GEW Bijlage Programmabegroting 2025-2028 (Gewijzigd n.a.v. geamendeerd besluit)
Tekst van het document
PROGRAMMA BEGROTING 2025 -2028
Datum raadsbehandeling: 6 november 2024
INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Aanbieding aan de raad .......................................................................................................................... 3 Vaststellingsbesluit ................................................................................................................................ 12 Leeswijzer .............................................................................................................................................. 13 Deel 1 - Programma's ........................................................................................................................... 16 Programma 1 - Wonen, werken en recreëren ................................................................................... 17 Programma 2 - Maatschappelijke zaken ........................................................................................... 21 Programma 3 - Fysieke leefomgeving ............................................................................................... 25 Programma 4 - Burger, bestuur en veiligheid ....................................................................................
28 Programma 5 - Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 31 Algemene dekkingsmiddelen............................................................................................................. 34 Recapitulatie van baten en lasten ......................................................................................................... 36 Deel 2 - Paragrafen ............................................................................................................................... 37 Paragraaf Lokale Heffingen ............................................................................................................... 38 Paragraaf Weerstandsvermogen....................................................................................................... 51 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................... 60 Paragraaf Financiering ...................................................................................................................... 66 Paragraaf Bedrijfsvoering ..................................................................................................................
70 Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................... 80 Paragraaf Grondbeleid ...................................................................................................................... 89 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 94 Deel 3 - Financiën ................................................................................................................................. 95 Algemeen........................................................................................................................................... 96 Kaders en uitgangspunten................................................................................................................. 97 Financieel meerjaren perspectief ...................................................................................................... 99 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................... 107 Overzicht van incidentele baten en lasten .......................................................................................
110 Structureel begrotingssaldo ............................................................................................................. 112 Geprognosticeerde balans .............................................................................................................. 113 EMU saldo ....................................................................................................................................... 113 Deel 4 - Bijlagen .................................................................................................................................. 115 Bijlage 1 - Overzicht personeel en organisatie ................................................................................ 116 Bijlage 2 - Overzicht vaste activa .................................................................................................... 117 Bijlage 3 - Meerjaren investeringsplan ............................................................................................ 118 Bijlage 4 - Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................................. 120 Bijlage 5 - Risicoregister .................................................................................................................. 122 Bijlage 6 - Samenstelling college van burgemeester en wethouders..............................................
124 Bijlage 7 - Kerngegevens ................................................................................................................ 127 Bijlage 8 - Taakvelden ..................................................................................................................... 128 Bijlage 9 - Lijst met afkortingen ....................................................................................................... 134 Bijlage 10 - Algemene uitkering ....................................................................................................... 137
2
AANBIEDING AAN DE RAAD We bieden de Programmabegroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2028 aan. Deze begroting is opgesteld binnen de kaders die u bij de vaststelling van de Voorjaarsnota 2024 hebt bepaald. Financieel uitgangspunt voor de opstelling van deze Programmabegroting is het in de Voorjaarsnota gepresenteerde financieel meerjarig beeld. Alle bekende ontwikkelingen tot en met 1 september 2024 zijn verwerkt. Informatie die na deze datum bekend werd komt in de Najaarsnota 2024. In de Programmabegroting zijn meerdere financiële ontwikkelingen verwerkt. De grootste ontwikkelingen in 2025 (vanaf € 50.000,-) zijn: Bedragen x € 1.000
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Aanbesteding ICT
100 V
102 V
105 V
107 V
Aframen stelpost nieuwe beleid
70 V
72 V
74 V
75 V
Behandeling met verblijf
223 V
229 V
234 V
239 V
Belastingopbrengsten - prognose BSR
136 V
146 V
83 V
63 V
Formatieve uitbreiding - Wettelijke taken
-628 N
-608 N
-633 N
-660 N
Herijkte businesscases accommodaties
200 V
0 V
0 V
0 V
Hulp bij het huishouden - Eigen bijdrage
86 V
0 V
0 V
0 V
Implementatie E-diensten
84 V
-70 N
0 V
0 V
-310 N
-318 N
-325 N
-333 N
Jeugd Ambulante begeleiding Jeugd behandeling - GGZ incl. POH
-95 N
-98 N
-101 N
-103 N
Jeugd PGB (Persoonsgebonden budget)
-108 N
-111 N
-114 N
-116 N
Jeugd wonen zonder behandeling
-691 N
-708 N
-724 N
-741 N
Kapitaallasten - actualisatie 2025-2028
57 V
5 V
-53 N
25 V
Leges omgevingsvergunningen
200 V
200 V
200 V
200 V
OZB-verhoging
477 V
487 V
496 V
506 V
Riolering - Actualisatie
87 V
95 V
119 V
108 V
Toeristenbelasting
171 V
171 V
171 V
171 V
Uitvoeringsprogramma GVVP
75 V
0 V
0 V
0 V
-274 N
-284 N
-293 N
-299 N
Wmo huishoudelijke ondersteuning
Het financieel beeld in deze programmabegroting is ten opzichte van de voorjaarsnota op een aantal punten gewijzigd. Ten eerste hebben zich op het gebied van Jeugd en Wmo een aantal ontwikkelingen voorgedaan die zorgen voor meerkosten. Deze staan hieronder uitgebreid toegelicht. Ten tweede is de “PM” post ingevuld ten behoeve van de uitvoering van een aantal wettelijke taken. Dat betekent dat in deze begroting een noodzakelijke uitbreiding van de loonsom is opgenomen. Voor dienstverlening gaat het om: - KCC: uitbreiding nodig om te voldoen aan de wettelijke verwerkingstermijnen voor reisdocumenten in relatie tot de paspoortpiek en binnen de termijnen voldoen van tijdige uitgave van rijbewijzen en verwerking verhuizingen. - DIV/Informatiebeheer: investering in het team nodig om te voldoen aan de wettelijke eisen die gesteld zijn in de Archiefwet. De Archiefinspectie heeft geconstateerd dat we daar nog niet aan voldoen. Het niet voldoen aan de Archiefwet kan leiden tot ondertoezichtstelling. - ICT/CISO/Functionaris Gegevensbescherming: Informatieveiligheid en Privacy vormen een steeds belangrijker onderdeel van de informatiehuishouding. Hier zijn wettelijke eisen aan gesteld welke ieder jaar d.m.v.
audits worden getoetst, Het niet voldoen aan de wettelijk eisen kan tot gevolg hebben dat de gemeente wordt afgesloten van het gebruik van DigiD of onder toezicht wordt geplaatst van de betreffende autoriteiten. Voor dataveiligheid en een goed ingericht Informatiebeheer (beide moeten voldoen aan wettelijk eisen) is de vernieuwing van de ICT-infrastructuur een absolute voorwaarde. - BRP/Burgerzaken: tijdelijke uitbreiding nodig i.v.m. continuïteitsprobleem. Ook aan deze taken zijn (wettelijke) termijnen verbonden welke zonder tijdelijke uitbreiding niet gehaald worden (o.a. inschrijving nieuwe bewoners, vluchtelingen, aangiftes geboorte en overlijden). Voor Ruimte gaat het om:
3
-
Een projectleider vluchtelingen, om uitvoering te geven aan onze opgaven op het gebied van de opvang van vluchtelingen. Een adviseur Ruimtelijke Ordening, voor de transitie van bestemmingsplan naar omgevingsplan, als gevolg van de invoering van de Omgevingswet.
Om in 2025 een sluitend financieel beeld te presenteren worden zowel aan de inkomsten als aan de uitgavenkant een aantal maatregelen in deze begroting verwerkt. Grosso modo wordt de uitvoering van de wettelijke taken gedekt door de lasten voor de inwoners te verhogen. Dit omdat het hier om structurele lasten gaat. Daarom zien we ons genoodzaakt de hondenbelasting te verhogen met 10%, de OZB met 12,5% en de toeristenbelasting te verhogen naar € 2,-. Ter dekking van de gestegen meerkosten op het gebied van Jeugd en WMO hebben we gezocht naar ombuigingsmogelijkheden in diverse beleidsvelden: - E-Diensten/Digitale werkstromen: uitstel implementatie e-Diensten binnen de werkprocessen van het KCC. De vraag naar digitale dienstverlening neemt toe. Om aan deze behoefte te voldoen is het noodzakelijk de werkstromen binnen het KCC te digitaliseren. Hier zit echter geen wettelijke verplichting aan vast en kan uitgesteld worden. - Ouderenbeleid: Het beperken van de beschikbare middelen voor het Zilverenkrachtbeleid. - Sport: De bijdrage voor het onderhoud van de voetbalvelden niet verhogen. - Beperken van inhuur van (tijdelijk) personeel. - Recreatie en toerisme: Het versoberen van de financiële bijdragen. - Duurzaamheid: Het inkrimpen van het budget voor duurzaamheidsmaatregelen. - Overige maatregelen met een lagere financiële impact.
Het verwerken van deze ombuigingen leidt tot een sluitende begroting (klein positief saldo) in jaarschijf 2025. In de aanloop naar de voorjaarsnota 2025 zullen voorstellen gedaan worden om het financieel beeld 2026 en verder structureel in evenwicht te brengen. Onderstaand een overzicht van alle ombuigingen. Bedragen x € 1.000
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Aanbesteding ICT
100 V
102 V
105 V
107 V
Afvoer slootvuil
15 V
15 V
15 V
15 V
Bijdrage inclusieagenda vanuit GGZ; ervaringsdeskundigheid bevorderen. Boombeheer
20 V
20 V
20 V
20 V
20 V
20 V
20 V
20 V
Cultuurnota
30 V
30 V
30 V
30 V
Dorpsdeelauto's
11 V
11 V
11 V
11 V
Duurzaamheidsbeleid
20 V
20 V
21 V
21 V
Herijkte businesscases accommodaties
200 V
0 V
0 V
0 V
Hondenbelasting
9 V
9 V
9 V
9 V
Implementatie E-diensten
84 V
-70 V
0 V
0 V
Inkrimpen zwerfafvalbudget
25 V
25 V
25 V
25 V
Integraal GGZ opties
20 V
20 V
20 V
20 V
Inwonersparticipatie
12 V
12 V
18 V
18 V
IXTA NOA inloop GGZ
23 V
23 V
24 V
24 V
Legesopbrengsten
40 V
41 V
42 V
43 V
Medewerkerstevredenheidsonderzoek
4 V
4 V
4 V
4 V
Niet wettelijke taken GGD
12 V
12 V
12 V
12 V
Opgroeien in een kansrijke omgeving
30 V
30 V
30 V
30 V
OZB-verhoging
477 V
487 V
496 V
506 V
Recreatie en economische zaken
20 V
20 V
21 V
21 V
Sociaal medische indicatie
20 V
21 V
21 V
22 V
Sportvelden - onderhoudsvergoeding
49 V
50 V
51 V
53 V
Stoppen met videohometraining en opvoedcoach GGD Subsidiejaarprogramma niet indexeren in 2025
8 V
8 V
8 V
8 V
15 V
15 V
15 V
15 V
4
Terugdringen externe inhuur
30 V
30 V
30 V
30 V
Toeristenbelasting
133 V
133 V
133 V
133 V
Uivoeringsprogramma GVVP
75 V
0 V
0 V
0 V
Wervingsbudget
10 V
10 V
10 V
10 V
Zilverenkrachtbeleid
12 V
12 V
12 V
12 V
1.524 V
1.110 V
1.203 V
1.219 V
Totaal
Onderstaand een overzicht van het aangenomen amendement in de raadsvergadering van 6 november 2024. Bedragen x € 1.000
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Boombeheer
5 V
0 V
0 V
0 V
Cultuurnota
40 V
0 V
0 V
0 V
Extra taakstelling sociaal domein
80 V
0 V
0 V
0 V
Formatie: Interne uitbreiding/ externe inhuur
62 V
0 V
0 V
0 V
Implementatie E-diensten
-84 N
0 V
0 V
0 V
Niet wettelijke taken GGD
-12 N
0 V
0 V
0 V
Opgroeien in een kansrijke omgeving
-30 N
0 V
0 V
0 V
Sportvelden - onderhoudsvergoeding
-49 N
0 V
0 V
0 V
Zilverenkrachtbeleid
-12 N
0 V
0 V
0 V
0 N
0 V
0 V
0 V
Totaal
Jeugd en WMO Inleiding Er is een groei van het aantal inwoners in West Maas en Waal van 19.581 in 2021 naar 20.330 in 2024. Dit aantal is groeiende. En daarmee ook de zorgvraag. Ook zijn er steeds meer ouderen (zie uitleg onder de huishoudelijke ondersteuning). Uit de GGD- monitor Jeugd blijken de gevolgen van de Corona van grote invloed op de ontwikkeling van onze kinderen. We zien vooral mentale gezondheidsproblemen. Vanwege de verhoogde huisvestingstaakstelling neemt het aantal statushouders toe. We zien ook hierbij veel gezondheidsproblemen waardoor zij geïndiceerde zorg nodig hebben. Voor zowel volwassenen als kinderen. In de begroting voor 2025 is te lezen dat voor het Sociaal Domein meer geld dan in 2024 gereserveerd wordt. In dit document lichten we toe welke posten het betreft en leggen we uit waarom de uitgaven op die posten gegroeid zijn. We beperken ons tot de posten met een toename van meer dan € 100.000 ten opzichte van vorig jaar. Het betreft de volgende posten: 1. Huishoudelijk ondersteuning (Wmo) 2. Jeugd ambulante begeleiding 3. Jeugdverblijf zonder behandeling 4. Jeugd behandeling 5. Landelijk ingekochte zorg 6. Persoonsgebonden budget
1. Huishoudelijke ondersteuning (HO) Hoewel we op meerdere posten in de Wmo zien dat de uitgaven stijgen, is de stijging binnen de HO het grootst. In 2023 gaven we € 1.831.872 uit. De oorspronkelijke begroting voor 2024 bedroeg € 1.723.308. Vervolgens is er in 2024 een tariefverhoging van € 2,40 per uur doorgevoerd. De extra kosten á € 146.671 die dat met zich meebracht zijn verwerkt in de voorjaarsnota van 2024. De aangepaste begroting bedraagt daarmee voor 2024 € 1.869.979.
5
De totale uitgaven voor HO in 2024 zullen echter hoger liggen. Op basis van de betalingen tot en met juli 2024 schatten we in dat we voor het hele jaar € 2.207.206 zullen uitgeven. We zien in 2024 dus al een ingeschat tekort van € 337.227. Voor komend jaar verwachten we boven op het ingeschatte tekort berekend in 2024, een toename die mede veroorzaakt wordt door de volgende ontwikkelingen. 1. Tariefverhoging Op basis van de nieuwe aanbesteding komt er per 1 april 2025 een tariefverhoging van € 36,00 naar € 39,61. Dat is een stijging van nog eens € 3,61 (boven op de stijging van € 2,40 in 2024). Dit is de uitkomst van een onafhankelijke kostprijsberekening en volgens de AmvB een reëel tarief. Naast deze ontwikkeling is een winstwaarschuwing op z’n plaats over de lopende aanbesteding. De verwachting is dat aanbieders hogere tarieven willen. Zij baseren dit op hogere kosten vanwege CAO lonen. De nu berekende kostprijs staat hiermee onder druk. Er zijn verschillende landelijke tarieven bekend die variëren tussen de € 40 en € 42. 2. Toename aantal cliënten en daarmee het aantal aangevraagde uren aan HO We zien een stijging van het aantal cliënten in 2024. In heel 2023 waren er 544 HO gebruikers. Tot en met juli van 2024 zijn dit er al 527. Van die 527 cliënten, zijn 62 mensen nieuwe cliënten in de eerste 7 maanden van het jaar.
Op basis hiervan mogen we veronderstellen dat er in de tweede helft van het jaar nog nieuwe cliënten bijkomen en dat zodoende het aantal cliënten in 2024 hoger zal zijn dan in 2023.
Totaal aantal cliënten per jaar Aantal cliënten dat geen aanvraag deed in het volgende jaar Aantal nieuwe cliënten dat een aanvraag deed in het volgende jaar
2022 402
2023 544 (= 402-4+146)
2024 (tot en met juli) 527 (=544-79+62)
+ 35% tov 2022
4
79
146
62 (tot en met juli 2024)
Tabel 1 Aantal unieke cliënten dat gebruik maakt van HO
Meer vergrijzing, meer zorg De belangrijkste oorzaak voor de toename van het aantal cliënten is te vinden in de vergrijzing van de inwoners van West Maas en Waal. In onderstaande tabellen is te lezen dat de groep inwoners van 50 tot 80 jaar ruim 42% van de West Maas en Waalse bevolking beslaat. In alle leeftijdscategorieën van het overzicht is te zien dat het percentage voor onze gemeente hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. De komende jaren zal de doelgroep die gebruik maakt van de Wmo onverminderd groot blijven.
6
Tabel 2
Deze ontwikkeling speelt niet alleen in onze gemeente. Het voorspelmodel van de VNG laat voor alle Wmo voorzieningen zien dat het aantal Wmo gebruikers alleen maar blijft stijgen de komende jaren (jaarlijks 5%).
Tabel 3 Voorspelling aantal gebruikers van alle voorzieningen binnen de Wmo
Als we dan kijken naar de voorspelling van het aantal HO gebruikers de komende jaren, dan zien we een te verwachten jaarlijkse stijging van 3%.
Tabel 4 Voorspelling aantal gebruikers van HO (Wmo)
7
De volgende grafiek laat zien hoeveel uren aan huishoudelijke ondersteuning per maand geleverd is in 2023 en 2024. Het laat goed zien hoe groot de toename is.
Tabel 5
3. Stijging aantal zorgintensieve aanvragen Niet alleen is er sprake van een groeiende groep cliënten, die samen meer aanvragen indienen. Maar ook is er een groeiende (duurdere) zorgbehoefte per cliënt. Dat wordt verklaard door het feit dat onze ouderen steeds langer thuis wonen dan voorheen. Dit is het gevolg van rijksbeleid dat stimuleert om mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen met passende hulp, onder andere HO. Algemene ontwikkeling Jeugdhulp Over het algemeen zien we dat het minder goed gaat met onze jeugd. Ook VraagWijzer constateert dit. Voordat we inzoomen op de specifieke producten geven we hieronder een beeld van de algemene ontwikkelingen op de jeugdhulp. 1. Een toename in uithuisplaatsingen vanwege complexe problematiek. 2. Toename in toekenning van dagbesteding. • Veel jongeren / kinderen vallen uit binnen het onderwijs. Hoe het passend onderwijs wettelijk is georganiseerd, blijkt niet te voldoen. Onderwijs kan niet op maat gevolg worden, waardoor kinderen uitvallen. • Kinderen gaan ook vaker naar dagbesteding na school of in het weekend om de thuissituatie te ontlasten. Dit is een keuze, omdat uithuisplaatsen vele malen duurder is. Landelijke ontwikkelingen sturen aan op het thuis laten wonen van kinderen. 3. Een toename van jongeren met mentale problemen en kinderen met faalangst. Deze constatering wordt o.a. gedaan vanuit de GGD Jeugdmonitor 2023.
Ook professionals bevestigen dit (VraagWijzer, Schoolmaatschappelijk werk, Praktijkondersteuner Jeugd GGZ). Oorzaken worden gezien o.a. door de coronaperiode, social media enz. 4.Over het algemeen wordt er lang gewacht met het vragen om hulp. Hierdoor is inzet van geïndiceerde zorg vaker noodzakelijk.
8
2. Jeugd Ambulante Begeleiding De volgende producten vallen hieronder: 1. Begeleiding regulier groep en individueel 2. Begeleiding specialistisch groep en individueel Begroot voor 2024 is een bedrag van € 1.318.369. De uitgaven voor 2024 op basis van de betalingen tot en met juli 2024 schatten we in op € 1.767.994. We zien daarmee in 2024 een ingeschat tekort van € 449.625. Voor de begroting van 2025 houden we hier rekening mee. Begeleiding regulier Groep Individueel
2023 13 personen 73 personen
2024 (tot en met juli) 9 personen, waarvan 2 nieuw 38 personen, waarvan 6 nieuw
2023 9 personen 101 personen
2024 (tot en met juli) 9 personen, waarvan 3 nieuw 101 personen, waarvan 32 nieuw
Tabel 6
Begeleiding specialistisch Groep Individueel Tabel 7
Wat opvalt is dat veel cliënten langdurige begeleiding nodig hebben, met name individuele begeleiding. Daarnaast valt op dat in 2024 (tot en met juli) er al net zoveel cliënten (101) specialistisch zorg ontvangen als in heel 2023 (101). Dit is dure zorg, waardoor de kosten stijgen.
3. Jeugdverblijf zonder behandeling In 2024 maken 23 Jeugdigen gebruik van deze extra zware zorg, gezamenlijk voor 120K per maand. Product Jeugdhulp verblijf, inspanningsgericht (extra zwaar) is in 2024 van toepassing op 2 personen. We zien deze 2 cliënten in 2024 overgezet zijn van lichte naar zeer zware zorg. Omdat zij nu zware zorg ontvangen stijgen de kosten de komende maanden en dit loopt door in 2025.
4. Jeugd behandeling We zien een stijging in het aantal toekenningen van dyslexie. In 2023 liepen er 59 trajecten gedurende het hele jaar. In de eerste helft van 2024 lopen ook al 59 trajecten. 45 daarvan zijn een voortzetting van vorig jaar, 14 trajecten zijn dit jaar nieuw gestart. Trajecten zijn langdurig en zullen naar verwachting ook in 2025 doorlopen.
Aantal mensen dat een dyslexie diagnoseonderzoek vergoed kreeg Aantal mensen dat een dyslexietraject vergoed krijgt
2023 45
2024 (tot en met juli 2024) 24
59
59 (waarvan 14 nieuwe)
Tabel 8
5. Landelijk ingekochte zorg Meerdere jongeren ontvangen deze zorg (16 in 2024). LTA (transitiearrangementen) cliënten is dure zorg. Bijvoorbeeld de kosten kunnen oplopen tot € 15.000 per maand voor 1 cliënt. Dit loopt door in 2025. Op dit moment hebben we 1 cliënt in dit traject.
6. PGB (Persoonsgebonden budget) We zien een toename van PGB aanvragen vooral bij Jeugd. Bij Jeugd maken 27 inwoners gebruik van een PGB. Als er een PGB professioneel is ingezet dan is er geen contract met deze aanbieder. Dit komt steeds vaker voor. Ouders hebben een wettelijke keuzevrijheid om te kiezen voor een PGB. Er wordt getoetst of iemand een PGB kan beheren. En of de aanbieder passend is. Begrote budget 2024 bedraagt € 135.727. Toegekend is € 367.606 (ultimo juli 2024). Als het volledig wordt gebruikt dan zien we minimaal een tekort van € 231.879. Voor 2025 is begroot € 138.105. Als we deze trend doortrekken dan zien we het tekort verder oplopen. De begroting voor 2025 moet
9
hierop worden aangepast. Omdat mogelijk niet alles wordt gebruikt gaan we uit van 80% van het toegekende budget. We houden rekening met een verhoging van € 150.000.
Een onderbouwing van deze (en andere) financiële ontwikkelingen staat in deel 3 van deze Programmabegroting. Op basis van de huidige inzichten ziet het meerjarenperspectief er als volgt uit: Bedragen x € 1.000
Financieel meerjarenperspectief ontwikkeling
2024
2025
2026
2027
2028
Saldo Programmabegroting 2024-2027
298 V
1.314 V
-355 N
-736 N
-736 N
Wijzigingen tot Najaarsnota 2023
-82 N
-82 N
-82 N
0 V
0 V
Najaarsnota 2023
-203 N
65 V
63 V
63 V
63 V
Wijzigingen na Najaarsnota 2023
345 V
549 V
608 V
1.380 V
1.380 V
Wijziging tot Voorjaarsnota 2024
-71 N
1 V
1 V
1 V
1 V
Voorjaarsnota 2024
-1.148 N
-3.478 N
-1.823 N
-1.651 N
-2.911 N
Wijzigingen tot Programmabegroting 2025
923 V
1.393 V
0 V
-107 N
1.199 V
Stand voor opstellen Begroting
62 V
-238 N
-1.588 N
-1.051 N
-1.005 N
Financieel effect Begroting
20 V
252 V
-381 N
-405 N
-546 N
Eindstand na vaststelling Begroting
83 V
13 V
-1.969 N
-1.455 N
-1.550 N
P&C-cyclus De planning en control cyclus ziet er voor het begrotingsjaar 2025 als volgt uit: Voorjaarsnota 2024 (raadsbesluit 4 juli 2024) Programmabegroting 2025 - 2028 (raadsbesluit 6 november 2024) Najaarsnota 2025 (planning raadsbesluit december 2025) Jaarrekening 2025 (planning raadsbesluit juli 2026)
Indeling van het document Alle documenten uit deze planning en control cyclus hebben dezelfde opzet om de vergelijkbaarheid zo groot mogelijk te maken. Deel 1 bevat de programma's In dit deel staan per programma de missie, visie, maatschappelijk effect, doelstellingen, activiteiten, indicatoren en de kosten. Deel 2 bevat de paragrafen In dit deel zijn de verplichte paragrafen opgenomen die u inzicht geven in 8 belangrijke thema's, Deel 3 bevat de financiën In dit deel staan de kaders en uitgangspunten voor het maken van de Programmabegroting. Ook wordt het financieel meerjarenperspectief getoond. Hierin zijn alle bekende mutaties verwerkt en toegelicht. Deel 4 bevat de bijlagen In dit deel staan de bijlages die van belang zijn voor het lezen en begrijpen van deze Programmabegroting.
Besluitvorming Wij zien als college uit naar de voorbereidingsronde op 29 oktober 2024. Uiteraard bent u vooraf in de gelegenheid om technische vragen te stellen.
10
Vervolgens zal de formele behandeling van deze Programmabegroting 2025 plaats vinden in uw raadsvergadering van 6 november 2024.
Wij vertrouwen op een constructief overleg met uw raad.
Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN WEST MAAS EN WAAL, De gemeentesecretaris, De burgemeester, D. (Didier) Oosterom V.M. (Vincent) van Neerbos
11
VASTSTELLINGSBESLUIT
Onderwerp: Vaststelling Programmabegroting 2025 en Meerjarenbegroting 2026-2028 Nr. "invullen door griffier"
De Raad van de gemeente West Maas en Waal, Gezien het voorstel van Burgemeester en Wethouders, d.d. 1 oktober 2024, nr. Z.108381 Gelet op artikel 191 van de Gemeentewet.
BESLUIT: 1) De Programmabegroting 2025 vast te stellen. 2) Kennis te nemen van de meerjarenbegroting 2026-2028. 3) Als onderdeel van de begroting 2025 een krediet van € 6.538.000 beschikbaar te stellen voor geplande investeringen in 2025 (Bijlage 3).
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering op 6 november 2024.
DE RAAD VAN DE GEMEENTE WEST MAAS EN WAAL, De griffier, De voorzitter,
C. (Elles) Jansen-Bouwman
V.M. (Vincent) van Neerbos
12
LEESWIJZER Inleiding De programmabegroting is opgebouwd uit vier delen. Deel 1 Programma's Deel 2 Paragrafen Deel 3 Financiën Deel 4 Bijlagen Hieronder wordt kort aangegeven welke informatie de vier delen bieden. Deel 1 - Programma’s Missie Elk programma dient bij te dragen aan het realiseren van de missie en visie van de gemeente, zodat de som van programma’s hier een complete invulling aan geeft. De missie en de visie vormen de kapstok voor de huidige bestuursperiode. Gemeentelijke kaders De programma's zijn thematisch opgebouwd uit verschillende beleidsvelden. Met beleidsnota's wordt periodiek het beleid geactualiseerd. Per programma wordt in beeld gebracht welke beleidsnota's op dit moment werkzaam zijn. Visie Per programma is een deelvisie opgesteld die bijdraagt aan de totaalvisie. Dit maakt inzichtelijk wat welk programma bijdraagt aan het toekomstbeeld van de gemeente in 2026. Maatschappelijk effect Per programmaonderdeel is het beoogde maatschappelijk effect vermeld dat aangeeft wat de gemeente binnen het betreffende onderdeel wil bereiken voor haar inwoners. Doelstellingen Per programmaonderdeel zijn doelstellingen opgesteld die de gemeente nastreeft om het gewenste maatschappelijke effect mee in te kleuren. Deze doelstellingen hebben een reikwijdte van één tot vier jaar.
Activiteiten Per programmaonderdeel zijn voor de realisatie van de doelstellingen concrete activiteiten benoemd. Deze activiteiten hebben een reikwijdte van één jaar (of meerdere jaren). Indicatoren en kengetallen Waar relevant worden beleidsindicatoren, effectindicatoren en kengetallen uitgewerkt. Beleidsindicatoren vergelijken onze gemeente met landelijke en provinciale informatie. Effectindicatoren en kengetallen worden gebruikt om de ontwikkeling in beeld te brengen over een aantal jaren. Wat mag het kosten? Per programma wordt in beeld gebracht welke lasten en baten voor de komende jaren verwacht worden. Steeds bij het opstellen van nieuwe P&C-documenten worden de budgetten geactualiseerd en bijgesteld op basis van nieuwe prognoses. De verwerkte effecten lichten we in deel 3 per programma toe.
Deel 2 - Paragrafen In dit deel zijn de volgende (verplichte) paragrafen opgenomen: - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing
13
- Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid - Openbaarheidsparagraaf Lokale heffingen In deze paragraaf geven wij de ontwikkelingen met betrekking tot ons belastinggebied weer. Per heffing geven wij aan wat het beleid is en op welke wijze het tarief tot stand is gekomen. Ook geven wij inzicht in de (geraamde) opbrengsten. Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf brengen wij onze risico’s in beeld. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de financiële gezondheid van de gemeente. De weerstandratio geeft aan in welke mate de gemeente in staat is om financiële risico’s op te vangen. Onderhoud kapitaalgoederen Deze paragraaf geeft inzicht in onze kapitaalgoederen. De kosten van het onderhoud van onze wegen, openbare verlichting, riolering en water, groen en gebouwen vormen een substantieel deel van de begroting. Financiering In de financieringsparagraaf bespreken wij de specifieke beleidsvoornemens respectievelijk de uitvoering van het beleid op het gebied van treasury. Bedrijfsvoering De bedrijfsvoering betreft de processen binnen onze gemeentelijke organisatie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren, sturen en beheersen. Bedrijfsvoering bestaat uit de onderdelen personeel, informatisering, automatisering, communicatie, organisatie, financiën en huisvesting.
Verbonden partijen De gemeente werkt vaak samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als deze samenwerking in een bestuurlijke en financiële vorm wordt gegoten, spreken we van een verbonden partij. In deze paragraaf lichten wij deze partijen, hun beleidsdoelstellingen en activiteiten en de hiermee gemoeid zijnde gemeentelijke bijdragen, nader toe. Grondbeleid Het grondbeleid heeft een grote invloed op en samenhang met de realisatie van doelstellingen op het gebied van Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting, Verkeer en Vervoer, Cultuur, Sport en Recreatie en Economische Zaken. Het gaat om grote belangen in diverse disciplines. Daarnaast heeft het grondbeleid een grote financiële impact. De resultaten op grondexploitaties zijn dan ook van groot belang voor de financiële positie van onze gemeente. Openbaarheidsparagraaf Openheid en transparantie zijn essentieel voor het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid. In de openbaarheidsparagraaf doen we verslag van de uitvoering van de Wet open overheid. Deel 3 - Financiën Hier schetsen wij de financiële ontwikkelingen, kaders en uitgangspunten. Ook geven wij inzicht in het financiële beeld voor de komende jaren. Bovendien nemen wij de op grond van de BBV verplichte onderdelen op, zoals de geprognosticeerde balans, het EMU-saldo en de incidentele baten en lasten.
Deel 4 - Bijlagen Tot slot nemen wij in dit deel de volgende relevante bijlagen op: - Bijlage 1 - Overzicht personeel en organisatie
14
- Bijlage 2 - Overzicht vaste activa - Bijlage 3 - Meerjareninvesteringsplan - Bijlage 4 - Overzicht reserves en voorzieningen - Bijlage 5 - Risicoregister - Bijlage 6 - Samenstelling college van burgemeester en wethouders - Bijlage 7 - Kerngegevens - Bijlage 8 - Taakvelden - Bijlage 9 - Lijst met afkortingen - Bijlage 10 - Overzicht algemene uitkering uit het Gemeentefonds
15
DEEL 1 - PROGRAMMA'S
16
PROGRAMMA 1 - WONEN, WERKEN EN RECREËREN
ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat de beleidsvelden woningbouw, bedrijvigheid en werkgelegenheid, recreatie en toerisme en vergunningverlening, toezicht en handhaving. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk
Jaar
Reclamebeleid Woonwagenbeleid Landschapsontwikkelingsplan Welstandsnota Visie Leefbaarheid Kernen Regionale detailhandelsvisie Beleid internet winkels Structuurvisie dorpen 2025 Structuurvisie Recreatie Concentratiegebieden Dorpskwaliteitsplan West Maas en Waal Regionaal Programma Werklocaties 2019-2024 (RPW) Uitvoeringsprogramma visie leefbaarheid kernen 2030 Verordening startersleningen 2021 Omgevingsvisie buitengebied Regionaal uitvoeringsprogramma Rijk van Maas en Waal (RUP) Beleidsvisie zonne-energie Regionaal Ambitiedocument Regio Rivierenland 2022-2025 Woonvisie 2022-2026 VTH-beleid 2022-2025 Programma kostenverhaal en financiële bijdragen 2023/2024 Nota grondbeleid Visie (vrijetijds)economie Omgevingsvisie West Maas en Waal
2008 2010 2011 2012 2013 2014 2014 2015 2017 2019 2023 2020 2021 2021 2021 2021 2021 2022 2022 2023 2024 2024 2024
Ontwikkelingen Ontwikkeling en realisatie acties woonzorgvisie De woonzorganalyse, de grondslag voor de woonzorgvisie, is inmiddels in concept opgeleverd. Er wordt nog gewacht op een aantal regionale gegevens, waarna dit concept als rapport opgeleverd wordt aan uw raad. Daarnaast vindt er nog een participatietraject plaats waarin we onze inwoners, gemeente breed, de kans bieden een bijdrage te leveren. Realisatie uitvoeringsagenda woonvisie 2022 De realisatie stagneert doordat de netwerkbeheerders onvoldoende capaciteit hebben om de woningbouw aan te sluiten. Alternatieven hebben nog geen resultaat opgeleverd. Het risico is dat er vertraging optreedt. Waar de gemeente invloed op kan uitoefenen gebeurt al volop. De komende maanden verwachten we duidelijkheid van de netbeheerders.
17
Vaststelling en realisatie economische visie met bijbehorende uitvoeringsagenda De visie met 4 speerpunten is vastgesteld. In de loop van 2025 wordt de uitvoeringsagenda gerealiseerd. Hierin staat per speerpunt opgenomen wat de actiepunten, uitvoering, planning en bijbehorende kosten gaan zijn. WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Deelvisie Wonen Voor inwoners zijn passende, duurzame woonvormen beschikbaar. De basisvoorzieningen passen bij de maat van de gemeente en er is oog voor een open en groene leefruimte.
Maatschappelijk effect West Maas en Walers zijn tevreden met hun woonplaats.
Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Realiseren van passende groei in de kernen (totaal 1.070 nieuwe woningen tot 2030), met behoud van het karakter en de omvang van de kernen. Realiseren van spreiding van nieuwe woningen over de kernen. Realiseren van voldoende betaalbare nieuwe woningen (sociale huur, midden-huur en betaalbare koop). Stimuleren en faciliteren van het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad. Realiseren van meer levensloopbestendige woningen en passende en duurzame woonvormen wonen in alle kernen. Realiseren van een goede ontsluiting tussen nieuwe woonwijken en de kernen. Realiseren van toekomstbestendige basisvoorzieningen.
Deelvisie Werk Werk en economische ontwikkeling zijn in balans met de leefbaarheid en het milieu/klimaat. Bedrijventerreinen groeien waar mogelijk, zijn goed bereikbaar én het vrachtverkeer is geweerd uit de kernen. Er zijn alternatieven voor het ‘klassieke’ boerenbedrijf, bestaande bedrijfslocaties zijn hergebruikt om verpaupering tegen te gaan én nieuwe bedrijven (mkb) versterken bestaande bedrijven.
Maatschappelijk effect: Een duurzame en maatschappelijk verantwoorde lokale economie met een sterke werkgelegenheid.
Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
Bedrijven faciliteren bij uitbreidingen, verplaatsing en/of vestiging, ten behoeve van het bevorderen van werkgelegenheid. Duurzame revitalisering van bedrijventerreinen. Uitbreiding van bedrijventerreinen. Minder kansrijke bedrijventerreinen transformeren naar wonen. Uitbreiding van kleine bedrijventerreinen hoogstens voor bestaande bedrijven, bij voorkeur centralisatie van bedrijven op grotere terreinen. Huidige agrarische bedrijven niet belemmeren en de ruimte geven voor innovatie en recreatieve activiteiten, innovatie, mits de agrarische activiteiten niet worden belemmerd. Stimuleren van transformatie van langdurig leegstaande commerciële panden. Nieuwe ondernemingen moeten voor de gemeente een meerwaarde hebben én duurzaam en klimaat-adaptief zijn. Vrachtverkeer wordt (waar mogelijk) geweerd uit de dorpskernen.
Deelvisie Recreëren In West Maas en Waal zijn de recreatiemogelijkheden doorontwikkeld. Hierdoor kent de gemeente een 4-seizoenen toerisme. Daarnaast is het recreatieve aanbod ook interessant voor de eigen inwoners.
Maatschappelijk effect: Versterken van de merkbeleving van West Maas en Waal.
18
Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Investeren in het aantrekkelijk houden van het recreatieve gebied. Inzetten op het sterke toeristische-recreatieve merk ‘Het Land van Maas en Waal’. Stimuleren en uitbreiden van recreatieplekken en toerisme. Het verbinden van de parels (attracties en kleinschalige recreatie) langs de Maas en tussen de Maas en Waal; het organiseren van het ‘parelsnoer’. Nieuwe recreatieve ondernemers versterken het bestaande aanbod en zorgen voor een 4seizoenen aanbod. Mogelijkheden voor recreatie op het platteland mogelijk maken.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten
Realisatie
Deelvisie Wonen Kleinschalige en grootschalige woningbouwontwikkeling Leningen Svn (woonvisie) Ontwikkeling en realisatie acties woonzorgvisie
2026
Onderzoeken mogelijkheden nut en noodzaak van herbestemmen recreatiewoningen binnen de nieuwe in ontwikkeling zijnde visie 'recreatie en toerisme'
2026
Rivierenprojecten
2028
Realisatie uitvoeringsagenda woonvisie 2022
2030
Realisatie projecten uitvoeringsagenda woonvisie
2030
Deelvisie Werk Vaststelling en realisatie economische visie met bijbehorende uitvoeringsagenda
2026
Deelvisie Recreëren Landgoed de Acht morgen - Appeltern (project derden)
2025
Uitvoeringsprogramma visie (Vrijetijds)economie tot 2025 en verder
2025
Regionaal projectfiche agribusiness
2025
Ontwikkeling Hanzeland Maasbommel
2025
Realisatie uitvoeringsagenda economische visie 2023
2026
Bouwgrondexploitaties De Appelhoek 1b - Alphen
2025
Het Leeuwse Veld - Beneden-Leeuwen (Project in samenwerking met derden)
2025
Gravin van Rechterenschool
2025
19
BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator
Jaar meting
Landelijk
Provincie
WMW
Begroting 2025
Economie Functiemenging (in %)
2023
54,2
54,4
47
47,5
Vestigingen van bedrijven (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 74 jaar)
2023
155,3
140,5
158,7
159,8
Demografische druk (in %)
2024
70,4
74,3
73,4
74,4
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)
2024
Geen data
1000
974
1005
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)
2024
Geen data
1000
974
1005
Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen)
2023
9,1
9,6
22,8
24,0
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
153.430
135.000
166.500
166.500
166.500
166.500
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing (VHROSV)
KENGETALLEN Kengetal Aantal overnachtingen
WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000
Exploitatie
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Totaal lasten
-6.369 N
-7.088 N
-4.854 N
-4.873 N
-4.848 N
-4.901 N
Totaal baten
6.431 V
3.989 V
2.041 V
1.975 V
1.956 V
1.983 V
62 V
-3.099 N
-2.813 N
-2.898 N
-2.892 N
-2.919 N
Saldo van dit programma
20
PROGRAMMA 2 - MAATSCHAPPELIJKE ZAKEN ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat ondersteuning, welzijn, onderwijs, sport, cultuur, zorg en sociale voorzieningen. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk
Jaar
Subsidieverordening basisbibliotheek West Maas en Waal Accommodatiebeleidsplan Maatschappelijke knooppunt in elke kern Verordening inrichting antidiscriminatievoorziening gemeente West Maas en Waal Visie Leefbaarheid Kernen/Koers 2030 Verordening Individuele studietoeslag Participatiewet Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet West Maas en Waal Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Verordening cliëntenparticipatie Werkzaak Kadernota cultuur 2017-2020 'Cultuur is geen kunst' Verordening individuele inkomenstoeslag West Maas en Waal Algemene subsidieverordening Gemeente West Maas en Waal Verordening loonkostensubsidie Participatiewet Advies- en verbeterplan sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid Regionaal Beleidsplan GGZ Beschermd Wonen Maatschappelijke Opvang Beleidskader Harmonisatie Kinderopvang en Peuterspeelzaalwerk Lokaal sociaal akkoord 2018-2021 Beleidskader Lokaal Onderwijsbeleid 2018-2022 'Verdiepen en verbreden' Beleidsnota onderwijsachterstandenbeleid Afstemmingsverordening participatiewet IOAW en IOAZ West Maas en Waal 2018 Nota vereenvoudiging minimabeleid en bijzondere bijstand 2020 Verordening Jeugdhulp & Maatschappelijke ondersteuning 2020 Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Regioplan Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang Nijmegen & Rivierenland VVE-beleid
(onderdeel van onderwijsachterstandenbeleid) Regioaanpak 'Huiselijk geweld en Kindermishandeling' IHP (Integraal Huisvestingsplan) Verordening onderwijshuisvesting West Maas en Waal 2022 Verordening bekostiging leerlingenvervoer Nadere regels Maatschappelijke ondersteuning West Maas en Waal Nadere regels Jeugdhulp West Maas en Waal Tarievenverordening voor welzijnsaccommodaties in de gemeente West Maas en Waal Uitgangspunten lokaal minimabeleid 2024 Meerjarenstrategie GGD 2024-2027 Meerjarenbeleidsplan Werkzaak 2024-2027
2007 2009 2010 2013 2015 2015 2015 2016 2016 2017 2017 2017 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018 2019 2019 2020 2021 2021 2021 2021 2022 2022 2022 2022 2022 2023 2023 2024 2024
Ontwikkelingen Integraal Huisvesting Plan (IHP) De uitvoering van het IHP loopt grote achterstand op. Het is onrealistisch om jaarlijks 1 school te bouwen, anderzijds is er onvoldoende capaciteit om deze ambitie tot stand te brengen. Op dit onderdeel zullen keuzes gemaakt moeten worden. Hiervoor zullen we een nieuw IHP opstellen.
21
Integraal beleidskader Sociaal domein Het beleidskader is vastgesteld. Daarbij is afgesproken dat de, activiteiten om de doelen in dit beleidskader te bereiken, opgenomen worden in jaarlijkse uitvoeringsplannen. Hierin worden, opgenomen wat de actiepunten, uitvoering, planning en bijhorende kosten gaan zijn.
WAT WILLEN WE BEREIKEN? West Maas en Waal heeft een vitale gemeenschap met een actief verenigingsleven, waarbij mensen naar elkaar om kijken. De gemeente faciliteert en helpt mensen (die dat nodig hebben) aansluiting te houden bij de gemeenschap. Sportvoorzieningen en accommodaties blijven waar mogelijk in de buurt/wijk.
Maatschappelijk effect West Maas en Walers voelen zich gezien en gehoord en kunnen deelnemen aan de maatschappij.
Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5.
Jeugd en jongeren op een verantwoorde manier te laten opgroeien, ontwikkelkansen te vergroten en zorg te dragen voor een zinvolle vrijetijdsbesteding. Bevorderen van de zelfredzaamheid van al onze inwoners. Een goede gezondheid en verantwoorde levensstijl van al onze inwoners te bevorderen. Actieve en passieve deelname/betrokkenheid van al onze inwoners aan de samenleving te bevorderen. Een voorzieningenniveau dat bijdraagt aan de leefbaarheid in de dorpen, passend bij de omvang van het dorp.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten
Realisatie
Deelvisie Maatschappelijke zaken Lokale inclusie agenda
2025
Zilverenkrachtbeleid
2025
Uitvoeren beleidsplan GGZ Beschermd Wonen-Maatschappelijke Opvang
2025
Gymzaal Appeltern duurzaamheidsmaatregelen
2025
Opstellen en uitvoeren van een integraal beleidskader 'sociaal domein'
2026
Opstellen en uitvoeren plan van aanpak in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
2026
Bevorderen gezonde leefstijl, onder andere in scholen en instellingen
2026
Stimuleren sport- en cultuuractiviteiten/evenementen
2026
Dementievriendelijke gemeente worden
2026
Stimuleren van publiekstoegankelijke toiletten. En de vindbaarheid vergroten door middel van aansluiting bij de "Hoge Nood App"
2026
Een integrale aanpak van laaggeletterdheid en lage basisvaardigheden in beleid en uitvoering. En daarbij de continuering van het (mobiel) Digitaalhuis
2026
22
Het continu optimaliseren van werkafspraken met VraagWijzer ten behoeve van een verbeterde toegang
2026
Waarderen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers via het netwerk van mantelzorgsteunpunten
2026
Actief jeugd- en onderwijsbeleid uitvoeren met als doel dat alle jeugdigen zo gezond en veilig als mogelijk kunnen opgroeien en zich zo goed mogelijk ontwikkelen
2026
Jeugd en jongeren meer betrekken bij de samenleving
2026
Uitvoeren van het integraal Huisvesting Plan (IHP)
2026
Realiseren ontmoetingsplekken voor de jeugd
2026
Stimuleren van activiteiten tussen jeugd en politiek
2026
Regie voeren op de MFA's, afhankelijk van de uitkomsten van de herijkte businesscases
2026
Een integrale aanpak ten behoeve van de leefbaarheid in Altforst via de "dorpendeal"
2026
Jeugd: Opgroeien in een kansrijke omgeving
2026
Uitvoering geven lokaal beleid op Huiselijk Geweld en Kindermishandeling
2026
BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator
Jaar meting
Landelijk
Provincie
WMW
Begroting 2025
Onderwijs Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)
2023
6,3
5,4
13
6,3
Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)
2023
27
24
30
24
Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (in % deelnemers aan VO/MBO)
2023
2,4
2,2
1,9
2
Banen (aantal per 1.000 inwoners in leeftijd 15-74 jaar)
2023
714,7
701,5
494,3
506,4
Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 10.000 inwoners)
2023
700
693
480
497
Jongeren met een delict voor de rechter (in % van 12-21 jarigen)
2022
1
0,93
0
0
Jongeren met jeugdbescherming (in % van alle jongeren tot 18 jaar)
2023
0,9
1,0
0,8
0,7
Jongeren met jeugdhulp (in % van alle jongeren tot 18 jaar)
2023
11,0
11,7
12,3
12,2
Jongeren met jeugdreclassering (in % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)
2023
0,3
0,3
Geen data
Geen data
Sociaal domein
23
Kinderen in uitkeringsgezin (in % kinderen tot 18 jaar)
2022
6
4,64
4
4
Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar)
2023
191,5
195,8
79,1
80
Netto arbeidsparticipatie (in % werkzame beroepsbevolking t.o.v. beroepsbevolking)
2023
73,1
73,7
74,4
74,5
Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 10.000 inwoners in de leeftijd van 18-67 jaar)
2023
344,8
289,7
144,8
145
Werkloze jongeren (in % 16 t/m 22 jarigen)
2022
1
1,43
1
1
2022
46,4
46,8
53,7
52
Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %)
EFFECTINDICATOREN Effectindicator Positieve cliëntervaring: er is samen naar oplossingen gezocht (%)
Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 78% 85% 85% 86% 86% 86%
Positieve cliëntervaring: de ondersteuning past bij de hulpvraag van de cliënt (%)
78%
87%
85%
86%
86%
86%
Positieve cliëntervaring: met ondersteuning kan de cliënt beter de dingen doen (%)
72%
83%
80%
81%
81%
81%
Kwaliteit ondersteuning WMO
86%
90%
89%
90%
90%
90%
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Aantal bezoekers zwembad
15.518
18.000
18.000
18.000
18.000
18.000
Aantal zelfstandig wonende inwoners van 75+
1.925
1.877
2.035
2.137
2.244
2.356
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
KENGETALLEN Kengetal
WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000
Exploitatie
Rekening 2023
Begroting 2024
Totaal lasten
-34.832 N -27.379 N -28.773 N -29.370 N -29.872 N -30.848 N
Totaal baten
13.621 V
Saldo van dit programma
-21.211 N -22.439 N -24.383 N -24.812 N -25.370 N -26.266 N
4.940 V
4.391 V
4.558 V
4.502 V
Begroting 2028
4.582 V
24
PROGRAMMA 3 - FYSIEKE LEEFOMGEVING ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat de beleidsontwikkeling, inrichting en ontwerp, beheer, onderhoud en exploitatie van onze openbare ruimte, verkeer, milieu en afval. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk
Jaar
Waterplan 2005-2025 Op weg naar duurzaam groenbeheer Integrale leidraad Flora en Fauna ruimtelijke ontwikkeling en bestendig beheer Gladheidsbestrijdingsplan Bomenbeleidsplan Milieuprogramma Gemeentelijk verkeer- en vervoersplan Beleidsplan Openbare verlichting 2019-2023 Nota parkeren Koersnotitie duurzaamheid en energiebeleid Regionale energietransitie fruitdelta Rivierenland Lokaal uitvoeringsprogramma klimaatbestendig west maas en waal Verordening en stimuleringslening duurzaamheid Bodemkwaliteitskaart en beheernota Beheer- en Onderhoudsrapportage Verhardingen 2022-2026 Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027
2005 2011 2013 2014 2014 2015 2016 2018 2019 2019 2020 2020 2020 2021 2022 2022
Ontwikkelingen Er zijn geen bijzondere externe ontwikkelingen. WAT WILLEN WE BEREIKEN? West Maas en Waal is een goed ontsloten, open & groene, energie-neutrale gemeente. De verkeersveiligheid is op orde en de historie van West Maas en Waal is zichtbaar door de doorontwikkeling van de ‘parels’ van de gemeente.
Maatschappelijk effect De fysieke leefomgeving van West Maas en Waal draagt bij aan het welzijn en de gezondheid van de inwoners.
Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
De gemeente is duurzaam en klimaat-adaptief ingericht. Stimuleren van verduurzaming van huizen; in 2026 meer energielabel A gebouwen. Meer zonnepanelen op of bij woningen (nu 40%, streefgetal 60% in 2026). Realiseren van meer waterbuffers op prioritaire locaties. Meer groene (koele) verblijfsruimtes in dorpen. Meer vergroening van particuliere tuinen. De gemeente is duurzaam en klimaat-adaptief ingericht. Goede, veilige en snelle bereikbaarheid tussen de (voorzieningen van de) kernen en gemeenten. Goede regulering van het oppervlakte en grondwater.
25
10. De gemeente West Maas en Waal heeft een goede verkeerveiligheid en nagenoeg geen ongelukken in de openbare ruimte. 11. De "parels" van de gemeente zijn zichtbaar. WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten
Realisatie
Deelvisie Fysieke leefomgeving Verfraaien van de dorpsentrees Realisatie aanpak warmtetransitie
2025
Onderzoeken of er meer focus moet komen op de kwaliteit en veiligheid van onze wegen en dijken. Met aandacht voor veiligheid, verlichting en parkeren en een klimaat adaptieve inrichting
2025
Reconstrueren van de Dorpsstraat in Wamel
2025
Reconstrueren van de Rooijsestraat in Dreumel
2025
Realisatie uitvoeringsagenda laadpalenvisie
2026
Onderhoudsregime voor wegenkwaliteit en trottoirbeleid in kaart brengen
2026
Eenvoudige melding van incidenten op wegkwaliteit, inclusief een transparante prioritering
2026
Weg- en veiligheidsproblemen coördineren en bewaken in samenwerking met wegbeheer, waterschap en provincie
2026
Realisatie projecten/maatregelen uitvoeringsagenda GVVP
2026
Ontwikkeling en realisatie klimaatbeleidsplan 2024-2029
2029
BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator
Jaar meting
Landelijk
Provincie
WMW
Begroting 2025
Volksgezondheid en Milieu Hernieuwbare elektriciteit (in % van totale energieverbruik)
2022
41,3
29
69,5
70
Omvang huishoudelijk restafval (in kg per inwoner)
2021
163,6
99,6
59,5
65
26
KENGETALLEN Kengetal
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Aantal oplaadpalen
20
25
35
40
45
50
Aantal overzettingen Maasveren
1.115.084
1.000.000
1.150.000
1.196.000
1.244.000
1.293.500
Aantal overzettingen Veerdienst Tiel-Wamel
118.078
135.000
135.000
135.000
135.000
135.000
356
320
320
320
320
320
184,3 MWh
200 MWh
200 MWh
200 MWh
200 MWh
200 MWh
Hoeveelheid restafval per inwoner in kg
70 kg
65 kg
65 kg
60 kg
55 kg
50 kg
Percentage duurzaam stroomverbruik gemeentelijke gebouwen
100%
100%
100%
100%
100%
100%
Scheidingspercentages gemeente
84%
87%
87%
88%
89%
90%
Aantal klachten dumpingen en zwerfafval Energieopwekking gemeentelijke gebouwen in kWh
WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000
Exploitatie
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Totaal lasten
-8.741 N
-9.325 N
-9.723 N
-9.561 N
-9.802 N -10.119 N
Totaal baten
5.840 V
6.045 V
6.470 V
6.012 V
5.986 V
5.993 V
Saldo van dit programma
-2.901 N
-3.280 N
-3.253 N
-3.549 N
-3.815 N
-4.126 N
27
PROGRAMMA 4 - BURGER, BESTUUR EN VEILIGHEID ALGEMEEN Omschrijving Het programma omvat de dienstverlening aan burgers, het functioneren van het bestuur en de organisatie en de integrale veiligheid. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk
Jaar
Nota Verbonden partijen Kwaliteitshandvest met servicenormen APV Regionaal beleidsplan 2024-2027 Integraal Veiligheidsplan 2023-2027 Startnotitie beleid inwonersparticipatie Evenementenbeleid 2024-2028 Regionaal Crisisplan 2024-2027
2014 2015 2022 2023 2023 2024 2024 2024
Ontwikkelingen Er zijn geen bijzondere externe ontwikkelingen. WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Deelvisie Burger Inwoners zijn betrokken bij gemeentelijke zaken die in hun omgeving gebeuren.
Maatschappelijk effect: Een dynamische burgerparticipatie die bijdraagt aan de beleidsvorming van de gemeente.
Doelstellingen 1.
Versterken van de burgerparticipatie.
Deelvisie Bestuur West Maas en Waal heeft een sterke gemeenteraad die de inwonersbelangen optimaal behartigt. Daarnaast is West Maas en Waal een bestuurlijk en organisatorisch sterke gemeente die ook in 2026 nog zelfstandig is.
Maatschappelijk effect: Een gemeenteraad die duidelijke ontwikkelingskaders, gebaseerd op maatschappelijke effectsturing stelt.
Doelstellingen 1. Een gemeenteraad die optimaal wordt ondersteund en die de belangen van de inwoners behartigt.
Deelvisie Veiligheid West Maas en Waal is een veilige gemeente om in te wonen en te verblijven.
Maatschappelijk effect: Inwoners en bezoekers voelen zich thuis en veilig in West Maas en Waal
28
Doelstellingen 1.
Realiseren van een gemeente waarin iedereen zich thuis en veilig voelt.
WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten
Realisatie
Deelvisie Burger De gemeente gaat naar de inwoners toe (fysiek en online) 2025 Toelichting: We hebben met veel doelgroepen te maken, die op verschillende manieren te bereiken zijn. Het is nodig om verschillende instrumenten naast elkaar te gebruiken, om voor zoveel mogelijk inwoners de drempel zo laag mogelijk te maken om te participeren. Per project of beleid wordt geïnventariseerd welke stakeholders we treffen en wat nodig is om hen te bereiken en betrekken: dit is iedere keer weer maatwerk. Bij participatietrajecten gaan we naar inwoners toe, daar waar zij zijn, fysiek en online. Zie ook de mogelijkheden die we willen creëren via het uitvoeringsprogramma van het beleid inwonerparticipatie. Stimuleren van Dorpsplatforms 2025 Toelichting: Continueren van huidige rol van en contact tussen gemeente en de Dorpsplatforms. Daar waar het extra aandacht behoeft, zetten we hier wederzijds op in. Evaluatie Leefbaarheidsvisie 2030, vervolg Leefbaarheidsvisie 2050 2026 Toelichting: •Leefbaarheidsvisie onder de loep nemen als het gaat om de inhoudelijke 15 speerpunten: wat is de status hiervan? •Leefbaarheidsvisie onder de loep nemen als het gaat om het afronden van de visie 2030 en vervolg na 2030. Dit hangt samen met hoe we werken binnen de organisatie en de ontwikkelingen die in de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden.
Een belangrijke vraag is: wat is het bestaansrecht van visies van onze gemeente náást de omgevingsvisie? En in het geval van de visie leefbaarheid: wat is de toegevoegde waarde hiervan naast de omgevingsvisie en bijvoorbeeld het beleidskader sociaal domein? Uitvoeringsprogramma inwonersparticipatie 2026 Toelichting: Het beleid inwonerparticipatie is eind 2024 klaar. Als vervolg op het beleid wordt begin 2025 het bijbehorende uitvoeringsprogramma vastgesteld. Na vaststelling wordt gestart met uitvoering van de acties. Deze gaan, zoals beschreven in de startnotitie van het beleid, over: • Processen • Interne organisatie • Instrumenten voor participatie • Inclusieve participatie • Communicatie Voorbeelden van uitgangspunten zijn: een (digitaal) initiatievenloket voor inwoners, een online participatieplatform, duidelijk inzicht in participatietrajecten (de verwevenheid en het versterken van elkaar), scholing voor medewerkers op het vlak van bijvoorbeeld dialoog, in verbinding zijn met inwoners via straatgesprekken over specifieke thema’s, aandacht voor alle doelgroepen en hoe hen te benaderen, het begeleiden van medewerkers in het toepassen van de leidraad binnen hun beleid of project, projectcommunicatie verder optimaliseren.
Het gaat hierbij om ontwikkelingen die ervoor zorgen dat beleidsadviseurs en projectleiders stappen voorwaarts zetten bij de inwonerparticipatie van hun thema’s. De uitvoering vindt plaats op basis van prioritering en binnen de mogelijkheden van tijd en budget. Deelvisie Bestuur Gemeenteraad en college ondersteunen bij het nemen van een duidelijke rol gebaseerd op het dualisme Gemeenteraad en college begeleiden bij het nemen van een actieve rol in regio en de gemeenschappelijke regelingen
29
Deelvisie Veiligheid Meer zichtbaarheid van de wijkagenten voor een beheersbaar werkgebied Dekkend AED-netwerk blijven borgen en hulpverleners blijven opleiden Ondersteunen VRGZ bij uitbreiden/opvullen vrijkomende posten
BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator
Jaar meting
Landelijk
Provincie
WMW
Begroting 2025
Veiligheid Diefstallen uit woning (aantal per 1.000 inwoners)
2023
1,3
1,1
2,5
2,5
Geweldsmisdrijven (aantal per 1.000 inwoners)
2023
4,3
3,4
2,5
2,5
Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte (aantal per 1.000 inwoners)
2023
5,8
5,2
3,5
3,5
Verwijzingen Halt (aantal per 1.000 jongeren 12-17 jaar)
2023
9
8,3
19
19
Winkeldiefstallen (aantal per 1.000 inwoners)
2023
2,5
2,1
1,2
1,2
WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000
Exploitatie
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Totaal lasten
-4.083 N
-4.332 N
-4.653 N
-4.609 N
-4.733 N
-4.822 N
Totaal baten
651 V
395 V
415 V
477 V
477 V
486 V
-3.432 N
-3.937 N
-4.238 N
-4.132 N
-4.257 N
-4.337 N
Saldo van dit programma
30
PROGRAMMA 5 - BEDRIJFSVOERING ALGEMEEN Omschrijving Het programma omvat het functioneren van de gemeentelijke organisatie. De bedrijfsvoering is ondersteunend aan en mede bepalend voor de kwaliteit van het primaire proces en de realisatie van de beoogde maatschappelijke effecten. De interne organisatie staat volledig ten dienste aan het primaire proces. Dit betekent dat de kwaliteit en omvang van de gemeentelijke organisatie, maar ook faciliteiten als bijvoorbeeld de huisvesting en de automatisering indirect van grote invloed zijn op het behalen van de gewenste effecten. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk
Jaar
Archiefverordening I&A-plan 2020 Strategisch fiscaal beleidsplan 2022-2025 Informatiebeveiligingsbeleid Programmaplan organisatieontwikkeling 2023-2026 Inkoopbeleid
2018 2020 2022 2023 2024 2024
Ontwikkelingen De omgeving rondom bedrijfsvoering verandert snel. Er worden steeds hogere eisen gesteld door de samenleving aan dienstverlening. De overheid vuurt steeds meer wetgeving op ons af die complexer en technischer van aard is. Bedreigingen van buitenaf die ons verplichten om de beveiliging van informatie steeds beter op orde te hebben. Het vinden en binden van geschikt personeel om aan de steeds hoger gestelde eisen te kunnen voldoen wordt steeds lastiger. Ondanks deze ontwikkelingen blijft de dienstverlening en de bedrijfsvoering overeind. We worden echter met onze kleine organisatie steeds kwetsbaarder om aan al deze ontwikkelingen te kunnen blijven voldoen. Investering in het onderdeel Bedrijfsvoering is hierdoor wel een noodzaak om te kunnen blijven voldoen aan verwachtingen en wetgeving. Zowel lokaal als landelijk WAT WILLEN WE BEREIKEN? West Maas en Waal is een regiegemeente die dienstbaar is aan haar inwoners, open en duidelijk communiceert en inwoners met vragen daadwerkelijk verder helpt. De gemeente werkt slim & efficiënt vanuit een krachtig financieel beleid, dat aansluit bij gestelde politieke kaders en Wet- en regelgeving. Daarnaast is de gemeente een professionele organisatie die haar professionals ondersteunt, faciliteert, ziet en hoort vanuit de interne dienstverlening en de gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Maatschappelijk effect Inwoners hebben vertrouwen in de gemeente en professionals zijn trots op de gemeente West Maas en Waal als werkgever.
Doelstellingen 1. 2. 3. 4.
Een dienstbare organisatie met een sterke dienstverlening naar de professional (intern). Een dienstbare organisatie die inwoners daadwerkelijk verder helpt bij een (hulp)vraag. Realiseren van de gemeentelijke ambities binnen de kaders van een krachtig financieel beleid. Realiseren van een krachtig informatiebeleid.