CConstaterende datWesterkwartier
Koppel je AI →
Document · PDF

227-02 Toekomstige huis-aan-huisinzameling gemeente Westerkwartier 20 januari 2026

Raadsvergadering 23 september 2026, gemeente WesterkwartierBij agendapunt: Lijst Ingekomen Stukken29.832 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Onderzoek naar, en advies over de toekomstige huis- aan-huisinzameling in de gemeente Westerkwartier. Onderzoek gericht op keuzes in het afval- en grond- stoffenbeleid en keuzes in de uitvoeringsorganisatie: uitbesteden, eigen inzameldienst, aansluiten bij een publiek bedrijf. Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Gemeente Westerkwartier Concept 20 januari 2026 In opdracht van: | Gemeente Westerkwartier Opsteller(s): | Drs. ing. P.M.J. de Bruin (Paul) R.A. Zuyderduyn (Ronald) J. Kwakernaat MSc. (Justen) Projectnummer IPR Normag: | 101580 Aantal pagina’s: | 79 Status rapportage | Datum | Toegestuurd naar Concept | 18 december 2025 | Projectteam t.a.v. Sander Ploeg, Westerkwartier Concept | 24 december 2025 | Projectteam t.a.v. Sander Ploeg, Westerkwartier Concept | 5 januari 2026 | Projectteam t.a.v. Sander Ploeg, Westerkwartier Bespreking project- en stuurgroep op 16 januari 2026 Concept | 20 januari 2026 | Sander Ploeg, gemeente Westerkwartier ten behoeve van bespreking college van B&W en raad. Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geau- Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling tomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 2 mechanisch, door fotokopiëren, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toe- stemming van IPR NORMAG Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 3 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 5 1 Aanleiding en doel van dit onderzoek 16 1.1 Aanleiding en doel .................................................................................................. 16 1.2 Ambities ................................................................................................................. 16 1.3 Kwaliteitscriteria..................................................................................................... 16 1.4 Aanpak van het onderzoek ...................................................................................... 17 2 Beschrijving en beoordeling huidige situatie 18 2.1 Ambities, doelen en voorzieningen .......................................................................... 18 2.2 Behaalde prestaties: milieu .....................................................................................

22 2.3 Behaalde prestaties: kosten .................................................................................... 26 2.4 Behaalde prestaties: service ................................................................................... 29 3 Beleidskeuzes 31 3.1 Trendbreuk is nodig om gestelde doelen te halen ..................................................... 31 3.2 Optimaliseren communicatie en gedrag .................................................................. 32 3.3 Nascheiden (inzet van techniek) .............................................................................. 32 3.4 Optimaliseren diftar ................................................................................................ 35 3.5 Optimaliseren, wijzigen of stoppen Milieuboerconcept ............................................. 36 3.6 Inzamelen OPK met vrijwilligers ............................................................................... 39 4 Organisatiekeuzes 44 4.1 Huidige situatie organisatie inzameling huishoudelijk afval ....................................... 44 4.2 Landelijke ontwikkelingen: sector in beweging, wezenlijke veranderingen .................. 45 4.3 Beschrijving van de drie scenario’s ..........................................................................

46 4.4 Beoordeling scenario uitbesteden aan de markt ....................................................... 47 4.5 Scenario: eigen inzameldienst ................................................................................. 51 4.6 Scenario: toetreden tot een publiek bedrijf ............................................................... 54 5 Samenvatting beoordeling 57 5.1 Best passende uitvoeringsorganisatie ...................................................................... 57 5.2 Samengestelde keuzes en adviezen ......................................................................... 60 5.3 Meest relevante bestuurlijke keuzes en vervolg ........................................................ 62 Bijlagen | 65 bijlage 1 | Matrix dienstverleningsovereenkomst .............................................................. 66 bijlage 2 | Ingezamelde grondstoffen door de ‘Milieuboer’ ................................................ 67 bijlage 3 | Afvalstoffenheffing gemeente Westerkwartier .................................................. 68 bijlage 4 | Kwaliteitscriteria toekomstige huis-aan-huisinzameling .................................... 69 bijlage 5 | Achtergrond Hoeksema’s Regionale Milieudiensten (HRM) ............................... 71 bijlage 6 | Overzicht inzameling OPK door verenigingen ....................................................

75 bijlage 7 | Technische toelichting op de uitwerking van scenario’s .................................... 76 bijlage 8 | Prognose Afvalstoffenbelasting en CO2-heffing 2030 ........................................ 77 bijlage 9 | Gemeentelijke inzameldiensten (2025) ............................................................ 78 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept | 20 januari 2026 | Vertrouwelijk, niet openbaar | 4 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 5 Bestuurlijke samenvatting Aanleiding en doel van deze strategische verkenning De gemeente Westerkwartier besteedt de inzameling van huishoudelijk afval uit aan de markt, waarbij de regierol bij de gemeente ligt. In de afgelopen jaren zijn hiermee tot op heden goede mili- euprestaties gerealiseerd. Tegelijkertijd moet worden vastgesteld dat deze prestaties — met name ten aanzien van de hoeveelheid restafval en de mate van afvalscheiding — al geruime tijd stabiel zijn. De ambities uit het vastgestelde Afvalbeleidsplan 2025–2030: Samen op weg naar een circu- laire toekomst reiken echter verder. Om deze ambities te kunnen realiseren is een duidelijke trendbreuk noodzakelijk. Daarbij spelen ook externe ontwikkelingen een belangrijke rol. De markt voor inzameldiensten is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd.

Diverse private inzamelaars hebben hun activiteiten in Nederland afgebouwd, terwijl publieke organisaties een steeds do minantere positie innemen. Deze ontwikkelingen vragen om heroverweging van de huidige uitvoeringsstructuur. Sinds begin jaren 2000 werkt de gemeente met een uitgebreid systeem van hoogfrequente bronge- scheiden huis-aan-huisinzameling volgens het Milieuboerconcept. Hierbij komt wekelijks een in- zamelvoertuig langs voor de gescheiden inzameling van acht afvalstromen . Hoewel dit systeem historisch gezien heeft geleid tot solide scheidingsresultaten, zijn deze resultaten al jaren constant en inmiddels niet meer concurrerend. Andere gemeenten laten zien dat met eenvoudiger inzamel- concepten zowel lagere kosten als betere milieuprestaties kunnen worden gerealiseerd. Deze ontwikkelingen vormen gezamenlijk de aanleiding voor de gemeente om onderzoek te doen naar de toekomstige inrichting van de huis-aan-huisinzameling. Dit onderzoek richt zich zowel op strategische keuzes binnen het afval- en grondstoffenbeleid als op de organisatie van de uitvoering van het huishoudelijk afvalbeheer. Daarbij worden drie hoofdopties verkend: voortzetting van uit- besteding aan de markt, het opzetten van een eigen gemeentelijke inzameldienst of aansluiting bij een publieke organisatie.

Met het aflopen van de huidige inzamelcontracten in 2027 en 2028 staat de gemeente daarmee voor een belangrijk strategisch keuzemoment. Dit betekent dat een besluit op korte termijn ge- wenst is, zodat in de komende 2 tot 3 jaar het besluit kan worden voorbereid uitgewerkt en per 2028 en 2029 geëffectueerd kan worden 1. Huidige situatie en prestaties: service, milieu en kosten Serviceniveau omvat het gemak voor de inwoners waarmee zij afval gescheiden kunnen aanbie- den. De volgende figuur illustreert de (inzamel)voorzieningen en -frequenties. Er is sprake van een hoog serviceniveau, waarbij restafval en GFT aan huis worden ingezameld met minicontainers waarbij per aangeboden hoeveelheid restafval moet worden betaald. Deze prijsprikkel is een extra stimulans om meer afval te scheiden. Verder zamelt de Milieuboer wekelijks 8 verschillende afval- stromen aan huis in. 1 Deze voorbereidingstijd is gewenst c.q. noodzakelijk om de gekozen richting (eigen dienst, aanbesteding aan de markt, toetreden tot een publiek bedrijf) voor te bereiden en te effectueren. Voor het oprichten van een eigen dienst moet rekening gehouden worden met een periode van minstens 2 tot 2,5 jaar. Voor aan- sluiten bij een bestaand publiek bedrijf (inclusief de selectie van het best passende bedrijf) 1,5 tot 2 jaar.

Alleen voor aanbesteding aan de markt is een kortere voorbereidingstijd voldoende, hoewel met aan vroegtijdige aanbesteding ook de nodige voordelen verbonden kunnen zijn . Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 6 De gemeente Westerkwartier laat over het geheel een goede milieuprestatie zien ten opzichte van het landelijk gemiddelde en gemeenten in dezelfde stedelijkheidsklasse , maar de prestaties verbeteren niet. Het restafval (fijn en grof) per inwoner is al jaren2 relatief stabiel met circa 133 kg/inw.3 (ambitie 2030 80 kg/inw.) waarvan een groot deel recyclebaar is, zoals PMD en GFT. De inzameling van oud papier en karton (OPK) en PMD scoort goed, terwijl de inzameling van GFT achterblijft. De inzameling van glas is vergelijkbaar met het gemiddelde en textiel blijft wat achter. De inzameling van overige grondstoffen via de milieustraat vertoont een stijgende trend en ligt bo- ven het landelijk gemiddelde. Met een scheidingspercentage van 67% heeft Westerkwartier een sterke milieuprestatie, met ruimte voor verbetering. De ambitie voor 2030 is 80% afvalscheiding. Op basis van de sorteeranalyses van het huishoudelijk restafval vinden we nog een aanzienlijke hoeveelheid grondstoffen die gescheiden en gerecycled kunnen worden. Het doel om de hoeveel- heid restafval te verminderen tot 80 kg/inw.

per jaar wordt als realistisch beoordeeld. De kosten voor het huishoudelijk afvalbeheer zijn relatief hoog. Dit blijkt ook uit de afvalstoffen- heffing die (fors) hoger is in vergelijking met het landelijk gemiddelde en met gemeenten in de- zelfde regio, stedelijkheidsklasse en met een vergelijkbaar heffingssysteem (diftar) binnen de ste- delijkheidsklasse. Vooral de kosten voor de inzameling zijn relatief hoog. Dit geldt zowel voor de reguliere alternerende inzameling van restafval en GFT door een landelijk opererende marktpartij, maar vooral ook de kosten voor de inzameling door de regionale marktpartij volgens het Milieuboer concept. Verklaringen hiervoor zijn het hoge serviceniveau (wekelijkse inzameling), arbeidsinten- sieve inzameling (3 tot 4 personen per inzamelvoertuig) en exclusieve techniek (de voertuigen zijn hiervoor specifiek gebouwd). Specifiek is gekeken naar de kosten van de Milieuboer (focus op de inzameling/dienstverlening). 2 Op basis van de bij IPR Normag beschikbare data is deze prestatie in de periode 2019 tot en met 2024 stabiel. Deze prestatie blijkt al zeker 10 jaar op ongeveer ditzelfde niveau te zijn. 3 De hoeveelheid huishoudelijk restafval is inclusief grof huishoudelijk afval dat door inwoners in 2024 is gebracht naar de milieustraat (circa 20 kg/inw. per jaar).

Deze stroom is in de afgelopen jaren administra- tief uit de opgave aan CBS gebleven, waarmee door CBS landelijke rapportages worden gemaakt. Voor een goede weergave zijn daarom de restafvalhoeveelheden voor de jaren 2019 t/m 2023 ook verhoogd met een vergelijkbare hoeveelheid grof restafval dat gebracht is naar de milieustraat.

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 7 Deze bedragen op jaarbasis circa € 3,3 miljoen (€ 120,- per hh) en zijn daarbij een substantieel deel van de totale kosten voor het huishoudelijk afvalbeheer (€ 8,8 miljoen/€ 320,- per hh). De hui- dige kosten voor de Milieuboer zijn vanwege het kapitaals- en arbeidsintensieve werkproces hoog, maar ook in vergelijking met alternatieven. Dit wordt verderop nader toegelicht. Keuzes in het afvalbeheerbeleid Voor de keuzes in het afvalbeleid is voornamelijk het realiseren van een trendbreuk in de milieu- prestatie het doel. Tegelijk is het gewenst dat de relatief hoge kosten voor het huishoudelijk afval- beheer worden verlaagd. De volgende beleidskeuzes zijn daartoe in het rapport verder uitgewerkt: • Optimaliseren communicatie en gedrag. Met het vastgestelde Afvalbeleidsplan 2025-2030 zet de gemeentelijke organisatie al stevig in op het optimaliseren van de communicatie. Ge- richt op bewustwording en om inwoners te helpen bij het voorkomen en scheiden van afval. Onder meer door afvalcoaches, voorlichting op scholen en bij activiteiten. Naast het wijzen op de beschikbare voorzieningen en mogelijkheden voor het scheiden van afval, wordt geadvi- seerd om de communicatie ook te richten op consumptie - en inkoopgedrag van de inwoners.

Vooral op het gebied van preventie valt nog veel (duurzaamheids)winst te behalen. De commu- nicatie is daarbij onder andere gericht op het voorkomen van verspilling, het kopen van duur- zame producten die langer meegaan en te repareren zijn en informatie over de mogelijkheden in Westerkwartier voor kringloopgoederen (zowel brengen als halen), repair cafés, etc. • Nascheiden van PMD (stoppen gescheiden inzameling PMD). Daarbij wordt gestopt met het gescheiden inzamelen van PMD waarbij het huishoudelijk restafval met verschillende techni- sche voorzieningen wordt nagescheiden. Om het milieu- en kosteneffect van nascheiden te on- derzoeken heeft IPR Normag de technische gegevens en prestaties van de nascheidingsinstal- latie van Omrin gehanteerd. Op basis van deze analyse wordt een trendbreuk in de milieupres- taties verwacht: de hoeveelheid huishoudelijk restafval daalt van circa 136 naar 93 kg/inw. per jaar (een vermindering van 32% c.q. 43 kg/inw.). Inclusief enkele andere (logische) wijzigingen dalen de totale kosten voor het huishoudelijk af- val beheer van € 7,4 miljoen tot € 7,2 miljoen per jaar. Een kostenreductie van € 200.000,-. In- dien rekening wordt gehouden met de verhoging van de Afvalstoffenbelasting en CO 2-heffing (niveau 2030) bedraagt het kostenverschil circa € 600.000,-. • Optimaliseren diftar. Er zijn diverse mogelijkheden.

Het variabel tarief (per kg) wordt verhoogd waardoor een extra prijsprikkel ontstaat om restafval te voorkomen (door preventie en meer afvalscheiding). En/of er wordt ook een tarief per lediging van de restafvalbak ingevoerd. Met deze maatregel worden inwoners gestimuleerd om de container niet elke 2 weken aan de straat te zetten, maar alleen als deze genoeg gevuld is. Deze maatregel zal niet direct een groot mili- eueffect sorteren maar vooral een kosteneffect: minder aangeboden containers, lagere inza- melkosten. • Optimaliseren, wijzigen of stoppen Milieuboerconcept. Hierbij zijn drie invalshoeken onder- zocht waarmee de milieuprestatie kan worden verbeterd en/of de kosten verlaagd.

2026 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met Milieuboer 2 - Nascheiden van restafval met Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 445.000€ Inzamelen 5.931.000€ 5.514.000€ Verwerken 900.000€ 1.240.000€ Totaal huishoudelijk 7.398.000€ 7.199.000€ 2030 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met Milieuboer 2 - Nascheiden van restafval met Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 445.000€ Inzamelen 5.931.000€ 5.514.000€ Verwerken 2.112.000€ 2.082.000€ Totaal huishoudelijk 8.610.000€ 8.041.000€ Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 8 Als eerste kunnen door extra inzet van communicatie (verleiden, bewustwording) of verho- ging van de prijsprikkel (duurder maken van het aanbieden van restafval) nog slagen worden gemaakt. IPR Normag verwacht echter niet dat hiermee een trendbreuk gerealiseerd kan wor- den, mede gelet op de ervaringen in de afgelopen jaren en de pogingen om de afvalscheiding een extra impuls te geven. Als tweede kan de inzamelfrequentie van de Milieuboer worden verlaagd van wekelijks naar elke twee weken. Het tweewekelijks inzamelen door de Milieuboer in plaats van wekelijks kan in theorie kosten besparen, maar leidt door langere opslag bij huishoudens en meer afval per ronde tot praktische en logistieke nadelen, waardoor dit scenario als niet realistisch en weinig effectief wordt beoordeeld.

Tot slot kan ervoor worden gekozen om te stoppen met de Milieuboer. De inzameling huis- aan-huis van restafval en GFT blijven gecontinueerd. PMD wordt elke twee weken met zakken aan huis ingezameld en oud papier en karton met minicontainers elke 4 weken. Verdere wor- den extra verzamelcontainers (totaal meer dan 80) voor glas en textiel op strategische goed be- reikbare locaties geplaatst. In combinatie met diftar is dit een gebruikelijke inzamelwijze waar- mee in Nederland goede milieuprestaties worden bereikt. Wij verwachten dat de inzamelpres- taties niet wezenlijk veranderen. Maar wel is sprake van een aanzienlijke kostenverlaging. Op basis van de kosten- en tarievenpeil 2025/2026 dalen de kosten van € 7, 4 miljoen naar € 5,3 miljoen (vermindering circa € 2,1 miljoen/ € 76,- per hh). Indien we rekening houden met de verhoging van de Afvalstoffenbelas- ting en CO2-heffing (niveau 2030) dan is dit kostenverschil vergelijkbaar € 2,1 miljoen (omdat de afvalhoeveelheden 2026 en 2030 gelijk worden verondersteld in het rekenmo- del). Voor de andere ‘Milieuboerstromen’ zoals elektrische- en elektronische apparatuur en frituur- vet zijn diverse alternatieven beschikbaar. Zoals een retourstoffenwagen die bijvoorbeeld 1x per 4 weken langs de huishoudens rijdt om bijvoorbeeld blik, textiel, batterijen, frituurvet, AEEA, metaal en hard plastic in te zamelen.

Eventueel in combinatie met een ‘best tas’ waarin boeken, elektronica en speelgoed kunnen worden aangeboden. Een retourstoffenwagen is een 2026 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met Milieuboer 3 - Bronscheiden PMD zonder Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 779.000€ Inzamelen 5.931.000€ 3.630.000€ Verwerken 900.000€ 900.000€ Totaal huishoudelijk 7.398.000€ 5.309.000€ Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 9 kleine variant (lichte bedrijfswagen met open laadbak en aanhanger) van de Milieuboer. In de praktijk worden retourstoffenwagens ook bemensd door mensen met een afstand tot de ar- beidsmarkt. Verder kan een Grip-wagen (Grondstoffen Inleverpunt, mobiele milieustraat) wor- den ingezet die bijvoorbeeld elk maand op vaste plekken in de gemeente beschikbaar is voor inwoners om diverse (kleine hoeveelheden) grondstoffen te brengen . Beide voorzieningen za- melen een bescheiden hoeveelheid grondstoffen in (2 tot 5 kg/inw. per jaar). De hiermee ge- moeide kosten bedragen in de praktijk € 170.000,- tot € 225.000,- per jaar (de inzameldienst- verlening exclusief verwerking) en zijn afhankelijk van de uitvoeringsvorm, inzamelfrequentie, aantal halteplaatsen en duur, et cetera.

Deze bijkomende kosten - indien wordt gestopt met de Milieuboer – moeten in mindering worden gebracht op het hiervoor genoemde kostenvoordeel van € 2,1 miljoen per jaar. • Professionaliseren inzamelen oud papier en karton. Aan de huis-aan-huisinzameling met vrijwilligers kleven diverse risico’s. Op het gebied van veiligheid en arbeidsomstandigheden (met name huis-aan-huisinzameling) omdat vrijwilligers vaak fysiek zware en potentieel risico- volle taken uitvoeren, wat risico’s voor continuïteit en aansprakelijkheid met zich brengt. Ook leunt het systeem op de beschikbaarheid van vrijwilligers, waarbij men landelijk te maken heeft met verminderde beschikbaarheid. Mede daarom stoppen inzamelbedrijven (markt- en pu- blieke bedrijven) met het leveren van inzamelvoertuigen en chauffeurs. Geadviseerd wordt om te stoppen met de huis-aan-huisinzameling van OPK met vrijwilligers. De inzameling aan huis kan daarbij door de Milieuboer worden overgenomen. Of indien met de Milieuboer wordt ge- stopt door middel van minicontainers aan huis ingezameld worden. Inzameling van OPK door verenigingen met verzamelcontainers kan (mits kostenefficiënt) ge- continueerd worden. Dit betreft circa 70% van het OPK dat met vrijwilligers wordt ingezameld.

Keuzes in de uitvoeringsorganisatie voor het huishoudelijk afvalbeheer Het onderzoek geeft inzicht in de mogelijke organisatiemodellen voor de uitvoering van het huis- houdelijk afvalbeheer in gemeente Westerkwartier. Dit zijn: a. Uitbesteden aan de markt Hierbij wordt geconcludeerd dat er één tot geen partijen in uw regio aanwezig zijn die gaan deelnemen in een aanbesteding. De huidige inzamelaar voor het restafval en GFT aan huis heeft al te kennen gegeven te stoppen met de inzameling van huishoudelijk afval , dit betekent dat voor deze dienst (vanaf 2028) een alternatief moet worden gevonden. Door een eigen dienst, door een publiek bedrijf of door de huidige marktpartij die dit combineert met de Milieu- boer. Voor het Milieuboerconcept (het contract loopt af op 31 december 2028) is naar verwachting één marktpartij beschikbaar, waarbij sprake is van een technisch exclusief product. Dit bekent dat bij een aanbesteding van het Milieuboerconcept mogelijk alleen de huidige aanbieder in aanmerking komt en aanbestedingsrechtelijk dan direct ‘1 op 1’ een overeenkomst kan worden gesloten4. Als de gemeente juridisch 1-op-1 mag gunnen vanwege technische exclusiviteit, bestaat het economische gevaar dat de enige aanbieder een monopolieprijs vraagt. Om dit te voorkomen zijn verschillende technieken beschikbaar.

Bijvoorbeeld door volledige kosten transparantie van 4 De technische exclusiviteit en het slechts beschikbaar zijn van één aanbieder kan formeel (aanbeste- dingsrechtelijk) worden getoetst door het uitvoeren van een marktconsultatie. Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 10 de aanbieder met elkaar af te spreken, en een maximale winstopslag. Ook kan gebruik worden gemaakt van objectieve benchmarks. Eventueel wordt een ‘should cost price’ bepaald . b. Oprichten gemeentelijke inzameldienst Het oprichten van een eigen gemeentelijke inzameldienst is mogelijk, maar de schaal grootte is met 27.500 huishoudens erg klein. Hieraan zijn dus risico’s verbonden met betrekking tot con- tinuïteit, flexibiliteit en kostenefficiëntie. Een eigen inzameldienst voor de reguliere huis-aan-huisinzamelingen (minicontainers aan huis en het ledigen van verzamelcontainers) zou voor een relatief kleine gemeente als Westerkwar- tier mogelijk zijn, maar de continuïteit, flexibiliteit en kostenefficiëntie zijn belangrijke aan- dachtspunten waaraan niet optimaal kan worden voldaan. Het concept Milieuboer uitvoeren met een eigen gemeentelijke dienst wordt vanwege de tech- nische complexiteit afgeraden.

Het beheren en exploiteren van een dergelijk technisch com- plex systeem vergt een organisatie die techniek, transport en logistiek tot core business heeft. c. Toetreden tot een publieke organisatie (zoals Omrin of Milieudienst Groningen) Dit betekent dat de gemeente deelnemer wordt in een bestaande organisatie (en bij Omrin te- vens een bestaand intergemeentelijk samenwerkingsverband). De keuze voor Omrin of Milieu- dienst Groningen valt buiten de scope van het voorliggende onderzoek en kan worden gemaakt nadat de gemeente een strategische (principiële en richtinggevende) keuze voor dit organisa- tiemodel heeft gemaakt. Door deel te nemen in een publiek bedrijf kunnen de gevraagde inzamel- en verwerkingsdien- sten zonder verplichte aanbesteding aan het publiek bedrijf worden toegewezen. Het kenmerk van deelname in een publiek bedrijf is enerzijds de (inzamel)dienstverlening door het publieke bedrijf, en anderzijds de (ook intergemeentelijke) samenwerking gericht op het delen van ken- nis en samenwerken aan een regionale circulaire (grondstoffen)economie. De volgende matrix toont de scores van de drie organisatiemodellen per kwaliteitscriterium. Het betreft scores die verbonden zijn aan de kenmerken van het organisatie model, dus niet per se aan een specifieke organisatie. Deze matrix en de scores zijn in het hoofdrapport nader toegelicht en uitgewerkt.

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 11 Vooraf moet worden gemeld dat alle drie uitvoeringsorganisatietypen praktisch uitvoerbaar zijn, maar op basis van de kwaliteitscriteria zijn er wel verschillen. Op basis van deze scores wordt het aansluiten bij een publieke organisatie als meest passende organisatievorm voor gemeente Wes- terkwartier beoordeeld. Echter indien de gemeente Westerkwartier het concept Milieuboer wil continueren, dan is zij aangewezen op de huidige leverancier. Samengestelde keuzes en adviezen De volgende tabel toont 5 combinatiescenario’s waarin de keuzes zijn opgenomen die de grootste impact hebben op het gebied van milieu (bijdrage aan de milieudoelstellingen) en kosten (be- heersbare kosten). Op basis van deze scenario’s kan de gemeente een strategische maken. In het rapport zijn nog andere keuzes gepresenteerd, die als aanvulling op een strategische keuze kun- nen worden ingezet. De scenariovergelijking betreft een verschillenanalyse waarbij wordt gefocust op die onderdelen van de kostenstructuur die in de scenario’s gaan verschillen ten opzichte van het nul -scenario. Zie bijlage 7 voor een technische toelichting op het rekenmodel. Toelichting per scenario: 0 Referentiescenario. Hierbij is de huidige situatie modelmatig uitgewerkt en gekwantificeerd.

Kwaliteitscriteria Uitbesteden aan de markt Eigen inzameldienst Aansluiten bij publiek bedrijf 1 Actieve bijdrage aan beleidsdoelen Proactieve beleidsadvisering; duurzame uitstraling; bijdrage aan duurzame initiatieven; transparantie over verwerking; duurzame bedrijfsvoering. O OO OOO 2 Professionele uitstraling en servicegerichtheid Representatieve uitvoering; correcte en tijdige afhandeling van meldingen; hoogwaardige communicatie met inwoners. OO OO OOO 3 Continuïteit en kwaliteit Stabiele dienstverlening; solide en professionele organisatie; Continuïteit en leveringszekerheid. OO O OOO 4 Kostenefficiëntie Doelmatige uitvoering; transparante kosten; structureel lagere kosten dan huidige situatie. OO O OOO 5 Flexibiliteit en innovatie In kunnen spelen op veranderende wensen; bereidheid tot pilots en evaluatie; aansluiting op technologische en landelijke ontwikkelingen; bijdrage aan grondstoffencentrum. O OO OOO 6 Invloed en zeggenschap Gemeente behoudt daadwerkelijke sturingsmogelijkheden; geen afhankelijkheid van een autonoom opererende partij. O OOO OO 7 Maatschappelijk verantwoord ondernemen Regionale werkgelegenheid; samenwerking met sociale partners; inzet mensen met afstand tot arbeidsmarkt; realistische MVO- ambities. OO OOO OOO 8 Rapportage en stuurinformatie Duidelijke en bruikbare rapportages; informatie voor beleid en sturing.

OO OO OOO 9 Kwaliteit, veiligheid en regelgeving Werken conform wet- en regelgeving; borging van Arbo-, milieu- en veiligheidseisen; bescherming van medewerkers en vrijwilligers. OOO OOO OOO 10 Praktische uitvoerbaarheid Continuïteit vanaf 2028 gegarandeerd; uitvoering van inzameling, beheer, transport, verwerking en exploitatie milieustraat. OO O OOO 18 20 29 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 12 De kosten voor de inzameling door de Milieuboer (8 stromen) en de kosten voor de huis -aan- huisinzameling zijn hierin verwerkt. Voor de onderlinge vergelijking van scenario’s worden drie kostencategorieën onderscheiden: inzamelmiddelen (rente, afschrijving en onderhoud van de inzamelvoorzieningen), inzameling (de logistieke dienstverlening) en verwerking (verwerkings- kosten, transport, belastingen (Wbm en CO2-heffing) en vergoedingen van Verpact). 1a Bronscheiden PMD met Milieuboer. In dit scenario wordt de inzameling van restafval en GFT door een publiek bedrijf verzorgd, omdat het aanbesteden van deze diensten als risico voor de gemeente Westerkwartier wordt gezien. De inzameling gebeurt met het huidige type minicontainers en achterladers. Voor het overige blijft alles gelijk, zo ook de inzameling door de Milieuboer op basis van de huidige kosten en prestaties.

Bij het aflopen van het contract gaat dit scenario ervan uit dat gemeente met de lokale partij een contract sluiten. Door het technisch exclusieve karakter van het Milieuboerconcept biedt het aanbestedingsrecht de mogelijkheid tot directe onderhandeling en afspraken. Dit wordt in het rapport toegelicht. 1b Bronscheiden PMD met Milieuboer. Dit scenario is hetzelfde als 1A maar met het verschil dat de inzameling van restafval en GFT aan huis gebeurt met zijladers (gemechaniseerd). De uitvoering kan dan efficiënter. In het scenario is rekening gehouden met de omwisseling van het daarvoor benodigde type minicontainer. 2 Nascheiden PMD met Milieuboer. Dit scenario is identiek aan 1B, echter nu wordt gestopt met de gescheiden inzameling van PMD door de Milieuboer. Het PMD wordt bij het restafval gevoegd, waarna het restafval (en de daarin aanwezige materialen) wordt nagescheiden. Voor een prognose van de te verwachten nascheidingsresultaten (milieu en kosten) worden de productieresultaten van Omrin gehanteerd. Gemeente Westerkwartier is al aandeelhouder van Omrin (Afvalsturing Friesland) en kan daardoor de verwerking van het restafval en GFT zonder aanbesteding toewijzen. 3 Bronscheiden PMD zonder Milieuboer. In dit scenario wordt de inzameling door de Milieu- boer gestopt. Naast het restafval en het GFT worden nu ook oud papier en karton en PMD aan huis ingezameld.

OPK met een minicontainer en PMD met zakken. Verder worden in de ge- meente extra glasbakken en textielcontainers geplaatst op strategische voor inwoners goed bereikbare plaatsen. Voor de overige stromen van de Milieuboer (zoals AEEA en frituurvet) zijn alternatieven beschikbaar zoals een mobiele milieustraat of een retourstoffenwagen. 4 Nascheiden restafval zonder Milieuboer. Dit scenario is identiek aan scenario 3 maar nu wordt gestopt met het (met zakken) gescheiden inzamelen van PMD. PMD mag bij het restaf- val worden gedeponeerd, waarna het restafval en de daarin aanwezige materialen worden na- gescheiden en worden gerecycled of nuttig toegepast. De volgende tabellen tonen de uitkomsten van deze scenario’s met betrekking tot de jaarkosten en te verwachten milieuprestatie. Zowel uitgaande van de huidige niveaus van belasting, CO 2-heffing en vergoedingen van Verpact (2026) en de in 2030 te verwachten (hogere) belastingen en CO2-hef- fing. Wij verwachten dat in de loop van 2026 duidelijk wordt of en in welke mate deze verhogingen gehandhaafd blijven. Een voorbeeld ter toelichting scenario 2. In scenario 2 wordt gestopt met gescheiden inzameling van plastic verpakkingen en drankenkartons, en wordt het restafval nagescheiden. De Milieuboer blijft actief (voor de inzameling van 7 stromen, dus zonder PMD).

De kosten in dit scenario zijn €495.000,- hoger ten opzichte van de huidige situatie (€ 17,- per huishouden). In 2030 zijn deze kosten met de verwachte belastingmaatregelen respectievelijk € 89.000,- (€ 3,- per huishouden) hoger. Dit betekent dat de kosten in 2030 bij het continueren van de huidige werkwijze als gevolg Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 13 van de belastingmaatregelen sterker zullen stijgen. De milieueffecten zijn in de onderste regel weergeven. In scenario 2 bedraagt de hoeveelheid huishoudelijk restafval 93 kg/inw. ten opzichte van 136 kg/inw. in de huidige situatie. 3 relevante bestuurlijke keuzes en vervolg Er zijn diverse keuzes te maken op het gebied van beleid en uitvoeringsorganisatie. Daarbij kan on- derscheid worden gemaakt enkele samengestelde, meest ingrijpende c.q. impactvolle en daar- mee relevante keuzes voor gemeente Westerkwartier. Overige ‘kleinere’ keuzes kunnen bij elk van deze hoofdkeuzes al dan niet worden toegevoegd, maar hebben in principe geen wezenlijke gevol- gen voor de gemaakte keuze. De meest relevante bestuurlijke keuzes zijn: • Wel of niet nascheiden? Een trendbreuk in de milieuprestatie kan op basis van de uitgevoerde analyses worden bereikt met nascheiden van PMD (scenario 2 of 4). Dit kan met of zonder Milieuboer.

Indien de gemeente de Milieuboer daarbij wenst te continueren, want het is per slot van reke- ning een mooi concept, dat hoog gewaardeerd wordt door de inwoners, dan moet rekening worden gehouden met relatief hoge kosten (scenario 2). Het is echter in vergelijking met alter- natieven een duur concept. Indien de gemeente kiest voor nascheiding in combinatie met de Milieuboer, dan kan de ge- meente voor de uitvoering van de inzameldienstverlening na het aflopen van het huidige con- tract deze inzameldienst wederom aanbesteden. Daarbij is de kans reëel dat sprake is van slechts 1 aanbieder vanwege de technische exclusiviteit van het Milieuboer systeem . Indien dit juridisch is getoetst (bijvoorbeeld door het uitvoeren van een marktconsultatie) dan kan de 2026 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met 2 - Nascheiden van restafval met Milieuboer 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 445.000€ 629.000€ Inzamelen 5.931.000€ 5.514.000€ 2.670.000€ Verwerken 900.000€ 1.240.000€ 1.240.000€ Totaal huishoudelijk 7.398.000€ 7.199.000€ 4.539.000€ Investering inzamelmiddelen 3.880.000€ 4.260.000€ 6.120.000€ Kg/inw. restafval ingezameld 133 160 160 Kg/inw. restafval verbrand 136 93 93 Kg/inw.

netto P(M)D 23 20 20 Afvalscheidingspercentage 67% 77% 77% Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 14 gemeente ‘1 op 1’ met deze marktpartij aan tafel om afspraken te maken. Dit is het gevolg van de technische exclusiviteit van het Milieuboer systeem, waarvoor naar verwachting geen an- dere spelers in de markt zijn. Toetreding tot een publiek bedrijf is dan niet aan de orde. Omdat zowel Omrin als Milieudienst Groningen hebben aangegeven deze specifieke dienstverlening niet te kunnen en willen bieden. Tevens zal voor de inzameling van restafval en GFT een alternatieve uitvoeringsorganisatie moeten worden gevonden omdat de huidige private inzamelaar heeft aangegeven te stoppen met dit type dienstverlening. Er zijn nauwelijks tot geen andere inzamelaars in de markt, wat betekent dat de gemeente deze dienstverlening onder kan brengen bij de huidige Milieuboer, deze diensten toewijst aan een publieke organisatie dan wel een eigen inzameldienst opricht. Indien de gemeente kiest voor nascheiding van PMD zonder de Milieuboer, dan moet ook een (andere) inzamelaar gevonden worden voor de huis-aan-huisinzameling van restafval en GFT, en moet voor de 8 stromen van de Milieuboer een ander inzamelsysteem worden geïmplemen- teerd.

Daarbij worden bij nascheiding drie stromen aan huis ingezameld (restafval, GFT, OPK), voor textiel en glas worden extra verzamelcontainers geplaatst, en voor de overig Milieuboer- stromen kan een retourwagen of mobiele milieustraat worden in gezet. De kern van deze keuze: Als Westerkwartier de trend van gelijkblijvende milieuprestaties wil ombuigen en wil aansluiten bij de vastgestelde doelstellingen dan is nascheiding van het rest- afval een uitkomst. • Wel of niet de Milieuboer continueren? Een trendbreuk in de huidige (hoge) kosten wordt bereikt door te stoppen met het (mooie con- cept) Milieuboer (scenario 3 of 4). Verbetering van de milieuprestatie én verlaging van de kos- ten wordt met scenario 4 bewerkstelligd. Voor de inzameldienstverlening in scenario 4 (zonder Milieuboer) kan de gemeente kiezen tus- sen aanbesteding aan de markt (waarbij naar verwachting weinig tot geen inschrijvers zullen zijn), het oprichten van een gemeentelijke inzameldienst (met aandacht voor de benoemde ri- sico’s als gevolg van de kleine schaal) of het gaan deelnemen in een publiek bedrijf zoals Om- rin of Milieudienst Groningen. Aansluiten bij een publiek bedrijf scoort daarbij het best op de kwaliteitscriteria van de gemeente. • Wat als we geen (hoofd)keuzes maken? Als de gemeente ‘niets’ doet, dan ontvouwt zich het volgende scenario .

Indien de gemeente de huidige situatie ongewijzigd laat dan blijven de milieuprestaties op hetzelfde niveau van de af- gelopen jaren, en worden de gestelde doelen niet gehaald. Wel zal de gemeente een alternatief moeten vinden voor de huis-aan-huisinzameling van restafval en GFT (operationeel per januari 2026 Versie 1.1 1A - Bronscheiden PMD met 3 - Bronscheiden PMD zonder Milieuboer 4 - Nascheiden restafval zonder Milieuboer Inzamelmiddel 567.000€ 779.000€ 629.000€ Inzamelen 5.931.000€ 3.630.000€ 2.670.000€ Verwerken 900.000€ 900.000€ 1.240.000€ Totaal huishoudelijk 7.398.000€ 5.309.000€ 4.539.000€ Investering inzamelmiddelen 3.880.000€ 6.120.000€ 6.120.000€ Kg/inw. restafval ingezameld 133 133 160 Kg/inw. restafval verbrand 136 136 93 Kg/inw. netto P(M)D 23 23 20 Afvalscheidingspercentage 67% 67% 77% Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 15 2028) omdat de huidige private inzamelaar heeft aangegeven te stoppen met dit type dienstver- lening. Bij het aflopen van het contract met de Milieuboer (de huidige uitvoerende organisatie) kan de gemeenten naar verwachting ‘1 op 1’ met deze marktpartij aan tafel om afspraken te maken. Dit is het gevolg van de technische exclusiviteit van het Milieuboer sy steem, waarvoor naar ver- wachting geen andere spelers in de markt zijn.

• Aanbesteden, eigen dienst of publiek bedrijf? Zoals gezegd is de gemeente bij het continueren van het Milieuboerconcept aangewezen op de huidige marktpartij. Echter als de keuze ‘zonder Milieuboer’ wordt gemaakt, dan moeten ook keuzes worden gemaakt over de wijze waarop de inzameldienstverlening wordt georganiseerd: uitbesteden, eigen dienst of aansluiten bij een publiek bedrijf. Op basis van deze scores wordt het aansluiten bij een publieke organisatie als meest passende organisatievorm voor gemeente Westerkwartier beoordeeld. Gemeente Westerkwartier kan toetreden tot een publiek bedrijf, waarvoor eerst een partner- selectie plaatsvindt met Omrin en de Milieudienst Groningen om wederzijds te verkennen hoe samenwerking en toetreding zonder aanbesteding kan worden vormgegeven. De pu blieke be- drijven leveren voorstellen over voorwaarden, kosten en samenwerking, waarna Westerkwartier een keuze maakt en bij akkoord toetreedt; het totale traject van selectie, besluitvorming en im- plementatie duurt ongeveer één jaar -0-0-0- Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 16 1 Aanleiding en doel van dit onderzoek 1.1 Aanleiding en doel De gemeente Westerkwartier werkt sinds begin jaren 2000 met een uitgebreid systeem van hoog- frequente brongescheiden huis-aan-huisinzameling.

Hoewel dit systeem historisch solide schei- dingsresultaten heeft opgeleverd, kan worden geconstateerd dat het model niet langer concurre- rend is. Andere gemeenten realiseren met eenvoudigere inzamelconcepten structureel lagere kos- ten en betere milieuprestaties. Daarnaast is de markt voor inzameldiensten de afgelopen jaren wezenlijk veranderd. Grote com- merciële aanbieders hebben hun activiteiten in Nederland afgebouwd, terwijl publieke partijen een dominantere rol zijn gaan spelen. Deze ontwikkelingen benadrukken de noodzaak van een trendbreuk, zoals ook benoemd in het Af- valbeleidsplan 2025-2030: Samen op weg naar een circulaire toekomst. Met het aflopen van de bestaande inzamelcontracten in 2027 en 2028 staat de gemeente voor een strategisch keuzemo- ment. 1.2 Ambities De gemeente Westerkwartier heeft verschillende beleidsdoelstellingen vastgesteld in het Afvalbe- leidsplan 2025-2030: 1.3 Kwaliteitscriteria In het overzicht worden tien kwaliteitscriteria voor de toekomstige uitvoeringsorganisatie van het huishoudelijk afvalbeheer samengevat weergegeven. Zie bijlage 1 voor een uitgebreide omschrij- ving per criterium. Kwaliteitscriterium Kernpunten 1 Actieve bijdrage aan beleidsdoelen Proactieve beleidsadvisering; duurzame uitstraling; bijdrage aan duurzame initiatieven; transparantie over verwerking; duurzame bedrijfsvoering.

2 Professionele uitstra- ling en servicegericht- heid Representatieve uitvoering; correcte en tijdige afhandeling van meldingen; hoogwaardige communicatie met inwoners. 3 Continuïteit en kwali- teit Stabiele dienstverlening; solide en professionele organisatie; Continuïteit en leveringszekerheid. 4 Kostenefficiëntie Doelmatige uitvoering; transparante kosten; structureel lagere kosten dan Doelstellingen: • In 2028, 75% hergebruik en 100 kilo restafval • In 2030, 80% hergebruik en 80 kilo restafval • Een schone leefomgeving • In 2030 een optimale afvalinzameling • In 2030 een betaalbare afvalinzameling

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 17 huidige situatie. 5 Flexibiliteit en innova- tie In kunnen spelen op veranderende wensen; bereidheid tot pilots en evalua- tie; aansluiting op technologische en landelijke ontwikkelingen; bijdrage aan grondstoffencentrum. 6 Invloed en zeggen- schap Gemeente behoudt daadwerkelijke sturingsmogelijkheden; geen afhanke- lijkheid van een autonoom opererende partij. 7 Maatschappelijk ver- antwoord onderne- men Regionale werkgelegenheid; samenwerking met sociale partners; inzet mensen met afstand tot arbeidsmarkt; realistische MVO-ambities. 8 Rapportage en stuur- informatie Duidelijke en bruikbare rapportages; informatie voor beleid en sturing. 9 Kwaliteit, veiligheid en regelgeving Werken conform wet- en regelgeving; borging van Arbo-, milieu- en veilig- heidseisen; bescherming van medewerkers en vrijwilligers. 10 Praktische uitvoer- baarheid Continuïteit vanaf 2028 gegarandeerd; uitvoering van inzameling, beheer, transport, verwerking en exploitatie milieustraat. 1.4 Aanpak van het onderzoek Het traject is gestart met een gezamenlijke startbijeenkomst, waarin de ambtelijke begeleidings- groep werd betrokken en de kaders voor het onderzoek werden afgestemd. Vervolgens is de uitgangssituatie zorgvuldig in kaart gebracht.

Hiervoor is beschikbare informatie verzameld en geanalyseerd, waarbij o.a. de huidige prestaties, dienstverlening, lopende contrac- ten en ontwikkelingen in de regionale markt centraal stonden. Vervolgens zijn er kwaliteits- en beoordelingscriteria opgesteld en bestuurlijk afgestemd. Deze cri- teria vormden het fundament voor de verdere beoordeling van mogelijke beleidsopties en organi- satiemodellen. Daarna zijn verschillende scenario’s en organisatievarianten voor de toekomstige inzamelorgani- satie uitgewerkt. Deze zijn integraal beoordeeld aan de hand van de eerder vastgestelde criteria. Daarbij zijn gesprekken gevoerd met betrokken partners en externe marktpartijen, om een zo volle- dig mogelijk beeld te krijgen van kansen, knelpunten en mogelijkheden. Het onderzoek is afgerond met een advies over de richting van de toekomstige afvalinzameling. Alle analyses, scenario’s en de bijbehorende advisering zijn gestructureerd vastgelegd in deze eindrapportage. Gedurende het hele proces is geregeld afstemming geweest met de ambtelijke begeleidingsgroep en de portefeuillehouder, om de aansluiting op bestuurlijke en operationele be- hoeften te waarborgen.

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 18 2 Beschrijving en beoordeling huidige situatie5 De rapportage beschrijft de huidige situatie rondom het huis- houdelijk afvalbeheer in de gemeente Westerkwartier en be- oordeelt de prestaties op drie samenhangende thema’s: mi- lieu, kosten en service. De gemeente Westerkwartier heeft in twee beleidsnotities haar doelstellingen en maatregelen op het gebied van afval- beheer vastgesteld. Deze beleidsdoelen worden overzichte- lijk weergegeven en kort toegelicht. Daarnaast wordt een analyse gemaakt van de huidige voor- zieningen en inzamelsystemen. Hierbij wordt per thema ge- keken naar: • de milieuprestaties, zoals de hoeveelheid restafval en het scheidingspercentage; • de financiële aspecten en kostenontwikkeling, zowel over de tijd als in vergelijking met re- ferentiegemeenten; en • de kwaliteit van de dienstverlening (service), waaronder de ervaringen en tevredenheid van inwoners met de afvalinzameling. Het doel van deze rapportage is om een helder beeld te schetsen van de stand van zaken rondom huishoudelijk afvalbeheer in de gemeente Westerkwartier. Op basis hiervan kunnen weloverwogen keuzes worden gemaakt voor de verdere ontwikkeling van het afvalbeleid .

2.1 Ambities, doelen en voorzieningen 2.1.1 Doelen en maatregelen De gemeente heeft in twee beleidsnotities haar doelstellingen en bijbehorende maatregelen op het gebied van afvalbeheer vastgesteld. Deze paragraaf geeft een korte samenvatting van de doel- stellingen die gericht zijn op het huishoudelijk afvalbeheer. Duurzaamheidsbeleid 2025-2030 In het Duurzaamheidsbeleid 2025-2030 is een duidelijk ‘speerpunt’ op het gebied van afval inclu- sief twee ‘programmapunten’ geformuleerd. 5 Deelrapport Beschrijving en beoordeling huidig huishoudelijk afvalbeheer gemeente Westerkwartier d.d. 7 november 2025 Speerpunt 1: We hebben een toekomstbestendige afvalinzameling en -verwerking Programmapunten: • De doorontwikkeling van de huidige huis-aan-huisinzameling • Invulling geven aan nieuw grondstoffencentrum

Afvalbeleidsplan 2025-2030 Het volgende overzicht toont de doelstellingen die zijn vastgesteld in het Afvalbeleidsplan 2025- 2030. Dit plan bepaalt vijf concrete doelstellingen en 10 speerpunten voor de doorontwikkeling van de afvalinzameling. Doelstellingen: • | In 2028, 75% hergebruik en 100 kilo restafval • | In 2030, 80% hergebruik en 80 kilo restafval • | Een schone leefomgeving • | In 2030 een optimale afvalinzameling • | In 2030 een betaalbare afvalinzameling Speerpunten: • | Ambitie hergebruik tot 2030 in het Westerkwartier • | Kostenbeheersing • | Toekomstige huis-aan-huisinzameling • | Reinigingsrecht/bedrijfsafval • | Oud papier en karton inzameling door verenigingen en instellingen • | De gemeente als grondstoffenmanager • | Van milieustraat naar grondstoffencentrum • | Gemeentelijk afval • | Voorlichting, bewustwording en dicht bij de inwoners • | SROI (Social Return On Investment) • | Jaarlijks evalueren inzameling In het vervolg van deze paragraaf worden deze speerpunten uit het beleidsplan kort samengevat. Ambitie hergebruik tot 2030 in het Westerkwartier De gemeente Westerkwartier wil in 2030 minimaal 75% hergebruik bereiken en het restafval terug- brengen tot 100 kilo per inwoner. De focus ligt op betere scheiding van papier, karton, textiel en tuinafval.

Na 2028 volgen aanpassingen in het inzamelsysteem om verder te groeien naar >80% hergebruik en maximaal 80 kilo restafval per inwoner per jaar. Wij merken hierbij op dat de ambitie van maximaal 80 kg/inw. restafval primair betrekking heeft op het fijn huishoudelijk restafval, omdat de hoeveelheid grof restafval dat door inwoners wordt ge- bracht naar de milieustraat in de afgelopen periode niet in beeld was bij de gemeente. Kostenbeheersing De gemeente Westerkwartier richt zich op kostenbeheersing door te onderzoeken of Omrin een rol kan spelen bij inzameling en door bij aanbestedingen te sturen op lagere kosten, gelijke contract- duren en social return. Ook wordt het materieel van de buitendienst efficiënter ingezet door het wagenpark beter af te stemmen op de schaal van de gemeente. Daarnaast wil de gemeente meer grondstoffen scheiden en hergebruiken om verbrandingsbelasting te vermijden en zo zowel kosten te besparen als het hergebruik te verhogen. Toekomstige huis-aan-huisinzameling De gemeente Westerkwartier zal tussen 2025 en 2026 onderzoek doen naar de toekomstige huis- aan-huisinzameling, zodat hierover tijdig met de gemeenteraad kan worden overlegd.

De huidige Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept | 20 januari 2026 | Vertrouwelijk, niet openbaar | 19 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 20 contracten lopen tot en met 2027 (Renewi) en 2028 Milieuboer) waardoor ruimte is voor een zorg- vuldige voorbereiding. Indien nodig kunnen eerder al aanpassingen worden doorgevoerd. Op basis van het onderzoek volgt een communicatie- en implementatietraject, met proefgebieden om de gekozen inzamelmethode te testen en te optimaliseren. Reinigingsrecht/bedrijfsafval De gemeente Westerkwartier schaft het reinigingsrecht voor bedrijven af om de VANG -doelstellin- gen beter te behalen. Scholen vormen een uitzondering vanwege hun educatieve rol en de be- perkte afvalhoeveelheden. De Omgevingsdienst Groningen ziet erop toe dat afval correct wordt verwerkt, waardoor illegale afvoer wordt voorkomen. De afvalstoffenverordening wordt hiervoor aangepast en het beleid wordt tijdig gecommuniceerd zodat bedrijven een nieuwe inzamelaar kun- nen kiezen. Oud papier en karton inzameling door verenigingen en instellingen De gemeente Westerkwartier gaat tijdig bepalen hoe de inzameling van oud papier en karton door verenigingen en instellingen na afloop van het huidige contract (maart 2027) wordt voortgezet of vervangen.

Door afnemende belangstelling van inzamelbedrijven om verenigingen te ondersteu- nen, is vooruitdenken noodzakelijk. Dit onderwerp wordt meegenomen in de doorontwikkeling van de huis-aan-huisinzameling. De gemeente als grondstoffenmanager De gemeente Westerkwartier wil zich ontwikkelen tot grondstoffenmanager door eigen afvalstro- men, zoals bermmaaisel, slootruigte, snoei- en bladafval, lokaal te hergebruiken binnen het be- heer van de openbare ruimte en nieuwbouwprojecten. Zo kan de circulaire kringloop worden ge- sloten. Daarnaast ziet de gemeente kansen om de samenwerking met het kringloopbedrijf te ver- sterken en verder te groeien richting een circulair ambachtencentrum. Van milieustraat naar grondstoffencentrum De gemeente Westerkwartier ontwikkelt een grondstoffencentrum binnen een circulair bedrijven- terrein van circa 12 hectare. Het project kent twee sporen: de ruimtelijke ontwikkeling en de reali- satie van het centrum, met samenwerking van meerdere gemeentelijk e afdelingen. Locatiekeuze verwacht eind 2024/begin 2025, oplevering rond eind 2029/begin 2030. Tot die tijd blijven de mili- eustraten Tweemat en Vagroen open, met mogelijk tijdelijke aanpassingen bij Tweemat.

Gemeentelijk afval De gemeente Westerkwartier wil het afval van de eigen organisatie beter beheren door afvalstro- men te bundelen en te harmoniseren, meer te scheiden, interne scheidingsopties te verbeteren en afval aan te bieden voor hergebruik in de recyclingindustrie. Na r ealisatie van het grondstoffencen- trum kunnen deze stromen verder gebundeld en benut worden, bijvoorbeeld voor gemeentelijk cir- culair bouwen en het circulair ambachtscentrum, als onderdeel van de rol van grondstoffenregis- seur. Voorlichting, bewustwording en dicht bij de inwoners De gemeente Westerkwartier vernieuwt de communicatie door te focussen op de vraag: “wat heeft de inwoner nodig?” Bij grote inzamelwijzigingen worden campagnes opgezet en vanaf 2025 is er realtime inzicht in restafval- en GFT-kilo’s. Afvalcoaches verzorgen voorlichting op scholen en bij activiteiten, en bij ingrijpende beleidswijzigingen zijn er bewonersavonden. Stichting NCDE betrekt de jeugd, en eens per drie jaar wordt een enquête gehouden om beleid en effecten te evalueren . SROI (Social Return of Investment) Bij toekomstige aanbestedingen of eigen werkzaamheden blijft social return mogelijk, maar niet leidend; toepasbaarheid, percentage en effecten op de marktwerking worden vooraf onderzocht.

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 21 Het project Wastetrain, voor het ontmantelen van kleine elektrische apparaten, blijft ondersteund tot het wordt stopgezet. Jaarlijks evalueren inzameling De afvalinzameling in Westerkwartier wordt jaarlijks geëvalueerd via een monitoringsrapportage voor college en raad. Daarnaast wordt een inwonersonderzoek uitgevoerd met het burgerpanel en eens per drie jaar deelgenomen aan de NVRD-benchmark huishoudelijk afval. De uitkomsten wor- den gebruikt om toekomstig beleid te ontwikkelen of bestaand beleid bij te sturen. 2.1.2 Voorzieningen (huidige situatie) Deze afbeelding geeft een overzicht van alle voorzieningen rondom de inzameling van huishoude- lijk afval in de gemeente Westerkwartier. Na de afbeelding volgt tekstuele toelichting. Het meest zichtbare onderdeel van het afvalbeleid is het Milieuboer concept, waarmee 8 geschei- den stromen huishoudelijke afval wekelijks aan huis worden ingezameld. De onderstaande figuur toont een overzicht van de huidige dienstverlening voor de inwoners van de gemeente Wester- kwartier.6 Wat betreft de laagbouw worden de volgende afvalstromen aan huis ingezameld: • Eenmaal per twee weken wordt een minicontainer van 240 liter met restafval opgehaald.

• Eenmaal per twee weken wordt een minicontainer van 240 liter met Groente, Fruit en Tuin- afval (GFT) opgehaald. Hoogbouwbewoners kunnen voor restafval gebruik maken van ondergrondse verzamelcontainers. Daarnaast worden door de Milieuboer eenmaal per week de volgende afvalstromen opgehaald bij alle adressen7: • Keukenafval (schillen, brood, etc.). • plastic en drankenkartons (PD) in plastic zakken (milieupuut). 6 Bijlage 1 bevat een matrix van de dienstverlening inclusief uitvoerende organisatie. 7 Zie bijlage 3 voor een overzicht van de hoeveelheden door de Milieuboer ingezamelde stromen.

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 22 • oud papier en karton (OPK). • blik (M) en metaal. • glas. • frituurvet. • textiel in plastic zakken (kledingpuut). • Eenmaal per week worden kleine afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA). Daarnaast zijn er voor alle inwoners verzamelcontainers beschikbaar voor glas en textiel. Klein chemisch afval (KCA) wordt op 18 verschillende dagen per jaar, 2 locaties per dag, ingeza- meld. Voor grof tuinafval worden tweemaal per jaar speciale ophaalrondes gefaciliteerd. Voorts wordt grofvuil viermaal per jaar aan huis tegen betaling opgehaald of aangeboden bij Mili- eustraat Tweemat. Circa 20.000 bezoekers in 2024. Voor groenafval kunnen inwoners tegen betaling ook terecht bij Vagroen de Gaarkeuken (een groen-milieustraat) of Milieustraat Tweemat. Ongeveer 3000 bezoekers in 2024. Voor kerstbomen rijdt een speciale route met 60 à 70 haltes. Per boom keert de gemeente een ver- goeding uit. Kringloop Westerkwartier beschikt over een innamebalie waar inwoners gratis herbruikbare goe- deren kunnen afgeven. Kringloop Westerkwartier biedt ook een gratis ophaaldienst aan. 2.2 Behaalde prestaties: milieu 2.2.1 Restafval Restafval is het afval dat overblijft nadat recycleerbare materialen zijn gescheiden. Het restafval bestaat uit zowel fijn- als grof restafval.

Hoeveelheid restafval De grafiek toont de hoeveel- heid ingezameld huishoude- lijk restafval (fijn en grofvuil) in de gemeente Westerkwar- tier. In 2024 is 133 kg restaf- val per inwoner ingezameld8. Daarvan is 111 kg fijn- en 22 kg grof restafval9. Deze hoeveelheden zijn vergelijk- baar met de vijf voorgaande jaren. Er is dus sprake van 8 De hoeveelheid huishoudelijk restafval is inclusief grof huishoudelijk afval dat door inwoners in 2024 is ge- bracht naar de milieustraat (circa 20 kg/inw. per jaar). Deze stroom is administratief uit de opgave aan CBS gebleven, waarmee door CBS landelijke rapportages worden gemaakt. Voor een goede weergave zijn daarom de restafvalhoeveelheden voor de jaren 2019 t/m 2023 ook verhoogd met een vergelijkbare hoe- veelheid grof restafval dat gebracht is naar de milieustraat. 9 In de analyses kunnen afrondingsverschillen aan de orde zijn. Huishoudelijk RESTafval (kg/inw.) Versie 1Westerkwartier 133 134 135 130 129 133 181 154 43 -100 0 100 200 300 400 Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 23 een stabiele trend. Het afvalscheidingspercentage in Westerkwartier was in 2024 67%. Ook de afvalscheiding is in de afgelopen jaren heel stabiel geweest.

De milieuprestatie wordt in de rechterkant van de grafiek vergeleken met respectievelijk het lande- lijk gemiddelde, het gemiddelde van gemeenten in stedelijkheidsklasse 5 en met de best preste- rende gemeente (best practice) in deze stedelijkheidsklasse. De prestatie van Westerkwartier is dus beter dan het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van de gemeenten in dezelfde stedelijk- heidsklasse. Samenstelling van het restafval Door middel van een samenstellingsonderzoek (sorteeranalyse) dat Omrin in 2024 heeft uitge- voerd is de samenstelling van het huishoudelijk restafval onderzocht. Naast het ‘echte restafval’ wat verder niet geschikt is voor recycling, is nog 62% recyclebare g rondstoffen in het restafval aan- wezig. In de sorteerdata in 2024 en de deelsorteeranalyses van dit voorjaar van Omrin valt het hoge aan- deel vervuild PMD (bestaande uit etensresten, verpakkingsmateriaal en restafval), dat maar liefst 37% bedraagt, terwijl het aandeel ‘schoon’ PMD slechts 6% is. Ter vergelijking: uit landelijke sor- teeranalyses blijkt dat het gemiddelde aandeel PMD op 12% ligt10. Voor de presentatie is het ver- vuild PMD verdeeld naar GFT, PMD en restafval. De sorteeranalyse wijst uit dat een potentiële verbetering van de milieuprestatie ‘in het vat’ zit. De ambitie ‘maximaal 80 kg/inw. fijn restafval’ wordt gehaald als 31 kg/inw.

wordt verminderd door preventie en meer afvalscheiding. 2.2.2 Grondstoffen Naast de inzameling van restafval vindt er inzameling van diverse grondstoffen plaats. Het gaat om 10 Bron: Driejaarlijks gemiddelde samenstelling 2021, 2022 en 2023 van kunststof verpakkingen (8,8%), (non)ferro (1,9%) en drankenkartons (1,3%) uit rapportage Samenstelling van het huishoudelijk rest- afval, sorteeranalyses 2024 RWS Grondstoffen in (fijn) restafval sorteeranalyse Versie % gewicht kg / inwoner Groente, Fruit en Tuin-afval (GFT) 28% 31 Plastic-, Metaal en Drankenkarton (PMD)10% 11 Oud Papier en Karton (OPK) 4% 4 VerpakkingsGlas 3% 4 Textiel 2% 3 Klein Chemisch Afval (KCA) 1% 1 Luiers en incontinentie-materiaal 9% 10 Overige droge componenten 5% 5 Restafval 38% 42 Totale hoeveelheid (fijn) huishoudelijk restafval100% 111 Restafval 38% 42 Grondstoffen 62% 69 Gemiddelde samenstelling 2024 Versie Bron: sorteeranalyse Omrin 2024: 4 monsters (50% Pieterzijl en 50 Leek en voor- en najaar) bewerking IPR Normag Fijn rest Luiers PBD/PMD GFT

Onderzoek en advies toekomstige huis-aan-huisinzameling Concept 20 januari 2026 Vertrouwelijk, niet openbaar 24 groente- fruit- en tuinafval (GFT), oud papier en karton (OPK), plastic- en metaalverpakkingen en drankkartons (PMD), textiel, glas en overige grondstoffen (milieustraat). Groente- Fruit- en Tuinafval (GFT) De grafiek toont de hoeveelheid ingeza- meld huishoudelijk groente- fruit- en tuin- afval (GFT) in de gemeente Westerkwar- tier. In 2024 is 54 kg GFT per inwoner inge- zameld. In 2019 was dit 59 kg. De alge- mene trend is daarmee stabiel. Het grondstofscheidingspercentage van GFT is 63%. In het restafval zit nog zo’n 31 kg GFT per inwoner. De milieuprestatie van Westerkwartier ligt opvallend lager dan het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van gemeenten in dezelfde ste- delijkheidsklasse. De best presterende gemeente uit dezelfde stedelijkheidsklasse zamelde 241 kg GFT per inwoner in. Een verklaring kan zijn dat Westerkwartier een sterk landelijke ge- meente is en in het buitengebied de GFT-container weinig wordt aangeboden en de gemeente sinds begin 2000 actief is met goedkope compostvaten. Oud papier en karton (OPK) De grafiek toont de hoeveelheid ingeza- meld huishoudelijk oud papier en karton (OPK) in de gemeente Westerkwartier. In 2024 is 63 kg OPK per inwoner gescheiden ingezameld. In 2019 was dit 52 kg. De al- gemene trend is daarmee stijgend.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerkwartier.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/406fba2e-c52d-4e10-8cfc-fa460f15a94a?agendaItemId=3440f4e0-7fa9-46da-be25-6f13e6c1b0b5