CConstaterende datWesterkwartier
Koppel je AI →
Document · PDF

202-02 bijlage 1 Mobiliteitsverkenning Westzijde - Rapportage Fase A (versie 3 juli 2026)

Raadsvergadering 21 oktober 2026, gemeente WesterkwartierBij agendapunt: Lijst Ingekomen Stukken16.909 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Mobiliteitsverkenning Westzijde provincie Groningen Tussenrapportage Fase A: Foto van het gebied 3 juli 2026

2/55 Datum: 3-7-2026 Auteurs: Paul Plazier, Jeroen Bekink, Mervin Rozema, Mark Hecker (Sweco) In samenwerking met: Coverfoto: Kernteam Mobiliteitsverkenning Westzijde: Jolanda Buursma (Gemeente Westerkwartier) Bart Bouma, Geert-Jan Goedhart, Anneke Span (Provincie Groningen) Expertteam Mobiliteitsverkenning Westzijde: Beleidsadviseurs domeinen mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling van de Gemeente Westerkwartier en Provincie Groningen. Tomas Dillema 3/55 Samenvatting De westzijde van de provincie Groningen staat richting 2040 voor een samenhangende ruimtelijke en mobiliteitsopgave. Woningbouw, economische ontwikkeling, veranderingen in de voorzieningenstructuur, vergrijzing, huishoudensgroei en maatschappelijke ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie en de energietransitie werken door in de toekomstige mobiliteitsvraag. Tegelijkertijd blijft het gebied sterk verweven met de bestaande ruimtelijke structuur: een netwerk van grotere en kleinere kernen, een sterke relatie met de stad Groningen en een mobiliteitssysteem dat in belangrijke mate leunt op de A7, de N355, de spoorlijn Groningen–Leeuwarden en het onderliggende netwerk van provinciale en lokale verbindingen. De provincie Groningen en de gemeente Westerkwartier voeren daarom gezamenlijk de Mobiliteitsverkenning Westzijde uit.

De verkenning brengt bestaande kennis, eerdere deelstudies, ruimtelijke ontwikkelingen en mobiliteitsvraagstukken samen tot één gedeeld e n integraal beeld richting 2040. Daarmee wordt ook invulling gegeven aan de door Provinciale Staten behandelde motie 207 – “Ring West, wat is het best?”, waarin aandacht wordt gevraagd voor het regionale verkeer tussen het Westerkwartier en de stad Groningen en het doorgaande verkeer van en naar verder weg. Voorliggende rapportage vormt het resultaat van Fase A: de foto van het gebied. In deze fase zijn de huidige situatie (2025), trends en ontwikkelingen, het autonome referentiebeeld 2040, ruimtelijke kenmerken, lopende initiatieven en toekomstscenario’s in samenhang beschouwd. De rapportage vormt daarmee het gezamenlijke vertrekpunt voor Fase B, waarin knelpunten en aandachtspunten op het gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid worden onderzocht. Voor de analyse is gebruikgemaakt van een geactualiseerd multimodaal verkeersmodel voor Westerkwartier: Groninger Verkeersmodel (GroVem) Westerkwartier. Het basisjaar 2025 is geactualiseerd en gekalibreerd op basis van beschikbare tellingen, verkeersdata en gebiedskennis.

Het model vormt een realistische en plausibele weergave van de huidige verkeerssituatie en is geschikt als uitgangspunt voor het opbouwen van de autonome situatie 2040 en de verdere multimodale analyse van toekomstscenario’s. De modeluitkomsten worden in het vervolg steeds gecombineerd met tellingen, beleidsinzichten, gebiedskennis en expert judgement. De huidige situatie laat een gebied zien met een verspreide kernenstructuur en een sterke oriëntatie op de stad Groningen. De gemeente Westerkwartier telt 41 woonkernen. Leek/Tolbert, Zuidhorn, Marum, Grootegast en Grijpskerk vervullen een belangrijke rol binnen de kernenstructuur. De auto is in de huidige situatie dominant: het verkeersmodel laat voor het basisjaar 2025 circa 165.000 autoritten per werkdag zien, tegenover circa 54.000 fietsritten en circa 9.000 OV-ritten. Fiets en openbaar vervoer zijn vooral kansrijk op specifieke relaties, zoals tussen kernen, richting onderwijsvoorzieningen, op kortere afstanden en op verbindingen met sterke fiets- of OV-infrastructuur. De trends richting 2040 laten zien dat de mobiliteitsopgave niet alleen wordt bepaald door groei, maar vooral door de manier waarop groei ruimtelijk landt. Woningbouw, huishoudensverdunning, vergrijzing, studie- en werkpendel, voorzieningenconcentratie en veranderend mobiliteitsgedrag, beïnvloeden samen de toekomstige verplaatsingspatronen.

De auto blijft belangrijk, maar de betekenis van fiets, e-bike, openbaar vervoer, ketenmobiliteit en nabijheid neemt toe. Tegelijkertijd vragen kwetsbare groepen, landbouwverkeer, klimaatbestendigheid en de bereikbaarheid van voorzieningen om nadrukkelijke aandacht in het vervolg. Het autonome referentiebeeld 2040 laat zien hoe de Westzijde zich ontwikkelt op basis van ‘harde’ plannen en autonome ontwikkelingen. In dit referentiebeeld groeit de gemeente Westerkwartier van 64.800 naar circa 67.900 inwoners en van 27.500 naar circa 31.300 huishoudens. De woningbouw concentreert zich vooral in en rond bestaande kernen, met de 4/55 grootste groei in Leek/Tolbert en Zuidhorn. Ook de ontwikkeling van de Westflank van Groningen, met circa 11.000 woningen aan de westzijde van de stad, kan de ruimtelijke en functionele relatie tussen Westerkwartier en Groningen verder versterken. De hoofd structuur van het mobiliteitsnetwerk verandert echter niet fundamenteel. De A7, N355, spoorlijn Groningen–Leeuwarden en de belangrijkste bus- en fietsverbindingen blijven bepalend voor het functioneren van het gebied. De ruimtelijke kenmerken van de Westzijde laten zien dat de ontwikkelruimte richting 2040 niet onbeperkt is. Bodem, water, landschap, natuur, landbouw, recreatie, bebouwing en infrastructuur bepalen mede waar ontwikkelingen kansrijk zijn en waar beperkinge n of aandachtspunten optreden.

Met name natte bodems, waterbergingsgebieden, natuurwaarden, open landschappen, houtsingelstructuren en bestaande barrières zijn relevant voor de inpassing van toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en mobiliteitsoplossingen. Tegelijkertijd bieden grotere kernen, bestaande fiets- en recreatieve routes, groenblauwe structuren en de A7-corridor aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling. Naast harde plannen zijn ook lopende initiatieven en ‘zachte’ plannen geïnventariseerd. Het gaat om ruimtelijke ontwikkelingen en mobiliteitsmaatregelen waarover nog geen formele besluitvorming heeft plaatsgevonden, nog onvoldoende zicht is op financiële borging of waarvan de exacte invulling nog onvoldoende vastligt. Zachte ruimtelijke plannen, zoals woningbouw, werklocaties en voorzieningen, kunnen worden benut als bouwstenen voor de toekomstscenario’s. Zachte mobiliteitsmaatregelen maken geen onderdeel uit van het autonome referentiebeeld en worden in deze fase ook uitdrukkelijk nog niet als scenario- input gebruikt, maar zullen in Fase C aan bod komen als mogelijke oplossingsrichtingen binnen ontwikkelscenario’s. Om de onzekerheden richting 2040 gestructureerd te verkennen, zijn op basis van de Ruimtelijke Verkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving drie toekomstscenario’s opgesteld voor de Westzijde.

De scenario’s zijn geen voorspellingen of bestuurlijke voorkeuren, maar analytische toekomstbeelden waarmee de hoeken van het speelveld in beeld worden gebracht. Ze worden in de volgende fasen gebruikt om de robuuste en scenario-specifieke knelpunten en aandachtspunten op gebied van mobiliteit en leefbaarheid te destilleren. Het scenario Economische A7-corridor verkent een toekomst waarin groei zich vooral concentreert rond de A7, Leek/Tolbert, bedrijventerreinen en economisch goed ontsloten locaties. Het scenario Groenblauwe nabijheid verkent een toekomst waarin bodem, water, natuur, landschap, nabijheid en duurzame mobiliteit sterker sturend zijn voor ruimtelijke ontwikkeling. Het scenario Sterke dorpen en regionale netwerken verkent een toekomst waarin groei meer gespreid, lokaal ingebed en dorpsgericht plaatsvindt. Fase A laat daarmee zien dat de toekomstige mobiliteitsopgave in de Westzijde niet los kan worden gezien van ruimtelijke keuzes. Vooral de spreiding van wonen, werken en voorzieningen bepaalt waar mobiliteitsdruk zal ontstaan en welke alternatieven kansrijk zijn. Nu deze in beeld zijn gebracht zal in Fase B het autonome referentiebeeld 2040 en de toekomstscenario’s worden gebruikt om knelpunten en aandachtspunten in beeld te brengen.

Daarbij wordt onderzocht welke opgaven robuust zijn over meerdere scenario ’s heen en welke opgaven vooral samenhangen met specifieke ruimtelijke keuzes of groeipatronen. De resultaten van Fase B vormen vervolgens de basis voor Fase C, waarin mogelijke oplossingsrichtingen en ontwikkelscenario’s worden opgesteld en beoordeeld. Inhoudsopgave 1 | Inleiding ......................................................................................................................... 7 1.1 | Aanleiding ............................................................................................................ 7 1.2 | Doel van deze rapportage ................................................................................... 8 1.3 | Fasering van de mobiliteitsverkenning ................................................................ 8 1.4 | Scope en afbakening .......................................................................................... 9 1.5 | Onderzoeksvraag en hoofdthema’s .................................................................. 11 1.6 | Participatie ......................................................................................................... 13 1.7 | Gezamenlijk vertrekpunt ...................................................................................

13 1.8 | Leeswijzer ......................................................................................................... 14 2 | Huidige situatie (2025) ................................................................................................ 15 2.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 15 2.2 | Modelbasis: GroVem Westerkwartier ............................................................... 15 2.3 | Actualisatie en kalibratie basisjaar 2025 ........................................................... 15 2.4 | Huidig mobiliteitsbeeld ...................................................................................... 17 2.5 | Aandachtspunten in het gebruik verkeersmodel ............................................... 18 2.6 | Betekenis voor de mobiliteitsverkenning ........................................................... 19 3 | Trends & ontwikkelingen ............................................................................................. 20 3.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 20 3.2 | Ontwikkelingen ..................................................................................................

20 3.3 | Overkoepelend beeld ........................................................................................ 22 3.4 | Betekenis voor de mobiliteitsverkenning ................................ | ........................... 23 4 | Autonome situatie 2040 ............................................................................................... 24 4.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 24 4.2 | Ruimtelijk beeld 2040 ........................................................................................ 24 4.3 | Mobiliteitsnetwerk 2040 ..................................................................................... 26 4.4 | Mobiliteitsbeeld 2040 ........................................................................................ 27 4.5 | Betekenis voor de mobiliteitsverkenning ........................................................... 27 5 | Ruimtelijke kenmerken ................................................................................................ 28 5.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 28 5.2 | Ruimtelijke kenmerken ......................................................................................

28 5.3 | Beperkende en versterkende kenmerken ......................................................... 31 5.4 | Betekenis voor de mobiliteitsverkenning ........................................................... 31 6 | Lopende initiatieven..................................................................................................... 33 6.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 33 6.2 | Uitgangspunten en afbakening ......................................................................... 33 6.3 | Overzicht zachte plannen .................................................................................. 33 6.4 | Status en onzekerheden ................................................................................... 34 6.5 | Betekenis voor het vervolg ................................................................................ 34 7 | Toekomstscenario’s..................................................................................................... 35 7.1 | Inleiding en doel ................................................................................................ 35 7.2 | Werken met toekomstscenario’s .......................................................................

35 7.3 | Uitgangspunten en afbakening ......................................................................... 35 7.4 | Drie toekomstscenario’s voor de Westzijde ...................................................... 36 7.4.1 | Toekomstscenario 1 – Economische A7-corridor ................................. 36 7.4.2 | Toekomstscenario 2 – Groenblauwe nabijheid .................................... 37 7.4.3 | Toekomstscenario 3 – Sterke dorpen en regionale netwerken ............ 38 5/55 6/55 7.5 Vergelijking en duiding ...................................................................................... 38 7.6 Betekenis voor Fase B ...................................................................................... 40 8 Doorkijk ........................................................................................................................ 41 8.1 Kerninzichten fase A ......................................................................................... 41 8.2 Vervolg .............................................................................................................. 41 Bijlagen .................................................................................................................................. 42 7/55 1 Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de aanleiding, het doel en de afbakening van de Mobiliteitsverkenning Westzijde.

Ook wordt toegelicht hoe de verkenning is opgebouwd, welke hoofdthema’s centraal staan en hoe deze rapportage zich verhoudt tot achterliggende deelproducten van Fase A. 1.1 Aanleiding De westzijde van de provincie Groningen staat voor een samenhangende ruimtelijke en mobiliteitsopgave. In het gebied komen richting 2040 woningbouw, economische ontwikkeling, veranderingen in voorzieningenstructuur en grote maatschappelijke transities samen. Ook ontwikkelingen op het gebied van energie, klimaat, natuur, landbouw en regionale bereikbaarheid werken door in de toekomstige mobiliteitsvraag. Tegelijkertijd is het mobiliteitssysteem in de Westzijde sterk verweven met de bestaande ruimtelijke structuur. De gemeente Westerkwartier bestaat uit een netwerk van grotere en kleinere kernen, met een sterke functionele relatie met de stad Groningen en omliggende centra. De A7, de N355, de spoorverbinding Groningen-Leeuwarden en het onderliggende netwerk van provinciale en lokale wegen, fietsverbindingen en openbaar vervoer vormen samen de dragers van het mobiliteitssysteem. De vraag is in hoeverre deze structuur ook richting 2040 voldoende robuust, veilig en leefbaar blijft. De afgelopen jaren zijn voor afzonderlijke corridors, knooppunten, kernen en projecten al verschillende onderzoeken uitgevoerd.

Deze studies leveren waardevolle inzichten op maar zijn nog niet volledig in samenhang beschouwd. Daardoor ontbreekt nog een (gedeeld) integraal beeld van het huidige en toekomstige functioneren van het mobiliteitssysteem in relatie tot de ruimtelijke ontwikkeling van de Westzijde. Met deze verkenning wordt bovendien ook invulling gegeven aan de door Provinciale Staten aangenomen motie 207 – Ring West, wat is het best? In deze motie wordt opgeroepen om bij de ontwikkeling van het provinciaal mobiliteitsplan nadrukkelijk aandacht te besteden aan de opgaven en ontwikkelingen rond het regionale verkeer tussen het Westerkwartier en de stad Groningen en het doorgaande (vracht)verkeer van en naar verder weg. De provincie Groningen en de gemeente Westerkwartier voeren daarom gezamenlijk de Mobiliteitsverkenning Westzijde uit. Deze verkenning brengt de ruimtelijke en mobiliteitsopgave richting 2040 in beeld. Het doel is om een gedeelde en navolgbare basis te leggen voor toekomstige keuzes over bereikbaarheid, verkeersveiligheid, verkeersleefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Voorliggende rapportage vormt het resultaat van Fase A van deze verkenning: de “foto van het gebied”.

In deze fase worden de huidige situatie, de autonome ontwikkeling richting 2040, relevante trends en ontwikkelingen, ruimtelijke kenmerken, zachte plannen en toekomstscenario’s samengebracht tot één integraal vertrekpunt voor het vervolg. 8/55 1.2 Doel van deze rapportage Het doel van deze rapportage is het vaststellen van het integraal en gedeeld referentiebeeld van de Westzijde van de provincie Groningen richting 2040. Dit referentiebeeld maakt inzichtelijk hoe het gebied en het mobiliteitssysteem zich ontwikkelen op basis van de huidige situatie, vastgestelde ontwikkelingen en relevante trends. En vormt hiermee de basis voor het vaststellen van knelpunten nu en in de toekomst. De rapportage heeft drie functies: • Ten eerste brengt zij de belangrijkste bouwstenen voor de mobiliteitsverkenning samen. Het gaat om het basisjaar, trends en ontwikkelingen, de autonome situatie in 2040, ruimtelijke kenmerken, zachte plannen en toekomstscenario’s. Deze bouwstenen zijn uitgewerkt in deelproducten A1 tot en met A6 en worden in deze rapportage samengebracht. • Ten tweede maakt de rapportage onderscheid tussen wat vaststaat, wat waarschijnlijk is en wat onzeker blijft. De autonome situatie 2040 vormt het referentiebeeld op basis van harde plannen en autonome ontwikkelingen.

De toekomstscenario’s verkennen verschillende mogelijke toekomstbeelden voor wonen, werken, voorzieningen en mobiliteitsgedrag. Daarmee wordt zichtbaar binnen welke bandbreedte de mobiliteitsopgave zich richting 2040 kan ontwikkelen . De lijst met harde plannen is opgenomen in Bijlage 1, de zachte plannen in Bijlage 2. • Ten derde vormt deze rapportage de basis voor Fase B van de mobiliteitsverkenning. In die fase wordt onderzocht welke knelpunten ontstaan op het gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid. Daarbij wordt ook gekeken naar de samenhang tussen lokale en regionale vraagstukken en naar de vraag welke opgaven robuust zijn over meerdere toekomstscenario’s heen. Door in deze fase de randvoorwaarden en kaders vast te stellen ontstaat een gedeeld vertrekpunt en wordt voorkomen dat in latere fases discussie ontstaat over (model)uitgangspunten. Deze rapportage doet nog geen uitspraken over oplossingsrichtingen of maatregelpakketten. Die komen aan bod in Fase C, waarin mogelijke oplossingsrichtingen en ontwikkelscenario’s worden uitgewerkt en beoordeeld, passend bij het beeld van knelpunten in Fase B. 1.3 Fasering van de mobiliteitsverkenning De mobiliteitsverkenning is opgebouwd uit drie fasen: In Fase A wordt de foto 2040 van het gebied opgesteld.

Deze fase brengt de huidige situatie, trends en ontwikkelingen, ruimtelijke kenmerken, harde en zachte plannen en toekomstscenario’s samen. Het resultaat is een gedeeld vertrekpunt voor het vervolg van de verkenning. In Fase B worden de in Fase A geïdentificeerde autonome ontwikkelingen en toekomstscenario’s gebruikt om knelpunten en aandachtspunten te analyseren. Daarbij wordt gekeken naar bereikbaarheid, verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid. De analyse maakt inzichtelijk welke opgaven zich in meerdere scenario’s terugkomen en welke juist afhankelijk zijn van specifieke (ruimtelijke of economische) ontwikkelrichtingen. In fase C worden mogelijke oplossingsrichtingen en ontwikkelscenario’s opgesteld en beoordeeld. In deze fase worden maatregelen in samenhangende pakketten beschouwd, inclusief de zachte mobiliteitsmaatregelen die in Fase A nog niet als onderdeel van de toekomstscenario’s zijn meegenomen. Gezamenlijk geeft dit een beeld van de huidige en toekomstige mobiliteitsopgave in de Westzijde, zodat in het vervolg onderbouwde keuzes kunnen worden gemaakt over passende oplossingsrichtingen en maatregelpakketten. 9/55 Binnen Fase A zijn verschillende deelproducten opgesteld die gezamenlijk de basis vormen voor deze eindrapportage van Fase A. De deelproducten hebben elk een eigen functie, maar zijn inhoudelijk met elkaar verbonden.

Samen beschrijven zij het vertrekpunt, de autonome ontwikkeling, de relevante onzekerheden en de scenario’s voor het vervolg van de mobiliteitsverkenning. Ondersta ande tabel geeft per product de functie en samenhang weer. Product Functie Samenhang Startnotitie Gezamenlijk vertrekpunt: scope, onderzoeksvragen, beleidskaders, eerdere studies en proceslogica vastleggen. Basis voor A1 t/m A6; borgt dat alle deelproducten vanuit dezelfde opgave, afbakening en hoofdthema’s werken. Huidige situatie (Deelproduct A1) Beschrijft basisjaar 2025 en modelbasis: huidige mobiliteitssituatie, netwerk, SEG- data en toepasbaarheid GroVem. Input voor A3 en Fase B; bepaalt hoe huidige situatie, autonome situatie en toekomstscenario’s modelmatig worden vergeleken. Trends en ontwikkelingen (Deelproduct A2) Duidt trends en ontwikkelingen richting 2040 die mobiliteitsvraag en ruimtelijke ontwikkeling beïnvloeden. Voedt A3 en A6; verklaart welke autonome ontwikkelingen en onzekerheden relevant zijn voor referentiebeeld en scenario’s. Autonome situatie 2040 (Deelproduct A3) Beschrijft Autonoom 2040: referentiebeeld op basis van harde plannen en autonome ontwikkelingen. Basis voor A6 en Fase B; alle toekomstscenario’s en knelpuntenanalyses worden hiertegen afgezet.

Ruimtelijke kenmerken (Deelproduct A4) Inventariseert ruimtelijke kenmerken: bodem, water, landschap, natuur, landbouw, recreatie, bebouwing en barrières. Voedt A5 en A6; bepaalt waar ontwikkelingen kansrijk, kwetsbaar of ruimtelijk beperkt zijn. Zachte plannen (Deelproduct A5) Inventariseert lopende initiatieven: nog niet-vastgestelde ruimtelijke en mobiliteitsontwikkelingen. Voedt A6; zachte mobiliteitsmaatregelen komen aan bod in ontwikkelscenario’s in Fase C. Toekomstscenario’s (Deelproduct A6) Werkt toekomstscenario’s uit: onderscheidende ruimtelijke ontwikkelrichtingen voor 2040. Bouwt op A1, A2, A3, A4 en A5; vormt directe input voor de modeldoorrekening en knelpuntenanalyse in Fase B. Eindrapportage Fase A Synthese: foto van het gebied, referentiebeeld en scenario’s vastleggen. Bundelt Startnotitie en A1 t/m A6; besluitvormingsproduct en vertrekpunt voor Fase B. 1.4 Scope en afbakening Geografische afbakening De mobiliteitsverkenning richt zich primair op de westzijde van de provincie Groningen. Het onderzoeksgebied wordt gevormd door de grenzen van de gemeente Westerkwartier. Daaromheen wordt een breder invloedsgebied onderscheiden, bestaande uit omliggende gemeenten en regionale verbindingen die van invloed zijn op het functioneren van het mobiliteitssysteem (Figuur 1).

10/55 Figuur 1: Onderzoeksgebied (gemeentegrens Westerkwartier, doorgetrokken blauwe lijn) en invloedsgebied (stippellijn). Deze afbakening maakt het mogelijk om gerichte analyses uit te voeren binnen het onderzoeksgebied en oog te houden voor relevante ontwikkelingen in het invloedsgebied. Ontwikkelingen buiten het invloedsgebied worden betrokken voor zover deze substantiële invloed hebben op verkeersstromen, bereikbaarheid, netwerkbelasting of ruimtelijke ontwikkeling binnen de Westzijde. Hierbij gaat het onder meer om ontwikkelingen in de stad Groningen, de Regio Groningen-Assen, Midden-Groningen, Noordenveld, provincie Friesland en overige omliggende gebieden. Afbakening in tijd De analyse gaat uit van basisjaar 2025 en een toekomsthorizon van 2040. Het basisjaar geeft een actueel beeld van de huidige situatie. De horizon van 2040 maakt het mogelijk om de structurele ontwikkeling van mobiliteit, ruimtelijke functies en bereikbaarheid te beoordelen. Waar relevant worden bredere toekomstverkenningen, zoals scenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), vertaald naar deze tijdshorizon. De PBL-scenario’s hebben een horizon van 2050.

In deze mobiliteitsverkenning worden de onderliggende ontwikkellogica’s vertaald naar 2040; 2050 valt buiten de scope van het onderzoek en ligt, gezien de grotere onzekerheid over ruimtelijke en mobiliteitsontwikkelingen, te ver buiten de voor deze verkenning gekozen analysehori zon. Abstractieniveau De mobiliteitsverkenning richt zich op het functioneren van het mobiliteitssysteem op netwerkniveau. De analyse concentreert zich op hoofdstructuren, corridors, knooppunten en verbindingen tussen kernen. Er wordt niet ingezoomd op het ontwerp van individuele straten of kruispunten, tenzij deze bepalend zijn voor het functioneren van het netwerk als geheel. Verkeersleefbaarheid wordt in deze fase eveneens op netwerkniveau beschouwd. Dat betekent dat wordt gekeken naar verkeersstromen, verkeersdruk, mogelijke effecten op dorpen en routes, oversteekbaarheid en verblijfskwaliteit. Modelanalyses worden daarbij aangevuld met beleidsinzichten, gebiedskennis en expert judgement. De verkenning is nadrukkelijk multimodaal. Mobiliteit wordt beschouwd vanuit de samenhang tussen lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit, ketenmobiliteit en auto (ook bekend als het STOMP- principe). Daarmee wordt voorkomen dat de analyse zich beperkt tot uitbreiding van weginfrastructuur en

11/55 ontstaat ruimte voor een integrale afweging tussen verschillende typen maatregelen. Waar van toepassing wordt ook rekening gehouden met flankerend beleid (parkeren) en maatregelen ten aanzien van gedragsbeïnvloeding. Karakter van de verkenning Deze studie heeft het karakter van een strategisch en richtinggevende verkenning. De verkenning brengt op hoofdlijnen in beeld welke ontwikkelingen, onzekerheden en mobiliteitsvraagstukken relevant zijn richting 2040. De resultaten vormen daarmee een inhoudelijke basis voor bestuurlijke en ambtelijke afwegingen in latere fasen. Het doel is niet om komen tot definitieve ontwerpen, tracékeuzes of uitvoeringsbesluiten. Ook besluitvorming over daadwerkelijke realisatie van oplossingen maakt van deze studie geen onderdeel uit. 1.5 Onderzoeksvraag en hoofdthema’s Hoofd- en onderzoeksvragen De centrale vraag van de mobiliteitsverkenning is in hoeverre het mobiliteitssysteem in de Westzijde richting 2040 voldoende robuust, veilig, leefbaar en toekomstbestendig is, gegeven de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen in en rond het gebied. In de uitvraag zijn verschillende onderzoeksvragen benoemd die in de verkenning worden onderzocht.

Deze vragen gaan over: • De mogelijke bijdrage van een verbinding tussen de N979 en de A7 aan de verkeersafwikkeling in de Westzijde; • De huidige en toekomstige functie en inrichting van de N388; • De actualiteit van het eindbeeld voor de N355 Nieuwklap–Zuidhorn en de bereikbaarheid van het gebied tussen Zuidhorn en de A7; • De toegevoegde waarde van een nieuwe fietsverbinding tussen Zuidhorn en Leek; • Bestaande en toekomstige verkeersveiligheidsknelpunten voor fietsers en automobilisten; • De barrièrewerking van de A7 voor het fietsverkeer; • De gevoeligheid van wegen en dorpen voor sluipverkeer; • Het mogelijke effect van betere OV-verbindingen, waaronder de verbinding tussen Zuidhorn, Groningen Hoofdstation en Zernike; • Het mogelijke effect van een verbinding tussen de N355 en de A7; • De toekomstvastheid van de A7-aansluitingen in de Westzijde. De onderzoeksvragen raken aan verschillende onderdelen van het mobiliteitssysteem, maar hangen inhoudelijk sterk met elkaar samen. Daarom worden zij in de mobiliteitsverkenning niet als losse projecten beschouwd, maar als onderdeel van één integrale netwerk- en gebiedsopgave. De onderzoeksvragen uit de Mobiliteitsverkenning zijn in Figuur 2 op kaart zichtbaar. Op de kaart zijn daarnaast de belangrijkste actuele ontwikkellocaties voor woningen en bedrijventerreinen weergegeven.

Ook zijn ontwikkelingen opgenomen die op termijn van grote invloed kunnen zijn op de ruimtelijke en mobiliteitsontwikkeling van het gebied, zoals de Lelylijn, het munitiedepot in het Lauwersmeergebied en de 380 kV-verbinding. Om de vraagstukken in samenhang te kunnen analyseren is de mobiliteitsverkenning opgebouwd rond drie hoofdthema’s. 12/55 Figuur 2 - De onderzoeksvragen (A-J), actuele woningbouw- en bedrijventerreinontwikkelingen en (mogelijke) lange termijnontwikkelingen op kaart weergeven. Hoofdnetwerk en robuustheid Binnen dit thema staat de vraag centraal in hoeverre het bestaande hoofdnetwerk toekomstbestendig is. De aandacht gaat uit naar de belangrijkste corridors, aansluitingen en knooppunten, waaronder de A7 en de provinciale N-wegen. De kernvraag is of het huidige netwerk voldoende robuust is om de toekomstige

13/55 mobiliteitsstromen op te vangen, en waar eventuele aanpassingen of aanvullende verbindingen nodig kunnen zijn. Duurzame mobiliteit Dit thema richt zich op de rol van lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en ketenmobiliteit. De vraag is in hoeverre deze modaliteiten kunnen bijdragen aan een beter functionerend mobiliteitssysteem en aan het beperken van de groei van autoverkeer. Daarbij gaat het onder meer om de kwaliteit van het fietsnetwerk, de rol van OV-corridors en hubs, de barrièrewerking van infrastructuur en bereikbaarheid van voorzieningen zonder auto. Leefbaarheid en verkeersveiligheid Het derde thema richt zich op de impact van mobiliteit op dorpen, kernen en de leefomgeving. Bereikbaarheid wordt hierbij nadrukkelijk in samenhang beschouwd met verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid. Aandachtspunten zijn onder meer verkeersveiligheid op hoofdwegen en in dorpen, sluipverkeer, landbouwverkeer, oversteekbaarheid, kwetsbare verkeersdeelnemers en de kwaliteit van de leefomgeving. Deze drie thema’s vormen gezamenlijk het kader voor de analyse in Fase B en de beoordeling van oplossingsrichtingen in Fase C. 1.6 Participatie In overeenstemming met het participatieplan is de Mobiliteitsverkenning Westzijde ingericht als een gezamenlijk en zorgvuldig proces.

Inhoudelijk wordt het onderzoek begeleid door een kernteam , een expertteam en een begeleidingsgroep en uitgevoerd door adviesbureau Sweco. Daarnaast worden stakeholders betrokken via een klankbordgroep en is de leefbaarheidsadviseur van de gemeente Westerkwartier de verbindende schakel met dorpsbelangen. Voor bredere informatievoorziening is een externe projectwebsite1 ingericht, waarop de provincie Groningen informatie deelt over de aanleiding, aanpak en voortgang van de mobiliteitsverkenning. De begeleidingsgroep geeft de stukken vrij voor besluitvorming. De besluitvorming over de mobiliteitsverkenning ligt bij het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Westerkwartier. Fase C wordt vastgesteld door Provinciale Staten en de gemeenteraad van Westerkwartier. De mobiliteitsverkenning leidt niet direct tot besluiten over de uitvoering van projecten of programma’s. Het resultaat van Fase C is een overzicht van mogelijke oplossingsrichtingen voor de in Fase B geïdentificeerde knelpunten. Per oplossingsrichting wordt op hoofdlijnen beschreven wat deze inhoudt, wat de indicatieve kosten zijn en welke mogelijkheden voor financiële dekking worden gezien. Het daadwerkelijk regelen van financiële dekking maakt geen onderdeel uit van deze verkenning.

Op basis van de uitkomsten kunnen de colleges besluiten om vervolg te geven aan specifieke opgaven, bijvoorbeeld door een programma of project op te starten, nader onderzoek te doen of beleid te ontwikkelen. Eventuele vervolgtrajecten kennen vervolgens hun eigen procedures, participatie en inspraakmomenten. 1.7 Gezamenlijk vertrekpunt Uit beleidskaders, eerdere studies en deelproducten van Fase A komt een duidelijk gedeeld vertrekpunt naar voren. De Westzijde vraagt om een integrale benadering waarin bereikbaarheid, verkeersveiligheid, verkeersleefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit in samenhang worden beschouwd. Mobiliteit is meer dan een zelfstandig vraagstuk en hangt direct samen met woningbouw, economische ontwikkeling, voorzieningen, landschap, bodem, water, natuur en regionale bereikbaarheid. 1 https://www.provinciegroningen.nl/projecten/mobiliteitsverkenning-westzijde/ 14/55 Tegelijkertijd is sprake van een onderzoeksgebied met sterke afhankelijkheden. De relatie met de stad Groningen blijft belangrijk voor werk, onderwijs en specialistische voorzieningen. De hoofdstructuur van het netwerk wordt gedragen door een beperkt aantal corridors. De ruimtelijke spreiding van kernen en voorzieningen zorgt ervoor dat de auto een belangrijke rol blijft spelen, terwijl fiets, openbaar vervoer en ketenmobiliteit op specifieke relaties juist kansrijker worden.

De meerwaarde van deze rapportage is dat de beschikbare inzichten worden samengebracht tot één gedeeld beeld. Daarmee ontstaat een navolgbare basis voor de volgende stap: het bepalen van knelpunten, aandachtspunten en mobiliteitsvraagstukken in Fase B. 1.8 Leeswijzer In deze rapportage zijn de belangrijkste bevindingen uit de deelproducten A1 tot en met A6 samengebracht en bestuurlijk geduid. Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie en de modelmatige basis voor de mobiliteitsverkenning. Hoofdstuk 3 gaat in op relevante trends en ontwikkelingen richting 2040. Hoofdstuk 4 beschrijft de autonome situatie in 2040 op basis van autonome ontwikkelingen en harde plannen. Hoofdstuk 5 behandelt de ruimtelijke kenmerken van het gebied en de betekenis daarvan voor ontwikkelruimte en mobiliteit. Hoofdstuk 6 geeft een overzicht van de zachte plannen en onzekerheden die relevant zijn voor het vervolg. Hoofdstuk 7 beschrijft de toekomstscenario’s waarmee de bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen richting 2040 wordt verkend. Hoofdstuk 8 sluit af met de belangrijkste inzichten uit Fase A en de doorkijk naar Fase B. Detailinformatie, zoals plannenlijsten en kwantitatieve aannames ten behoeve van de toekomstscenario’s, zijn opgenomen in de bijlagen. De volledige technische uitwerking en onderbouwing is terug te vinden in de afzonderlijke deelproducten.

15/55 2 Huidige situatie (2025) 2.1 Inleiding en doel Dit hoofdstuk beschrijft de huidige situatie in de Westzijde van de provincie Groningen en de modelmatige basis voor de mobiliteitsverkenning. Het basisjaar 2025 vormt het vertrekpunt voor de analyse van opgave met de referentie situatie 2040, de toekomstscenario’s en de latere knelpuntenanalyse. De mobiliteitsverkenning maakt gebruik van een recent geactualiseerd verkeersmodel voor Westerkwartier. Dit model (GroVem Westerkwartier) wordt ingezet om verkeersstromen, netwerkbelasting, bereikbaarheid en de effecten van ruimtelijke en infrastructurele ontwikkelingen inzichtelijk te maken. De modeluitkomsten dienen als basis voor de analyses in de Mobiliteitsverkenning Westzijde en worden aangevuld met gebiedskennis en expert judgement. Omdat het verkeersmodel een belangrijke onderlegger vormt voor de vervolganalyses, beschrijft dit hoofdstuk op hoofdlijnen hoe het model is opgebouwd, welke uitgangspunten zijn gehanteerd en hoe de resultaten moeten worden geïnterpreteerd. 2.2 Modelbasis: GroVem Westerkwartier Voor deze mobiliteitsverkenning wordt gebruikgemaakt van GroVem Westerkwartier. In overleg met opdrachtgever en expertgroep is gekozen voor een multimodaal verkeersmodel, zodat niet alleen autoverkeer maar ook fiets en openbaar vervoer in de analyse kunnen worden meegenomen.

Dit model is gebaseerd op het bestaande Groninger Verkeersmodel (GroVem) en uitgebreid en verfijnd voor de gemeente Westerkwartier. Het model heeft een multimodale opzet. Dat betekent dat auto, fiets en openbaar vervoer worden meegenomen. Daarmee sluit de modelbasis goed aan bij de integrale aard van de mobiliteitsverkenning. De modelopzet combineert een hoog lokaal detailniveau met regionale samenhang. Binnen Westerkwartier is de zonering en het netwerk verfijnd, zodat verkeersstromen op niveau van kernen en wijken kunnen worden geanalyseerd. Voor de stad Groningen wordt aangesloten op het bestaande gedetailleerde GroVem-model. Voor het bredere invloedsgebied wordt aangesloten op het Nederlands Regionaal Model, in dit geval NRM2025. Hierdoor worden zowel lokale verplaatsingen binnen Westerkwartier als regionale relaties met Groningen en omliggende gebieden goed meegenomen. 2.3 Actualisatie en kalibratie basisjaar 2025 Het basisjaar van het model is geactualiseerd naar 2025. Dit jaar is gekozen omdat 2025 het meest recente jaar is met een voldoende volledige dataset en een relatief stabiele netwerksituatie. Daarbij speelt mee dat grote infrastructurele projecten, zoals de Aanpak Ring Zuid, in dat jaar zijn voltooid.

Bij de actualisatie zijn sociaaleconomische gegevens (inwoners, huishoudens, arbeidsplaatsen, voorzieningen), infrastructurele netwerken en zone-indeling binnen Westerkwartier gecontroleerd en waar nodig aangevuld. Voor de sociaaleconomische gegevens is gebruik gemaakt van recente bronnen zoals het CBS, LISA-data, BAG2 en beschikbare provinciale en gemeentelijke informatie. In de gemeente Westerkwartier is het voortgezet onderwijs geconcentreerd in een beperkt aantal locaties, met name in de grotere kernen zoals Leek, Grootegast en Grijpskerk. In totaal zijn er circa zes 2 CBS-data: data over inwonersaantallen van het Centraal Bureau voor de Statistiek; LISA-data: data over arbeidsplaatsen uit het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen; BAG-data: data over adresgegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (Rijksoverheid) 16/55 vestigingen van middelbare scholen binnen de gemeente aanwezig, met een breed aanbod aan onderwijsniveaus (vmbo tot en met havo/vwo). De werkgelegenheid in de gemeente Westerkwartier is geconcentreerd in de grotere kernen, met name Leek, Zuidhorn en Marum. Hier bevindt zich een mix van bedrijventerreinen, voorzieningen en lokale dienstverlening. Daarnaast is sprake van verspreide werkgelegenheid in kleinere dorpen, vooral in de agrarische sector en kleinschalige bedrijvigheid.

Het Westerkwartier kent een sterke relatie met de stad Groningen: een aanzienlijk deel van de beroepsbevolking pendelt dagelijks naar werkgelegenheidslocaties buiten de gemeente. Hierdoor functioneert het gebied in belangrijke mate als woon-werkgebied binnen de regiocluster Groningen. Figuur 3: Woningbouwaantallen in de gemeente Westerkwartier – huidige situatie (basisjaar 2025), voorzieningenkernen en basisdorpen.

17/55 Naast de sociaaleconomische gegevens is het auto-, fiets- en OV-netwerk binnen Westerkwartier nagelopen. Ontbrekende netwerkdelen en snelheidsregimes zijn aangevuld en de zonering is verfijnd. Hierdoor kunnen verkeersstromen realistischer worden toegedeeld aan het (onderliggende) wegennet en kunnen ontwikkelingen binnen kernen en wijken beter worden geanalyseerd. Na actualisatie van de modelinvoer zijn de modelresultaten gekalibreerd. Ze worden hiertoe vergeleken met beschikbare gemeentelijke verkeerstellingen, tellingen op Rijks- en provinciale wegen, en aangevuld met beschikbare data vanuit het Nationaal Dataportaal Wegverkeer en Floating Car Data. De kalibratie heeft tot doel de modelresultaten zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de feitelijke verkeerssituatie, gelet op routekeuze, snelheden, intensiteiten en verdeling over het netwerk. Op basis van de kalibratie vormt het basisjaarmodel een realistische en plausibele weergave van de huidige verkeerssituatie. Het model reproduceert de belangrijkste verkeersstromen, de belasting van de hoofdcorridors en de bekende capaciteitsknelpunten voldoende goed om als uitgangspunt te dienen voor de vervolganalyses. 2.4 Huidig mobiliteitsbeeld De huidige situatie laat een gebied zien met een verspreide kernenstructuur, een belangrijke rol voor regionale verbindingen en een sterke relatie met de stad Groningen.

De gemeente telt 41 woonkernen. Leek/Tolbert is veruit de grootste kern, gevolgd door Zuidhorn en Marum. Ook Grootegast en Grijpskerk vervullen als voorzieningenkernen een belangrijke centrumfunctie voor omliggende dorpen. Voor werk, onderwijs, specialistische voorzieningen en bovenregionale functies is er een sterke oriëntatie op de stad Groningen. De A7 en N355 vormen de belangrijkste oost-westverbindingen in het gebied en verwerken een groot deel van de regionale verkeersstromen richting Groningen en richting Friesland 3 (Figuur 4). Daarnaast vervullen provinciale wegen, lokale verbindingen en dorpsroutes een belangrijke rol in de bereikbaarheid tussen kernen en de ontsluiting van en naar het buitengebied. De auto is in de huidige situatie dominant, mede door de spreiding van kernen, voorzieningen en werklocaties. Het verkeersmodel bevestigt dit beeld: in het basisjaar 2025 heeft de auto een aandeel van circa 72% in het aantal ritten (165.000 ritten per werkdag), de fiets circa 23% (54.000 ritten per werkdag) en het OV circa 4% (9.000 ritten per werkdag). Fiets en openbaar vervoer zijn vooral kansrijk op specifieke relaties: tussen kernen, richting onderwijsvoorzieningen, op kortere afstanden en op verbindingen met een al bestaande sterke OV - of fietsinfrastructuur.

De spoorlijn Groningen–Leeuwarden en belangrijke busverbindingen, zoals Q-link, Qliner-verbindingen en streeklijnen, vormen de basis van het openbaarvervoernetwerk. De treinstations Zuidhorn en Grijpskerk, de aansluitingen op de A7 bij Leek/Midwolde en Marum en de centrumlocaties in Leek en Grootegast vormen belangrijke hubs. Deze locaties ondersteunen de overstap tussen vervoerswijzen en spelen een rol in de verbinding met Groningen, Drachten en andere regionale bestemmingen. De modeluitkomsten voor het basisjaar laten zien dat de drukste locaties en potentiële capaciteitsknelpunten vooral liggen op en rond de N372, A7 en N355. In de avondspits ontstaan volgens het model onder meer aandachtspunten bij Leek, Oostwold en Aduard, en op kruispunten en rotondes waar lokaal verkeer moet invoegen op of kruisen met drukke hoofdwegen. Deze uitkomsten sluiten in grote lijnen aan bij het bekende mobiliteitsbeeld van het gebied. Tegelijkertijd is het mobiliteitssysteem kwetsbaar door de afhankelijkheid van een beperkt aantal hoofdverbindingen en kruisingen. Grote corridors zoals de A7, de spoorlijn Groningen -Leeuwarden en het van Starkenborghkanaal spelen een belangrijke rol in de regionale bereikbaarheid, maar vormen deels ook fysieke en ervaren barrières voor lokale verplaatsingen, fietsverkeer en landbouwverkeer.

Deze 3 Verkeersvisie Westerkwartier 18/55 kenmerken zijn van belang voor de verdere analyse in Fase B – Inventarisatie knelpunten en aandachtspunten. Figuur 4: Auto- en spoorinfrastructuur Westzijde provincie Groningen 2.5 Aandachtspunten in het gebruik verkeersmodel Het verkeersmodel vormt een belangrijke kwantitatieve basis voor de mobiliteitsverkenning en maakt het mogelijk om de huidige en toekomstige verkeersstromen systematisch te analyseren. Tegelijkertijd is een verkeersmodel altijd een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid. Modeluitkomsten zijn daarmee geen exacte voorspellingen, maar eerder een onderbouwde indicatie van ontwikkelingen. Het model geeft vooral inzicht in verkeersstromen, intensiteiten, reistijden, bereikbaarheid en netwerkbelasting. Aspec ten zoals verkeersveiligheid, verkeersleefbaarheid, beleving en mobiliteitsgedrag worden niet volledig door het model verklaard en vragen om aanvullende duiding. Om de betrouwbaarheid van inzichten te

19/55 versterken, worden modeluitkomsten daarom altijd gecombineerd met kennis van het gebied en expert judgement. 2.6 Betekenis voor de mobiliteitsverkenning De huidige situatie 2025 en het geactualiseerde verkeersmodel vormen de basis voor de verdere mobiliteitsverkenning. In hoofdstuk 4 wordt het basisjaar gebruikt om de autonome situatie richting 2040 op te bouwen. In hoofdstuk 7 wordt beschreven hoe de toekomstscenario’s worden vertaald naar uitgangspunten voor de vervolganalyse. In Fase B wordt het model ingezet om de effecten van de autonome situatie en de toekomstscenario’s op verkeersstromen, netwerkbelasting en bereikbaarheid te analyseren. De resultaten worden vervolgens gecombineerd met gebiedskennis en expert judgement om knelpunten op het gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid te duiden. 20/55 3 Trends & ontwikkelingen 3.1 Inleiding en doel Dit hoofdstuk beschrijft belangrijke trends en ontwikkelingen richting 2040 die van invloed zijn op het mobiliteitssysteem in de Westzijde van de provincie Groningen. Het gaat om ontwikkelingen die direct of indirect doorwerken in verplaatsingsgedrag, bereikbaarheid, verkeersveiligheid, verkeersleefbaarheid en/of ruimtelijke structuur. Deze trends zijn geen beleidskeuzes, maar exogene krachten die het gebied richting 2040 beïnvloeden.

Daarmee vormen zij een bouwsteen voor het autonome referentiebeeld 2040 en voor de toekomstscenario’s die in het vervolg van deze rapportage worden beschreven. De analyse van trends en ontwikkelingen is opgebouwd rond vier thema’s: • Demografie, wonen en werken • Mobiliteit en bereikbaarheid • Voorzieningenstructuur en leefbaarheid • Externe ontwikkelingen en onzekerheden 3.2 Ontwikkelingen Demografie, wonen en werken De gemeente Westerkwartier behoort tot de grotere en relatief snelgroeiende gemeenten van Noord - Nederland. Het gebied telt ongeveer 65.000 inwoners en bestaat uit een netwerk van grotere en kleinere kernen. Door de ligging nabij de stad Groningen vervult het Westerkwartier een belangrijke woonfunctie voor forenzen. Voor de mobiliteitsopgave is vooral het onderscheid tussen jongeren, werkenden en senioren relevant. Het aandeel 65-plussers neemt richting 2040 toe, terwijl het aandeel jongvolwassenen afneemt. Jongeren zijn relatief afhankelijk van fiets, openbaar vervoer en haal-/brengverkeer, werkenden bepalen in belangrijke mate de woon-werkrelaties richting Groningen en omliggende centra, en senioren stellen hogere eisen aan nabijheid, toegankelijkheid, verkeersveiligheid en comfort. Richting 2040 blijft de woningbouwopgave substantieel, mede door bevolkingsgroei, huishoudensgroei en migratie4.

Op basis van de geïnventariseerde harde woningbouwplannen en provinciale prognoses lijkt het beoogde aantal woningen in grote lijnen aan te sluiten bij de verwachte vraag 5. Naast het aantal woningen zijn vooral de locatie en het type woonmilieu bepalend voor de mobiliteitsopgave. Woningbouw aan de randen van kernen of op locaties met beperkte OV-ontsluiting leidt doorgaans tot meer autoafhankelijkheid. Woningbouw in of nabij grotere kernen met voorzieningen, fietsverbindingen en openbaar vervoer biedt juist meer kansen voor kortere verplaatsingen en gebruik van fiets en ov. Daarnaast groeit het aantal huishoudens sterker dan de bevolking. Dit komt onder meer door de toename van alleenstaanden en stellen zonder kinderen. Kleinere huishoudens vergroten de vraag naar woningen en kunnen leiden tot relatief meer verplaatsingen per inwoner, doordat werk, voorzieningen, onderwijs en sociale contacten over minder personen per huishouden worden verdeeld. Ook vergrijzing werkt door in de mobiliteitsvraag. Ouderen blijven langer mobiel, vaker te voet, per fiets of met de auto. Tegelijkertijd neemt de behoefte toe aan toegankelijke, veilige en comfortabele infrastructuur. Vergrijzing leidt daarnaast tot meer lokaal georiënteerde, sociale en recreatieve verplaatsingen. Dit stelt hogere eisen aan de kwaliteit van routes, kruispunten, dorpspassages en de bereikbaarheid van voorzieningen.

4 PBL, Toekomstverkenning WLO 2025: Cahier Demografie, 2025; 5 ABF Primos interactief 2025 21/55 Voor werk en onderwijs blijft de relatie met omliggende centra belangrijk. Veel inwoners zijn voor werk, hoger onderwijs en specialistische voorzieningen aangewezen op de stad Groningen en andere regionale centra. Tegelijkertijd kent het Westerkwartier ook verspreide werklocaties en MKB in het buitengebied. De bereikbaarheid van werklocaties wordt daarmee een bepalende factor voor economische vitaliteit en het functioneren van de arbeidsmarkt. Voor jongeren speelt daarnaast studiependel een belangrijke rol. Omdat het aanbod van vervolgonderwijs binnen Westerkwartier beperkt is, zijn jongeren voor mbo, hbo en universitair onderwijs grotendeels aangewezen op omliggende steden, vooral Groningen, maar ook Drachten, Assen en Leeuwarden. Dit maakt goede fiets- en OV-verbindingen naar onderwijsvoorzieningen belangrijk, naast de bereikbaarheid van middelbare scholen binnen het gebied zelf. Mobiliteit en bereikbaarheid De auto blijft richting 2040 een belangrijke rol spelen in het mobiliteitssysteem van de Westzijde. Dit wordt ondersteund door het relatief hoge autobezit in Westerkwartier, dat met 1,3 tot 1,5 auto per huishouden boven het landelijk gemiddelde ligt 6.

Dit hangt samen met de verspreide kernenstructuur, de ligging van voorzieningen en werklocaties, de oriëntatie van de regio op Groningen en de beperkte beschikbaarheid van alternatieven op sommige vervoersrelaties. In meer landelijke gebieden is niet alleen sprake van autoafhankelijkheid, maar ook van autogewoonte: de auto is voor veel verplaatsingen de standaardkeuze. Tegelijkertijd groeit de betekenis van fiets en e-bike. Voor afstanden tot 15 kilometer kan de e-bike een serieus alternatief zijn voor woon-werk-, woon-onderwijs- en voorzieningenverplaatsingen7. Dat geldt vooral waar de fietsinfrastructuur veilig, comfortabel en samenhangend is en waar de afstand tussen kernen en voorzieningen beperkt blijft. De kwaliteit van het regionale fietsnetwerk wordt daarmee belangrijker voor de toekomstige bereikbaarheid. Openbaar vervoer blijft vooral kansrijk op sterke corridors, rond stations en bij goed functionerende overstappunten. De spoorlijn Groningen–Leeuwarden en sterke busverbindingen vormen de ruggengraat van het OV-systeem. Voor landelijke gebieden vraagt het organiseren van fijnmazige OV-bereikbaarheid om maatwerk, omdat kernen, voorzieningen en reizigersstromen verspreid liggen. Daardoor neemt het belang toe van goede aansluitingen op sterke OV-corridors, comfortabele fiets- en looproutes naar haltes, hubs, ketenmobiliteit en aanvullende vormen van vervoer.

Dit is vooral relevant voor jongeren, ouderen, lage inkomensgroepen, mensen zonder auto en mensen met een mobiliteitsbeperking. Voor deze groepen gaat het niet alleen om reistijd, maar ook om betaalbaarheid, toegankelijkheid en de mogelijkheid om werk, onderwijs, zorg, winkels en sociale contacten zelfstandig te bereiken. Ook bredere maatschappelijke ontwikkelingen veranderen het mobiliteitspatroon. Digitalisering, online dienstverlening, telezorg en thuiswerken kunnen een deel van de fysieke verplaatsingen verminderen . Tegelijkertijd leiden zij tot nieuwe logistieke stormen, zoals pakket- en servicediensten in woongebieden. Thuiswerken zorgt bovendien voor meer spreiding in tijd, motief en bestemming, waardoor mobiliteit minder voorspelbaar wordt dan in een klassiek patroon van vaste spitsen. Energie- en klimaatbeleid beïnvloeden ook de mobiliteit. De transitie naar emissievrije mobiliteit leidt tot verdere elektrificatie van het verkeer en stelt andere eisen aan laadinfrastructuur en netcapaciteit. Tegelijkertijd wordt het mobiliteitssysteem zelf gevoeliger voor klimaatverandering, bijvoorbeeld door wateroverlast, hitte en droogte. Dit stelt hogere eisen aan robuustheid, beheer en onderhoud van infrastructuur.

Ook recente berichtgeving over mogelijk uitstel van groot onderhoud aan wegen en kunstwerken in Noord-Nederland benadrukt dat instandhouding, prioritering en betrouwbaarheid van het netwerk belangrijke aandachtspunten zijn richting 2040 8. 6 Gemiddeld autobezit huishouden 2023, CBS 7 https://www.kimnet.nl/actueel/nieuws/2022/09/15/e-fiets-helpt-werkende-nederlander-in-het-zadel 8 Groot onderhoud aan wegen in noorden uitgesteld: 'Zeer onaangename verrassing' (NOS.nl, 10-06-2026) 22/55 Voorzieningenstructuur en leefbaarheid De voorzieningenstructuur in het Westerkwartier verandert. Basisvoorzieningen zoals supermarkten, huisartsen, basisscholen en sportvoorzieningen concentreren zich steeds meer in een beperkt aantal grotere kernen. Kleinere dorpen behouden niet altijd hetzelfde voorzieningenniveau. Hierdoor neemt de afhankelijkheid van voorzieningenkernen toe. Deze ontwikkeling leidt tot meer verplaatsingen tussen woonkernen en voorzieningenkernen. Voor sommige groepen kunnen verplaatsingen worden gecombineerd met woon-werkverkeer. Voor andere groepen, zoals ouderen, jongeren en mensen zonder auto, kan de concentratie van voorzieningen echter leiden tot een grotere bereikbaarheidsopgave. De kwaliteit van verbindingen tussen dorpen en grote kernen wordt daarmee belangrijker. Ook de openbare ruimte verandert door nieuwe vormen van detailhandel en logistiek.

Online winkelen en pakketbezorging leiden tot meer logistieke bewegingen in woonstraten en tot behoefte aan pakketpunten, servicepunten en laad- en losruimte. Daarmee verschuift niet alleen de omvang van verkeer, maar ook het type verkeer en het gebruik van de openbare ruimte. In het landelijk gebied blijft landbouw een belangrijke factor. Door schaalvergroting neemt het aantal bedrijven af en neemt de gemiddelde bedrijfsomvang toe. Daardoor kan zwaar en breed landbouwverkeer vaker en over grotere afstanden gebruikmaken van het openbare wegennet. Dit heeft gevolgen voor verkeersveiligheid, wegbeheer, bruggen, bermen en de menging met fietsers en ander lokaal verkeer. Externe ontwikkelingen en onzekerheden Naast demografie, wonen, werken en mobiliteit zijn er bredere externe ontwikkelingen die richting 2040 invloed kunnen hebben op het mobiliteitssysteem, maar waarvan de exacte doorwerking onzeker is. Het gaat vooral om ontwikkelingen rond energie, klimaatadaptatie, digitalisering, thuiswerken, landbouw en veranderend voorzieningengebruik. Niet al deze ontwikkelingen worden afzonderlijk modelmatig doorgerekend. Sommige trends, zoals demografische ontwikkeling en huishoudensgroei, zijn onderdeel van de verkeersmodelinput en het autonome referentiebeeld.

Andere trends, zoals thuiswerken, elektrificatie, klimaatadaptatie, schaalvergroting in de landbouw en veranderende logistieke stromen, worden vooral gebruikt als context en aandachtspunt bij de duiding van knelpunten. Voor de mobiliteitsverkenning betekent dit dat Fase B niet alleen kijkt naar berekende verkeersstromen, maar ook naar de bredere kwetsbaarheid en robuustheid van het mobiliteitssysteem. Daarbij gaat het onder meer om de bereikbaarheid van voorzieningen, de positie van doelgroepen zonder auto, de verkeersveiligheid op routes met landbouwverkeer, de betrouwbaarheid van hoofdverbindingen en de toekomstbestendigheid van infrastructuur. 3.3 Overkoepelend beeld Gezamenlijk laten de trends zien dat het mobiliteitssysteem richting 2040 enerzijds wordt gekenmerkt door groei, en anderzijds door de manier waarop groei ruimtelijk landt. Woningbouw, werklocaties en voorzieningenstructuur bepalen in hoge mate hoeveel verplaatsingen ontstaan, welke afstanden worden afgelegd en welke vervoerswijzen kansrijk zijn. De auto blijft een belangrijk onderdeel van het mobiliteitssysteem in de Westzijde. Dat is realistisch gezien de landelijke structuur, de spreiding van kernen en voorzieningen en de regionale oriëntatie op Groningen en omliggende centra. Tegelijkertijd nemen de eisen aan het mobiliteitssysteem toe.

Fiets, e- bike, openbaar vervoer, ketenmobiliteit en nabijheid worden belangrijker om de groei van mobiliteit op te vangen, de bereikbaarheid van doelgroepen te borgen en de druk op leefbaarheid en verkeersveiligh eid te beperken. De trends wijzen ook op een toenemende spanning tussen bereikbaarheid, leefbaarheid, verkeersveiligheid, duurzaamheid en inclusiviteit. Meer woningen, verdere concentratie van 23/55 voorzieningen, schaalvergroting in de landbouw, logistieke groei en veranderend mobiliteitsgedrag kunnen allemaal bijdragen aan extra druk op het netwerk. Tegelijkertijd vragen klimaat, energie, bodem, water en een groeiende behoefte aan veilige en toegankelijke infrastructuur om zorgvuldige keuzes. Daarmee wordt ook duidelijk dat de mobiliteitsverkenning verder gaat dan een verkeerskundige analyse. De verkenning vraagt om een integrale benadering waarin mobiliteit, ruimtelijke ontwikkeling en leefomgeving in samenhang worden beschouwd. 3.4 Betekenis voor de mobiliteitsverkenning De trends en ontwikkelingen vormen een inhoudelijke basis voor het vervolg van de mobiliteitsverkenning: • Ten eerste laten zij zien dat het autonome beeld 2040 moet worden beschouwd tegen de achtergrond van bredere demografische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen.

De toekomstige mobiliteitsvraag wordt niet alleen gevormd door de harde ontwikkelplannen maar ook door de ontwikkeling van huishoudens, vergrijzing, veranderende woon-werkrelaties, concentratie van voorzieningen en veranderend mobiliteitsgedrag zijn hierop van invloed. • Ten tweede benadrukken deze trends dat ruimtelijke keuzes bepalend zijn voor mobiliteit. Het aantal woningen, arbeidsplaatsen of voorzieningen is relevant én de spreiding ervan over kernen, corridors en het buitengebied. Daarmee zijn de trends een belangrijk element voor de toekomstscenario’s. • Ten derde maken de trends duidelijk dat de mobiliteitsopgave multimodaal moet worden bekeken. De auto blijft belangrijk en tegelijk zijn de fiets, e-bike, openbaar vervoer, hubs, lopen en ketenmobiliteit noodzakelijk om bereikbaarheid, leefbaarheid en inclusiviteit te borgen. De vraag is daarbij hoe verschillende modaliteiten elkaar kunnen aanvullen. • Ten vierde maken deze trends het belang duidelijk van het werken met scenario’s. Vooral de ruimtelijke spreiding van groei, de ontwikkeling van huishoudens, de concentratie van voorzieningen, de bereikbaarheid van werklocaties en de rol van fiets, OV en auto kunnen leiden tot verschillende mobiliteitspatronen.

Door in Fase B meerdere toekomstscenario’s naast elkaar te analyseren, wordt zichtbaar welke knelpunten robuust zijn en welke afhankelijk zijn van specifieke ruimtelijke keuzes. De trends slaan daarmee inhoudelijk een brug tussen de huidige situatie (H2), het autonome referentiebeeld 2040 (H4) en de toekomstscenario’s (H7). Zij helpen scherp te krijgen welke ontwikkelingen richting 2040 bepalend zijn voor bereikbaarheid, verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid in de Westzijde. 24/55 4 Autonome situatie 2040 4.1 Inleiding en doel De autonome situatie 2040 beschrijft hoe de Westzijde van de provincie Groningen zich richting 2040 ontwikkelt op basis van vastgestelde plannen en autonome ontwikkelingen. Het gaat om het referentiebeeld voor de mobiliteitsverkenning: de situatie die ontstaat zonder aanvullende, nog niet vastgestelde beleidskeuzes of nieuwe mobiliteitsmaatregelen. De autonome situatie vormt daarmee het gezamenlijke vertrekpunt waartegen de toekomstscenario’s en latere ontwikkelscenario’s worden afgezet. Dit hoofdstuk beschrijft dit referentiebeeld en duidt de betekenis ervan voor de mobiliteit sverkenning. De autonome situatie is opgebouwd uit vier onderdelen: 1. De geactualiseerde huidige situatie en modelbasis 2. Harde ruimtelijke plannen voor wonen, werken, onderwijs en voorzieningen 3. Harde mobiliteitsplannen 4.

Relevante autonome trends, zoals demografische ontwikkelingen, huishoudensgroei, veranderend mobiliteitsgedrag en voorzieningenconcentratie. Het referentiebeeld is opgesteld op basis van de stand van zaken zoals bekend in juni 2026. Voor de ontwikkeling richting 2040 wordt aangesloten bij WLO Hoog 9. Daarmee wordt uitgegaan van relatief sterke demografische en economische groei. Deze keuze sluit aan bij een bovengrensbenadering, waarmee mogelijke toekomstige capaciteitsvraag en knelpunten tijdig in beeld kunnen worden gebracht. Lopende initiatieven of zogeheten zachte plannen maken geen onderdeel uit van dit referentiebeeld. Zachte plannen zijn ontwikkelingen die relevant kunnen zijn voor de toekomst van het gebied, maar waarvoor nog geen formele besluitvorming heeft plaatsgevonden, onvoldoende zicht is op financiële borging of nog onvoldoende duidelijk is wat precies wordt gerealiseerd. Ook aanvullende mobiliteitsmaatregelen maken geen onderdeel uit van de autonome situatie 2040. In de toekomstscenario’s wordt verkend hoe het gebied zich anders kan ontwikkelen wanneer zachte ruimtelijke plannen en verschillende groeipatronen op uiteenlopende manieren doorwerken. De lijst van harde plannen die worden meegenomen in het referentiebeeld autonoom 2040 zijn opgenomen in Bijlage 1.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerkwartier.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/3b443c86-7b25-4fdc-9f1d-423dd5d76f8d?agendaItemId=7d8dac80-0d00-4a22-8b7a-f3aa18174034