennisorganisa- tie op te starten. Met een eigen gemeente- lijke inzameldienst is niet automatisch sprake van re- gionale samenwerking. Samenwerkende gemeen- ten vormen samen een lo- gisch platform om ook ken- nis uit te wisselen en regio- naal beleid af te stemmen. Dit platform zal ontwikkeld en ingericht moeten wor- den. Samenwerkende gemeen- ten vormen samen een lo- gisch platform om ook ken- nis uit te wisselen en regio- naal beleid af te stemmen. Dit platform bestaat al en kan leunen op kennis en capaciteit binnen de orga- nisatie. 4.4 Beoordeling scenario uitbesteden aan de markt 4.4.1 Regionale marktsituatie De kaart toont een overzicht van afval-inzameldiensten van gemeenten in uw regio. De meerder- heid van de gemeenten in de regio (en vier van uw buurgemeenten) is voor de inzameling van huis- houdelijk afval aangesloten bij (Fryslân Miljeu/Omrin).
Daarnaast heeft een deel van de gemeenten Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 48 in uw regio (en drie van uw buurgemeenten) een eigen dienst. Eén gemeente (Dantumadiel) maakt gebruik van de dienst van haar buurgemeente. Een klein deel besteedt uit aan marktpartij Remondis. Dit is echter niet in uw nabijheid maar in Drenthe en Oost-Groningen. Deze schets van het regionale ‘speelveld’ vormt voor het vervolg van het onderzoek naar de best passende uitvoeringsorganisatie (eigen inzameldienst, uitbesteden aan de markt, toetreden tot een publiek bedrijf) het aangrijpingspunt. In de huidige situatie heeft de gemeente de uitvoering van de inzameldiensten uitbesteed aan de markt. De huis-aan-huisinzameling van restafval en GFT is uitbesteed aan Renewi (waarbij de ver- werking van restafval en GFT is inbesteed bij Omrin/Afvalsturing Friesland). De uitvoering van het Milieuboerconcept (gescheiden inzameling van 8 stromen wekelijks aan huis) en het beheer en ex- ploitatie van de gemeentelijke milieustraat (en verwerking van ingezamelde stromen) is uitb esteed aan Hoeksema Regionale Milieudiensten (HRM).
4.4.2 Aanbesteding huis-aan-huisinzameling restafval en GFT risicovol De inzameling van restafval en GFT aan huis (door middel van minicontainers) is een dienst die door de huidige inzamelorganisatie Renewi niet meer geleverd zal worden. Naast het landelijk ope- rerende Renewi heeft ook PreZero in 2024 aangegeven niet meer deel te nemen aan aanbestedin- gen van inzameling van huishoudelijk afval. Dit betekent dat er landelijk nog één marktpartij actief is op het gebied van inzameling van huishoudelijk afval (Remondis) die dit momenteel in diverse gemeenten doet. Verspreid over Nederland, waaronder drie Drentse gemeenten (Tynaarlo, Aa en Hunze en Midden-Drenthe). Deze gemeenten hebben ervaren – nadat hun voormalige inzamelaar PreZero in 2024 heeft besloten niet meer in te schrijven en hun contracten afliepen per 2025 – dat er bij de noodgedwongen aanbesteding aan de markt slechts één gekwalificeerde inschrijver was.
IPR Normag data 2025 Westerkwartier Renewi Groningen (gemeente) Eigen dienst Eemsdelta Omrin Midden- Groningen Eigen dienst Tynaarlo Remondis Noordenveld Eigen dienst Aa en Hunze Remondis Assen Eigen dienst Midden-Drenthe RemondisWesterveld ROVA Ooststellingwerf Omrin Opsterland Omrin Heerenveen Omrin Smallingerland Eigen dienst Achtkarspelen OmrinTytsjerksteradiel Omrin Noardeast-Fryslân Eigen dienst Dantumadiel Noordeast Fryslan Oldambt Area Veendam Eigen dienst Pekela Omrin Stadskanaal Remondis Westerwolde Omrin Eigen dienstOmrin Uitbesteed ROVA Het Hogeland Omrin Borger-Odoorn Pre Zero Area Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 49 Deze gemeenten oriënteren zich daarom op de vraag op welke wijze de inzameling van huishoude- lijk afval na het aflopen van het huidige contract gecontinueerd gaat worden. Enkele Drentse ge- meenten die voorheen uitbesteedden aan de markt zijn mede vanwege dez e marktomstandighe- den recent toegetreden tot een bestaande publieke organisatie. Dit is een ontwikkeling die we in meer regio’s zien. In de afgelopen 2 jaar zijn meerdere gemeenten die voorheen uitbesteedden aan de markt toegetreden tot een bestaand publiek bedrijf.
Het is on- zeker of Remondis bij een aanbesteding door gemeente Westerkwartier zal inschrijven op de ge- vraagde inzameldiensten en bovendien zijn er op dit moment geen andere private inzamelorgani- saties actief in uw regio. De referentie-eisen en benodigde schaalvoordelen (weinig potentiële klanten voor dit type dienst) maken toetreding van nieuwe spelers in uw regio lastig. HRM heeft in het verleden ook de huis-aan-huisinzameling in één van de fusiegemeenten van Wes- terkwartier uitgevoerd. In een gesprek met HRM heeft men aangegeven deze inzameldienst wel te kunnen uitvoeren, maar om redenen in de eerdere aanbesteding door de gemeente Westerkwar- tier daarvan heeft afgezien19. Indien de aanbesteding als één perceel (inzameling restafval en GFT tezamen met het Milieuboerconcept) is er een gerede kans dat HRM hierop zal inschrijven. In ter- men van HRM wordt zodoende een ‘totaalconcept’ geboden. 4.4.3 Aanbesteding Milieuboer: technisch exclusief, daarom onderhandelingsprocedure De wijze waarop in de Westerkwartier 8 afvalstromen wekelijks gescheiden aan huis worden inge- zameld is in Nederland uniek. Dit heeft daarmee direct tot gevolg dat deze dienst – en de daarvoor benodigde kennis, expertise en materieel – niet breed wordt aangeboden door marktpartijen.
HRM heeft de inzamelvoertuigen ook speciaal voor deze dienstverlening in de gemeente Westerkwartier laten ontwikkelen en bouwen. De trucks zijn grotendeels ‘standaard’ maar beschikken over een ‘space cab cabine’ waar meerdere personen (de beladers van de Milieuboer) kunnen meerijden. De unit achter de cabine is een zogenaamde afvalsorteeropbouw, gebouwd door Tjalma Drach- ten20. Met deze opbouw kunnen acht deelstromen gescheiden ingezameld worden. 21 Gelet op de eerdere aanbesteding (waarbij HRM enige inschrijver was), het unieke karakter van de gevraagde inzameldiensten (er zijn momenteel geen andere gemeenten die deze dienst vragen) en het specifieke daarvoor benodigde kapitaalsintensieve materieel, verwachten wij dat een nieuwe aanbesteding in 2026 of 2027 geen of slechts één inschrijvende partij zal opleveren. Vanwege het unieke en technisch exclusieve karakter van het Milieuboerconcept wordt bij een nieuwe aanbe- steding in 2026 of 2027 geen of slechts één inschrijvende partij verwacht22. Als er specifieke voertuigen gebouwd moeten worden met meerdere compartimenten voor het 19 HRM geeft aan doordat de aanbesteding in 2 percelen was uitgevraagd (het Milieuboerconcept en de inza- meling van restafval en gft aan huis), en voor beide percelen een sluitende businesscase voor elk perceel door hen als voorwaarde werd gesteld, alleen is ingeschreven op het Milieuboerconcept.
20 In oktober 2025 failliet verklaard. Zie https://www.faillissementsverslagen.com/faillissement/verslagen/ verslag/18_nne_24_184_F_V_12 21 Bron: https://bigtruck.nl/nieuws/vijf-persoons-daf-trucks-voor-hoeksema-s-milieudiensten (12-02-2022) De DAF trucks zijn door Estepe aangepast door in de slaapcabine vier zitplaatsen te bouwen. De normale bijrijdersstoel is verdwenen om de instap naar de 'achterbank' eenvoudiger te maken. De trucks werden in de huisstijl van Hoeksema's Milieudiensten afgeleverd en daarmee zijn dit waarschijnlijk de eerste vuilnis- wagens in Nederland met een Space Cab cabine. De twee nieuwe DAF trucks zijn de eerste twee uit een serie van vier voor dit bedrijf. De trucks werden geleverd door dealer ESA uit Marum. 22 De technische exclusiviteit en het slechts beschikbaar zijn van één aanbieder kan formeel (aanbeste- dingsrechtelijk) worden getoetst door het uitvoeren van een marktconsultatie. Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 50 huis-aan-huis inzamelen van 8 afvalstromen tegelijk, dan ontstaat een technische reden waardoor mogelijk maar één partij de dienst kan leveren. Het is daarbij een concept dat uitsluitend in Wes- terkwartier wordt toegepast en voor aanbiedende partijen commer cieel minder interessant.
De benodigde inzamelvoertuigen zijn speciaal ontworpen voor deze 8 -stromen-route. En de com- partimentering, laadmechaniek, route-inpassing en afzetlogistiek zijn niet marktconform beschik- baar bij andere inzamelaars. Andere partijen kunnen de dienst niet lev eren zonder nieuwe, kapi- taalsintensieve voertuigen te laten bouwen (levertijd 1–2 jaar), veiligheids- en RDW-goedkeurin- gen, forse investeringen en risico’s. Hierdoor ontstaat een situatie van technische exclusiviteit. Indien technische exclusiviteit dit juridisch goed gemotiveerd kan worden 23, en de gemeente wil het Milieuboerconcept continueren, dan zou kunnen worden afgezien van een Europese openbare aanbesteding en kan worden gekozen voor een onderhandelingsprocedure. Daarbij gaan ge- meente Westerkwartier en HRM in onderhandeling om te komen tot een dienstverleningso vereen- komst waarbij de wederzijdse rechten en verplichtingen worden vastgelegd. Als de gemeente juridisch 1-op-1 mag gunnen vanwege technische exclusiviteit, bestaat het eco- nomische gevaar dat de enige aanbieder een monopolieprijs vraagt. Om dit te voorkomen zijn ver- schillende technieken beschikbaar. Bijvoorbeeld door volledige kosten transparantie van de aan- bieder met elkaar af te spreken, en een maximale winstopslag. Ook kan gebruik worden gemaakt van objectieve benchmarks. Eventueel wordt een zogenaamde ‘should cost price’ bepaald.
Zie pa- ragraaf 4.4.4) Daarbij komt uit de gesprekken met de publieke partijen (Omrin en gemeente Groningen) dat zij het Milieuboer concept niet kunnen en niet willen leveren. Onder meer vanwege de technische ex- clusiviteit waardoor deze dienstverlening niet is in te passen in de eigen bedrijfsvoering en omdat het inzamelsysteem ‘omslachtig’ is. Bij samenwerking/ toetreding zijn zodoende (voor hen) geen schaal- of synergievoordelen te behalen. Oftewel: als het gewenst is om het Milieuboerconcept te continueren (al dan niet in combinatie met nascheiding, dus met 7 in plaats van 8 stromen), dan lijkt het continueren van de dienstverle- ning door HRM een logische route, maar onder voorwaarden zoals genoemd met betrekking tot het kostenniveau. 4.4.4 Zero based begroting Milieuboer (‘should cost price’) De totale begroting (2025) voor de Milieuboer (HRM) bedraagt € 3.815.000,-. Om een zuiver beeld te krijgen van de inzamelkosten voor de Milieuboer (en vergelijking met de zero based begroting) wordt een aantal categorieën in mindering gebracht. Dit betreft de onder andere inkoop van plas- ticzakken voor PMD. De zuivere inzamelkosten voor de Milieuboer bedragen zodoende € 3 ,3 mil- joen per jaar. IPR Normag heeft op basis van een capaciteitsberekening de inzet van mens en materieel voor de Milieuboer bepaald.
Daarbij wordt uitgegaan van wekelijkse inzameling, een ploeg van vier perso- nen (chauffeur, 2 beladers en een medewerker uit het sociaal domein). Op basis van deze capaci- teitsberekening worden circa 6 voertuigen ingezet, namelijk 5 Milieuboervoertuigen en 1 pickup 23 Indien een principebesluit voor deze route wordt genomen, dan is van belang dat de juridische onderbou- wing wordt onderzocht en bekrachtigd. De kan (aanbestedingsrechtelijk) bijvoorbeeld worden getoetst door het uitvoeren van een marktconsultatie. Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 51 voor niet goed bereikbare locaties. De inzamelkosten op basis van de zero based begroting bedra- gen dan € 2,5 miljoen per jaar. Een verschil van circa € 870.000,- met de huidige kosten van de Milieuboer dat onder meer kan worden verklaard door de commerciële marge en mogelijk e verschillen van de aannames met de praktijk24. 4.4.5 Beoordeling aan de hand van de kwaliteitscriteria De volgende tabel presenteert een (korte) beoordeling van dit scenario op basis van de voor ge- meente Westerkwartier relevante kwaliteitscriteria. Deze beoordeling is aanvullend op de vorige paragrafen waarin vooral op de risico’s van uitbesteden aan de markt is gewezen.
4.5 Scenario: eigen inzameldienst Als uitvoeringsorganisatie kan gemeente Westerkwartier ook kiezen om een eigen inzameldienst op te richten. Dit is voor een gemeente met een omvang van 27.480 huishoudens een uitdaging. Zoals in paragraaf 4.2 al toegelicht is het aantal gemeentelijke inzameldiensten in de afgelopen jaren fors afgenomen tot circa 50 in 2025. De gemiddelde schaalgrootte is in de huidige situatie 24 IPR Normag heeft uiteraard geen inzicht in bedrijfsvoering en kostenstructuur van HRM, waardoor voor de zerobased begroting een aantal aannames is gedaan.
Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 52 circa 50.000 huishoudens, maar de spreiding is breed en loopt van een paar duizend huishoudens tot meer dan 500.000 huishoudens (gemeente Amsterdam). Wel zien we dat met name de kleinere eigen diensten worden opgeheven om aan te sluiten bij bestaande samenwerkingsverbanden c.q. publieke inzamelorganisaties. Belangrijke redenen zijn schaalvergroting met het doel efficiënter dienstverlening, meer flexibiliteit (ook om de dienstverlening aan te kunnen passen bij door de gemeente gewenste beleidswijzigin- gen) en waarborgen van de continuïteit. Ook speelt de wens voor meer intergemeentelijke regio- nale samenwerking een rol. Niet alleen op het gebied van inzameling en logistiek, maar ook op het gebied van kennis, communicatie en bijvoorbeeld het creëren van een regionaal circulair netwerk. Qua schaalgrootte is een eigen inzameldienst voor gemeente Westerkwartier niet bij voorbaat on- haalbaar, maar er moet wel rekening worden gehouden met deze ontwikkelingen en onderliggende redenen. In deze paragraaf gaan we nader in op de haalbaarheid en wenselijkheid van a. een eigen inzameldienst met het Milieuboerconcept en b. een eigen inzameldienst met alternatieve inzamel- methode. 4.5.1 A.
Eigen inzameldienst met Milieuboerconcept Er is onderzocht of het Milieuboerconcept (inclusief de huis-aan-huisinzameling van restafval en GFT) door een eigen gemeentelijke inzameldienst zou kunnen worden gecontinueerd. Vanwege de relatief kleine schaalgrootte én het technisch specifieke materieel moet rekening wor- den gehouden met de nodige risico’s: technisch, financieel en personeel. Zoals in paragraaf 3.5.1 al toegelicht is de Milieuboer een kapitaalsintensieve methode (specifiek ontwikkelde grote inzamelvoertuigen) en arbeidsintensieve methode vanwege de handmatige be- lading. Per inzamelvoertuig een ploeg van 4 medewerkers. Dit biedt uiteraard lokale werkgelegen- heid, maar vanwege vergrijzing is het werven van voldoende (geschikt) personeel een uitdaging. Conclusie (en advies) Op basis van het onderzoek wordt het voortzetten van het Milieuboerconcept door een eigen ge- meentelijke inzameldienst niet haalbaar geacht. De combinatie van een relatief kleine schaal- grootte, kapitaalsintensief en technisch specifiek materieel, en de hoge arbeidsintensiteit brengt aanzienlijke technische, financiële en personele risico’s met zich mee. Daarnaast vormt de wer- vingsproblematiek door vergrijzing een structurele uitdaging voor het samenstellen van voldoende en geschikt personeel.
Een professionele marktpartij met meer ervaring, organisatorische omvang en logistieke schaal- grootte kan deze risico’s waarschijnlijk substantieel beter opvangen dan een gemeentelijke dienst. Hierdoor is het vanuit bedrijfsvoering, continuïteit en risicobe heersing niet doelmatig om de inza- meling in eigen beheer voort te zetten. 4.5.2 B. Gemeentelijke inzameldienst met alternatieve inzamelmethoden De inzameldienstverleningen die het betreft is beschreven in paragraaf 3.5.3 en omvat de huis- aan-huisinzameling van restafval, GFT en oud paper en karton. Daarbij is nog de keuze om PMD na te scheiden of aan huis gescheiden in te zamelen (met zakken). Verder moeten de verzamelcontai- ners voor GFT (bij gestapelde bouw), textiel en glas worden geleegd. Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 53 Op basis van een zero based begroting is op basis van de hiermee gemoeide ‘workload’ een capaciteitsberekening gemaakt voor het benodigd aantal (inzamel)voertuigen en me- dewerkers. De volgende tabel vat de uitkom- sten samen. Verder moet de eigen dienst gehuisvest wor- den. Daarbij gaan we ervan uit dat de inzameldienst bij de gemeentelijke buitendienst gevestigd kan worden. De gemeentelijke buitendienst omvat grijs, groen en fysiek.
De gemeente Westerkwartier is een “arbeidsgemeente”, doordat Novatec onderdeel is van de ge- meentelijke organisatie doet men veel “zelf in de vorm handenarbeid” in het groen onderhoud. In tegenstelling tot gemeenten waar men juist veel eigen machines inzet (rioolzuigwagens, veegma- chines, onkruidbestrijding, etc). Westerkwartier heeft al dit grote “machinewerk” uitbesteed en heeft zelf geen machines. Met uitzondering van 4 vrachtwagens en wat groot materieel wat voor- namelijk in de groenhoek wordt ingezet (maaizuigcombi en versnipperaar). Grijs verricht voorna- melijk schoonmaak werk, transport van groen en slootafval (4 vrachtwagens) en klein straatwerk. Daarnaast beschikt de buitendienst over een wereld aan klein materieel zoals bussen en aanhan- gers, kleinere trekkers en machines. De buitendienst van gemeente Westerkwartier heeft in 2025 samen met Novatec (200 medewer- kers op de locatie), het sociaal ontwikkelbedrijf van de gemeente Westerkwartier in de provincie Groningen een nieuw pand betrokken (75 medewerkers op de locatie) . Novatec biedt voor 400 in- woners (beschutte) werkplekken. Bijvoorbeeld in de kwekerij, de foodafdeling, inpakken, catering en schoonmaak en techniek. Het terrein is ongeveer 2,1 hectare groot (drie voetbalvelden). Met een hoofdgebouw van 6.700 m2 en bijgebouw van 2.400 m2.
In het hoofdgebouw zijn vijf werkhallen voor Novatec en vier werk- plaatsen voor team Buitendienst gerealiseerd. Een eigen inzameldienst zou mogelijk op deze loca- tie gevestigd kunnen worden, waarbij de relatie en samenwerking met Novatec kan voorzien in fa- ciliteiten zoals stalling en werkplaats (voor met name klein onderhoud aan materieel). Ten opzichte van de huidige 4 vrachtauto’s van de buitendienst is een uitbreiding met 11 tot 13 in- zamelvoertuigen een grote verandering. De vraag is of dit ruimtelijk inpasbaar is en of de staande organisatie (die niet gericht is op ‘machinewerk’) deze vloot van technisch geavanceerde voertui- gen adequaat kan beheren. 4.5.3 Beoordeling aan de hand van de kwaliteitscriteria De volgende tabel presenteert een (korte) beoordeling van dit scenario op basis van de voor ge- meente Westerkwartier relevante kwaliteitscriteria. Deze beoordeling is aanvullend op de analyses in de voorgaande paragrafen waarbij vooral op de (beperkte) schaalgrootte en risico’s van een op te richten eigen inzameldienst wordt gewezen.
Versie 1.1 3 - Bronscheiden PMD zonder Milieuboer 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer Personeel 25 16 Materieel Kraakpersw 13 11 Bovenlader 3 3 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 54 4.6 Scenario: toetreden tot een publiek bedrijf 4.6.1 Kenmerken van toetreding tot een publiek bedrijf Zoals gezegd (zie paragraaf 4.2) neemt 74% van alle gemeenten deel aan een publiek bedrijf ‘van en voor gemeenten’. Nederland telt circa 35 publieke bedrijven (overheidsvennootschap of ge- meenschappelijke regeling). In uw regio zijn Fryslân Miljeu (Omrin) en Milieudienst Groningen (ge- meente Groningen) de voor Westerkwartier relevante publieke bedrijven. Ten behoeve van dit onderzoek zijn door IPR Normag verkennende gesprekken gevoerd met beide organisaties. In de uitwerking van dit scenario wordt echter een algemeen beeld van een publiek bedrijf geschetst. Een eventuele keuze tussen beide is pas op een later moment aan de orde. Zie hiervoor paragraaf 5.1. Aanvullend op de matrix in paragraaf 4.3 zijn belangrijke kenmerk van aansluiten bij een publiek bedrijf: De gemeente wordt aandeelhouder (vennootschap) of deelnemer (GR) Als aandeelhouder of deelnemer zijn alle deelnemende gemeenten van de overheidsgedomi- neerde organisatie gezamenlijk verantwoordelijk voor de strategie en koers van het gezamenlijke bedrijf.
Strategische besluiten over de koers (en wijzigingen) worden allee n met grote mate van in- stemming gerealiseerd.
Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 55 De gemeente geeft kaders en eisen mee en houdt eindverantwoordelijkheid Op beleidsniveau blijft de gemeente autonoom en eindverantwoordelijk. De gemeente bepaalt het eigen afval- en grondstoffenbeleid, de inzamelwijzen en het serviceniveau (zoals inzamelfrequen- ties). De keuze voor samenwerking beperkt de gemeente niet in de we nsen voor dienstverlening, het te voeren beleid of doorontwikkeling van het milieustation (bijvoorbeeld in een circulair am- bachtscentrum). Door middel van een eigen dienstverleningsovereenkomst met de rechtspersoon waarin per gemeente afspraken zijn vastgelegd over dienstverlening (welke afvalstromen, de daar- bij horende inzamelfrequentie, type inzamelmiddelen), stuurt de gemeente op de afgesproken dienstverlening. Geen aanbesteding van taken meer nodig De gemeente kan de taken op het gebied van afvalinzameling, verwerking en andere daaraan gere- lateerde (beheer)taken zonder verplichte aanbesteding aan het publieke bedrijf toewijzen. Dit ge- beurt op basis van de uitzonderingsgrond ‘quasi-inbesteding’.
Voordeel van schaalgrootte De schaalgrootte van een overheidsorganisatie waar meerdere gemeenten aan deel nemen biedt voordelen voor kennisontwikkeling en het delen van kennis, en schaalgroottevoordelen voor een kostenefficiënte uitvoering en het kunnen inspelen op kansen en uitdagingen. Toekomstbestendig en duurzaam afvalbeheer De gemeente wil de ambities op het gebied van afvalpreventie en -reductie realiseren. De ge- noemde overheidsorganisaties bieden meer kennis, ervaring en samenwerkingsmogelijkheden om in samenwerking tot toekomstbestendig en duurzaam afvalbeheer te komen. Dienstverlening op basis van werkelijke en transparante kosten De organisatie werkt zonder winstoogmerk (GR) of keert eventuele winst uit als dividend aan de aandeelhouders (NV). Gemeenten dragen gezamenlijk financiële risico’s en zijn medeverantwoor- delijk voor tekorten of investeringen Bij de overheidsorganisatie is sprake van tarieven die op werkelijke kosten zijn gebaseerd. Bij toe- treding tot zo’n organisatie zal daarom sprake zijn van een meer stabiele (kost)prijs voor de dienst- verleningen op langere termijn ten opzichte van aanbested ing aan de markt. Een marktprijs (aan- besteding aan de markt) is namelijk niet alleen gebaseerd op de werkelijke kosten, maar ook op de marktprijsvorming die afhangt van conjunctuur, (beperkte) marktwerking en strategische prijsstel- ling.
4.6.2 Publieke bedrijven: géén Milieuboer Op basis van de gevoerde gesprekken is duidelijk geworden dat beide publieke organisaties het Milieuboerconcept niet kunnen én niet willen bieden. Onder meer vanwege het specifieke en tech- nisch exclusieve karakter (en daaraan verbonden financiële en techni sche risico’s) en omdat dit concept als ‘omslachtig’ wordt gezien en niet aansluit bij de huidige bestaande dienstverlening (onder meer geen schaalgroottevoordelen). Met de huidige (inzamel)dienstverlening in hun ge- meenten worden bovendien – volgens de gesprekspartners – goede service- en milieuprestaties behaald als ook een kostenefficiënte uitvoering. Dit betekent dat in het scenario ‘toetreden tot een publiek bedrijf’ de huis -aan-huisinzameling ge- wijzigd moet worden. En dit model kan ook als zero-based model voor een eigenstandige inzamel- dienst gelden. 4.6.3 Toetreding tot welk publiek bedrijf? Een keuze voor welke publiek bedrijf het best passend is voor gemeente Westerkwartier wordt pas gemaakt nadat een richtinggevende keuze voor het scenario ‘toetreden tot een publiek bedrijf’ is Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 56 gemaakt. Indien de gemeente deze principiële keuze heeft gemaakt, dan kunnen de relevante kan- didaten worden benaderd.
Zij worden dan gevraagd of zij bereid zijn om mee te werken aan een verdiepingsonderzoek op basis waarvan een keuze kan worden gemaakt. Op basis van een uit- vraag worden de betrokken publieke bedrijven onder meer gevraagd op welke wijze de samenwer- king en toetreding vorm zal worden gegeven, welke eventuele voorwaarden daarbij gelden en welke kosten met de toetreding zijn gemoeid (bijvoorbee ld voor het verwerven van aandelen). Ook wordt een kostenopgave voor de uitvoering van de gevraagde diensten gevraagd. Ondanks dat dit traject kenmerken heeft van een aanbesteding is dit het expliciet niet. Dit proces betreft een wederzijdse verkenning, waarbij de gemeente een verzoek zal doen aan de geselec- teerde publieke organisatie voor toetreding tot de gezamenlijke or ganisatie zijnde de samenwer- king van gemeenten. Op basis van ontvangen voorstellen kan gemeente Westerkwartier een keuze maken, waarna een formeel verzoek tot toetreding aan het publieke bedrijf wordt gedaan. Indien de toetreding formeel akkoord is (dit vergt besluitvorming aan beide kanten) kan de impl ementatie zijn beslag krijgen. Zo- als gezegd vergt het traject van selectie, besluitvorming en operationaliseren circa 1 jaar.
4.6.4 Beoordeling aan de hand van de kwaliteitscriteria De volgende tabel presenteert een (korte) beoordeling van dit scenario op basis van de voor ge- meente Westerkwartier relevante kwaliteitscriteria. Een kwantitatieve score en onderlinge vergelij- king van de drie modellen vindt u in paragraaf 5.1.
Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 57 5 Samenvatting beoordeling 5.1 Best passende uitvoeringsorganisatie De volgende matrix toont de kwaliteitscriteria met betrekking tot de uitvoeringsorganisatie voor het huishoudelijk afvalbeheer in gemeente Westerkwartier en de mate waarin elk van de drie onder- zochte scenario’s aan deze kwaliteitscriteria (kunnen) voldoen. Per kwaliteitscriterium zijn de drie scenario’s met elkaar vergeleken en gescoord. Hoe meer O-en des te beter kan deze uitvoeringsorganisatie tegemoetkomen aan de gestelde kwaliteits eisen. Het betreft een ongewogen multi-critieria analyse. Eventueel worden bij de bestuurlijke besluitvorming gewichten toegekend aan bepaalde kwaliteitscriteria. Kwaliteitscriteria Uitbesteden aan de markt Eigen inzameldienst Aansluiten bij publiek bedrijf 1 Actieve bijdrage aan beleidsdoelen O OO OOO Proactieve beleidsadvisering; duurzame uitstraling; bijdrage aan duurzame initiatieven; transparantie over verwerking; duurzame bedrijfsvoering. Er is uitsluitend een opdrachtgeversrelatie. Het doorontwikkelen en optimaliseren van afval- en grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen moet door de gemeente zelf worden gerealiseerd. De kennisfunctie van de eigen organisatie moet opgebouwd worden.
Het financieel draagvlak voor een professionele staf (communicatie, beleid, ICT, business intelligence, etc.) is beperkt. Eenmaal opgebouwd draagt deze bij aan het doorontwikkelen en optimaliseren van afval- en grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen van de gemeente. De eigen dienst focust exclusief op de gemeente Westerkwartier. Samenwerkingsrelatie met ervaren partij én andere deelnemende gemeenten. Het publieke bedrijf beschikt over een professionele ondersteunende staf. Het publieke bedrijf en de overige deelnemende gemeenten dragen bij aan het doorontwikkelen en optimaliseren van afval- en grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen van de gemeente. 2 Professionele uitstraling en servicegerichtheid OO OO OOO Representatieve uitvoering; correcte en tijdige afhandeling van meldingen; hoogwaardige communicatie met inwoners. De professionele uitstraling en service zijn afhankelijk van contractafspraken en de kwaliteit van de marktpartij. Over het algemeen leveren marktpartijen een representatieve uitvoering en adequate afhandeling van meldingen. De gemeente heeft beperkte directe invloed op kwaliteitsbeleving en klantgerichtheid. Een eigen dienst kan een herkenbare, lokale en uniforme uitstraling bieden. De gemeente kan direct sturen op service, representativiteit en communicatie met inwoners.
Tegelijkertijd is professionaliteit sterk afhankelijk van de beschikbare schaal, middelen en het vermogen om zelfstandig een professionele staf te organiseren. Publieke bedrijven beschikken doorgaans over een volwassen organisatie met professionele communicatiestructuren, ervaren medewerkers en een uniforme, betrouwbare uitstraling in de regio. De servicegerichtheid en uitstraling zijn stabiel en sluiten goed aan op gemeentelijke beleidsdoelstellingen. 3 Continuïteit en kwaliteit OO O OOO Stabiele dienstverlening; solide en professionele organisatie; Continuïteit en leveringszekerheid. Voldoende marktwerking is een waarborg voor het goed functioneren van dit (huidige) model. Door verwachte verminderde marktwerking, is er het risico op één inschrijvende partij. De continuïteit is kwetsbaar door beperkte schaalgrootte, afhankelijkheid van specialistisch materieel en krapte op de arbeidsmarkt. Het opbouwen en borgen van kwaliteit vraagt tijd en investering. Risico’s liggen vooral bij personele inzet, technische beschikbaarheid en organisatorische wendbaarheid. Een publiek bedrijf biedt de hoge mate van continuïteit dankzij schaalgrootte, professionele staf, meerdere uitruklocaties en bewezen stabiele dienstverlening. De organisatie is robuust, beschikt over ervaring in logistiek en transport en kan kwaliteitsborging goed waarborgen.
Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 58 Kwaliteitscriteria Uitbesteden aan de markt Eigen inzameldienst Aansluiten bij publiek bedrijf 4 Kostenefficiëntie OO O OOO Doelmatige uitvoering; transparante kosten; structureel lagere kosten dan huidige situatie. Bij een aanbesteding bieden inschrijvende partijen een marktprijs voor de gevraagde dienstverlening. Gemeenten sturen daarna op contractafspraken. Prijsvorming: bij beperkte marktwerking is er het risico op een hoge prijs bij inschrijving. Transparantie is beperkt tot informatie over de levering van inzameldiensten. Geen inzicht in bedrijfsvoering. Schaalgrootte is binnen dit scenario bepalend voor de efficiëntie en prestatie. Gemeente Westerkwartier telt circa 27.500 huishoudens, wat voor een inzamelorganisatie een kleine schaal is. Eventueel worden andere gemeenten betrokken bij de uitvoering van dit scenario. Voor logistieke diensten is schaalgrootte van belang en een grotendeels aaneengesloten verzorgingsgebied. Schaalgrootte is ook gewenst om een professionele ondersteunende staf op het gebied van communicatie, containermanagement, routebeheer, materieelbeheer, et cetera. Publieke bedrijven hebben een vastgesteld tarievenmodel. In veel gevallen zijn tarieven direct gerelateerd aan de kostprijs uitvoering per gemeente per dienst zonder winstmarge.
Sectorbenchmarks zijn de belangrijkste methode om als opdrachtgever en aandeelhouder te sturen op bedrijfseconomische prestatie. Voor logistieke diensten is schaalgrootte van belang en een grotendeels aaneengesloten verzorgingsgebied. In grote organisaties is vaak sprake van meerdere uitrukpunten. 5 Flexibiliteit en innovatie O OO OOO In kunnen spelen op veranderende wensen; bereidheid tot pilots en evaluatie; aansluiting op technologische en landelijke ontwikkelingen; bijdrage aan grondstoffencentrum. Is afhankelijk van wat in be-stekken is opgenomen. Een contract biedt in het algemeen tijdens de loopduur weinig flexibiliteit om voor wijzigingen in vorm of omvangen van de dienstverlening. Momenten van aanbesteding zijn het moment om breedte aan te passen. Tussentijdse veranderbaarheid dienstverlening is beperkt (uitsluitend binnen contractuele bepalingen). De gemeente bepaalt autonoom of aanpassing van de vorm of inhoud van de dienstverlening gewenst is. De mogelijkheden van een kleine eigen dienst zijn echter beperkt. Grotere publieke bedrijven zijn in staat om hun diensten aan te passen en mee te ontwikkelen met de behoeften van de gemeenten. Flexibiliteit voor aanpassing van de vorm of inhoud van de dienstverlening is groot. Eventuele (praktische/organisatorische) consequenties worden door de gehele organisatie opgevangen.
6 Invloed en zeggenschap O OOO OO Gemeente behoudt daadwerkelijke sturingsmogelijkheden; geen afhankelijkheid van een autonoom opererende partij. Kern van de governance is ‘sturen op contractafspraken’. De uitvoeringspartijen leveren terugkoppeling in rapportages. Er is geen politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheid voor bedrijfsvoering van de organisatie. Tarieven zijn meerjarig vastgelegd, inclusief indexatie. Gemakkelijk te verwerken in P&C-cyclus gemeente. Een gemeentelijke afdeling of dienst is onderdeel van de reguliere gemeentelijke governance. Hier is veelal geen functioneel onderscheid in de rol van eigenaar en opdrachtgever. In uw regio zijn publieke bedrijven een overheidsvennootschap (alternatief is gemeenschappelijke regeling). In een vennootschap hebben de deelnemende gemeentes gezamenlijk invloed als aandeelhouder langs de eigendomslijn. De formele invloed is afhankelijk van de gekozen organisatie en de daaraan gekoppelde hoeveelheid aandelen. Voor strategische besluiten en besluiten met financiële impact is meestal sprake een (grote) gekwalificeerde meerderheid. Het model is gericht op samenwerking. Aandeelhoudersbesluiten worden zo veel mogelijk in consensus genomen. Ook heeft de gemeente een 1-op-1 opdrachtgever opdrachtnemer relatie. De gemeente bepaalt het eigen afval-/grondstoffenbeleid en de vorm en het serviceniveau van de dienstverlening.
Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 59 Vooraf moet worden gemeld dat alle drie uitvoeringsorganisatietypen praktisch uitvoerbaar zijn, maar op basis van de kwaliteitscriteria zijn er wel verschillen. Op basis van deze scores wordt het aansluiten bij een publieke organisatie als meest passende organisatievorm voor gemeente Wes- terkwartier beoordeeld. Nadat een strategische (en bestuurlijk richtinggevende) keuze is gemaakt, volgt de verdere uitwer- king c.q. voorbereiding van de implementatie. De implementatie verschilt per keuze: • Uitbesteden aan de markt. Hierbij staat het voorbereiden van een aanbestedingsstrategie centraal. Daarbij moet rekening worden gehouden met de beperkte marktwerking. En zeker als de gemeente Westerkwartier het Milieuboerconcept wil continueren, dan zal naar verwachting slechts één partij in aanmerking komen. Daartoe kan een enkelvoudige onderhandelingspro- cedure worden gestart. Deze moet door de gemeente goed worden voorbereid om te voorko- men dat de gemeente in een onevenwichtige onderhandelingspositie geraakt. Zie hiervoor ook paragraaf 4.4.3. • Gemeentelijke inzameldienst. Indien de voorkeur uitgaat naar een eigen gemeentelijke inza- meldienst, dan zal een op- en inrichtingsplan (bedrijfsplan) moeten worden opgesteld.
In dit plan wordt de dimensionering van de nieuwe inzameldienst uitgewerkt (mens en materieel) inclusief een personeelsplan, organisatieontwerp en huisvestingsplan. Voor de benodigde in- vesteringen worden een investerings- en financieringsplan opgesteld. Nadat deze plannen zijn uitgewerkt en besluitvorming over onder meer de investeringen en werving van personeel zijn Kwaliteitscriteria Uitbesteden aan de markt Eigen inzameldienst Aansluiten bij publiek bedrijf 7 Maatschappelijk verantwoord ondernemen OO OOO OOO Regionale werkgelegenheid; samenwerking met sociale partners; inzet mensen met afstand tot arbeidsmarkt; realistische MVO-ambities. MVO wensen (bijvoorbeeld de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) wordt als eis in de aanbesteding meegegeven. Conform het aanbestedingsbeleid van de gemeente. De gemeentelijke inzameldienst geeft uitvoering aan het MVO beleid van de gemeente. Een publiek bedrijf heeft in het algemeen een eigen MVO beleid, zoals voor de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Maatwerkafspraken per gemeente kunnen worden gemaakt. 8 Rapportage en stuurinformatie OO OO OOO Duidelijke en bruikbare rapportages; informatie voor beleid en sturing. Vooraf worden afspraken gemaakt over te rapporteren aspecten en prestaties. De rapportages zijn gericht op de logistieke prestataties en afvalhoeveelheden.
Minder verrijkt met beleidsrelevante inzichten. De rapportage- en informatiestructuur moet worden ontwikkeld en afgestemd op de behoefte van de gemeente. De rapportage- en informatiestructuur is al beschikbaar en afgestemd op de behoeften van gemeenten. Naast rapportages gericht op logistieke prestataties en afvalhoeveelheden, zijn rapportages vaak verrijkt met beleidsrelevante inzichten. 9 Kwaliteit, veiligheid en regelgeving OOO OOO OOO Werken conform wet- en regelgeving; borging van Arbo-, milieu- en veiligheidseisen; bescherming van medewerkers en vrijwilligers. Bedrijven zijn verplicht de vigerende wet- en regelgeving te volgen. Wij beschouwen dit criterium als een voorwaarde. Bedrijven zijn verplicht de vigerende wet- en regelgeving te volgen. Wij beschouwen dit criterium als een voorwaarde. Bedrijven zijn verplicht de vigerende wet- en regelgeving te volgen. Wij beschouwen dit criterium als een voorwaarde. 10 Praktische uitvoerbaarheid OO O OOO Continuïteit vanaf 2028 gegarandeerd; uitvoering van inzameling, beheer, transport, verwerking en exploitatie milieustraat. Voldoende marktwerking is een waarborg voor het goed functioneren van dit (huidige) model. Door verwachte verminderde marktwerking, is er het risico op één inschrijvende partij. Het op en inrichten van een eigen inzameldienst is een uitdaging.
Zowel qua planning (voor het oprichten is een termijn van 1,5 - 2 jaar gewenst) als ook qua gewaarborgde continuïteit. Aansluiten bij een publiek bedrijf heeft zich vanwege de ervaringen in de praktijk bewezen als goed uitvoerbaar. Een voorbereidingstijd van één jaar is ruim voldoende. Totaal score 18 20 29 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 60 beslag heeft gehad, kan worden gestart met de oprichting. Zoals gezegd moet rekening wor- den gehouden met een planhorizon van minstens 2 jaar. • Toetreden tot een publiek bedrijf. Bij een voorkeur om aan te sluiten bij een bestaand pu- bliek bedrijf komen voor gemeente Westerkwartier twee organisaties in beeld: Omrin (Fryslân Miljeu) en Milieudienst Groningen (gemeente Groningen) . Dit betekent dat een eerste stap is het selecteren van de best passende partnerorganisatie. Een zogenaamd partner-selectie-tra- ject. Daarbij worden de publieke bedrijven gevraagd of zij bereid zijn om hieraan mee te doen, waarbij vooraf duidelijk moet zijn dat dit geen offerteverzoek of aanbesteding is, maar een we- derzijdse verkenning van samenwerking en toetreding tot het bestaande samenwerkingsver- band.
Op basis van een uitvraag worden de betrokken publieke bedrijven onder meer gevraagd op welke wijze de samenwerking en toetreding vorm zal worden gegeven, welke eventuele voorwaarden daarbij gelden en welke kosten met de toetreding zijn gemoeid (bijvoorbeeld voor het verwerven van aandelen). Ook wordt een kostenopgave voor de uitvoering van de ge- vraagde diensten gevraagd. Op basis van ontvangen voorstellen kan gemeente Westerkwartier een keuze maken, waarna een formeel verzoek tot toetreding aan het publieke bedrijf wordt gedaan. Indien de toetreding formeel akkoord is (dit vergt besluitvorming aan beide kanten) dan kan de implementatie zijn beslag krijgen. Zoals gezegd vergt het traject van selectie, be- sluitvorming en operationaliseren circa 1 jaar. 5.2 Samengestelde keuzes en adviezen De volgende tabel toont 5 combinatiescenario’s waarin de keuzes zijn opgenomen die de grootste impact hebben op het gebied van milieu (bijdrage aan de milieudoelstellingen) en kosten (be- heersbare kosten). Op basis van deze scenario’s kan de gemeente een st rategische keuze maken. In het rapport zijn nog andere keuzes gepresenteerd, die als aanvulling op een strategische keuze kunnen worden ingezet. De scenariovergelijking betreft een verschillenanalyse waarbij wordt gefocust op die onderdelen van de kostenstructuur die in de scenario’s gaan verschillen ten opzichte van het nul -scenario.
Zie bijlage 7 voor een technische toelichting op het rekenmodel. Toelichting per scenario: 0 Referentiescenario. Hierbij is de huidige situatie modelmatig uitgewerkt en gekwantificeerd. De kosten voor de inzameling door de Milieuboer (8 stromen) en de kosten voor de huis -aan- huisinzameling zijn hierin verwerkt. Voor de onderlinge vergelijking van scenario’s worden drie kostencategorieën onderscheiden: inzamelmiddelen (rente, afschrijving en onderhoud van de inzamelvoorzieningen), inzameling (de logistieke dienstverlening) en v erwerking (verwerkings- kosten, transport, belastingen (Wbm en CO 2-heffing) en vergoedingen van Verpact). 1a Bronscheiden PMD met Milieuboer. In dit scenario wordt de inzameling van restafval en GFT door een publiek bedrijf verzorgd, omdat het aanbesteden van deze diensten als risico voor de gemeente Westerkwartier wordt gezien. De inzameling gebeurt met het huidige type minicontainers en achterladers. Voor het overige blijft alle gelijk, zo ook de i nzameling door de Milieuboer op basis van de huidige kosten en prestaties. Bij het aflopen van het huidige contract gaat dit scenario ervan uit dat gemeente het de lokale partij een contract sluiten. Door het technisch exclusieve karakter van het Milieuboer concept biedt het aanbestedings- recht de mogelijkheid tot directe onderhandeling en afspraken. Dit wordt in het rapport toege- licht.
1b Bronscheiden PMD met Milieuboer. Dit scenario is hetzelfde als 1A maar met het verschil dat de inzameling van restafval en GFT aan huis gebeurt met zijladers (gemechaniseerd). De Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 61 uitvoering kan dan efficiënter. In het scenario is rekening gehouden met de omwisseling van het daarvoor benodigde type minicontainer. 2 Nascheiden PMD met Milieuboer. Dit scenario is identiek aan 1B, echter nu wordt gestopt met de gescheiden inzameling van PMD door de Milieuboer. Het PMD wordt bij het restafval gevoegd, waarna het restafval (en de daarin aanwezige materialen) wordt nagescheiden. Voor een prognose van de te verwachten nascheidingsresultaten (milieu en kosten) worden de productieresultaten van Omrin gehanteerd. Gemeente Westerkwartier is al aandeelhouder van Omrin (Afvalsturing Friesland) en kan daardoor de verwerking van het restafval en GFT zonder aanbesteding toewijzen. 3 Bronscheiden PMD zonder Milieuboer. In dit scenario wordt de inzameling door de Milieu- boer gestopt. Naast het restafval en het GFT worden nu ook oud papier en karton en PMD aan huis ingezameld. OPK met een minicontainer en PMD met zakken. Verder worden in de ge- meente extra glasbakken en textielcontainers geplaatst op strategische voor inwoners goed bereikbare plaatsen.
Voor de overige stromen van de Milieuboer (zoals AEEA en frituurvet) zijn alternatieven beschikbaar zoals een mobiele milieustraat of een retourstoffenwagen. 4 Nascheiden restafval zonder Milieuboer. Dit scenario is identiek aan scenario 3 maar nu wordt gestopt met het (met zakken) gescheiden inzamelen van PMD. PMD mag bij het restaf- val worden gedeponeerd, waarna het restafval en de daarin aanwezige materialen worden na- gescheiden en worden gerecycled of nuttig toegepast. De volgende tabellen tonen de uitkomsten van deze scenario’s met betrekking tot de jaarkosten en te verwachten milieuprestatie. Zowel uitgaande van de huidige niveaus van belasting, CO 2-heffing en vergoedingen van Verpact (2026) en de in 2030 te verwachten (hogere) belastingen en CO 2-hef- fing. Inzamelmiddel betreft de kosten voor inzamelcontainers (rente, afschrijving en onderhoud). Inza- melen betreft de logistieke (inzamel)dienstverleningen. Verwerken uiteraard de verwerkingskos- ten, transport kosten en Afvalstoffenbelasting, CO 2-heffing en vergoedingen van Verpact.
2026 2026 Versie 1.2 0 - Referentie (Bronscheiden met Milieuboer) 1A - Bronscheiden PMD met Milieuboer (Rest + GFT achterlader) 1B - Bronscheiden PMD met Milieuboer (Rest + GFT zijlader) 2 - Nascheiden van restafval met (Rest + GFT zijlader) 3 - Bronscheiden PMD zonder Milieuboer (Rest + GFT zijlader) 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer (Rest + GFT zijlader) Inzamelmiddel € 567.000 € 567.000 € 595.000 € 445.000 € 779.000 € 629.000 Inzamelen € 5.274.000 € 5.931.000 € 5.354.000 € 5.514.000 € 3.630.000 € 2.670.000 Verwerken € 900.000 € 900.000 € 900.000 € 1.240.000 € 900.000 € 1.240.000 Totaal huishoudelijk € 6.741.000 € 7.398.000 € 6.849.000 € 7.199.000 € 5.309.000 € 4.539.000 Verschil tov referentie € 0 € 658.000 € 109.000 € 459.000 € -1.432.000 € -2.202.000 € per aansluiting € 0 € 24 € 4 € 17 € -52 € -80 Kg/inw. restafval verbrand 136 136 136 93 136 93 Afvalscheidingspercentage 67% 67% 67% 77% 67% 77% Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 62 2030 5.3 Meest relevante bestuurlijke keuzes en vervolg Er zijn diverse keuzes te maken op het gebied van beleid en uitvoeringsorganisatie. Daarbij kan on- derscheid worden gemaakt tussen enkele samengestelde, meest ingrijpende c.q. impactvolle en daarmee relevante keuzes voor gemeente Westerkwartier.
Overige ‘kleinere’ keuzes kunnen bij elk van deze hoofdkeuzes al dan niet worden toegevoegd, maar hebben in principe geen wezenlijke gevolgen voor de gemaakte keuze. De meest relevante bestuurlijke keuzes zijn: • Wel of niet nascheiden? Een trendbreuk in de milieuprestatie kan op basis van de uitgevoerde analyses worden bereikt met nascheiden van PMD (scenario 2 of 4). Dit kan met of zonder Milieuboer. Indien de gemeente de Milieuboer daarbij wenst te continueren, want het is per slot van reke- ning een mooi concept, dat hoog gewaardeerd wordt door de inwoners, dan moet rekening worden gehouden met relatief hoge kosten (scenario 3). Het is echter in vergel ijking met alter- natieven een duur concept. Indien de gemeente kiest voor nascheiding in combinatie met de Milieuboer, dan kan de ge- meente voor de uitvoering van de inzameldienstverlening na het aflopen van het huidige con- tract vanwege de technische exclusiviteit van het Milieuboer systeem naar verwachting ‘1 op 1’ met deze marktpartij aan tafel om afspraken te maken. Dit is het gevolg van de technische ex- clusiviteit van het Milieuboersysteem, waarvoor naar verwachting geen andere spelers in de markt zijn. Toetreding tot een publiek bedrijf is dan niet aan de orde.
Omdat zowel Omrin als Milieudienst 2030 Versie 1.2 0 - Referentie (Bronscheiden met Milieuboer) 1A - Bronscheiden PMD met Milieuboer (Rest + GFT achterlader) 1B - Bronscheiden PMD met Milieuboer (Rest + GFT zijlader) 2 - Nascheiden van restafval met (Rest + GFT zijlader) 3 - Bronscheiden PMD zonder Milieuboer (Rest + GFT zijlader) 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer (Rest + GFT zijlader) Inzamelmiddel € 567.000 € 567.000 € 595.000 € 445.000 € 779.000 € 629.000 Inzamelen € 5.274.000 € 5.931.000 € 5.354.000 € 5.514.000 € 3.630.000 € 2.670.000 Verwerken € 2.112.000 € 2.112.000 € 2.112.000 € 2.082.000 € 2.112.000 € 2.082.000 Totaal huishoudelijk € 7.953.000 € 8.610.000 € 8.061.000 € 8.041.000 € 6.521.000 € 5.381.000 Verschil tov referentie € 0 € 658.000 € 109.000 € 89.000 € -1.432.000 € -2.572.000 € per aansluiting € 0 € 24 € 4 € 3 € -52 € -94 Kg/inw. restafval verbrand 136 136 136 93 136 93 Afvalscheidingspercentage 67% 67% 67% 77% 67% 77% 2026 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met 2 - Nascheiden van restafval met Milieuboer 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 445.000€ 629.000€ Inzamelen 5.931.000€ 5.514.000€ 2.670.000€ Verwerken 900.000€ 1.240.000€ 1.240.000€ Totaal huishoudelijk 7.398.000€ 7.199.000€ 4.539.000€ Investering inzamelmiddelen 3.880.000€ 4.260.000€ 6.120.000€ Kg/inw. restafval ingezameld 133 160 160 Kg/inw.
restafval verbrand 136 93 93 Kg/inw. netto P(M)D 23 20 20 Afvalscheidingspercentage 67% 77% 77% Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 63 Groningen hebben aangegeven deze specifieke dienstverlening niet te kunnen en willen bieden. Tevens zal voor de inzameling van restafval en GFT een alternatieve uitvoeringsorganisatie moeten worden gevonden omdat de huidige private inzamelaar heeft aangegeven te stoppen met dit type dienstverlening. Er zijn nauwelijks tot geen andere inzamelaars in de markt, wat betekent dat de gemeente deze dienstverlening onder kan brengen bij de huidige Milieuboer, deze diensten toewijst aan een publieke organisatie dan wel een eigen inzameldienst opricht. Indien de gemeente kiest voor nascheiding van PMD zonder de Milieuboer, dan moet ook een (andere) inzamelaar gevonden worden voor de huis-aan-huisinzameling van restafval en GFT, en moet voor de 8 stromen van de Milieuboer een ander inzamelsysteem worden geïmplemen- teerd. Daarbij worden bij nascheiding drie stromen aan huis ingezameld (restafval, GFT, OPK), voor textiel en glas worden extra verzamelcontainers geplaatst, en voor de overig e Milieuboer- stromen kan een retourwagen of mobiele milieustraat worden i ngezet.
• Wel of niet de Milieuboer continueren? Een trendbreuk in de huidige (hoge) kosten wordt bereikt door te stoppen met het (mooie con- cept) Milieuboer (scenario 3 of 4). Verbetering van de milieuprestatie én verlaging van de kos- ten wordt met scenario 4 bewerkstelligd. Voor de inzameldienstverlening in scenario 4 (zonder Milieuboer) kan de gemeente kiezen tus- sen aanbesteding aan de markt (waarbij naar verwachting weinig tot geen inschrijvers zullen zijn), het oprichten van een gemeentelijke inzameldienst (met aandacht vo or de benoemde ri- sico’s als gevolg van de kleine schaal) of het gaan deelnemen in een publiek bedrijf zoals Om- rin of Milieudienst Groningen. Aansluiten bij een publiek bedrijf scoort daarbij het best op de kwaliteitscriteria van de gemeente. • Wat als we geen (hoofd)keuzes maken? Als de gemeente ‘niets’ doet, dan ontvouwt zich het volgende scenario. Indien de gemeente de huidige situatie ongewijzigd laat, dan blijven de milieuprestaties op hetzelfde niveau van de af- gelopen (zeg 5 tot 6) jaren. Wel zal de gemeente een alternatief mo eten vinden voor de huis- aan-huisinzameling van restafval en GFT omdat de huidige private inzamelaar heeft aangege- ven te stoppen met dit type dienstverlening.