Bijlage 2. Visie & beleid inwonerparticipatie

Samenwerkende partijen kunnen weer om de tafel en afspraken maken over de gevolgen van de besluiten: wat betekent dit voor de uitvoering en wie gaat wat doen? Het kan zo zijn dat de gemeente verantwoordelijk is voor de uitvoering, maar ook dat inwoners en gemeenten gezamenlijk de uitvoering vormgeven of dat inwoners zelf aan de slag gaan als het gaat om een inwonerinitiatief.

Nieuwe fase binnen het initiatief Dit is dus een nieuwe fase: de uitvoering van het initiatief. Waarschijnlijk heb je dit ook zo in je participatieplan opgenomen.

30

Fase 4: Evalueren participatie De evaluatie van de participatie is voor wat betreft de voorbereidende deels gedaan via het participatieverslag (fase 3). Het is zaak om ook de participatie te evalueren uit de fase van uitvoeren / implementatie en uit de fase van de evaluatie van het project. Naast evaluatie binnen de initiatieven zelf, gebeurt dit ook doorlopend organisatiebreed. Daarnaast wordt de uitvoering van participatie eenmaal per raadsperiode geëvalueerd. Om dit te kunnen doen verzamelen we systematisch informatie over de wijze waarop participatietrajecten zijn georganiseerd, de betrokkenheid van inwoners, de rolinvulling door raad en college, het resultaat van de participatie, de belangrijkste ervaringen en geleerde lessen. Actie:

Let op:

Mail jouw participatieverslag naar de adviseur inwonerparticipatie. Is het nodig om jouw evaluatie uit te breiden of aan te scherpen? Doe dat dan eerst, in deze laatste fase. Evalueren doe je altijd, ook als het initiatief uiteindelijk niet is uitgevoerd, maar er wél een participatietraject heeft plaatsgevonden.

Het gaat hierbij enkel om de participatietrajecten van initiatieven die via een collegevoorstel of raadsvoorstel behandeld zijn.

31

9. Omgevingswet en participatie De Omgevingswet omvat één wet die alles regelt voor de ruimte waarin we wonen, werken en verblijven. Deze wet bundelt en vereenvoudigt de regels voor alles wat je buiten ziet, hoort en ruikt en geldt voor alle inwoners en ondernemers in Nederland. Meer weten over de omgevingswet? Kijk dan hier: https://www.westmaasenwaal.nl/ruimtelijke-ontwikkelingen-onder-de-omgevingswet Participatie is een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Ruimtelijke initiatieven Bij ruimtelijke initiatieven (vanuit de samenleving) geeft de gemeente een integraal advies mee over zaken waar rekening mee te houden. Dit gaat bijvoorbeeld over bestaand beleid en kaders vanuit diverse aandachtsgebieden, maar ook over politieke gevoeligheid en impact. Dit zijn ook belangrijke zaken voor de participatie, waarover de gemeente de initiatiefnemer kan adviseren en inspireren. Wanneer participatie? Participatie wordt aangemoedigd, maar is enkel verplicht bij door de gemeenteraad vastgestelde gevallen: Participatie Omgevingswet | West Maas en Waal Bij het indienen van het plan/idee, geeft de initiatiefnemer bij deze gevallen ook inzicht in hoe participatie uitgevoerd gaat worden. Participatie: Initiatiefnemer organiseert en is verantwoordelijk Een leidraad voor participatie is toegankelijk voor initiatiefnemers.

Meer informatie en inspiratie staat op onze website: https://www.westmaasenwaal.nl/participatie-omgevingswet. Ook kan de gemeente de initiatiefnemer inspiratie en advies meegeven voor participatie. De gemeente heeft geen rol tijdens de participatie met de omgeving.

Maatwerk Onder de Omgevingswet is participatie vormvrij. Oftewel: gemeenten en initiatiefnemers bepalen zélf wat passende participatie is. Inspireren kan wel, maar de gemeente mag geen eisen stellen aan de participatie die de initiatiefnemer verricht. Participatie is altijd maatwerk. De toetsing van het participatieverslag ook. Toetsing van het participatieverslag is maatwerk. De vraag die de gemeente West Maas en Waal stelt bij toetsing is: Is via de toegepaste participatie alle informatie bekend om een goed afgewogen besluit te nemen?

32

Bijlage 1: Participatie over inwonerparticipatie & doorlopen tijdlijn In de ontwikkeling van inwonerparticipatie binnen de gemeente West Maas en Waal, start midden 2023, is vanuit diverse acties veelvuldig gesproken met inwoners, raadsleden, ambtenaren en college. Hierbij stond participatie over dit onderwerp altijd centraal. Van hieruit is visie & beleid ontwikkeld. Uiteraard in het licht van bestaande missie, visie en kernwaarden van de gemeente West Maas en Waal (zie pagina 4). Op de volgende pagina is dit vormgegeven in een tijdlijn. Ook andere (hoogover) stappen in het proces tot aan beleidsvorming zijn hierin opgenomen. De groene blokken geven visueel weer waar de gemeenteraad betrokken is.

33

Jun-Jul 2023

T/m Jul 2023

Sep 2023

Nov-Dec 23 Jan 24

• Alle teams die te maken hebben met beleid en projecten en dus met inwonerparticipatie (BOR, Ruimte en Samenleving) hebben een workshop gehad over inwonerparticipatie (bewustwording). Team dienstverlening heeft via een teambijeenkomst ook aandacht gehad voor het onderwerp.

• Er zijn interviews gehouden met het college, raadsleden, griffie en inwoners. Deze input geeft duidelijkheid over waar de organisatie staat en geeft input voor de training en de leidraad.

• Alle medewerkers die vanuit beleid en projecten te maken hebben met inwonerparticipatie, volgen een hele dag training over inwonerparticipatie.

• Twee raadsleden (die ook geinterviewd zijn) doen mee aan sessies over de leidraad inwonerparticipatie, samen met inwoners en ambtenaren.

• Voorstel aanpak Dag van de toekomst i.r.t. inwonerparticipatie: Uitvoering van dit voorstel levert belangrijke informatie Maart 2024

op voor het op te stellen beleid inwonerparticipatie. Na akkoord van het college is de raad hierover geïnformeerd.

• Hoe staan dorpsplatforms i.r.t. inwonerparticipatie: dit is opgenomen in beleid inwonerparticipatie. In deze fase: aandacht Okt 2023 - voor de rollen en verbinding over en weer tussen platforms en gemeente. Deze worden, indien nodig, aangescherpt. Ook is ingezet op het nieuw leven inblazen van dorpsplatform Beneden-Leeuwen (dit laatste loopt langer door). Mrt 2024

April - Mei 2024

Mei 2024

• Uitvoering van de straat op: in gesprek met inwoners over inwonerparticipatie. De uitkomsten vormen belangrijke input voor het beleid.

• We realiseren een visie op inwonerparticipatie. Deze is opgenomen in de startnotitie (aan de raad) die in mei 2024 werd voorgelegd. Naast goedkeuring besloot de gemeenteraad een kadernota op te stellen voor het beleid inwonerparticipatie.

• Gemeenteraad volgt een workshop over inwonerparticipatie en de rol van de raad (verzorgt door Relevant Gesprek). Sep 2024

Dec 2024

Jun 2025

• Concept visie & beleid en concept participatieverordening wordt voorgelegd aan het college. Vaststellen concepten door college.

• Vaststellen definitief visie & beleid door gemeenteraad. Hierin is de kadernota van de gemeenteraad verwerkt. Deze kadernota is vastgesteld in april 2025.

• College stelt uitvoeringsprogramma vast en informeert de gemeenteraad. Jul 2025

34

Bijlage 2: Resultaten staatgesprekken & online vragenlijst inwoners Werken aan de gemeente, dat doen we samen. Inwoners weten hoe het is om hier te wonen en hebben ervaring, kennis en ideeën. Daarom vindt de gemeente het belangrijk om inwoners, binnen de mogelijkheden, te betrekken bij gemeentelijke activiteiten. Met inwoners in gesprek: Toeren door de dorpen met de camper In april 2024 peilde de gemeente hoe inwoners denken over inwonerparticipatie. De combinatie van straatgesprekken en een digitale vragenlijst maakte het mogelijk om vele inwoners te bereiken. Er werden 304 gesprekken gevoerd en de online vragenlijst werd 104 keer ingevuld. De uitkomsten (ook verspreid via persbericht in juni 2024) Burgemeester Vincent van Neerbos verklaart: “Uit dit onderzoek is duidelijk naar voren gekomen dat inwoners het vooral belangrijk vinden om goed geïnformeerd te zijn. Daarnaast willen veel inwoners meedenken. De bijeenkomsten die momenteel worden georganiseerd, worden over het algemeen goed gewaardeerd. Als gemeente moeten we flinke stappen gaan zetten in communicatie over wat er ná het meedenken of meedoen gebeurt. En ook juist vooraf: waar zit de speelruimte? Waar hebben we het precies over als we inwoners vragen om mee te denken en mee te doen? En wat ligt juist al vast? Ook willen we stap voor stap meer mensen enthousiasmeren over participatie.

Daarvoor is het natuurlijk nodig om elkaar te kunnen bereiken. Tijdens deze negen dagen op straat hebben we veel inwoners gesproken die we anders niet zouden zien. Onder de mensen zijn en in verbinding staan met elkaar. Daar zit een grote kans, over en weer.” Aanbevelingen • Goed informeren vinden inwoners belangrijk. Zorg voor een goede communicatiemix en sluit aan bij de leefwereld van de mensen. • Inwoners vinden het belangrijk om mee te denken met ontwikkelingen en plannen, zeker in eigen wijk of dorp. Probeer met verschillende participatiemethoden te werken zodat zoveel mogelijk mensen uit de buurt een stem krijgen en niet altijd de mensen met de meest uitgesproken mening de uitkomst bepalen. • Duidelijkheid is ook heel belangrijk. Geef aan de voorkant aan welke vorm van participatie in het betreffende project mogelijk is voor inwoners. Gaat het alleen om informeren, mogen mensen meedenken, meewerken of zelfs meebeslissen? • Laat altijd aan je inwoners weten wat je met de opgehaalde informatie doet en waarom. Betrek inwoners indien mogelijk bij de besluitvorming. • Zorg altijd voor een persoonlijk aanspreekpunt binnen de gemeente bij projecten, dan houd je het gesprek met betrokken inwoners gaande en werk je aan vertrouwen. • Leef het uniforme mailbeleid van de gemeente na. Het is een onderdeel van het correct behandelen en serieus nemen van inwoners.

• Participatie bij gemeentelijke projecten geeft ruimte aan inwoners die energie inzetten voor nieuwe initiatieven en/of ideeën. Komen er mooie ideeën in een wijk of dorp die kans van slagen hebben? Ga met de mensen in gesprek en help hen hun idee uit te voeren. 35

Bouwstenen voor participatiebeleid De uitkomsten zijn als bouwstenen meegenomen in het participatiebeleid van de gemeente. Communicatie over het onderzoek en (toekomstige) communicatie over inwonerparticipatie in de breedte verwijst altijd naar dezelfde bron: www.westmaasenwaal.nl/inwonerparticipatie. waar ook het uitgebreidere onderzoeksrapport te vinden is. De methode straatgesprekken Deze actie bood de gemeente en inwoners direct ook een nieuwe ervaring. De actie is geëvalueerd. De uitkomsten daarvan nemen we mee in de toekomst bij te maken keuzes voor participatieinstrumenten.

Zie de visual met resultaten op de volgende pagina. Kijk op de website voor meer informatie en het uitgebreide onderzoeksrapport. www.westmaasenwaal.nl/inwonerparticipatie.

36

37

Bijlage 3: Dorpsplatforms Ieder dorp in gemeente West Maas en Waal heeft een eigen Dorpsplatform.* Dit zijn zelfstandige vrijwilligersorganisaties in de vorm van een stichting. Wat doet een Dorpsplatform? Een Dorpsplatform signaleert activiteiten in het dorp die het leven daar prettiger maken. De enthousiaste vrijwilligers van de platforms brengen dorpsgenoten (en hun ideeën!) samen. Samen met de inwoners uit het dorp pakken ze projecten op. Zodat plannen nog mooier en sterker worden. Dit gebeurt altijd met in gedachten de vraag: ‘Hoe aantrekkelijk is het dorp om in te wonen of te werken? En hoe kunnen we dit behouden en verbeteren?’ De activiteiten van de dorpsplatforms sluiten aan op de visie leefbaarheid. Vaak worden ideeën in werkgroepen verder uitgewerkt en opgepakt. Denk hierbij aan: realisatie van een natuurspeelplaats, versterken van de natuur, aanpakken van zwerfafval, wandelpaden uitbreiden, organiseren van een dorpsfeest en aandacht voor financieel misbruik of energieverbruik. Terugkomende thema’s zijn: voorzieningen, wonen, duurzaamheid, veiligheid en jeugd. Leden overzien het geheel in de volle breedte van het dorp en zijn belangeloos actief. Doelstelling Dorpsplatforms Dorpsplatforms hebben het doel gezamenlijk met de inwoners te werken aan het in stand houden en verbeteren van een goed woon- en leefklimaat in het dorp.

Dorpsplatforms trachten dit doel onder meer te verwezenlijken door: • Het informeren van de inwoners over onderwerpen die met het woon- en leefklimaat verband houden door het organiseren van bijeenkomsten en het doen van publicaties. Bij onderwerpen die tot stellingname (kunnen) leiden zal de stichting zich neutraal opstellen. • Het signaleren van ideeën, wensen en behoeften bij de inwoners over onderwerpen die met de instandhouding of verbetering van het woon- en leefklimaat verband houden, o.a. door het organiseren van bijeenkomsten en het houden van enquêtes. • Het stimuleren van de inwoners om zelf aan de slag te gaan met thema’s omtrent instandhouding en verbetering van het woon- en leefklimaat (bijvoorbeeld) in themagroepen. • Het faciliteren van aan de stichting verbonden themagroepen bij het realiseren van projecten die bevorderlijk zijn voor de instandhouding of verbetering van het woon- en leefklimaat in het dorp. • Het functioneren als intermediair tussen de inwoners van het dorp en gemeente West Maas en Waal, of andere ter zake doende instanties, waarbij de stichting niet als vertegenwoordiger moet worden gezien, maar als een verbinder, die wederzijds informatie ophaalt en doorgeeft. • Het doorverwijzen naar de juiste instanties bij specifieke vragen of klachten van inwoners.

38

Hoe staat een Dorpsplatform in relatie tot de gemeente? • Ieder Dorpsplatform staat in contact met de gemeente. Hierbij is het platform een verbinder tussen het dorp en de gemeente. Er is een wisselwerking tussen het ophalen en doorgeven van informatie. De leden van het platform zijn géén vertegenwoordigers van een dorp. • Het benaderen van inwoners voor inwonerparticipatie vanuit de gemeente verloopt nooit enkel via een Dorpsplatform: Dorpsplatforms zijn één van de meerdere mooie wegen om verbinding te maken met inwoners. • Vanuit de Dorpsplatforms is géén deelname mogelijk aan participatie over (politiek) gevoelige onderwerpen met impact. De gemeente vraagt de Dorpsplatforms hier ook niet voor. Wél kan de gemeente Dorpsplatforms vragen om hun netwerk en verbindende rol in te zetten richting inwoners die mogelijk interesse hebben om deel te nemen. Wil een lid van een platform zelf deelnemen aan het participatieproces? Dit kan, maar dan enkel op persoonlijke titel, als onafhankelijk inwoner. • Jaarlijks ontvangt ieder Dorpsplatform een subsidie. Een Dorpsplatform mag de verkregen subsidie niet gebruiken om een financiële bijdrage te geven aan verenigingen/organisaties die activiteiten organiseren waarvoor zij zelf al een subsidie ontvangen vanuit het subsidiejaarprogramma van de gemeente.

• Dorpsplatforms en gemeente komen elk half jaar samen voor het bespreken van actualiteiten. Dit doen zij samen met de wethouder leefbaarheid en de contactpersoon van de gemeente. Over inhoudelijke, specifieke thema’s, hebben dorpsplatforms direct contact met de betreffende ambtenaar.

39