Bijlage 1. GEWIJZIGD versie 3 Ontwerp Programma Vitaal Platteland
Tekst van het document
Programma Vitaal Platteland Gemeente West Maas en Waal
Gemeente West Maas en Waal
Programma Vitaal Platteland 27 januari 2026
Inhoudsopgave Inhoud 1.
Inleiding
4
5.
Beleidsuitwerking
16
Inleiding
16
1.1
Aanleiding
4
5.1
1.2
Inhoud/ karakter
4
5.2
Klimaatadaptatie West Maas en Waal
16
1.3
Juridisch-politieke context
5
5.3
Agrarische activiteiten
18
1.4
Status
6
5.4
Leegstand van gebouwen
20
5.5
Natuur, landschap en biodiversiteit
21
2.
Leidende principes
7
5.6
Wonen in het buitengebied
22
2.1
Sturingsfilosofie
7
5.7
Recreatie in het buitengebied
23
2.2
Samenwerking met andere partijen
7
5.8
Veren
24
3.
Analyse
8
6.
Maatregelen
25
3.1
Beschrijving bestaande situatie
8
3.2
Waardeoordeel
11
4.
Beleidsdoelen
13
4.1
Doelen uit provinciaal beleid
13
4.2
Doelen uit gemeentelijk beleid
14
6.1
Samenwerking met andere partijen en financiën
25
6.2
Andere maatregelen dan publiekrechtelijke besluiten
25
6.3
Feitelijke handelingen
27
6.4
Beschikbaar stellen van financiële middelen
28
6.5
Bijdragen aan kennisdeling en monitoring
29
7.
Beleidsregels
30
Bijlage 1: Toegestane hoofd- en nevenactiviteiten Bijlage 2: Begrippenlijst Bijlage 3: Participatie
34 36 38
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
1.2
Inhoud/ karakter
Dit programma is een programma zoals bedoeld
Vrijwillig en gebiedsgericht programma
programma expliciet aangegeven wat het college als
in artikel 3.5 Omgevingswet en geldt voor het
Het programma Vitaal Platteland is een vrijwillig en
beleidsregel hanteert.
buitengebied van gemeente West Maas en Waal.
gebiedsgericht programma. Een vrijwillig programma
De aanleiding hiervoor is de omgevingsvisie van de
bevat:
Doel van dit programma
•
Uitwerking van het beleid voor ontwikkeling,
Het doel van dit programma is ervoor te zorgen dat het
gebruik, beheer, bescherming en behoud van de
college van burgemeester en wethouders en andere
fysieke leefomgeving.
partijen, ieder afzonderlijk of gezamenlijk, aan de slag
Maatregelen om te voldoen aan vastgestelde
gaan om de opgaven en ambities voor het buitengebied
omgevingswaarden.
uit de omgevingsvisie uit te voeren.
gemeenteraad. Deze visie bevat een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving en van de voorgenomen ontwikkeling, het
•
gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied. Daarnaast zijn de hoofdzaken van het te voeren integrale beleid voor de fysieke leefomgeving
•
[1]
Maatregelen voor het bereiken van doelstellingen voor de fysieke leefomgeving.
aan de opgaven, koers en ambities voor de gemeente.
Wat is het buitengebied? Dit programma Vitaal Platteland richt zich op het
opgenomen. Daarmee geeft de gemeenteraad richting Het programma is zelfbindend. Dit betekent dat
buitengebied. Het buitengebied is het gebied buiten de
het college van burgemeester en wethouders,
dorpen en de recreatiegebieden.
Dit programma werkt het integrale beleid van de
dat het programma vaststelt, zichzelf daar zoveel
omgevingsvisie uit voor het buitengebied.
mogelijk aan houdt. Het programma werkt daarmee als een beleidsregel in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB). Om discussies en interpretatiegeschillen te voorkomen, wordt in dit [1] In het tijdelijke omgevingsplan dat in werking trad per 1 januari 2024 zijn geen omgevingswaarden opgenomen. Bij het voorbereiden van het nieuwe omgevingsplan dat per 1 januari 2032 zal gaan gelden, wordt bekeken of er aanleiding is dat wel te doen. Omgevingswaarden zijn regels die de kwaliteit van de leefomgeving regelen.
4
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
1.3
Juridisch-politieke context
Relatie met de omgevingsvisie Het programma werkt het integrale beleid in hoofdzaken van de omgevingsvisie uit voor het buitengebied. Relatie met het omgevingsplan Dit programma vormt de verbindende schakel tussen de omgevingsvisie en de regels in het omgevingsplan voor het buitengebied. Momenteel geldt een tijdelijk omgevingsplan, waarin oude regelingen zijn opgenomen. Uiterlijk per 1 januari 2032 moet er een nieuw omgevingsplan zijn vastgesteld, waarin voor zover nodig de beleidsdoelen uit de omgevingsvisie van
Figuur 1: Stroomschema overgang naar omgevingsplan.
de gemeenteraad en de programma’s van het college een juridische vertaling hebben gekregen.
Daarmee bevat het toekomstige omgevingsplan alle
en omgekeerd. Zo sluit het beleid goed op elkaar
gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving.
aan. Sommige maatregelen die we in dit programma
Het nieuwe omgevingsplan bevat dan: • •
•
voorstellen, kunnen ook onder ander beleid worden
Indien gewenst: omgevingswaarden, die alleen
Relatie met ander beleid
bindend zijn voor het gemeentebestuur;
Gelijktijdig met de ontwikkeling van dit programma
in ieder geval de functies die aan locaties worden
werkt de gemeente ook aan ander beleid aan en
Bijstelling
toegekend, die bindend zijn voor iedereen, inclusief
de uitvoering van beleid. Voorbeelden hiervan
Het kan zijn dat de totstandkoming van dit programma
de overheid;
zijn het Actieplan internationale werknemers, het
of de evaluatie ervan aanleiding geeft om de
en eventueel beoordelingsregels voor activiteiten
Biodiversiteitsplan, het Uitvoeringsprogramma
omgevingsvisie, het omgevingsplan of ander beleid
die bindend zijn voor degenen die de activiteiten
klimaatbestendig West Maas en Waal en de visie
te wijzigen. Dat wordt in dit programma dan als
willen verrichten.
(vrijetijds)economie. Zoveel mogelijk is dit programma
maatregelen vermeld.
opgepakt.
afgestemd op de inhoud van die andere beleidsstukken 5
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
1.4
Status
De gemeente heeft de ambitie om initiatieven en
klimaatadaptatie in samenhang met elkaar.
ontwikkelingen vanuit een integrale benadering
3.
Privaatrechtelijke besluiten
4.
Feitelijke handelingen
tot stand te laten komen, met aandacht voor de
Leeswijzer
5.
Beschikbaar stellen van financiële middelen
ruimtelijke kwaliteit en identiteit van het gebied.
In het volgende hoofdstuk worden de leidende
6.
Inzet van ambtenaren in het kader van
Hiervoor wil het college dit programma in de toekomst
principes besproken. Dit geeft duidelijkheid over
verder uitbreiden met kwaliteiten, beleidsregels
hoe het college wil sturen op het halen van de
en maatregelen voor ontwikkeling. Daardoor is dit
beleidsdoelen (sturingsfilosofie). We geven daarbij aan
instrumenten en andere bijdragen aan kennisdeling
programma een groeidocument met een dynamisch
in hoeverre het college een actieve rol voor zichzelf
en monitoring
karakter. Het is met de vaststelling niet klaar, maar
weggelegd ziet en waar een meer faciliterende of
wordt – eventueel na evaluatie na een bepaalde termijn
afwachtende rol wordt gekozen.
– steeds aangevuld en bijgesteld.
In hoofdstuk 3 is een analyse opgenomen van het
Per maatregel is beschreven hoe dit bijdraagt aan
gebied. Hieraan zijn waardeoordelen gekoppeld, die
de ambities en welke rol het college hierbij kiest.
Tijdens het opstellen van dit programma hebben
aanduiden welke kwaliteiten we willen behouden en
Hoofdstuk 7 geeft een overzicht van de beleidsregels
beleidsmedewerkers van verschillende thema’s
voor welke kwaliteiten ingezet wordt op verbetering.
die we willen hanteren bij het toepassen van de eigen
meegedacht. Daarnaast is er een participatieproces
In hoofdstuk 4 zijn de beleidsdoelen opgenomen, die
taken en bevoegdheden. Hoofdstuk 8 gaat over het
doorlopen met agrarische ondernemers en
leidend waren en kader stellend voor het beleid dat in
evalueren van dit programma.
belangenvertegenwoordigers. Het programma werkt
dit programma is opgenomen.
daarmee als een gebiedsplan, dat samen met
Hoofdstuk 5 bevat de beleidsuitwerking (gebiedsvisie)
stakeholders, zoals agrariërs, het waterschap, de
met de koppelkansen die gezien worden met ander
provincie en de gemeente, wordt vormgegeven. Door
gemeentelijk beleid.
later een uitwerking van de verschillende gebiedstypen
Hoofdstuk 6 bevat de maatregelen om beleidsdoelen
op te nemen, kan onderzocht en bepaald worden
te realiseren. Er zijn verschillende typen maatregelen
waar deze stapelingen op welke manieren mogelijk
opgenomen, namelijk:
zijn en onder welke voorwaarden. Het beschrijft
1.
Publiekrechtelijke besluiten
welke deelgebieden in het buitengebied kansen
2.
Andere maatregelen dan publiekrechtelijke
hebben voor landbouw, natuur, landschap, water en
besluiten 6
samenwerking 7.
8.
Inzet van communicatie- en informatie-
Signaleren en agenderen van thema’s en vraagstukken.
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
2. Leidende principes 2.1
Sturingsfilosofie
De Omgevingswet streeft een grote verandering na:[2]
Denk bijvoorbeeld aan de beschikbaarheid van
passieve rol inhoudt. Indien de omstandigheden of
voldoende capaciteit voor de uitvoering: in hoeverre
de politieke prioriteiten op een bepaald moment
de bescherming van de fysieke leefomgeving
er mensen beschikbaar zijn voor de uitvoering wordt
veranderen, bijvoorbeeld omdat er een nieuw college
via een werende benadering van activiteiten.
mede bepaald door de huidige arbeidsmarkt. Of
aantreedt na verkiezingen of omdat de gemeenteraad
een beleidscyclus, waarin:
er financiële middelen zijn en hoeveel is aan de
het budgetrecht anders inzet, kan op vrij eenvoudige
• de continue zorg voor de kwaliteit van de
gemeenteraad om over te beslissen. Ook kunnen
wijze het programma worden aangepast door de
er eigendomsverhoudingen en andere rechten zijn
nieuwe rol aan te duiden en in de maatregelen op
die het actief oppakken van het realiseren van een
te nemen hoe die nieuwe rol invulling krijgt. De
beleidsdoel of maatregel kunnen bemoeilijken of zelfs
sturingsfilosofie verbeelden we met een schuif waarop
belemmeren. Per maatregel kan dit verschillen. Daarom
we aangeven waar we op inzetten, zie het voorbeeld
Gemeentebestuurders en ambtenaren hebben
is in dit programma bij iedere maatregel opgenomen
hieronder.
de verantwoordelijkheid om de ‘balans tussen
in hoeverre het college een actieve rol pakt en in
beschermen en benutten’ te realiseren. De
hoeverre het college het realiseren van de doelen aan
Omgevingswet gaat er daarbij vanuit dat niet alleen de
de samenleving overlaat. In het laatste geval gaat het
overheid verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de
dan om de vraag hoe we willen omgaan met initiatieven
fysieke leefomgeving, maar dat dit ook geldt voor de
vanuit de samenleving. Ook hier zit een verandering
samenleving (bedrijven en andere gebruikers).
vanuit de doelen van de Omgevingswet: initiatieven
Van: Naar:
leefomgeving centraal staat; • en ruimte bestaat voor ontwikkeling van activiteiten.
die bijdragen aan de beleidsdoelen moeten kunnen Er zijn allerlei factoren bepalend voor de vraag of
rekenen op een positieve beoordeling (van ‘nee tenzij’
we zelf de beleidsdoelen kunnen realiseren. Het
naar ‘ja, mits’).
die voor de verschillende overheden een cultuuromslag inhoudt.
Passieve rol
Zelf uitvoeren
2.2
Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Samenwerking met andere partijen
Bij de uitvoering van de maatregelen kan de gemeente samenwerken met andere partijen. Bij de maatregelen
college heeft namelijk niet over alles zeggenschap.
[2] In de Memorie van Toelichting wordt dit zelfs ‘paradigmawisseling’ genoemd,
Actieve rol
Per beleidsuitwerking is aangeven welke
wordt beschreven welke samenwerking we voor ogen
sturingsfilosofie daarbij hoort: zelf uitvoeren,
hebben. Daarnaast wordt concreet beschreven of de
stimuleren, faciliteren of reguleren en daarmee ook
gemeente of de samenwerkende partij de trekker is van
of de rol van het college een (meer) actieve of (meer)
de uitvoering van de maatregel.
7
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
3. Analyse 3.1
Beschrijving bestaande situatie
Een gebied heeft ruimtelijke kenmerken. Denk aan
landschapselementen en specifieke natuurwaarden.
de uiterwaarden en in natuurgebied De Meren zijn op
gebouwen, infrastructuur, landschapskwaliteiten,
West Maas en Waal is van oorsprong een sterk
dit moment veel natuurwaarden aanwezig, met een
monumenten, bodemkwaliteit, waterstromen,
agrarische gemeente. Dit bepaalt ook het landschap.
relatief grote hoeveelheid rode-lijstsoorten. In het
luchtkwaliteit et cetera. Daarnaast zijn er mensen in
In de gemeente zijn allerlei agrarische bedrijven
landbouwgebied zijn weinig rode-lijstsoorten aanwezig
het gebied actief, al dan niet bedrijfsmatig. Ze wonen
vertegenwoordigd, waarvan bijna 70% veeteeltbedrijven
en liggen de grootste opgaven op het gebied van natuur
er, ze werken er, ze recreëren er. Belangrijk is om te
(inclusief toeleveranciers) betreft. Het merendeel
en biodiversiteit. Dit komt onder andere doordat er
weten wie de gebruikers zijn, wat hun kenmerken zijn
van deze bedrijven bepaalt het landschap van de
aanzienlijke hoeveelheden landschapsstructuren zijn
(leeftijdsopbouw, gezondheid, inkomensverhouding) en
komgrond. De overige 30% van de landbouw bestaat
verdwenen, zoals sloten en laanstructuren, waardoor
met name ook wat hun (maatschappelijke) behoeften
uit akkerbouw en tuinbouw. Dat betekent dat in het
het landschap monotoner is geworden. Dit heeft
zijn. In dit programma wordt dit beschreven in de vorm
landschap boomgaarden en kassen aanwezig zijn. Zij
negatieve gevolgen voor zowel de biodiversiteit als de
van een ruimtelijke kaart en een sociale kaart. Samen
bevinden zich hoofdzakelijk op de oeverwal.
beleving van het landschap.
de fysieke leefomgeving is en welke maatschappelijke
Het buitengebied is op te delen in de komgronden, de
Water | De gemeente West Maas en Waal ligt ingeklemd
behoeften er zijn.
oeverwallen en de uiterwaarden. Tussen de dorpen
tussen de rivieren Maas en Waal. Via de Grote Wetering
op de oeverwallen en de aangrenzende komgronden
en het gemaal Quarles van Ufford watert de gemeente
Ruimtelijke kaart
zijn overgangszones aangewezen. Ditzelfde is ook
af op de Maas. Het systeem zorgt voor berging en
Aan de hand van onderstaande thema’s lichtten we de
gedaan rondom de recreatiegebieden. Met de kaart op
afvoer bij neerslag, maar ook voor aanvoer in perioden
ruimtelijke kenmerken van het buitengebied van West
de volgende pagina (figuur 2) geven we inzicht in de
van droogte.
Maas en Waal toe.
gebiedsindeling van het buitengebied.
Landschap | De rivieren zijn vormend voor het
Natuur | Het Groene Netwerk West Maas en Waal
agrarische bedrijven zijn er voormalige agrarische
landschap en de natuur in de gemeente. Er is tussen
bestaat uit natuurgebieden en natuurverbindingen.
bedrijfsgebouwen ontstaan die geen agrarische
de Maas en de Waal een rivierenlandschap ontstaan
De natuurgebieden zijn onderdeel van het GNN,
functie meer hebben. In sommige gevallen zijn deze
van uiterwaarden, oeverwallen en komgronden. Ieder
zoals natuurgebied De Meren, en Natura 2000, zoals
verloederd.
van deze verschillende gebieden heeft zijn eigen
delen van de uiterwaarden. Natuurverbindingen zijn
kenmerkende ontstaansgeschiedenis, ontginning,
bijvoorbeeld bermen, water of bomenrijen. Vooral in
bepalen de kenmerken wat de huidige kwaliteit van
Bebouwing | Door de afname van het aantal
8
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
Erfgoed[3] | Het buitengebied kent veel karakteristieke boerderijstraten, historische beplantingsstructuren en monumentale bebouwing. Stille getuigen van vroegere overstromingen en ingrepen voor waterbeheersing zijn de binnendijkse wielen en (restanten van) oude stoomgemalen en dijkhuisjes. Zij zijn karakteristiek voor het verhaal van een gemeente gelegen tussen Maas en Waal. Infrastructuur | De bestaande infrastructuur leidt soms tot problemen. Bij veel verkeer worden er bermen stuk gereden met gevolgen voor de verkeersveiligheid. De (recreatieve) verkeersdruk neemt bovendien toe door de ontwikkeling van onder andere de recreatieve poorten en door de veranderende functies in het buitengebied. De veren, maasveren en veer Wamel-Tiel, zijn van groot belang voor de leefbaarheid en bereikbaarheid in deze regio. Op dit moment zijn de veerdiensten in de gemeente van verschillende stichtingen en organisaties. Hierdoor loopt de communicatie naar gebruikers toe via
Totaal
West Maas en Waal
Buitengebied - Uiterwaard
De Schans
schaal : 1:50.000
Buitengebied - Komgebied
Recreatiegebied
Gouden Ham
datum : 09-01-2026
Buitengebied - Oeverwal
Rivier - Maas
Recreatieve overgangszone
project nr. : 230273.01
Overgangszone oeverwal - kom
Rivier - Waal
Bebouwingslint buitengebied
adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Postbus 479, 6800 AL Arnhem l T 026 357 69 11 I www.sab.nl
verschillende kanalen. [3] Erfgoed is een verzamelbegrip voor de sporen, gebouwen, patronen, beplanting, structuren en gebieden die de geschiedenis van de gemeente heeft achtergelaten in de leefomgeving.
Figuur 2: Gebiedsindeling van het buitengebied.
9
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
Sociale kaart De sociale kaart gaat over de maatschappelijke behoeften van de mensen die in het buitengebied van West Maal en Waal verblijven. Hieronder lichten we deze verder toe aan de hand van de verschillende functies en activiteiten. West Maas en Waal is van oorsprong een sterk agrarische gemeente. Het buitengebied wordt derhalve bewoond door bewoners en gebruikers met affiniteit met de agrarische sector. Steeds vaker ontplooien zij nevenactiviteiten. Daarnaast wonen er ook mensen die om andere redenen het buitengebied aantrekkelijk vinden, zoals voormalige agrariërs die ter plekke zijn blijven wonen, hobbyboeren en andere woonvormen.
Figuur 3: Inwoners van West Maas en Waal in de kernen en in het buitengebied in 2023 (bron: CBS)
Naast vaste bewoners in het buitengebied is er ook
Tenslotte is recreatie een belangrijke economische
de Maas en struinroutes zijn de recreatiegebieden
een groep tijdelijke bewoners, namelijk internationale
motor voor West Maas en Waal, waarbij de
en publiekstrekkers onderling en met de rest van
werknemers. Dit zijn personen die niet woonachtig zijn
recreatie aan de Maaszijde afgelopen decennia
de gemeente verbonden. Dit levert gebruikers van
in Nederland en die hier tijdelijk komen om te werken
enorm is gegroeid. Het ruime aanbod aan
het buitengebied op, die hier tijdelijk en recreatief
en verblijven. Zij hebben meestal (nog) niet de intentie
overnachtingsmogelijkheden, musea en de diverse
verblijven, waardoor zij andere maatschappelijke
om zich hier permanent te vestigen.
faciliteiten voor waterrecreatie zijn belangrijke trekkers
behoeften hebben dan de permanente of tijdelijke
in het gebied. Via het uitgebreide routenetwerk voor
bewoners van het gebied. De inwoners van West
fietsers en wandelaars in de gemeente, de dijken langs
Maas en Waal geven aan zich op dit moment weinig
10
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
3.2
Waardeoordeel
uitgenodigd te voelen om van de aanwezige recreatieve
In dit hoofdstuk is de waardering opgenomen die we
Landschap & Natuur | Onze leefomgeving, ook het
voorzieningen gebruik te maken. Er is behoefte aan
geven aan de kwaliteiten van de fysieke leefomgeving
buitengebied, is zeer kwetsbaar voor perioden van
een goede verdeling van de recreatie over de gemeente
van het buitengebied. Dat heeft de vorm van
weersextremen, die steeds vaker voorkomen. We zien
en de seizoenen. De diverse recreatieondernemingen,
waardeoordelen.
steeds vaker hevigere en/of langdurige neerslag en kwelperioden voorkomen.
vooral rond de Gouden Ham, brengen veel bezoekers naar het gebied. In de hoogseizoenen kan dit (verkeers)
Een waardeoordeel beschrijft wat het college vindt
overlast tot gevolg hebben.
van de bestaande kwaliteiten. Het ‘waarderen’ geeft
De komgronden liggen laag in het landschap en door de
antwoord op de vraag: wat moet er behouden blijven
dikke kleilaag blijven deze langer nat.
en wat moet verbeteren?
Langere perioden van droogte hebben als gevolg dat
De gemeente kent een redelijk gemêleerde
grote delen van het gebied niet van water worden
leeftijdsopbouw, maar de groepen jongeren zijn in de minderheid ten opzichte van de andere
Het doel hiervan is een duidelijk vertrekpunt vast te
voorzien. Dit is goed te zien op de kaart op de volgende
leeftijdsgroepen. De meeste mensen zijn woonachtig in
leggen voor het beleid. Dit sluit aan bij artikel 1.3 van de
pagina (figuur 4).
de kernen op de oeverwal, de komgebieden zijn relatief
Omgevingswet. Het is belangrijk om de kwaliteiten niet
dunbevolkt. De afgelopen decennia is de populatie van
alleen te benoemen, maar ook te waarderen, omdat
Droogte geeft verschillende problemen. De
de gemeente gestaag gestegen. West Maas en Waal
meningen hierover kunnen verschillen. Tenslotte is
waterzekerheid komt onder druk te staan. Verder
heeft een aantrekkingskracht op woningzoekenden
het voor de verbeterdoelen uit de Omgevingswet, de
heeft het invloed op de stabiliteit en inrichting van
vanuit verschillende omliggende (stedelijke)
verdere beleidscyclus en het later kunnen evalueren op
(natuurvriendelijke) oevers en naastgelegen wegen.
agglomeraties. Er is een afwisseling aan woonmilieus
effecten van belang om vooraf helder te hebben wat de
met veel groen, ruimte en een relatief betaalbare
uitgangspositie is.
Er is dus aandacht en verbetering nodig voor de volgende aspecten:
woningvoorraad ten opzichte van omliggende steden als Utrecht, Den Bosch, Ede en Nijmegen. Dat is een
Kwaliteiten van de leefomgeving
kwaliteit, maar zorgt ook voor een toenemende druk op
Landschap | De unieke kwaliteiten van de kom,
de woningmarkt vanuit die gebieden. Er is behoefte aan
oeverwallen en uiterwaarden zijn waardevol. Die willen
meer woningen voor diverse doelgroepen, maar in het
we behouden en versterken. Het landgebruik volgt op
bijzonder voor jongeren en ouderen.
dit moment nog enigszins de natuurlijke condities en dat is een goede uitgangspositie voor de toekomst. 11
•
Daar waar natte natuur aanwezig is moet worden voorkomen dat langdurige droogte leidt tot onherstelbare schade aan de natuurwaarden.
•
Ook heeft droogte een groot negatief effect op de vitaliteit van de bodem; zowel in opbouw als in
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
kwaliteit. Steeds meer verzilt ons grondwater. Op termijn is dat een probleem, terwijl het nu nog relatief onzichtbare gevolgen heeft. Van belang is om grotere gevolgen zoveel mogelijk te voorkomen. •
PROBLEEMKAART
Ook hitte levert steeds meer schade op aan ons
L EGENDA
buitengebied. Hoewel de kleigronden langer vocht
N AT T E R
vasthouden dan de zandgronden heeft ook de
Toename rivierkwel (1:10 jaar) Meer dan 1 mm/dag
temperatuur en de zonintensiteit invloed op het
Inundatie bij verschillende herhalingstijden
gebied.
Gevoelig voor inundatie bij 1:10 bui Gevoelig voor inundatie bij 1:25 bui Gevoelig voor inundatie bij 1:50 bui
Het komgebied kent een zeer open, doch groen
Gevoelig voor inundatie bij 1:100 bui
karakter. Bij (langdurige) perioden van extreme hitte,
DROGE R
kan de zonintensiteit, hoge gevoelstemperaturen en
Vochttekort in extreem droog jaar
het gebrek aan schaduw leiden tot overlast, schade en
Gebieden met > 150 mm vochttekort - 2050 WH
Gebieden met > 150 mm vochttekort - huidig klimaat
gezondheidsproblemen. De combinatie droogte en hitte
WARME R Opwarming oppervlakte water 2050 WH
heeft ook invloed op gewassen en graspercelen. Ook
30-40 dagen met watertemperatuur < 20 graden
vee ondervindt hinder van hitte met een verminderde
Urban heat island
productie tot gevolg.
1,0 - 1,2 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 0,4 - 0,6
Voor meer biodiversiteit liggen de grootste
0,2 - 0,4 0,0 - 0,2
verbeterkansen in het agrarisch gebied, door hier de ecologische verbindingen te versterken. Erfgoed | Het ruilverkavelingsgebied in de kom is één
- 29 -
van de wederopbouwgebieden van nationaal belang. Lange tijd was dit het grootste en meest ingrijpende
Figuur 4: Kaart met klimaatproblemen voor de gemeente (Bron: IMOSS, Klimaatadaptatieplan gemeente West Maas en Waal, 2022).
ruilverkavelingsgebied. Het is van groot belang om dit te beschermen. Het erfgoed staat soms onder
Infrastructuur & mobiliteit | Zowel voor de
De veerponten moeten in stand worden gehouden. Dit
druk doordat historische beplantingsstructuren, zoals
verkeersveiligheid in het buitengebied als voor de
is van belang voor de inwoners, de ondernemers en
landschapselementen van voor de ruilverkaveling, door
overlast voor landbouwverkeer moet zorg worden
de recreant. Hiermee wordt de leefbaarheid van het
de jaren zijn verdwenen. Ook historische bebouwing
gedragen. Een toename van (recreatief) verkeer op
platteland gewaarborgd.
staat onder druk doordat het in sommige gevallen een
landbouwwegen en dijken kan tot overlast zorgen voor
nieuwe bestemming krijgt.
de agrarische bedrijfsvoering en een onveilig gevoel geven. Dit verdient aandacht en er is verbetering nodig. 12
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
4. Beleidsdoelen 4.1
Doelen uit provinciaal beleid
De provincie heeft de ‘Handreiking Plussenbeleid’
groeien, zijn één of meer ‘maatschappelijke plussen’
duurzaamheidsmaatregelen (wat zijn
opgesteld. De provincie stimuleert hiermee
vereist. Het gaat daarbij om aanvullende maatregelen
‘plus-investeringen’?);
veehouderijen die duurzamer willen produceren
van ruimtelijke kwaliteit op het gebied van milieu,
door ze meer ontwikkelruimte te bieden. Of die
landschappelijke inpassing en/of fysieke maatregelen
ontwikkelruimte wordt geboden hangt af van de vraag
op het gebied van dierwelzijn. Met de actualisatie van
welke ‘maatschappelijke plussen’ een initiatiefnemer
de Kadernota (november 2024) zijn hier maatregelen
kan bieden. De provincie voert dit beleid om
ter bevordering van de sociale cohesie en leefomgeving
verduurzaming van veehouderijen mogelijk te maken. Er
aan toegevoegd. Deze ‘maatschappelijke plussen’
is nog geen gemeentelijk plussenbeleid.
bestaan naast wettelijke eisen en andere voorwaarden zoals een goede landschappelijke inpassing op basis
Het provinciale plussenbeleid speelt zodra een
van provinciaal en gemeentelijk beleid.
uitbreiding van een veehouderij aan de orde is, die niet wordt toegestaan in het tijdelijke omgevingsplan.
De provincie vraagt aan gemeenten om deze
Dat kan bijvoorbeeld gaan om het toestaan
voorwaarden in hun beleid voor de fysieke
van een overschrijding van het bouwvlak, ander
leefomgeving mee te nemen. De volgende punten
bebouwingspercentage, een andere bouwhoogte,
zullen op gemeentelijk niveau moeten worden
het afwijken van een stikstofdepositieplafond of het
uitgewerkt:
afwijken van dieraantallen. Dit zijn allemaal vormen van
•
uitbreiding van planologische mogelijkheden waarop het Plussenbeleid van toepassing is.
Wat is de gewenste werkwijze en dialoog voor de voorgenomen uitbreiding?;
•
Welke inhoudelijk accenten zijn gewenst vanuit het lokale beleid, passend bij het gebied, zodat
De invulling van de plussen kan per gemeente
lokaal maatwerk mogelijk is in de geest van
verschillen. De provincie geeft in deze handreiking een
de Omgevingswet, Gelderse Omgevingsvisie en
richting aan de gewenste invulling. Voor bedrijven die
Omgevingsverordening;
qua planologische mogelijkheden meer dan 500 m2
•
Wat is de ondergrens van de extra 13
•
Hoe worden de afspraken met de ondernemer gemaakt?
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
4.2
Doelen uit gemeentelijk beleid
In het buitengebied ontstaat meer diversiteit en ruimte
1. Herkenbare, unieke gebieden
2. Rustig en groen wonen in kleine dorpen
voor groen en beleving. De landbouw krijgt nog altijd
De gemeenteraad kiest voor een buitengebied met
De gemeenteraad heeft gekozen voor rustig, ruim en
goed de ruimte, maar wel op een plek die past bij de
een nog beter herkenbare identiteit. Dat vraagt
groen wonen in kleine, klimaatadaptieve dorpen in
aard van het agrarisch bedrijf en met meer incorporatie
om versterken van de unieke kwaliteiten van de
een landelijke omgeving die op een passende manier
van natuur. In de verschillende deelgebieden uit zich
verschillende gebieden. Dit betekent weidse, natuurlijke
kunnen groeien met een focus op wonen voor lokale
dit op verschillende manieren. De oeverwal is ‘hoog
uiterwaarden, een dynamische, afwisselende oeverwal
jongeren en ouderen. De gemeenteraad zet in op
en droog’ en biedt daarmee andere mogelijkheden
en rust en ruimte in de open komgrond. Er is gekozen
levendige, sociale dorpen en buurtschappen die zoveel
voor ruimtelijke ontwikkelingen dan de ‘lage en natte’
om via groene, recreatieve verbindingen te werken aan
mogelijk hun eigen basisvoorzieningen behouden.
komgronden en uiterwaarden (p. 28, Omgevingsvisie
biodiversiteit en wateropvang. Aandacht is er voor de
Hiertoe ondersteunt de gemeente de sociale netwerken
West Maas en Waal - Groots in Kleinschalig, 2024).
plekken waar de grenzen tussen oeverwal en kom zijn
en daarmee de leefbaarheid in de dorpen (p. 27).
vervaagd. Hier wordt ingezet op goede overgangszones Er zijn vier pijlers waar de Omgevingsvisie op inzet.
(p. 27).
De gemeenteraad kiest dus voor:
Deze zijn verder uitgewerkt in ambities. Hieronder
•
Woningbouw in het kader van het VAB-beleid
geven we per pijler de ambities uit de Omgevingsvisie
De gemeenteraad kiest dus voor:
onderbrengen in de dorpsuitbreidingen of in het
die betrekking hebben op het buitengebied. Hierbij
•
mozaïek op de oeverwal in plaats van in de open
verwijzen we naar paginanummers in de Omgevingsvisie waar de bijbehorende ambities te vinden zijn.
Het juiste grondgebruik op de juiste plek in het buitengebied (p. 58);
•
kom met als belangrijkste functie agrarisch (p. 47).
Het inzetten op een divers mozaïek van landbouw,
•
recreatie, wonen en natuur op de oeverwal (p. 58). •
•
Het inzetten op een goed groenblauw dooraderd
(p. 45). •
Het bij voorkeur ontwikkelen van zorginitiatieven
komgebied met agrarische activiteiten als
voor ouderen, gehandicapten of andere zorggroepen
hoofdfunctie (p. 58).
in of rond de dorpskernen en nabij voorzieningen.
Het in samenwerking met agrariërs herstellen van
Het realiseren van zorginitiatieven in het
historische landschapsstructuren ten behoeve van
buitengebied (komgebied) ver van de voorzieningen
de groenblauwe verbindingen in het buitengebied (p.
is niet mogelijk (p. 41).
58) •
Goede huisvesting van internationale werknemers
Het inzetten op de ontwikkeling van klimaatbuffers met wateropvang/berging in de overgangszone oeverwal-komgrond (p. 58)
14
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
3. Agrarische sector als ruimtelijke drager
4. Evenwichtige recreatie
De gemeenteraad kiest voor een vitale lokale economie
De gemeenteraad streeft naar een balans in recreatie,
en behoud van de agrarische sector als ruimtelijke
wat het versterken en ondersteunen van de grote
drager van de gemeente. Er is ruimte voor de juiste
recreatieve hotspots betekent, maar ook het zorgen
agrariër op de juiste plek. Dit betekent in principe
voor betere spreiding over de gemeente. Zo profiteren
fruitteelt en akkerbouw op de hogere, drogere
de Waalzijde en het buitengebied meer van het
oeverwal en veeteelt in de lagere komgrond. Hierbij
toerisme en wordt de druk op de Maaszijde verlaagd.
wordt ondersteuning geboden aan agrariërs om
Hiervoor worden verschillende recreatieve ‘poorten’
natuurinclusiever te werken en nevenactiviteiten te
ontwikkeld met ieder hun eigen karakter, kwaliteiten en
ontplooien als aanvullend verdienmodel (p. 27).
aantrekkingskracht voor landelijk toerisme. Daarbij is er ook aandacht voor de uitloopgebieden van de dorpen:
De gemeenteraad kiest dus voor: • •
•
•
de recreatie dicht bij huis (p. 27).
Het faciliteren van de verbreding van verdienmodellen van agrariërs (p. 64).
De gemeenteraad kiest dus voor:
Het waar mogelijk ondersteunen van agrariërs
•
in het overschakelen naar kringlooplandbouw/
Waalzijde en bij samenkomst van Maas en Waal in
natuurinclusieve landbouw (p. 58).
het westen van de gemeente (p. 68).
Hulp aan agrariërs bij het verduurzamen en
•
Het instand houden van de veerponten (p. 41).
vergroenen van hun bedrijf en de uitdagingen die
•
Het goed monitoren van de (recreatieve)
daarmee gepaard gaan (p. 56).
verkeersstromen op bijvoorbeeld de dijken om
Het inzetten op facilitair grondbeleid. Op die manier
eventuele overlast te beperken (p. 68).
wordt de behoefte van lokale agrariërs om te
•
extensiveren of over te schakelen op natuurinclusief Activiteiten anders dan agrarische mogen
Het toestaan van kleinschalige verblijfsrecreatie in het buitengebied mits het geen hinder oplevert voor
ondernemen ondersteund (p. 58) •
Het ontwikkelen van recreatieve poorten aan de
de agrarische ondernemers in het gebied (p. 68). •
Het beter spreiden van toerisme over de seizoenen
aantoonbaar geen hinder opleveren voor de
door meer ‘slecht weer’ voorzieningen toe te voegen
omliggende agrarische bedrijven (p. 64).
(p. 68). •
Het verbeteren en toevoegen van (recreatieve) fietsroutes tussen de Gouden Ham, de dorpen en het buitengebied (p. 68).
15
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5. Beleidsuitwerking 5.1
Inleiding
5.2
Klimaatadaptatie West Maas en Waal
Het college heeft de ambitie om initiatieven en
dijken, die nodig is vanwege het verbeteren van de
Het klimaat en daarmee de weersomstandigheden
ontwikkelingen vanuit een integrale benadering tot
verkeersveiligheid. Soms is het niet mogelijk om alle
veranderen. Het sterk wisselende karakter in extremen
stand te laten komen. Hierbij worden alle onderdelen
ambities te halen of blijken bepaalde ambities niet of
leidt tot diverse problemen, zoals beschreven in
en kenmerken van het buitengebied samenhangend
nog niet uitvoerbaar te zijn. De integrale benadering
paragraaf 3.1. Dit vraagt om een robuust en adaptief
bekeken en niet afzonderlijk van elkaar. Het gaat
onderbouwt dan de keuze, die nodig is.
watersysteem. Klimaatadaptatie is een verzameling
daarbij om onderwerpen als milieu, water, natuur,
van ingrepen met als doel onze leefomgeving
duurzaamheid, gezondheid, cultuur, infrastructuur
klimaatbestendig te maken, waarbij we ernaar streven
en identiteit/ruimtelijke kwaliteit, die in relatie tot
de negatieve gevolgen door hevige neerslag, droogte en
elkaar worden afgewogen. Dat krijgt een plaats in de
hitte te verminderen.
beleidsdoelen die het college nastreeft. Zij bepalen welke maatregelen het college kan en wil nemen en
Vanuit deze trends wil het college inzetten op het
bieden inzicht aan de gemeenteraad voor het toedelen
volgende beleid voor klimaatadaptatie:
van de gewenste functies aan locaties en het regelen
In het buitengebied van West Maas en Waal vergroten
van de activiteiten in het buitengebied.
we het aanpassingsvermogen (adaptatiecapaciteit) van de ruimtelijke omgeving aan een veranderend
Het doel van de integrale benadering is om tot
klimaat (definitie uit Klimaatadaptatieplan gemeente
een beter evenwicht tussen al die onderwerpen te
West Maas en Waal, IMOSS, 2022). Dit beleid is
komen, wat bijdraagt aan een veilige, gezonde en
verder uitgewerkt in het thematisch programma
duurzame leefomgeving, zoals bedoeld in artikel 1.3
Klimaatbestendig West Maas en Waal. Hierin is gekozen
Omgevingswet.
om in te zetten op besparen - vasthouden - bergen – afvoeren van water. We verbruiken zo min mogelijk
Bij deze benadering wordt in eerste instantie gezocht
water. Het water dat we hebben, proberen we zo veel
naar het zoveel mogelijk koppelen van kansen.
mogelijk te hergebruiken. We stimuleren anderen
Bijvoorbeeld het verbeteren van natuurwaarden
om hetzelfde te doen. We proberen het water zo
aan de uitvoering en vormgeving van fietspaden en
veel mogelijk vast te houden waar het valt. Dit kan 16
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
bijvoorbeeld door structuurwijzigingen om water vast
op andere gebieden.
Sturingsfilosofie
Bij herinrichtingen, reconstructies en/of (ruimtelijke)
We maken zoveel mogelijk gebruik van gemeentelijke
om de doorlatendheid te verhogen. Het waterbergend
ontwikkelingen is een robuust watersysteem
eigendommen om zelf klimaatadaptieve maatregelen
vermogen van watergangen kan vergroot worden door
leidend.
uit te voeren, maar in het buitengebied is maar weinig
te houden of door te werken aan bodemstructuur
verbreding of door het toevoegen van natuurlijke
•
Bij versterkingen van de groenstructuur vooral
gemeentelijk eigendom. Daar waar particulieren
oevers. Dat laatste heeft ook een meerwaarde voor
inheemse planten gebruiken ten gunste van de
bereid zijn een bijdrage te leveren, nemen wij deze
biodiversiteit. Dat betekent ook dat particulieren het
biodiversiteit. Daarbij richten op de zogeheten
kansen graag aan en zet de gemeente zich in om
regenwater op hun terrein moeten bergen, tenzij dat
groenblauwe dooradering.
agrariërs waar mogelijk te ondersteunen. Daarnaast
echt niet kan. Wij zorgen ervoor dat het water op een
•
Klimaataanpak primair richten op behoud van
zullen maatregelen door het waterschap en de
plek komt waar het geen schade oplevert. Overlast
•
het komgebied (landschappelijk, economisch,
provincie worden uitgevoerd. Regionaal is er een
proberen we te minimaliseren, door ruimte te maken
recreatief) en waar mogelijk het gebied versterken in
werkgroep waarin gemeente, waterschap en provincie
waar water de bodem in kan trekken. Zo zorgen we
samenwerking met gebiedspartijen.
samenwerken. De provincie Gelderland is trekker van
er ook voor dat het water bijdraagt in de bestrijding
deze werkgroep.
van droogte. De ruimte voor klimaatadaptatie in West
‘Kansenpakkers’ zijn:
Maas en Waal is heel beperkt en staat ook onder
•
Bij (her)inrichtingen, reconstructies en/of
druk van andere maatschappelijke opgaven. In het
(ruimtelijke) ontwikkelingen worden kansen
Uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas
voor meer niet-agrarisch groen en biodiversiteit
en Waal is dit beschreven. Daarin is onderscheid
onderzocht.
gemaakt in ‘huisregels’ (werkwijzen die het college
•
Bij elke herinrichting van de openbare ruimte
zoveel mogelijk altijd wil nakomen) en ‘kansenpakkers’
stimuleert het college inwoners om een bijdrage te
(werkwijzen die extra voordeel opleveren).
leveren aan afkoppelen en bergen van regenwater.
Vanuit dit beleid en de waargenomen trends wil het college voor het buitengebied inzetten op het volgende
Voor een meer uitgebreide beschrijving van dit
beleid voor klimaatadaptatie:
beleid wordt verwezen naar het (thematisch)
•
uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas en
Klimaatproblematiek mag niet worden afgewenteld
Waal. 17
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.3
Agrarische activiteiten
De afgelopen 20 jaar is het aantal landbouwbedrijven
zoals landbouw en extensieve recreatie, zijn hier ook
Sturingsfilosofie
geleidelijk afgenomen. Hierbij zien we dat bijna
mogelijk wanneer ze samen opgaan met de natuur.
De gemeente neemt een stimulerende rol op zich.
alle typen bedrijven zijn afgenomen, behalve
Actieve rol
Passieve rol
geitenhouderijen. Er is vooral een grote afname
Verplaatsen intensieve landbouwbedrijven | Vanwege
van melkveehouders. Dit heeft niet geleid tot een
de milieugevoeligheid van wonen en recreatie willen
even grote afname van het aantal dieren. Het aantal
we op de oeverwal en rondom de dorpen intensieve
runderen is wel afgenomen, waarbij de grootste afname
landbouwbedrijven afbouwen. We zullen de intensieve
zit in het aantal melkvee. Het aantal varkens is sterk
landbouwbedrijven op deze locaties stimuleren
Toegestane hoofd- en nevenactiviteiten in het
toegenomen. De grootste zorg bij agrariërs is het verlies
om vrijwillig te verplaatsen. Doordat er maar een
buitengebied | Nevenactiviteiten onderscheiden zich
van landbouwgrond aan andere ruimtevragers of dat er
beperkt aantal plekken is in het komgebied, kan
van hoofdactiviteiten doordat ze naast de agrarische
beperkingen bij komen voor het agrarisch gebruik door
er pas verplaatst worden wanneer er een intensief
hoofdactiviteit plaatsvinden en ondergeschikt zijn aan
andere activiteiten in het buitengebied.
landbouwbedrijf in de kom stopt. Wanneer dit gebeurt,
deze hoofdactiviteit. Hiervoor gelden beperkingen in
Zelf uitvoeren
Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
neemt de gemeente een actieve rol in en gaat het
vloeroppervlak. Daarnaast mag de nevenactiviteit geen
Vanuit deze trends wil het college inzetten op het
gesprek aan met intensieve bedrijven op de oeverwal
aanzienlijke verkeersaantrekkende werking hebben.
volgende beleid voor agrarische activiteiten:
en in de overgangszone om te onderzoeken hoe
Het beleid voor toegestane hoofd- en nevenactiviteiten
We versterken het onderscheid tussen het
ze te laten verplaatsen. Hierbij kan ook financiële
onderscheid verschillende gebieden.
komgebied, de oeverwal en de uiterwaarden. Het
ondersteuning nodig zijn. Hiervoor moet nog
komgebied behoudt zijn focus op grondgebonden
financiering worden geregeld. Daarnaast zou het
In het komgebied ligt de nadruk op het agrarisch
agrarisch gebruik. Hier is ook ruimte voor intensieve
plussenbeleid hierbij een mogelijkheid kunnen bieden,
gebruik. Andere hoofd- en nevenactiviteiten zijn
landbouwbedrijven, maar enkel op de plekken die
waarbij de sloop van de agrarische bebouwing op de
alleen gewenst als ze dit ondersteunen of als
hiervoor zijn aangewezen en niet op nieuwe plekken.
oeverwal als plusinvestering geldt en de ondernemer
het bedrijven zijn die ook zijn gebonden aan het
Op de oeverwal is een kleinschalig landschap met
een groeimogelijkheid aangeboden krijgt in het
buitengebied. Toegestane hoofdactiviteiten zijn
een mix van functies en activiteiten voorzien, zoals
komgebied.
bijvoorbeeld loonbedrijven, kaasmakerijen en maneges.
agrarisch gebruik, wonen en recreatie. De uiterwaarden
Voorbeelden van activiteiten die alleen zijn toegestaan
behouden de focus op riviernatuur. Andere functies,
als nevenactiviteiten zijn een B&B, een zorgboerderij 18
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
en huisvesting voor internationale werknemers.
Sturingsfilosofie
Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het om maatregelen
Hiermee kiezen we ervoor om in het komgebied minder
Met de aanpassingen van het nevenbeleid worden
die bijdragen aan een goede omgevingskwaliteit of
recreatieve hoofdactiviteiten toe te staan ten opzichte
nevenactiviteiten per zone beter gereguleerd. Door
ecologische verbindingszones. Verder is participatie
van beleid uit het verleden.
meer helderheid te bieden in de mogelijkheden worden
met de omgeving verplicht wanneer gebruik wordt
nevenactiviteiten gefaciliteerd.
gemaakt van het plussenbeleid.
Op de oeverwal ligt de nadruk op een mix van activiteiten. Hier zijn agrarische activiteiten, kleinschalige recreatieve activiteiten, zorgbedrijven en
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
dagopvang met een agrarisch karakter en huisvesting
Groei van het bedrijf in andere vormen, zoals toename van dieraantallen, is niet toegestaan, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn die het
van internationale werknemers als hoofdactiviteit en
Plussenbeleid | Agrarische bedrijven mogen een
toelaten van meer dieren toch rechtvaardigen. Die
nevenactiviteit toegestaan. Het komgebied rondom
bouwvlak tot 1,5 ha grootte hebben. De gemeente kiest
bijzondere omstandigheden zijn dan gelegen in een
de dorpen is aangewezen als overgangsgebied van de
ervoor om agrarische bedrijven een groeimogelijkheid
fundamentele of cruciale verbetering van de kwaliteit
kom naar de oeverwal. Hier gelden dezelfde regels als
tot 3 ha te geven, waarvan maximaal 70% mag worden
van de leefomgeving, die op voorhand aan te tonen is.
voor de oeverwal. Hiermee kiezen we ervoor om op de
bebouwd, wanneer de ondernemer gebruik maakt van
Daarmee is er dus een zware motiveringsplicht vanuit
oeverwal en de overgangsgebieden hiernaartoe meer
het plussenbeleid. Voorwaarden hierbij zijn dat de
de te bereiken kwaliteitsverbetering om ondanks
recreatieve hoofdactiviteiten toe te staan ten opzichte
uitbreiding zorgvuldig landschappelijk wordt ingepast,
‘nee-beleid’ toch positief te besluiten.
van het beleid uit het verleden.
de omgeving niet onevenredig wordt geschaad en dat er geen toename is van dieraantallen. Daarnaast
Sturingsfilosofie
Het beleid onderscheidt verder een recreatieve
investeert de ondernemer in een bovenwettelijke
Met deze voorstellen faciliteert de gemeente de
overgangszone en het GNN en ecologische
plusmaatregel. De ondernemer kan kiezen uit deze
wens om te kunnen groeien. Daarnaast stimuleert
verbindingszone. In de recreatieve overgangszone
plussen: milieu, dierenwelzijn, ruimtelijke kwaliteit,
de gemeente gewenste ontwikkelingen in het
zijn nog meer recreatieve hoofdactiviteiten
sociale binding, veiligheid of een extra bijdrage aan
buitengebied.
mogelijk. In de GNN en ecologische verbindingszone
het gebied. Daarbij kiest de gemeente ervoor om het
worden beperkingen voor recreatie gesteld om de
accent van de plusmaatregelen te leggen op ruimtelijke
natuurwaarden te beschermen.
kwaliteit, door dit financieel aantrekkelijker te maken. 19
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.4
Leegstand van gebouwen
Leegstaande vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing
van meerdere eigenaren mag bij elkaar worden
meer verkeer oplevert. De eigenaar van de te slopen
(VAB) is gevoelig voor verloedering en illegale of
opgeteld (salderen) om zo het te slopen oppervlak
gebouwen mag zelf de compensatiewoningen bouwen
verdachte activiteiten. Met name bij grotere schuren
uit te breiden. De gedachte achter het VAB-beleid is
op een locatie op de oeverwal of met een voucher
is hergebruik of sloop complex. Dit komt doordat niet
dat op deze manier voldoende financiële middelen
de bouwrechten aan een andere partij doorverkopen.
alles mag in het buitengebied en doordat onderhoud
worden gegenereerd zodat de vrijkomende agrarische
Hiermee is het beleid aangepast ten opzichte van het
van panden of sloop duur is. Om het buitengebied
bebouwing kan worden gesloopt. Hiermee is het beleid
verleden, toen mochten in het komgebied wel nieuwe
mooi te houden is het van belang dat verloedering
ten opzichte van het verleden verruimd, voorheen
woningen worden ontwikkeld.
wordt tegengegaan. De gemeente heeft te weinig
mocht er maximaal één compensatiewoning worden
capaciteit en mankracht om hierop te handhaven. Het
gebouwd.
Sturingsfilosofie
mogelijk maken van passende andere activiteiten in de
Met deze voorstellen faciliteert de gemeente
leegstaande schuren, of het versoepelen van de sloop
Naast functieverandering naar wonen kan de
ondernemers met vrijkomende agrarische bebouwing
is dus erg belangrijk om leegstand tegen te gaan.
vrijkomende agrarische bebouwing ook omgezet
om hier een nieuwe functie voor te vinden of te
worden naar een andere niet-agrarische functie,
slopen. Ook reguleert de gemeente dat er geen nieuwe
Vanuit deze trends wil het college inzetten op het
bijvoorbeeld extensieve verblijfsrecreatie of opslag.
woningen worden toegevoegd in de kom.
volgende beleid voor leegstand van gebouwen:
Hierbij geldt beleid over hoofd- en nevenactiviteiten.
Met het VAB-beleid wil de gemeente mogelijkheden
Hierbij geldt een sloopverplichting voor de overtollige
bieden aan eigenaren van vrijgekomen agrarische
bedrijfsgebouwen die geen nieuwe functie krijgen.
bebouwing (VAB), waarbij bedrijfsbebouwing mag worden omgezet naar een woonfunctie door
Vanwege de focus op agrarisch gebruik zet de
transformatie of door sloop en vervangende
gemeente in het komgebied in op sloop van
nieuwbouw. Tot 1000 m2 gesloopte bebouwing is alleen
leegstaande bebouwing, maar herbouw van
uitbreiding van de bestaande woning mogelijk. Boven
compensatiewoningen op de oeverwal of de
1000 m2 sloop is nieuwbouw van één tot drie woningen
overgangszone. Woningbouw in het komgebied is
toegestaan, afhankelijk van het oppervlak van de
niet mogelijk omdat het kan zorgen voor beperkingen
bedrijfsbebouwing dat gesloopt wordt. Oppervlakten
voor agrarisch gebruik in de directe omgeving en het 20
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.5
Natuur, landschap en biodiversiteit
West Maas en Waal is een groene agrarische gemeente.
Voor het buitengebied willen we veel winst voor
het doel om te testen hoe verschillende stakeholders
Als gemeente houden we in ons werk al rekening met
biodiversiteit behalen, door groenblauwe verbindingen
met behulp van verschillende middelen (subsidies
de biodiversiteit. We hebben de afgelopen jaren diverse
te ontwikkelen passend binnen het omliggende
provincie en waterschap, plussenbeleid, grondruil etc.)
projecten uitgevoerd om de biodiversiteit te verbeteren.
agrarisch gebruik en waar mogelijk in combinatie
tot een gezamenlijk plan kunnen komen. Zie hiervoor
De grootste opgave voor biodiversiteit, zoals ook
met recreatie. Dat betekent dat er verspreid door het
hoofdstuk 6 Maatregelen. Vrijwillige deelname van
benoemd in hoofdstuk 3, is het versterken van de
landschap lijnvormige landschapselementen liggen,
agrariërs is het uitgangspunt. Zij worden gestimuleerd
ecologische verbindingen in het landbouwgebied.
zoals hagen, bomen, natuurlijke oevers en bloemrijke
via het plussenbeleid en subsidies. Voor de gemeente
bermen en bloem- en kruidenrijke randen langs
zien we hier een regierol, met samenwerking met het
Vanuit deze trends wil het college inzetten op
percelen. Dit gecombineerd met losse elementen als
gebied en betrokken partners vanaf de start.
het volgende beleid voor natuur, landschap en
poelen, kleine bosjes en dergelijke. Dit soort elementen
biodiversiteit in het buitengebied:
leveren schuilmogelijkheden, mogelijkheden om langs
Andere maatregelen om aan de doelen te werken liggen
West Maas en Waal wil zich de komende jaren samen
te trekken en leefgebied voor planten en dieren. De
op eigen grondeigendom. Hierbij gaat het onder andere
met inwoners en organisaties inzetten voor het
kwaliteit van het agrarische gebied voor biodiversiteit
om het toepassen van ecologisch bermbeheer. Dit is
verbeteren van biodiversiteit. Dit is vastgelegd in het
wordt hiermee in zijn geheel verbeterd. Deze kwaliteit
ook in hoofdstuk 6 Maatregelen terug te vinden. Zie ook
biodiversiteitsplan (vastgesteld 10 oktober 2024).
wordt nog verder verbeterd met gerichte kleine
het biodiversiteitsplan van de gemeente.
voorzieningen, zoals nestkasten voor steenuil of voor Daarbij wordt beoogd:
andere vogels zoals de torenvalk. We leggen hierbij de
Sturingsfilosofie
•
Te zorgen voor meer ruimte waar (wilde) planten en
nadruk op het ontwikkelen van noord-zuidverbindingen.
De gemeente voert zoveel mogelijk van de maatregelen
dieren kunnen leven;
Hierbij beginnen we met het versterken van één
zelf uit, op eigen grondgebied. Daarnaast stimuleert de
Te zorgen dat de kwaliteit van die plekken beter
noord-zuidverbinding als pilot. Het doel van deze pilot
gemeente andere grondeigenaren in het buitengebied
wordt, zodat ze geschikt worden voor meerdere
is enerzijds om te laten zien hoe de ambities in een
om groenblauwe verbindingen verder te versterken.
soorten planten en dieren;
concreet gebied gestapeld kunnen worden zodat ze
Te zorgen dat al deze plekken zo goed mogelijk
elkaar versterken en er een aantrekkelijk landschap
met elkaar verbonden zijn, zodat planten en dieren
wordt gecreëerd. Als stakeholders zien hoe dit uitpakt,
er ook kunnen komen en er tussen populaties
kunnen ze eerder bereid zijn om mee te doen aan een
voldoende genetische uitwisseling is.
volgend onderdeel van het gebiedsplan. Anderzijds is
•
•
21
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.6
Wonen in het buitengebied
West Maas en Waal heeft vanwege de centrale
Tijdelijke huisvesting internationale werknemers
in het buitengebied. Als hoofdactiviteit is dit alleen
ligging en het diverse woonaanbod een grote
Er is beleid ontwikkeld vanuit het ‘Actieplan
toegestaan op de oeverwal en heeft een maximum
aantrekkingskracht op de omgeving. Er is in de
internationale werknemers’ en uitgewerkt in
tot 100 werknemers, waarbij 24/7 een beheerder
gemeente behoefte aan voldoende passende en
dit programma. Het nieuwe beleid moet goede,
aanwezig is.
betaalbare woonvormen. De huidige inwoners
veilige en tijdelijke huisvesting voor internationale
hebben behoefte aan met name meer woningen voor
werknemers mogelijk maken. De gemeente staat drie
Voor de varianten 1 en 2 geldt dat uitbreiding van
starters en ouderen. Er zijn ook woningzoekenden
varianten toe voor huisvestigingsmogelijkheden voor
het bouwvlak mogelijk is binnen het plussenbeleid.
uit andere gemeenten. Agrariërs hebben de wens
internationale werknemers (IW’s) die aansluiten bij de
Deze varianten zijn vastgelegd in de beleidsregels
om het buitengebied zoveel mogelijk te sparen. Een
praktijkbehoefte van agrariërs:
in hoofdstuk 7. Voor de varianten 2 en 3 geldt de
van de actuele vraagstukken in het buitengebied is huisvesting van internationale werknemers, die vooral
80-10-10 regel: - 80% is voor de lokaal werkende •
Variant 1: een ondernemer kan op eigen terrein
IW’ers; - 10% is voor regionale opvang; - 10% is voor
seizoensgebonden huisvesting voor de eigen IW’s
bovenregionale opvang. Landschappelijke inpassing is
realiseren. Dit is toegestaan tot 50 werknemers.
in alle gevallen verplicht. Werkgevers die huisvesting
Variant 2: een ondernemer kan op eigen terrein
aan IW’s aanbieden zijn in het bezit van een certificaat
Vanuit deze trends wil het college inzetten op het
huisvesting voor IW’s werkzaam bij andere
SNF of een certificaat AKF, of gelijkwaardig. Werkgevers
volgende beleid voor wonen in het buitengebied:
bedrijven realiseren. Dit is toegestaan tot 50
houden toezicht op het naleven van de bij het
De gemeente maakt onderscheid tussen mogelijkheden
werknemers, inclusief eigen werknemers. Hier geldt
certificaat behorende afspraken en verplichtingen.
voor wonen op de oeverwal en mogelijkheden in het
beleid voor nevenactiviteiten in het buitengebied
komgebied. Op de oeverwal zetten we in op een mix
en dus ook een begrenzing tot 350 m2 voor
Sturingsfilosofie
van functies, waarvan wonen er één is. Hier mag in de
huisvestigingsmogelijkheden als nevenactiviteit.
Met de aanpassingen van het beleid wordt de
werkzaam zijn in de fruitteelt en dan met name in het plukseizoen. •
toekomst meer gewoond worden. In het komgebied
Variant 3: een ondernemer stopt met het huidige
huisvesting van internationale werknemers beter
zien we juist het agrarische gebruik als belangrijkste
•
agrarische bedrijf en wil het vastgoed transformeren
gereguleerd.
functie, waardoor we hier de mogelijkheden voor
tot huisvesting van internationale werknemers
wonen willen beperken.
voor andere ondernemers. Dit valt ook onder het beleid van toegestane hoofd- en nevenactiviteiten 22
Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.7
Recreatie in het buitengebied
Recreatie concentreert zich met name aan de
onderzoeken hoe in samenwerking met bewoners,
Sturingsfilosofie
Maaszijde. De Gouden Ham en De Schans zijn twee
agrariërs en lokale organisaties in het zoekgebied
De gemeente maakt ontwikkeling van extensieve
grote recreatiegebieden, gelegen in het buitendijkse
mogelijkheden en kansen benut kunnen worden voor
recreatie mogelijk in regelgeving en beleid en is
gebied aan de Maas. Dit zijn economisch waardevolle
de ontwikkeling van de recreatieve poorten.
daarmee faciliterend.
gebieden, maar ze zorgen ook voor extra druk op
Actieve rol
het buitengebied, bijvoorbeeld in de vorm van extra
Sturingsfilosofie
verkeersdrukte.
Door het te onderzoeken, kan de gemeente een
Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
stimulerende rol op zich nemen. Vanuit deze trends wil het college inzetten op het volgende beleid voor recreatie in het buitengebied: De gemeente zoekt een balans tussen de
Actieve rol Zelf uitvoeren
Stimuleren
Passieve rol
Recreatieve ontsluiting | Daarnaast zet de gemeente
Reguleren
in op een betere recreatieve ontsluiting van het
Faciliteren
recreatiebehoefte en de impact op de inwoners
buitengebied door het toevoegen van (recreatieve) fietsroutes en het verbeteren van wandelverbindingen
van de gemeente. De gemeente wil daarom dat
Recreatieve overgangszones | Dit betekent onder
van het buitengebied. Er moet nog onderzocht
de inwoner beter mee kan profiteren van de
andere het inzetten op recreatie in het buitengebied.
worden waar deze verbindingen komen en of deze
aanwezige voorzieningen. Intensieve recreatie blijft
Rondom de recreatiegebieden wijzen we recreatieve
gecombineerd kunnen worden met de groenblauwe
geconcentreerd in de Gouden Ham en De Schans, maar
overgangszones aan. Deze overgangsgebieden zijn
noord-zuidverbindingen. Daarnaast zal de gemeente
we willen een positieve wisselwerking tussen deze
hoofdzakelijk agrarisch, maar geven ook ruimte aan
verkeersstromen in het buitengebied gaan monitoren,
gebieden en de rest van het buitengebied.
recreatie, zoals B&B’s en streekwinkels. Dit kunnen
zodat beter inzicht is in de verkeersstromen, de
hoofdactiviteiten zijn, maar ook nevenactiviteiten bij
benodigde capaciteit en veiligheid van de wegen.
Recreatieve poorten | Met de ontwikkeling van
agrarische bedrijven. Dit is terug te vinden in het beleid
verschillende recreatieve ‘poorten’, met ieder hun
voor hoofd- en nevenactiviteiten. Hiermee is het beleid
Sturingsfilosofie
eigen karakter, kwaliteiten en aantrekkingskracht,
in de overgangszone met het recreatiegebied aangepast
De gemeente kan hier een uitvoerende rol pakken, door
wordt recreatie beter verdeeld over de gemeente
ten opzichte van het verleden, doordat er meer
zelf de gronden te vinden en verbindingen aan te leggen.
en de seizoenen en kan de inwoner mee profiteren
mogelijk is voor recreatie.
Actieve rol
van de aanwezige voorzieningen. De gemeente gaat
Zelf uitvoeren
23
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
5.8
Veren
De veren zijn van groot belang voor de leefbaarheid en bereikbaarheid in deze regio. Dat geldt voor de Maasveren en ook voor het veer Wamel-Tiel. In het verleden waren de veerdiensten van verschillende stichtingen en organisaties. Ook waren ze afhankelijk van vrijwilligers. Vanuit deze trends wil het college inzetten op het volgende beleid voor de veren: De gemeente zet zich in voor de instandhouding van de veren en goede communicatie over de veerdiensten. Voor de maasveren maakt de gemeente afspraken met de gemeenten Oss en Maasdriel en levert een financiële bijdrage. Daarnaast maakt de gemeente afspraken met de veerdiensten over communicatie om deze voor de gebruikers helderder en toegankelijker te maken, bijvoorbeeld over de beschikbare vaartijden. Sturingsfilosofie Door afspraken te maken met organisaties stimuleert de gemeente het instandhouden van de veerdiensten. Actieve rol Zelf uitvoeren
Passieve rol Stimuleren
Faciliteren
Reguleren
24
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
6. Maatregelen 6.1
Samenwerking met andere partijen en financiën
6.2
Andere maatregelen dan publiekrechtelijke besluiten
De gemeente is trekker van een groot aantal van de
Verplaatsen intensieve bedrijven | Op het moment
Onderzoek ruimtelijke kwaliteit | Het beschrijven
hieronder voorgestelde maatregelen en heeft middelen,
dat er een intensief landbouwbedrijf in de kom
en vastleggen van essentiële kwaliteiten en
inzet en financiering beschikbaar gesteld. Ook is er
stopt, is er plek voor een bedrijf op de oeverwal om
waarden in het buitengebied is al gedaan in het
een aantal projecten die de gemeente niet alleen kan
te verplaatsen. De gemeente zal dan een actieve
inventarisatiedocument van het kwaliteitsplan in
financieren en waarvoor aanspraak wordt gedaan op
rol innemen en in gesprek gaan met de intensieve
2019. Nu de Omgevingsvisie van West Maas en Waal
subsidies van de provincie.
bedrijven op de oeverwal en in de overgangszone om
gereed is, kan de gemeente dit verder uitwerken om de
te onderzoeken hoe ze te laten verplaatsen. Wanneer
kenmerken en unieke kwaliteiten van het buitengebied
er een bedrijfscontactfunctionaris voor agrariërs komt,
die bepalend zijn voor de identiteit van de gemeente
zie paragraaf 6.7, dan zou deze ook dit project kunnen
vast te leggen. Vervolgens kunnen beleid, beleidsregels
uitvoeren.
en maatregelen voor versterking en ontwikkeling worden ontwikkeld.
Indicatie uitvoeringstermijn Afhankelijk van wanneer er een intensief bedrijf stopt
Indicatie uitvoeringstermijn
in het komgebied.
Het project start bij voorkeur op korte termijn, om op korte termijn ook richting te kunnen geven aan het
Recreatieve poorten | De gemeente gaat onderzoeken in samenwerking met bewoners, agrariërs en lokale organisaties in het zoekgebied welke mogelijkheden en kansen benut kunnen worden voor de ontwikkeling van de recreatieve poorten. Zo kan er ook beter worden ingezet op het laten meeprofiteren van lokale inwoners van de recreatieve voorzieningen. Indicatie uitvoeringstermijn Het project start op korte termijn. 25
Plussenbeleid.
Ontwerp Programma Vitaal Platteland | Gemeente West Maas en Waal
Overzicht met maatregelen Maatregel