204-07 Bijlage 6 Bronnenanalyse Westerkwartier
Tekst van het document
Zie figuur “sub strategieën” De verdeling van varianten over de buurten komt overeen met de geldige energielabels in de huizen die te zien zijn in Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. In combinatie met de woningdichtheid in deze buurten bepaalt dit het aandeel huizen waarvoor het opwaarderen van de warmte met een warmtepomp nodig is en voor welke huizen de temperatuur van het distributiesysteem voldoende is om aan de vraag te voldoen. 5.2.2 Meerkosten per buurt van de op een na goedkoopste strategie Om te toetsen in welke mate de gekozen voorkeursoptie de meest kosteneffectieve is, is gekeken naar de kosten van de strategie die na de voorkeursoptie als goedkoopst uit de modelstudie komt (zie de kaart op de volgende pagina). Toelichting kaart: in de kaart in figuur 22 is de één na goedkoopste optie per buurt weergegeven. De kleur van een buurt geeft het kostenverschil weer tussen de voorkeursoptie
42 en het één na goedkoopste warmtealternatief. Per buurt worden het scenario en de nationale meerkosten van dit tweede alternatief weergegeven. Figuur 2221: Verschil in nationale meerkosten tweede optie t.o.v. voorkeursalternatief Hieruit zijn de volgende conclusies te trekken: Met uitzondering van Buitengebied ten noorden van Zevenhuizen, en Grootegast heeft de tweede optie voor alle buurten een isolatieniveau van minstens label B. Voor veel buurten die een voorkeursoptie hebben zonder klimaatneutraal gas, is de tweede optie minder dan 60% duurder. Acht buurten die in de voorkeursoptie geen klimaatneutraal gas hebben, hebben dit wel als tweede optie. In die buurten is de tweede optie minder dan 20% duurder. In 22 buurten is de tweede voorkeursoptie een hybride warmtepomp met klimaatneutraal gas met isolatie tot minimaal label B of D. Voor vijf van de betreffende buurten is die tweede optie minder dan 20% duurder. Voor de andere buurten zijn de kosten tussen 60% en 100% duurder. Voor 49 buurten die een voorkeursoptie hebben met klimaatneutraal gas, varieert de tweede optie: o Zesentwintig hebben een elektrische warmtepomp als tweede optie. Daarvoor is het tussen 62% (in Doezum) en 87% (in Verspreide huizen ten noorden van de Wilp) duurden dan voorkeursoptie.
43 o Acht hebben een hybride warmtenet met warmtepomp en isolatie tot minimaal label B of D als tweede optie. Het is tussen 63% (in Grijpskerk) en 84% (in Buitengebied ten westen van Zevenhuizen) duurder dan de voorkeursoptie. o Veertien hebben hybride warmtepomp met klimaatneutraal gas met isolatie tot minimaal label B. Het is tussen 62% (in Drostinnewijk) en 96% (in Overige verspreide huizen (Grootegast)) duurden dan voorkeursoptie, en ook niet realistisch door de inzetbaarheid van groengas. 5.2.3 Voorkeursopties zonder klimaatneutraal gas In eerdere delen van het rapport is al benoemd dat een grootschalige overgang op groengas voor 2030 niet mogelijk is. Het installeren van hybride warmtepompen en uitvoeren van isolatiemaatregelen is dat voor 2030 wel, waarbij het percentage hernieuwbare gassen in het landelijke netwerk steeds verhoogd zal worden richting 2050. Vanuit de schaarste van groengas is het echter raadzaam om alleen op de hybride route in te zetten in buurten waar het niet anders kan. Deze sectie behandelt daarom de voorkeursopties per buurt in Westerkwartier zonder strategieën met groengas. Toelichting kaart: In onderstaande kaart (figuur 23) is per buurt het alternatief dat als goedkoopste naar voren kwam in het Startanalyse model geselecteerd, exclusief de alternatieven waar gebruik wordt gemaakt van groengas (S4).
Per buurt staat aangegeven welke nationale meerkosten per woningequivalent in euro per jaar gemoeid zijn met de gekozen strategie (de cijfers in een buurt), deze kunnen gebruikt worden om de kosten van verschillende buurten met elkaar te vergelijken. 44 Figuur 23 22: Voorkeursopties exclusief klimaatneutraal gas Op basis van bovenstaande kaart is de volgende conclusie te trekken: Zonder de beschikbaarheid van groengas zijn de nieuwe opties per buurt voornamelijk strategie 1 (individuele warmtepomp) en strategie 3 ((zeer) lage temperatuur warmtenet met of zonder individuele warmtepomp). Voor geen enkele buurt is strategie 2 (midden temperatuur warmtenet) de goedkoopste optie. De wijziging om klimaatneutraal gas niet te gebruiken resulteert in een alternatief dat tussen de 62% (in Doezum) - 980% (inOverige verspreide huizen (Grootegast)) duurder is. 5.3 Alternatieven De voorkeursopties die gekozen zijn door het model, zijn tot stand gekomen door te kijken naar de strategie met de laagste nationale kosten. Er zijn diverse manieren om naar alternatieven voor de voorkeursopties te kijken. In deze sectie is aandacht besteed aan het volgende: het toepassen van extra isolatie om zoveel mogelijk energie te besparen en het toepassen van een warmtenet in plaats van een warmtepomp of vice versa. 5.3.1 Extra isoleren Isoleren is de eerste stap bij elke strategie die in Vesta-Mais.
Voor isolatie geldt dat het model optimaliseert op kosten. Er wordt altijd geïsoleerd naar ofwel minimaal label D of minimaal label B. Daarbij kijkt het model naar de goedkoopste combinatie tussen hernieuwbare warmte en reductie van de warmtevraag, waardoor soms opties met geringe isolatie als het
45 goedkoopst naar voren kunnen komen. Het kan bijvoorbeeld vanuit de trias energetica wenselijk zijn om verder te isoleren als dit relatief weinig meerkosten met zich meebrengt. Toelichting kaart: in figuur 24 zijn de kostenverschillen tussen de goedkoopste label D- oplossing en de goedkoopste label B-oplossing uiteengezet. De cijfers op de kaart zijn de nationale meerkosten die voor het goedkoopste warmtealternatief dat label B gebruikt. Buurten die al een voorkeursoptie hebben met label B, zijn op de kaart aangegeven met ‘label B voorkeursstrategie’ (blauw). Figuur 24 23: Kostenverschil goedkoopste strategie met label B t.o.v. voorkeursstrategie Op basis van bovenstaande kaart zijn de volgende conclusies te trekken: 18 buurten hebben label B als voorkeursoptie en blijven ongewijzigd. Voor de meeste buurten (55) is de tweede voorkeursoptie een optie waar er naar label B wordt geïsoleerd. In Overige verspreide huizen (Grootegast) en Buitengebied ten westen van Zevenhuizen is een warmtenet met warmtepomp de beste optie wanneer er naar label B wordt geïsoleerd. In Verspreide huizen Aduard en Boerakker is de beste oplossing een elektrische warmtepomp. Deze strategieën verschillen voor beide van de voorkeursoptie en de tweede optie.
De meestal buurten (42) krijgen een elektrische warmtepomp bij isolatie naar label b, 17 een hybride warmtenet met warmtepomp, en 18 een individuele hybride warmtepomp.
46 Wanneer er naar label B wordt geïsoleerd blijkt dat een individueel aardgasvrij alternatief goedkoper is (op gemeenteniveau) dan een collectieve oplossing. Dit komt tot uiting in het aantal wijken dat een collectieve optie heeft als voorkeur bij isolatie naar label B. 5.3.2 Warmtepomp in plaats van warmtenet In deze sectie is gekeken tegen welke nationale kosten een warmtenet in een buurt vervangen kan worden door een (hybride) warmtepomp. Met andere woorden: kan een collectieve aanpak een individuele vervangen en vice versa? De goedkoopste collectieve optie (warmtenetten) en de goedkoopste individuele optie (warmtepompen) worden naast elkaar gelegd. Dit fungeert als een toets op de robuustheid van de uitkomsten, en geeft zicht op buurten waar tegen geringe nationale meerkosten toch voor een andere strategie dan het voorkeursalternatief gekozen kan worden. Toelichting kaart: figuur 25 laat zien welk individueel alternatief voor aardgas het goedkoopst is per buurt die als voorkeursalternatief een warmtenet kreeg toegewezen. In de figuur is per buurt aangeven wat de nationale meerkosten zijn. Figuur 25 24: Nationale meerkosten van het gunstigste individuele warmtesysteem Het lijkt erop dat buurten waar een warmtenet als voorkeursalternatief is aangewezen, ook kunnen overstappen op een luchtwarmtepomp in combinatie met isolatie tot minimaal energielabel B.
Dit kan tegen kosten die tot 20% hoger liggen dan de voorkeursoptie. Het merendeel van deze buurten zou daarmee overgaan op strategie 1a: de all-electric warmtepomp. In vergelijking met de extra kosten die gepaard gaan met de overstap van groengas naar all-electric, vallen deze meerkosten relatief mee.
| Dit verschilt alleen voor Bebouwde kom Tolbert en Buitengebied Tolbert waar de optie naar | een | individuele | oplossing | respectievelijke | 36% | en | 88% | duurder | is | dan | de voorkeursoptie. Toelichting kaart: de kaart in figuur 26 Figuur 26 25 laat zien hoeveel kostenverschil het met zich meebrengt als in de buurten van Westerkwartier voor een warmtenet wordt gekozen, in plaats van voor de individuele voorkeursopties. Met de kleuren is aangegeven hoe groot dit kostenverschil is. Figuur 26 25: Verschil in meerkosten van de beste collectieve optie boven de beste individuele optie | Buurten die momenteel een elektrische warmtepomp als voorkeursoptie hebben kunnen overstappen naar een collectieve voorziening tot 20% hogere kosten behalve in Buitengibied van Zevenhuizen waar de best collectieve optie 33% duurder is. | In 23 buurten zijn de kosten voor een collectieve optie 60% - 80% duurder dan de huidige voorkeursoptie. | In 19 buurten is een collectieve optie80% - 1000% duurder ten opzichte van de huidige voorkeursstrategie. | In zeven buurten is een collectieve optie tussen 103% (in Verspreide huizen ten zuiden van | Grootegast) | and | 201% | (in | Buitengebied | Enumatil) | duurder | dan | de voorkeursoptie.
47 48 5.3.3 Voorkeursoptie met inachtneming van nieuwe buurtgrenzen: een deskundigenbeoordeling Zoals in paragraaf 1.4 beschreven, zijn er nieuwe buurtgrenzen gedefinieerd in samenwerking met de gemeente Westerkwartier. Een kwalitatieve beoordeling op basis van de resultaten van de Startanalyse, de beschikbare warmtebronnen en de buurtdata is in figuur 27 weergegeven. Voor de onveranderde buurten is de goedkoopste optie zonder groengas gekozen, voor de veranderde buurten (aangegeven in paragraaf 1.4) is een inschatting gemaakt op bouwjaar, energielabel, bronbeschikbaarheid en de startanalyse. De argumentatie voor de voorkeursopties van de nieuwe buurten staat in tabel 9. Figuur 27 26: Nieuwe buurten inclusief nummering. Toelichting kaart: hieronder worden de voorkeursopties gepresenteerd, exclusief klimaatneutraal gas voor de nieuwe buurtgrenzen.
49 Figuur 28 27: Voorkeursopties voor nieuwe buurtgrenzen, exclusief groengas. De onderstaande tabel presenteert de voorkeursopties voor de nieuw gedefinieerde buurten. Voor alle andere buurten is de voorkeursoptie dezelfde als in paragraaf 5.2.3 is gepresenteerd. De gemeente heeft aangegeven dat Garnwerd noord, door de oude bouwjaren, alsnog hybride als voorkeursoptie heeft. Mogelijk geldt dit ook voor overige wijken in de gemeente, de keuze om toch hybride met groengas te duiden als voorkeusoptie ligt bij de gemeente. Tabel 9 Voorkeursopties voor nieuwe buurten. Buurtnummer (figuur 27) Buurtnaam Voorkeursoptie op basis van deskundigenbeoordeling Strategie op kaart 1 Lutjegast Ondanks warmtevraagdichtheid een groot verschil in bouwjaren en huidige energie labels. All-electric warmtepomp 2de optie vanuit startanalyse lijkt het best toepasbaar. S1 2 Oostindie Nieuwbouwwijk met hoge labels. All-electric warmtepomp of warmtepomp met lage temperatuur bron (WKO, ZLT) S1 3 Garnwerd Noord Zal erg duur worden om volledig aardgasvrij te maken door historische gebouwen. Grootschalige isolatie nodig om te kunnen verwarmen met all-electric warmtepompen. Hierdoor wordt een hybride warmtepomp als enige mogelijke optie beschouwd. S4 4 Garnwerd Zuid All-electric warmtepomp was voor garnwerd al de tweede optie na groengas.
Mede doordat er een hogere mate van isolatie nodig is om all-electric te verwarmen t.o.v. hybride met groengas zijn de kosten hoger. S1
50 5 Industriecluster Leek Zuid Industrieclusters met hoge energielabels kunnen verwarmd worden met all-electric warmtepompen. Kijk ook vooral naar intern hergebruik als er bedrijfsprocessen zijn waarbij warmte vrijkomt. S1 6 Industriecluster Leek Noord Industrieclusters met hoge energielabels kunnen verwarmd worden met all-electric warmtepompen. Kijk ook vooral naar intern hergebruik als er bedrijfsprocessen zijn waarbij warmte vrijkomt. S1 7 Nieuwbouw wijk Oldekerk Uit startanalyse blijkt dat een deel van Oldekerk het beste kan worden aangesloten op een ZLT warmtenet met WKO door lage warmtevraag en benodigd afgifte temperatuur. Dit geld zeer waarschijnlijk voor de nieuwbouwwijk Oldekerk. Volgens de startanalyse is de beste optie voor de rest van de woningen, in dit geval de rest van Oldekerk, een all-electric warmtepomp. S3 8 Zuidhorn West Blijft een laag temperatuur warmtenet door de clustering van huizen met een hoog energielabel. De beste optie voor Zuidhorn centrum wordt dan een midden temperatuur warmtenet door het grote verschil in bouwjaar en energielabel maar hoge bouwdichtheid. S3 9 West Opende Volgens startanalyse is de beste optie een mix tussen een zeer lage temperatuur warmtenet met individuele warmtepomp (45% aansluitingen) en all-electric warmtepompen. Dit komt door het relatief grote aandeel woningen die gebouwd zijn na 1985.
S3 10 Oost Opende Voorkeursoptie is all-electric warmtepompen. Geen bron nabij voor een collectieve oplossing en groengas is niet mogelijk. S1 11 Nieuwbouw Oostergast Door hoge energielabels wordt of een all-electric warmtepomp of een lage temperatuur warmtenet verwacht als voorkeursoptie. Van Starkenborgh kanaal ligt hier vlakbij als mogelijke ZLT bron. S1 12 Nieuwbouw Grootegast Door hoge energie labels blijft de voorkeursoptie hetzelfde als de huidige voorkeursoptie vanuit startanalyse, namelijk een lage temperatuur warmtenet. S3 13 Bebouwde kom Zevenhuizen Moet een grote isolatieslag ondergaan om verwarmd te kunnen worden met een warmtepomp (label B). Door oude bouwjaren en lage energielabels is dit een dure operatie. Omdat er geen warmtebronnen nabij zijn en groengas niet beschikbaar is, blijft all-electric warmtepompen wel de enige, zij het dure, optie. S1 14 Nieuwbouwwijk Marum Nieuwbouwwijk Marum maakt reeds gebruikt van gesloten bodemenergiesystemen (bodemlussen) voor de ruimteverwarming. S3 15 Warmtenet Marum Projectgebied warmtenet Marum. S3 51 5.3.4 Conclusie VESTA-MAIS o Isolatie | Uit Hoofdstuk 4.1.2 werd duidelijk dat helft van de bekende energielabels in Westerkwartier momenteel een energielabel tussen de C-G heeft. Voor alle berekende verwarmingsalternatieven is het noodzakelijk dat woningen minimaal een D-label en soms zelfs een B-label hebben.
Om dit te bereiken is dus er nog een aanzienlijke isolatie-inspanning nodig (maatregel 29) in de gemeente om de huizen geschikt te maken voor verwarming met een alternatief. Daarnaast heeft het isoleren van woningen als bijkomend voordeel dat er minder (duurzame) energie hoeft te worden opgewekt en/of verbruikt binnen of buiten de gemeente. o Warmtenetten | In twaalf buurten in de gemeente Westerkwartier behoort een warmtenet tot de mogelijkheden, met isolatie naar minimaal label B. Dit sluit aan bij de relatief hoge warmtedichtheid en de beschikbaarheid van warmtebronnen die in hoofdstuk 3 zijn genoemd. Merkwaardig is dat de kostenverschillen voor isolatie van dit gebied naar label B en toch overstappen naar een luchtwarmtepomp relatief klein zijn, met uitzondering van 2 buurten (zie conclusie pagina 48). Dit betekent dat zowel een warmtenet als een overstap naar luchtwarmtepompen vanuit technisch analytisch perspectief interessante opties zijn. o All-Electric Warmtepompen | Er zijn twaalf buurten die een elektrische warmtepomp krijgen met isolatie tot minimaal label B als voorkeursoptie. In deze buurten zijn de kostenverschillen voor het overstappen van deze gebieden naar een collectieve verwarmingsoptie relatief klein. Dit betekent dat zowel een warmtenet als een overstap naar luchtwarmtepompen technisch gezien interessante opties zijn.
o Hybride | In de meeste buurten in Westerkwartier zijn hybride warmtepompen met klimaatneutraal gas en label D-isolatie de voorkeursoptie. Groengas zal zeer beperkt beschikbaar zijn tot 2030. We zien echter dat alternatieven zonder groengas, zoals luchtwarmtepompen, aanzienlijke extra nationale kosten met zich meebrengen. Deze buurten lijken daarom het meest afhankelijk te zijn van de beschikbaarheid van hernieuwbare gassen voor een kosteneffectieve warmtetransitie. In deze gebieden kan gestart worden met isolatie tot minimaal energielabel D, in combinatie met de installatie van hybride warmtepompen. Het is echter de vraag of dit uiteindelijk leidt tot een volledig aardgasvrije warmtevoorziening. De uiteindelijke afweging hierover ligt bij de gemeente. 52 Resultaten | Buurtverdieping In hoofdstuk 5 zijn de resultaten van de technisch-economische analyse gepresenteerd. Bij de keuze voor een volgorde van buurten en bijbehorende voorkeursoptie zijn ook andere analyses gewenst. In deze sectie zijn daarom zeven indicatoren gepresenteerd die verdere inzichten bieden over de mogelijkheid om een wijk wel of niet voor 2030 van het aardgas af te halen. Per onderwerp laten we de buurten (met beschikbare data) zien die het beste scoren ten opzichte van de rest van de gemeente op de indicator.
Per indicator zijn de buurten die het beste en het minst goed scoren per gemeente inzichtelijk gemaakt. Dit is gerelateerd aan de uitkomsten van de technische analyse: in de rechterkolom is de positie van de buurt op de ranking van nationale kosten te zien. Staat een buurt op nummer 1, dan is het dus de goedkoopste buurt van Westerkwartier om op het voorkeursalternatief over te schakelen. Omwille van de leesbaarheid van het rapport zijn niet alle buurten opgenomen in het document. In de Excelfile die is meegeleverd zitten alle buurten van de gemeente opgenomen. Deze sectie presenteert feitelijke inzichten op basis van openbare informatiebronnen. Wat deze inzichten zeggen voor de prioritering van buurten, is aan de gemeente zelf. Een gemeente kan bijvoorbeeld inzetten op buurten met de meeste financiële draagkracht en zo de buurten met relatief hoge inkomens prioriteren. Net zo goed kan een gemeente juist lage inkomens willen ondersteunen om zo snel mogelijk hun aardgasrekening omlaag te krijgen. De buurtverdieping geeft, net als de modelstudies, uitkomsten weer op CBS-buurtniveau. 6.1 Homogeniteit van de buurt Deze indicator geeft per buurt aan wat de mate van homogeniteit is van het bouwjaar van de panden. Bij een hoge mate van homogeniteit is het gros van de panden in een buurt van vergelijkbare bouwjaar.
Dit maakt een mogelijke voorkeurscenario toepasbaar op een groot gedeelte van een buurt en kan daarom een indicator zijn om een buurt vervroegd aan te pakken. De positie van de buurten op basis van de nationale kosten voor het voorkeursalternatief worden ook gegeven. Mocht dit een hoge positie zijn, geeft dat aan dat de nationale kosten laag zijn (relatief) om de voorkeursscenario te implementeren. In het kort In dit hoofdstuk wordt per buurt inzicht gegeven in vijf indicatoren die relevant kunnen zijn voor de keuze om wel of niet in een wijk te beginnen met de warmtetransitie. De keuze welke indicatoren leidend zijn bij de keuze in welke buurt te beginnen en hoe dit gewogen wordt, is aan de gemeente. Tabel 10: Homogeniteit van bouwjaren in de buurt.
(peiljaar 2024) Buurtnaam | Homogeniteit | Categorie | Positie nationale kosten voorkeursalternatief Nienoordsrand | 96% | Hoog | 43 Buitengebied ten zuiden van Leek | 96% | Hoog | 55 Sint Maheerdt | 93% | Hoog | 67 Rodenburg en omgeving | 87% | Hoog | 70 Diepswal | 76% | Hoog | 50 (…) Verspreide huizen Oldekerk | 57% | Laag | 42 Pieterzijl | 55% | Laag | 28 Verspreide huizen in het | 55% | Laag | 24 noordwesten Verspreide huizen Zuidhorn | 55% | Laag | 51 Buitengebied ten oosten van Leek | 54% | Laag | 12 6.2 | Inwoners met bijstand Deze indicator geeft per buurt het percentage inwoners die een bijstandsuitkering ontvangt, en kan daarom wijzen op mogelijke buurten waar energiearmoede voor kan komen.
Tabel 21: Percentage inwoners met bijstand per buurt (peiljaar 2024) Buurtnaam | Percentage | Categorie | Positie nationale kosten inwoners met | voorkeursalternatief bijstand Buitengebied Tolbert | 4 | Hoog | 2 Sint Maheerdt | 4 | Hoog | 38 Ezinge | 3 Hoog | 16 Kornhorn | 3 | Hoog | 21 Rodenburg en omgeving | 3 | Hoog | 29 (…) Pieterzijl | 1 | Laag | 66 Verspreide huizen Aduard | 1 | Laag | 17 Verspreide huizen ten noorden van | 1 | Laag | 51 de Wilp Zuidhorn | 1 | Laag | 36 Bebouwde kom Enumatil + 41 | 0 | Laag | raadpleeg de buurten | bijgevoegde spreadsheet 6.3 | Corporatiebezit Het | percentage | van | de | woningvoorraad | van | een | buurt | dat | in | het | bezit | is | van woningcorporaties zegt iets over het aantal partijen binnen een wijk waarmee afspraken gemaakt dient te worden over alternatieve verwarmingsopties. Bij een hoog percentage woningcorporatiebezit hoeft de gemeente waarschijnlijk minder afspraken te maken. Voor de indicator corporatiebezit is een andere keuze gemaakt met betrekking tot de hoog- 53 laagcategorisering: hier is de laagste 50% als ‘laag’ aangemerkt, en de andere twee kwarten als ‘midden’ en ‘hoog’. Dit omdat er een groot aantal buurten (32 van de 80) is met 0% corporatiebezit, waardoor de categorie midden dan net als de categorie laag buurten met 0% corporatiebezit zou bevatten.
Tabel 12 2: Percentage corporatiebezit per buurt in Westerkwartier (peiljaar 2025) Buurtnaam | Woningen in | Categorie | Positie nationale kosten corporatie-bezit | voorkeursalternatief (%) Centrum Leek en omgeving | 36 | Hoog | 61 Rodenburg en omgeving | 35 | Hoog | 29 Ezinge | 32 | Hoog | 16 Garnwerd | 30 | Hoog | 13 Grootegast | 29 | Hoog | 58 (…) Opende-Oost | 1 | Laag | 52 Verspreide huizen Lutjegast | 1 | Laag | 54 Verspreide huizen ten zuiden ven | 1 | Laag | 42 Grootegast Verspreide huizen ten zuiden van | 1 | Laag | 66 Opende Bebouwde kom Midwolde + 31 buurten | 0 | Laag | raadpleeg de bijgevoegde spreadsheet 6.4 | Leeftijd Uit onderzoek is gebleken dat leeftijd negatief gecorreleerd is met de welwillendheid van mensen om van het aardgas af te gaan. Oudere mensen staan vaker negatief tegenover de warmtetransitie15. Eén van de redenen hiervoor is dat oudere mensen niet zeker zijn of ze investeringen nog terug gaan verdienen in hun leven. Er zijn uiteraard ook ouderen die erg positief staan tegenover duurzaamheid en de warmtetransitie. Om met meer zekerheid te zeggen wat de specifieke situatie is in een buurt omtrent de houding t.o.v. de warmtetransitie valt het de gemeente aan te raden extra kwalitatieve data te verzamelen. 15 Programma Aardgasvrije Buurten – Stappenplan Wijkprofielen p.
15 (2020) 54 Tabel 133: Aandeel bevolking boven de 65 jaar per buurt in Westerkwartier (peiljaar 2025) Buurtnaam | Inwoners | Categorie | Positie nationale kosten ouder dan 65 | voorkeursalternatief jaar (%) Buitengebied ten oosten van Leek | 100 | Hoog | 53 Nienoordsrand | 49 | Hoog | 67 Niehove | 39 | Hoog | 60 Bebouwde kom Midwolde | 38 | Hoog | Geen resultaat Centrum Leek en omgeving | 36 | Hoog | 61 (…) Borenstreek | 12 | Laag | 72 Verspreide huizen Ruigezand en | 12 | Laag | 73 Nieuwe Ruigezand Verspreide huizen ten zuiden van | 11 | Laag | 17 Sebaldeburen Buitengebied ten noorden van | 11 | Laag | 47 Zevenhuizen Verspreide huizen Zuidhorn | 10 | Laag | 51 Buitengebied ten zuiden ven Leek | 6 | Laag | 1 6.5 | Zonnepanelen op dak Deze | indicator | geeft | per | buurt | het | percentage | woningen | weer | met | geregistreerde zonnepanelen. Dit kan een indicatie geven van de mate waarin inwoners tot nog toe hebben geïnvesteerd in de energietransitie.
Tabel 14 4: Aandeel woningen met zonnepanelen per buurt in Westerkwartier (peiljaar 2024) Buurtnaam | Percentage | Categorie | Positie nationale kosten woningen met | voorkeursalternatief geregistreerde zonnepanelen Zuidhorn | 13 | Hoog | 63 Marum | 8 | Hoog | 64 Rodenburg en omgeving | 7 | Hoog | 29 Grootegast | 6 | Hoog | 58 Buitengebied ten zuiden van Leek | 5 | Hoog | 1 (…) Oldekerk0 | 2 | Midden | 65 Opende-West | 2 | Midden | 56 Verspreide huizen ten zuiden van | 2 | Midden | 66 Opende Wilpstervaart + 53 buurten | 1 | Laag | raadpleeg de bijgevoegde spreadsheet Nienoordsrand en Buitengebied | 0 | Laag | 67 en 53 ten oosten van Leek 55 Eindgebruikerskosten & organisatiecapaciteit 7.1 | Eindgebruikerskosten De eindgebruikerskosten zijn berekend voor warmtepompen (strategie 1), MT- warmtenetten (strategie 2), LT warmtenetten (strategie 3) en ZLT-warmtenetten (strategie 3). 7.1.1 | All-electric warmtepomp (strategie 1) Alle investeringskosten voor een all-electric warmtepomp zijn in tabel 15 weergegeven. De totale kosten hiervan, inclusief de ISDE subsidie bedragen € 12.640,-. Tabel 15 5: Investeringskosten lucht/water warmtepomp. (bron: RVO, NPLW keuzemodel, milieucentraal en enexis) Specificatie | hoeveelheid | eenheid | Directe kosten Warmtepomp installatie Aansluiten VWA incl. breekwerk | 1 | won | € 125 Afvoeren keukengeiser | 1 | st | € 13 Afvoeren oude CV.
ketel met toebehoren | 1 | st | € 31 Appendages en hulpmaterialen | 1 | st | € 426 Appendages en hulpmaterialen | 1 | won | € 301 Appendages en hulpmaterialen | 1 | won | € 301 Bouwkundige opstorting t.b.v. WP | 1 | st | € 625 Bouwkundige voorzieningen | 1 | won | € 300 Demontage keukengeiser | 1 | st | € 31 Demontage oude CV. ketel | 1 | st | € 94 Elektrische voeding 400V | 1 | st | € 921 Engineering | 1 | won | € 751 Hulpmateriaal 200% | 1 | won | € 29 Inlaatcombinatie | 1 | st | € 40 Isolatie 15mm | 10 | m | € 72 Leidingset t.b.v. de lux STL20 | 1 | m | € 413 Muurmengkraan | 1 | st | € 33 Omschakelklep | 1 | st | € 171 P.V.C. leiding 40mm | 6 | m | € 135 Ruimtethermostaat RFL-L | 1 | st | € 79 Sifon 40mm | 1 | st | € 16 Vullen en aftappen van de installatie | 1 | won | € 125 Warm- en koudwaterleiding RK 15mm | 20 | m | € 890 Warmtepomp lucht combi 10kW, incl. 200L vat | 1 | st | € 6.118 Waterzijdig inregelen | n.v.t. | n.v.t. | € 125 Thermostaat | 1 | st | € 79 Gasleiding verwijderen | n.v.t. | n.v.t. | € 1.42516 Elektrisch koken Inductieplaat excl. pannen | 1 | st | € 500 kabel en nieuwe groep in meterkast | 1 | won | € 496 verzwaren naar 3x25A | 1 | won | € 268 Lage temperatuur verwarming LT convectoren | 9 | st | € 1.208 subsidie Investering subsidie warmtepomp (ISDE) | 1 | st | - € 3.500 16 Kosten bij verwijderen op verzoek.
Wanneer er een melding wordt gemaakt en Enexis zelf inpland wanneer ze de leidingen verwijderen doen ze dit kosteloos. 56 De jaarlijkse kosten van een all-electric warmtepomp zijn berekend met een gemiddelde warmtevraag van 35 GJ per jaar (sectie 4.3), een elektriciteitsprijs van € 0,26 per kWh en een SCOP van 417. De jaarlijkse elektriciteitskosten voor het gebruik van de warmtepomp zullen dan € 630,- zijn, ongeveer € 50,-. per maand. 7.1.2 | Zeer lage temperatuur warmtenet (strategie 3) Alle investeringskosten voor de bewoner voor het aansluiten op een zeer lage temperatuur warmtenet zijn in tabel 16 weergeven. De totale kosten, inclusief subsidie, bedragen € 13.378,-. Tabel 16 6: Investeringskosten aansluiten op een ZLT warmtenet. (bron: RVO, NPLW keuzemodel, milieucentraal en enexis) Specificatie | hoeveelheid | eenheid | Directe kosten Warmtepomp installatie Aansluiten VWA incl. breekwerk | 1 | won | € 125 Afvoeren oude CV. ketel met toebehoren | 1 | st | € 31 Appendages en hulpmaterialen | 1 | st | € 381 Appendages en hulpmaterialen | 1 | won | € 75 Demontage oude CV.
ketel | 1 | st | € 94 Elektrische voeding 400V | 1 | st | € 921 Engineering | 1 | won | € 751 Hulpmateriaal 200% | 1 | won | € 29 Ruimtethermostaat RVF-K | 1 | st | € 79 Sifon 40mm | 1 | st | € 16 Vullen en aftappen van de installatie | 1 | won | € 125 Warmtepomp water 10,5kW | 1 | st | € 9.728 Waterzijdig inregelen | n.v.t. | n.v.t. | € 125 Thermostaat | 1 | st | € 79 Gasleiding verwijderen | n.v.t. | n.v.t. | € 1.425 Elektrisch koken Inductieplaat excl. pannen | 1 | st | € 500 kabel en nieuwe groep in meterkast | 1 | won | € 496 verzwaren naar 3x25A | 1 | won | € 26818 Lage temperatuur verwarming LT convectoren | 9 | st | € 1.208 Aansluiten warmtenet Bijdrage aansluitkosten (maximaal ACM, 2025) | 1 | won | € 5.251 Subsidie ISDE subsidie warmtepomp (10 kw) | 1 | st | - € 4.425 ISDE subsidie aansluiten warmtenet | 1 | aansl | - € 3.775 De jaarlijkse kosten zijn wederom gebaseerd op 35 GJ aan warmtevraag, een COP van 5,219 en een elektriciteitsprijs van € 0,26 per kWh. Met de invoering van de nieuwe Wet collectieve warmte mag voor ZLT-warmtenetten20 geen tarief per GJ meer worden gehanteerd; dit is dan ook niet opgenomen in de jaarlijkse kosten.
Wij verwachten echter 17 Warmtepomp | RVO.nl 18 Bij verzwaring van 1x25a naar 3x25a (bron: Enexis) 19 CE Delft, Update kentallen installaties (2022) 20 Voordelen zeerlagetemperatuur (ZLT) warmtenetten - Atriensis 57 dat het maximale vastrecht, zoals vastgesteld door de ACM, voor ZLT-warmtenetten zal stijgen. Omdat hierover op dit moment nog geen duidelijkheid is, kunnen de huidige jaarlijkse kosten een onderschatting zijn van de werkelijke kosten. De overige jaarlijkse kosten zijn als volgt: 1. | Vastrecht: maximaal ACM tarief van € 321,69 per jaar; De jaarlijkse kosten voor het gebruik van de warmtepomp en de aansluiting op een ZLT warmtenet zullen dan € 840,- zijn, ongeveer € 70,-. per maand. 7.1.3 | Lage temperatuur warmtenetten (strategie 3) Lage temperatuur warmtenetten vallen ook onder strategie 3 van de startanalyse. Hier voldoet de temperatuur voor ruimteverwarming, maar is er wel een booster warmtepomp nodig voor tapwater. Alle investeringskosten zijn in tabel 17 gepresenteerd. De totale investeringskosten bedragen € 10.057,-. Tabel 17 7: Investeringskosten aansluiten op een MT warmtenet.
(bron: RVO, NPLW keuzemodel, milieucentraal en enexis) Specificatie | hoeveelheid | eenheid | Directe kosten Warmtepomp installatie Monteren warmtepompboiler 200l | 1 | st | € 2.663,66 Elektrische aansluiting boiler | 1 | st | € 92,72 Inlaatcombinatie | 1 | st | € 40,04 Appendages en klein materiaal | 1 | won | € 316,27 Aanpassen waterleiding warm water 15 mm | 10 | m | € 447,25 Verwijderen bestaande geiser incl. gasleiding | 1 | pst | € 125,22 Hak- en breekwerk | 1 | pst | € 267,28 Monteren luchtkanalen 125mm | 20 | m | € 1.136,15 Monteren instelbare ventielen 125 mm | 5 | st | € 114,26 Dakdoorvoer hellend dak | 1 | st | € 205,47 Gasleiding verwijderen | nvt | nvt | € 1.425 Elektrisch koken Inductieplaat excl. pannen | 1 | st | € 500 kabel en nieuwe groep in meterkast | 1 | won | € 496 verzwaren naar 3x25A | 1 | won | € 268 Lage temperatuur verwarming LT convectoren | 9 | st | € 1.208 Aansluiten warmtenet Bijdrage aansluitkosten (maximaal ACM) | 1 | won | € 5.251,45 Subsidie ISDE subsidie aansluiten warmtenet | 1 | aansl | - € 3.775 subsidie warmtepomp boiler | 1 | st | - € 725 De jaarlijkse kosten, berekend op basis van onderstaande tabel, zijn € 2.038,-. Tabel 18 8: uitgangspunten jaarlijkse kosten lage temperatuur warmtenet.
Specificatie | hoeveelheid | eenheid COP booster | 6 warmtevraag | 35 | GJ 58 59 percentage tapwater van warmtevraag 20 % Vastrecht (ACM) € 321,69 €/jaar variabel tarief warmte (ACM) € 43,79 €/GJ Huur afleverset (ACM) € 150,49 €/jaar elektriciteitskosten € 0,26 €/kWh 7.1.4 Midden temperatuur warmtenetten (strategie 2) Midden temperatuur warmtenetten vallen onder strategie 2 van de startanalyse. De investeringskosten voor de eindgebruiker zijn in tabel 19 weergegeven. De totale kosten bedragen € 7.277,-. Tabel 19 9: Investeringskosten aansluiten op een MT warmtenet. (bron: RVO, NPLW keuzemodel, milieucentraal en enexis) Specificatie hoeveelheid eenheid Directe kosten Aansluiten warmtenet waterzijdig inregelen radiatoren 1 won € 282,00 afleverset aansluiten op tapwater en rookgasafvoer dichtmaken 1 won € 1.030,00 Toeslag als ketel >2 meter is van afleverset 1 won € 1.200,00 omkasting afleverset 1 st € 600,00 gasleidingen verwijderen 1 won € 1.425 Bijdrage aansluitkosten (maximaal ACM tarief) n.v.t. n.v.t. € 5.251,00 Elektrisch koken Inductieplaat excl.
pannen 1 st € 500 kabel en nieuwe groep in meterkast 1 won € 496 verzwaren naar 2x25A 1 won € 268 Subsidie ISDE subsidie aansluiten warmtenet 1 aansl - € 3.775 De jaarlijkse kosten, gebaseerd op een warmtevraag van 35 GJ per jaar, vastrecht van € 577,48 (ACM), huur afleverset van € 150,49 en een GJ tarief van € 43,79 per GJ zijn € 2.260,- per jaar. Dit is ongeveer € 190,- per maand. 7.1.5 Isolatiekosten De isolatiekosten per pand in de gemeente Westerkwartier kunnen sterk verschillen. De benodigde isolatiemaatregelen en de bijbehorende kosten hangen namelijk af van de specifieke kenmerken van iedere woning. De RVO heeft voor verschillende soorten isolatiewerkzaamheden zogenaamde streefwaarden opgesteld21. Als een woning aan deze streefwaarden voldoet, wordt het betreffende onderdeel als toekomstbestendig beschouwd. Dit betekent echter niet dat alle streefwaarden per se behaald moeten worden om een woning conform de standaard te isoleren. Hieronder vind je ter illustratie een berekening gebaseerd op een vrijstaande woning uit de bouwperiode 1975-199122. Het RVO stelt dat niet aan alle streefwaarden hoeft te voldoen om de standaard te behalen.
In het geval van een vrijstaande voorbeeldwoning uit 1975- 21 Standaardwaarden voor uw woningisolatie | RVO.nl | RVO.nl 22 RVO - brochure voorbeeldwoningen 1991 gaan we uit dat vloerisolatie, dakisolatie, kierdichting en balansventilatie genoeg is om te voldoen aan de standaard. Hierbij is isolatie pakket 2 van de RVO voorbeeldwoningen als leidraad gebruikt. Specificatie | hoeveelheid | eenheidskosten | Directe kosten Dakisolatie (Rc= 3,8) aan binnenzijde hellend dak | 100 m2 | €87,14 | €8.714,00 Vloerisolatie onderzijde bij steenachtige begane vloer | 93 m2 | €36,51 | €3.395,43 Balansventilatie met warmteterugwinning | 1 woning | €4.718,00 | €4.718,00 Kierdichting aansluiting dak en gevel | 1 woning | €168,65 | €168,65 Aanbrengen kierdichting op alle ramen en deuren | 1 woning | €450,17 | €450,17 Totale kosten | €17.446,- De totale isolatiekosten van bijna € 17.500,- zijn niet representatief voor elke woning, maar geven een goed voorbeeld. Het functioneel ontwerp van Vesta MAIS uit 2021 maakt gebruik van zogenoemde schilsprongen23. Voor een vrijstaande woning zijn de isolatie kosten voor een schilsprong van energielabel G naar B bepaald op € 40.584,-, terwijl een sprong van energielabel C naar energielabel B is berekend op € 11.199,-. Deze lijst met schillabelsprongen voor elk type woning is terug te vinden in het functioneel ontwerp Vesta MAIS van het PBL.
7.2 | Organisatie capaciteit gemeente Westerkwartier De gemeente Westerkwartier heeft gevraagd om meer inzicht in de benodigde organisatie rond de uitvoering van scenario’s, zoals het aanleggen van een warmtenet. Belangrijke onderliggende wetgeving voor de toekomstige uitvoering van de warmtetransitie zijn de Wet collectieve warmte (Wcw) en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). 1. | Wet collectieve warmte: Heeft als doel om te warmtevoorziening goed georganiseerd, betrouwbaar, eerlijk, betaalbaar en duurzaam te maken, met duidelijke bescherming voor verbruikers en meer publieke regie over hoe warmtenetten worden aangelegd en beheerd. De Wcw stelt dat publieke partijen een meerderheidsbelang moeten hebben in de governance van warmtenetten; 2. | Wet gemeentelijke instrumenten: stelt gemeenten in staat om gericht de bevoegdheden te geven die nodig zijn om regie te voeren op wijk- of gebiedspecificieke aanpak van de warmtetransitie. Een belangrijk onderdeel hiervan is de aanwijsbevoegdheid, waarmee gemeenten in het omgevingsplan gebieden aan kunnen wijzen die overgaan op een aardgasvrij alternatief en waar het aardgastransport op termijn zal eindigen. Wanneer de gemeente over wil gaan op het aanleggen van een warmtenet zal het eerst een zogenoemde “warmtekavel” aanwijzen. Het proces dat volgt staat weergegeven in figuur 29.
23 Functioneel ontwerp vesta mais 5.0 (PBL) 60 61 Figuur 29 10: Stroomschema om tot een warmtenet te komen met projectfases, mijlpalen en actiepunten. Bij het aanwijzen van een warmtebedrijf zijn er meerdere opties mogelijk, namelijk via het volledige publieke model, privaat of een tussenvariant. Deze opties zijn hieronder verder uitgelicht. Publiek model Publiek-privaat of Warmtegemeenschap Privaat Gemeente Westerkwartier - Volledig publiek eigenaar van het warmtenet - en verantwoordelijk voor de levering van warmte - trekkende rol vervullen in de verdere ontwikkeling - Rol voor andere publieke partijen Mogelijke andere publieke partijen: Regionaal warmtebedrijf; Waterschap Noorderzijlvest; Warmtestad (Gemeente Groningen en Waterbedrijf Groningen); Gasunie. Voordelen: Volledige controle over besluitvorming en publieke belangen (betaalbaarheid en duurzaamheid); Direct terugkerende investeringen in de lokale gemeenschap; Aansluiting op regionaal warmtenet mogelijk. Nadelen: Verhoogde operationele verantwoordelijkheden en extra (specialistische) capaciteit vereist; Gemeente Westerkwartier - stelt een private partij aan die de trekkende rol in de governance van het warmtenet vervult. - Kan zelf dan meer een faciliterende rol aannemen en sturing geven aan het grotere geheel.
- Zorgt voor het versimpelen van vergunningstrajecten en het geven van financiële steun, zodat het voor de private partij zo aantrekkelijk mogelijk wordt gemaakt. Voordelen: De gemeente kan zich richten op het vereenvoudigen van vergunningen en financiële ondersteuning bieden; Toegang tot kennis en middelen van de private sector en een betere afstemming op lokale behoeften. Nadelen: Tegenstrijdige belangen aandeelhouders (betaalbaarheid tarieven versus winstoogmerk); Aansluiting op regionaal warmtenet mogelijk complexer door afhankelijkheid publiek meerderheidsbelang. Warmtegemeenschap: - een lokaal warmtebedrijf waarbij de eindgebruikers een centrale rol hebben in de governance van het warmtenet - Deze organisatievorm stelt hen in staat zich te verenigen in een coöperatie, waarin zij gezamenlijk beslissingen nemen over belangrijke aspecten zoals het beheer van het netwerk en de vaststelling van tarieven. Gemeente Westerkwartier - Vanuit de Wcw geldt een verplichting voor 50%+1 publiek eigendom; - om de governance volledige privaat uit te besteden dient er een ontheffing te worden aangevraagd. - De ACM beoordeelt of het beoogde private warmtebedrijf geschikt kan worden bevonden voor de uitvoering en of het warmtenet voldoet aan de eisen van een 'klein' collectief warmtenet.
Mogelijke kandidaten private kandidaten: Enpuls Warmte Infra (Enexis Groep); Firan (Alliander); Eneco Warmte & Koude; Essent Warmte. Voordelen: Operationele efficiëntie en innovatie door private onderneming; Nadelen: Publieke belangen (betaalbaarheid, duurzaamheid etc.) kunnen ondergeschikt raken aan winstmaximalisatie; Uitbreiding van het warmtenet of aansluiting om een mogelijk regionaal warmtenet is complex, door eigenaarschap private partij; Mogelijk onaantrekkelijk voor private partijen door tarievenregulering en beperkte afzetmarkt (max 1500 aansluitingen).
62 De benodigde inzet van de gemeente hangt sterk af van het gekozen exploitatiemodel voor het warmtenet. Niet alleen in de beginfase – zoals het aanwijzen van een warmtekavel, het selecteren van een warmtebedrijf en het aanpassen van het omgevingsplan – speelt de gemeente een rol, maar ook in de communicatie met bewoners. Uiteindelijk beslissen de bewoners zelf of zij zich willen aansluiten op het warmtenet. Hiervoor is een aantrekkelijk aanbod vanuit de gemeente van belang, niet alleen op financieel vlak, maar ook qua plan, team en organisatievorm. Om dit proces goed te laten verlopen, zijn voldoende mensen, middelen en organisatorische capaciteit nodig. Enkele tips om bewoners actief te betrekken zijn: 1. Stel een team aan voor de buurt: stel een team samen die aansluit bij de bewoners met goede communicatieve vaardigheden; 2. Stel een plan op voor de buurt: laat bewoners meedenken aan de plannen, meer groen in de buurt, herinrichten van de straat of het koppelen van werkzaamheden tijdens de aanleg voor de behoeftes van de buurt. Hierdoor creëer je eigenaarschap bij de inwoners. 3. Bied hulp bij woningverbetering: stuur energiecoaches de straat op en geef bijvoorbeeld een workshop koken op inductie. 4. Geef bewoners vooraf, tijdens en na de aanleg van het warmtenet de mogelijkheid om direct contact op te nemen via whatsapp, mail of telefoon.
Het liefst bij één persoon die het gezicht in de wijk is. 63 Conclusie en vervolg Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de maatschappelijke kosteneffectiviteit van verschillende alternatieven voor aardgas in de buurten van de gemeente Westerkwartier, en van de score van iedere buurt op de indicatoren uit de buurtverdieping. Daarnaast geeft het inzicht in de vervolgstappen die gezet kunnen worden op basis van deze rapportage. 8.1 Conclusie rapportage In deze sectie komen de resultaten van de technische analyse en de buurtverdieping bij elkaar. Onderstaande tabel geeft de buurten van Westerkwartier weer per techniek, gerankt op nationale kosten per woningequivalent. Voor iedere buurt is daarbij ook inzicht gegeven in de indicatoren van de buurtverdieping. Bij elke buurt zijn verschillende sociale omstandigheden aan de orde, waarvan het meewegen in de prioritering afhankelijk is van de voorkeuren van de gemeente. Voor elke techniek (warmtenetten of all-electric) worden op hoofdlijnen buurtkarakteristieken besproken. Zoals aangegeven in de inleiding wordt in dit rapport geen keuze gemaakt over welke buurten voor 2030 van het aardgas af gaan of welke technieken daarbij gekozen worden. Dit rapport biedt een technische onderbouwing voor het warmteprogramma en fungeert als achtergronddocument.
De gemeente is verantwoordelijk voor dit type keuzes en maakt deze basis van verschillende invalshoeken. 8.1.1 Isolatie In alle strategieën waar in dit rapport mee gerekend is, is isolatie een belangrijke eerste randvoorwaarde. Voor oudere woningen komt vaak een labelsprong naar minimaal label D naar voren, voor nieuwere woningen gaat het om minimaal label B. Ook een sprong naar label D kan forse maatregelen vragen, en forse energiebesparing opleveren. 8.1.2 Warmtenetten met warmtepomp De inzet van warmtenetten is richting 2030 een belangrijk onderdeel van de warmtetransitie. Het gaat om een collectieve aanpak waarbij hernieuwbare warmtebronnen in de lokale omgeving benut kunnen worden voor het verwarmen van huizen. In Westerkwartier is sprake van meerdere kernen met een redelijke warmtedichtheid en van aanbod van diverse hernieuwbare warmtebronnen, zoals industriële restwarmte en aquathermie. Voor de buurten Buitengebied ten zuiden van Leek en Buitengebied Tolbert blijkt het meest goedkope warmtealternatief voor aardgas een warmtenet. Deze buurten liggen in het zuidoosten van Westerkwartier, waar de woningdichtheid relatief laag is. De buurten bevatten vooroorlogse woningen, waardoor isolatie tot minimaal label D het meest kosteneffectief is. Dit is opvallend omdat buitengebieden normaal gesproken niet rendabel worden geacht voor collectieve warmtevoorziening.
De buurten Verspreide huizen ten zuiden van Opende en Boerenstreek hebben ook een warmtenet als aardgas vrije oplossing met isolatie tot minimaal label B. De bijbehorende nationale meerkosten behoren tot de hoogste van de gemeente. Tabel 11: Resultaten per buurt met een warmtenet als voorkeursalternatief Resultaten technische analyse | Resultaten buurtverdieping Buurt | Voorkeursoptie | Huizen met | Nationale | Homogeniteit | Inwoners | met | Corporatie-bezit | Leeftijd | Percentage elektrische | meerkosten | buurt | bijstand | woningen met warmtepomp (%) | per WEQ (€/jaar) | geregistreerde zonnepanelen Buitengebied ten | ZLT-warmtenet met WKO | 99 | 793 | Hoog | Laag | Midden | Laag | Hoog zuiden van Leek | s3h Buitengebied | ZLT-warmtenet met WKO | 87 | 816 | Laag | Hoog | Midden | Laag | Laag Tolbert | s3g Bebouwde kom | ZLT-warmtenet met WKO | 70 | 1.033 | Hoog | Midden | Midden | Hoog | Midden Tolbert | s3g Rodenburg en | ZLT-warmtenet met WKO | 77 | 1.116 | Hoog | Hoog | Hoog | Midden | Hoog omgeving | s3g Buitengebied ten | ZLT-warmtenet met WKO | 47 | 1.269 | Laag | Geen data | Laag | Hoog | Laag oosten van Leek | s3e Opende-West | ZLT-warmtenet met WKO | 55 | 1.289 | Hoog | Midden | Midden | Laag | Midden s3g Grootegast | ZLT-warmtenet met WKO | 87 | 1.311 | Hoog | Midden | Hoog | Hoog | Hoog s3e Centrum Leek en | ZLT-warmtenet met WKO | 55 | 1.344 | Hoog | Midden |
Hoog | Hoog | Hoog omgeving | s3g Zuidhoorn | ZLT-warmtenet met WKO | 74 | 1.369 | Hoog | Laag | Midden | Hoog | Hoog s3e Marum | ZLT-warmtenet met WKO | 97 | 1.382 | Hoog | Midden | Hoog | Midden | Hoog s3a Verspreide | ZLT-warmtenet met WKO | 99 | 1.528 | Laag | Laag | Laag | Midden | Midden huizen ten | s3b zuiden van Opende Boerenstreek | ZLT-warmtenet met WKO | 97 | 1.920 | Hoog | Laag | Laag | Laag | Laag s3b 64 65 8.1.3 Luchtwarmtepompen Elektrische warmtepompen zijn een goed alternatief voor aardgas in buurten met relatief nieuwe woningen. De overgang op warmtepompen kent een individuele aanpak, waardoor huiseigenaren en verhuurders relatief veel vrijheid hebben in het kiezen van het moment van investeren. Het plaatsen van warmtepompen zorgt voor een toegenomen verbruik van elektriciteit in een buurt. Dit zal effecten hebben op de elektriciteitsnetten in die buurt. Bij uitvoering van deze strategie kan de netbeheerder gedetailleerdere doorrekeningen maken van de impact op het stroomnet en de mogelijke aanpassingen die nodig zijn. Meer dan de helft van de buurten die een elektrische warmtepomp als voorkeursoptie krijgen, behoren tot de duurste in Westerkwartier. Verspreide huizen in Ruigezand en Nieuwe Ruigezand kennen de hoogste nationale meerkosten voor de overstap naar een elektrische warmtepomp.
Ook wanneer de groengas-voorkeursbuurten kiezen voor hun tweede optie, blijft deze buurt de duurste van de gemeente om volledig over te schakelen op een all-electric warmtepomp. Resultaten technische analyses Buurtverdieping Buurt Voorkeursoptie Nationale meerkosten per WEQ (€/jaar) Homogenti eit buurt Inwoners met bijstand Corporatie -bezit Leeftijd Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen Diepswal Elektrische warmtepomp (lucht) 1.161 Hoog Laag Laag Midden Midden Sint Maheert Elektrische warmtepomp (lucht) 1.179 Hoog Hoog Hoog Midden Midden Buitengebied ten noorden van Zevenhuizen Elektrische warmtepomp (lucht) 1.229 Laag Laag Laag Laag Laag Verspreide huizen Zuidhorn Elektrische warmtepomp (lucht) 1.260 Laag Laag Laag Laag Midden Britil Elektrische warmtepomp (lucht) 1.313 Laag Laag Laag Laag Midden Oldekerk Elektrische warmtepomp (lucht) 1.499 Laag Laag Midden Laag Midden Nienoordsrand Elektrische warmtepomp (lucht) 1.567 Hoog Laag Laag Hoog Laag Noordwijk Elektrische warmtepomp (lucht) 1.576 Midden Laag Midden Laag Laag 66 De Wilp (gedeeltelijk) Elektrische warmtepomp (lucht) 1.583 Midden Midden Hoog Midden Midden Oldehove Elektrische warmtepomp (lucht) 1.628 Midden Laag Hoog Midden Midden Pieterzijl Elektrische warmtepomp (lucht) 1.689 Laag Laag Midden Midden Laag Verspreide huizen Ruigezand en Nieuwe Ruigezand Elektrische warmtepomp (lucht) 2.267 Hoog Midden
Laag Laag Laag 8.1.4 Hybride warmtepompen met groengas Groengas is beperkt beschikbaar tot 2030. In dit rapport is gebleken dat ondanks dat veel buurten in de gemeente Westerkwartier groengas met een hybride warmtepomp als voorkeursalternatief krijgen uit het Startanalyse. De inzet van groengas in al deze buurten voor 2030 niet realistisch is, gezien de beschikbare hoeveelheid groengas voor de gebouwde omgeving. Wel kan al worden ingezet op het isoleren van woningen en het installeren van hybride warmtepompen, anticiperend op de verhoging van het aandeel hernieuwbaar gas in het landelijke net. Veel van de huizen in de betreffende buurten zijn zeer oud met een hoog percentage energielabel E-G. Dit alternatief zorgt ervoor dat het aardgasverbruik al tot een minimum kan worden teruggebracht voordat er overgestapt wordt op duurzaamheidsmaatregelen. Deze buurten hebben in het door de Startanalyse berekende scenario voor de voorkeursoplossing relatief lage nationale meerkosten. Echter, de hoge waarschijnlijkheid van het ontbreken van klimaatneutraal gas zal de kosten verhogen. De extra kosten om over te schakelen naar een klimaatneutrale gasloze oplossing zijn minstens ongeveer 40% hoger dan de voorkeursoplossing, met een opmerkelijk verschil in Overige verspreide huizen (Grootegast) waar de kosten 50% hoger zijn.
67 Tabel 12: Resultaten per buurt met een voorkeursalternatief gebaseerd op groengas Resultaten technische analyse Resultaten buurtverdieping Buurt Voorkeursoptie Nationale meerkosten per WEQ (€/jaar) Homogeniteit buurt Inwoners met bijstand Corporatie-bezit Leeftijd Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen Nuis Hybride warmtepomp (Label D+) 932 Laag Laag Midden Midden Midden Overige verspreide huizen (Wijk 16) Hybride warmtepomp (Label D+) 978 nvt Laag Laag Laag Laag Grijpskerk Hybride warmtepomp (Label D+) 982 Midden Laag Hoog Hoog Midden Noordhorn Hybride warmtepomp (Label D+) 988 Laag Laag Midden Midden Midden Aduard Hybride warmtepomp (Label D+) 989 Hoog Laag Hoog Hoog Midden Bebouwde kom Zevenhuizen Hybride warmtepomp (Label D+) 990 Hoog Laag Midden Midden Midden Buitengebied ten westen van Zevenhuizen Hybride warmtepomp (Label D+) 999 Laag Laag Laag Laag Laag Niekerk Hybride warmtepomp (Label D+) 1.005 Midden Laag Hoog Hoog Midden Overige verspreide huizen (Grootegast) Hybride warmtepomp (Label D+) 1.025 nvt Laag Laag Laag Laag Verspreide huizen ten noorden van de Wilp Hybride warmtepomp (Label D+) 1.028 Midden Laag Midden Midden Laag Garnwerd Hybride warmtepomp (Label D+) 1.032 Laag Laag Hoog Hoog Laag 68 Jonkersvaart Hybride warmtepomp (Label D+) 1.033 Laag Laag Laag Laag Laag Ezinge Hybride warmtepomp (Label D+) 1.035 Midden Laag Hoog Hoog Laag Verspreide
huizen ten zuiden van Sebaldeburen Hybride warmtepomp (Label D+) 1.072 Midden Laag Midden Midden Laag Kommerzijl Hybride warmtepomp (Label D+) 1.076 Laag Laag Midden Midden Laag Niezijl Hybride warmtepomp (Label D+) 1.079 Laag Midden Midden Midden Laag Sebaldeburen Hybride warmtepomp (Label D+) 1.081 Midden Midden Midden Midden Laag Kornhorn Hybride warmtepomp (Label D+) 1.082 Hoog Hoog Midden Midden Laag Boerakker Hybride warmtepomp (Label D+) 1.083 Midden Laag Midden Laag Laag Buitengebied ten oosten van Zevenhuizen Hybride warmtepomp (Label D+) 1.083 Laag Laag Laag Midden Laag Bebouwde kom Enumatil Hybride warmtepomp (Label D+) 1.085 Laag Laag Midden Midden Laag Doezum Hybride warmtepomp (Label D+) 1.097 Hoog Midden Midden Laag Midden Verspreide huizen Aduard Hybride warmtepomp (Label D+) 1.097 Laag Laag Laag Midden Laag Drostinnewijk Hybride warmtepomp (Label D+) 1.108 Laag Laag Midden Midden Laag 69 Lutjegast Hybride warmtepomp (Label D+) 1.109 Midden Laag Midden Midden Laag Niebert Hybride warmtepomp (Label D+) 1.121 Laag Laag Midden Midden Laag Saaksum Hybride warmtepomp (Label D+) 1.143 Hoog Laag Midden Midden Laag Keuningwijk Hybride warmtepomp (Label D+) 1.145 Laag Laag Laag Hoog Laag Lauwerzijl Hybride warmtepomp (Label D+) 1.145 Laag Laag Midden Hoog Laag De Haspel Hybride warmtepomp (Label D+) 1.154 Midden Laag Laag Midden Laag Visvliet Hybride warmtepomp (Label
D+) 1.175 Laag Laag Laag Midden Laag Verspreide huizen Oldekerk Hybride warmtepomp (Label D+) 1.176 Laag Laag Laag Midden Laag Het Peebos Hybride warmtepomp (Label D+) 1.181 Midden Laag Laag Midden Laag Den Horn Hybride warmtepomp (Label D+) 1.192 Midden Laag Midden Hoog Laag Verspreide huizen Grijpskerk Hybride warmtepomp (Label D+) 1.193 Laag Laag Laag Midden Laag Verspreide huizen ten zuiden van Grootegast Hybride warmtepomp (Label D+) 1.200 Laag Laag Laag Hoog Laag Verspreide huizen ten noorden van Jonkersvaart Hybride warmtepomp (Label D+) 1.204 Midden Laag Laag Hoog Laag 70 Verspreide huizen in ten noordoosten Hybride warmtepomp (Label D+) 1.205 Laag Laag Laag Laag Verspreiden huizen in het noordwesten Hybride warmtepomp (Label D+) 1.208 Laag Laag Laag Laag De Haar Hybride warmtepomp (Label D+) 1.220 Laag Laag Laag Laag Feerwerd Hybride warmtepomp (Label D+) 1.233 Midden Laag Laag Laag Lucaswolde Hybride warmtepomp (Label D+) 1.235 Laag Laag Laag Laag Wilpstervaart Hybride warmtepomp (Label D+) 1.254 Laag Laag Laag Laag Opende-Oost Hybride warmtepomp (Label D+) 1.265 Laag Laag Laag Laag Verspreiden huizen Lutjegast Hybride warmtepomp (Label D+) 1.275 Laag Laag Laag Laag Verspreide huizen Ezinge Hybride warmtepomp (Label D+) 1.286 Laag Laag Laag Laag Den Ham Hybride warmtepomp (Label D+) 1.307 Midden Laag Midden Laag Niehove Hybride warmtepomp (Label D+) 1.331 Midden Laag
Laag Laag Buitengebied Enumatil Hybride warmtepomp (Label D+) 1.348 Laag Laag Laag Laag 71 8.2 Vervolgstappen voor gemeente Deze rapportage biedt de gemeente Westerkwartier aanknopingspunten voor het warmteprogramma. Ook kan met deze kwantitatieve gegevens technisch worden onderbouwd welke buurten kansrijk zijn om voor 2030 van het aardgas af te halen en welke alternatieven op technisch-economisch vlak het meest veelbelovend zijn. Om te komen tot een goede onderbouwing en uitvoering van de gemaakte keuzes over de prioritering is het belangrijk dat de gemeente de in dit rapport gepresenteerde kwantitatieve data aanvult waar nodig en daarnaast kwalitatieve gegevens verzamelt. Gemeenten hebben hier zelf goed zicht op vanuit hun lokale beleidsproces en contacten met stakeholders. In dit hoofdstuk is een aantal mogelijke vervolgstappen uitgelicht die de gemeente kan ondernemen om tot verdere inkleuring van het warmteprogramma en de daaropvolgende wijkuitvoeringsplannen te komen. Lokale uitvoerbaarheid Deze studie is gebaseerd op de geactualiseerde Startanalyse.
Voor lokale implementatie van het warmteprogramma en het vormen van wijkuitvoeringsplannen en concrete projecten zijn verschillende vervolgstappen nodig, waaronder: Het bepalen van de wenselijkheid van warmte-inkoop bij warmtebronhouders en het leggen van contacten met warmtebronhouders voor mogelijke warmte-inkoop Het concreet uitwerken van businesscases en financieringsarrangementen voor bijvoorbeeld warmtenetten Het doorrekenen van de impact van concrete ontwikkelingen op de energie- infrastructuur in buurten waar bijvoorbeeld elektrische warmtepompen worden geschakeld. Lokale koppelkansen en beleid Gemeentelijk beleid kan de warmtetransitie in buurten vergemakkelijken of bemoeilijken.
Deze analyse geeft een inschatting van de haalbaarheid van diverse warmteopties, maar nog niet van de mate waarin dit in gemeentelijk beleid past of aansluit op geplande werkzaamheden, zoals Effecten van de Maatregel 29 op de landelijke kosten per buurt Gevolgen van grondbeleid in het kader van bijvoorbeeld bodemverontreiniging, archeologische waarden of bestaande infrastructuur in de ondergrond die impact kunnen hebben op de kosten van werkzaamheden in de ondergrond; Gevolgen van buurt-specifieke omstandigheden voor de haalbaarheid van businesscases, zoals het te kiezen warmtenettracé; Koppelkansen met geplande fysieke en sociale werkzaamheden in een buurt door de gemeente en andere partijen, zoals vervanging van riolering of investeringen in de leefbaarheid van een buurt. Lokale betrokkenheid Dit rapport biedt een kwantitatieve onderbouwing van te maken keuzes in de warmtetransitie. Naast een technische opgave is de warmtetransitie ook een sociale opgave. 72 Gemeenten kunnen deze sociale opgave goed in kaart brengen en deze gebruiken als verrijking van de in dit rapport gepresenteerde informatie, denk aan: Actieve inwonerscollectieven, energiecoöperaties of verenigingen in een buurt, op het gebied van energie of andere thema’s; De algemene betrokkenheid van inwoners bij hun buurt en bij de energietransitie in het algemeen.
Zo kunnen buurten verschillen in hun bevolking: de ene buurt wil aan de voorkant meedenken en samen de handschoen oppakken; de andere zal eerst meegenomen moeten worden in de mogelijkheden om te investeren; De in dit rapport gepresenteerde opties kunnen lokaal mogelijk op politieke of maatschappelijke weerstand stuiten. Hoe hiermee om te gaan, is uiteraard een keuze aan de gemeente zelf. 73 Bronnenlijst CBS (2024). Kerncijfers buurten en buurten 2024. Kerncijfers buurten en buurten 2024 | CBS. CBS (2025). Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio. StatLine - Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio Enexis (2025). Opendata set Open Data | Enexis Netbeheer Gasunie (2019). Waterstof: scenario’s voor vraag en aanbod. https://www.gasunie.nl/expertise/waterstof/scenarios-voor-vraag-en-aanbod- waterstof/$4229/$4230 Klimaatmonitor Rijkswaterstaat (z.j.). https://klimaatmonitor.databank.nl/ PBL (2025). Toelichting Leidraad Warmte. Home | Startanalyse aardgasvrije buurten RVO (2018). Warmteatlas. https://rvo.b3p.nl/viewer/app/Warmteatlas/v2 Stedin (2020). Working paper: waterstof in de gebouwde omgeving. https://www.stedin.net/-/media/project/online/files/duurzaamheid-en-innovatie/waterstof- workingpaper.pdf STOWA (2025). Potentiekaart aquathermie.
https://warmingup.geoapps.nl/#8f8334e5-9aaa-4d2e-ad9b-ffefb02888e1 VNG & Kadaster (2021). Wijkpaspoort gemeente Westerkwartier. https://wijkpaspoort.vng.nl/?admin=GM0047 74 Bijlagen 10.1 Aanvullende kaarten 10.1.1 Energielabels woningen Westerkwartier De volledige kaart van de gemeente westerkwartier met energielabels op pandniveau voor de woningbouw is hieronder weergeven.
75 10.1.2 Gebruiksfunctie utiliteitsgebouwen
76 Colofon Project WTCG-actielijn 1: Verrijken lokale data en analyse, deelrapportage gemeente Westerkwartier Datum oplevering 1 augustus 2025 Opdrachtgever Gemeente Westerkwartier Opdrachtnemer Warmte Transitie Centrum Groningen (WTCG) Martinikerkhof 12 | 9712 JG Groningen Meer informatie over het WTCG? info@wtcgroningen.nl | www.wtcgroningen.nl