Bijlage 1 GEWIJZIGD Lokaal Uitvoerings Programma Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029
Tekst van het document
en of daar veel of weinig wind staat. In de zon ligt
groter aantal warme nachten in de dorpskernen dan in
resulteert in hogere grondwaterstanden en daardoor
de gevoelstemperatuur beduidend hoger dan in de
het landelijk gebied.
mogelijk grondwateroverlast. Er is een onderzoek
zomerdag. Dit is een goede indicatie van hoe mensen
schaduw. Een lagere windsnelheid leidt tevens tot een
uitgevoerd waarin de relatie tussen rivierstanden en
2.2. Wateroverlast
de grondwatersituatie is onderzocht. Uit dit onderzoek
Wateroverlast manifesteert zich binnen de gemeente
bleek dat een deel van de grondwaterstanden binnen
Een gevoelstemperatuur geeft dus aan waar warmere
op twee manieren. Wateroverlast als gevolg van
de gemeente verklaard kunnen worden aan de hand
en koelere plekken binnen de kernen liggen. Op basis
extreme neerslag en grondwateroverlast als gevolg
van de reeksen van de waterpeilen in de Maas en Waal.
hiervan is voor ieder pand in de kernen bepaald hoever
van kwel bij hoge rivierstanden.
Anderzijds kunnen grondwaterstanden ook hoger
beduidend hogere gevoelstemperatuur.
6
02
worden als gevolg van de veranderingen in de
Schade aan bebouwing en infrastructuur als gevolg
weersomstandigheden (neerslag en verdamping).
van (ongelijkmatige) zetting
Het
grondwaterstanden
Wanneer de grondwaterstand ver daalt tijdens
als gevolg van klimaatverandering is in kaart
een droge zomer, neemt de kans op zetting van
gebracht en biedt ook handvatten bij toekomstige
de ondergrond toe. Zetting houdt in dat de bodem
ontwikkelingen. De resultaten van dit onderzoek
daalt. Dit speelt voornamelijk in zettingsgevoelige
zijn ondergebracht in het rapport ‘Onderzoek relatie
bodemlagen, zoals veen en klei.
risico’s
op
hoge(re)
rivier- en grondwaterstanden’. Voor de gemeente is bepaald in welke gebieden
2.3. Droogte Binnen
de
de grondwaterstand in de droge zomers van 2018
woonkernen
spelen
de
volgende
en 2019 verder daalde dan de jaren daarvoor. Deze
kwetsbaarheden en effecten als gevolg van droogte
informatie is gecombineerd met informatie over
vooral een grote rol:
de aanwezigheid van zettingsgevoelige lagen
>> Droogteschade aan het (openbaar) groen.
in de bodem. Hieruit volgt dat, op basis van de
>> Schade aan infrastructuur en bebouwing als
huidig beschikbare informatie, vooral in de kernen
gevolg van (ongelijkmatige) zetting.
Wamel, Boven-Leeuwen en Dreumel de kans op (ongelijkmatige) zetting groter is.
Droogteschade stedelijk groen Tijdens een droogtesituatie is er sprake van een
Panden die op staal of op houten palen gefundeerd
neerslagtekort waardoor grondwater onvoldoende
zijn, zijn het meest gevoelig voor schade als gevolg
wordt
toenemende
van een grote daling van de grondwaterstand. Bij
neerslagtekort door de jaren heen, loopt kwetsbaar
op staal gefundeerde panden vanwege de zetting
groen een verhoogd risico. Hierdoor kan stedelijk
die optreedt en bij op houten palen gefundeerde
groen in de loop van de tijd afsterven als hier
panden vanwege het optreden van paalrot bij het
onvoldoende naar gehandeld wordt.
droogvallen van de houten palen.
aangevuld.
Door
het
7
03 TERUGBLIK “Er is echt veel gedaan en ik kijk tevreden terug”
3.1. In gesprek met de gemeente De afgelopen jaren hebben we goed kunnen zien
deel van de woningvoorraad gesloopt en de grond overgedragen aan de gemeente om langjarig in gebruik te nemen voor klimaatadaptatie.’
waarom klimaatadaptatie nodig is om een gezonde leefomgeving te creëren. Maar we hebben ook kunnen
Veel projectleiders en werkvoorbereiders voelen zich
zien dat het leuk is en dat het helemaal niet moeilijk
betrokken bij het geven van een groenblauwe invulling
Een uitdaging voor de komende tijd is het behouden
hoeft te zijn. We blikken met een aantal medewerkers
aan projecten. Toch blijft het soms wel eens lastig om
van deze positieve koers. Martijn: ‘Ondernemers
van de gemeente terug op de thema’s hoogwater,
klimaatadaptatie goed te borgen in projecten. Een
beginnen hun zorgen te uiten. Veel verharding en
wateroverlast, droogte en hitte in de afgelopen jaren.
Beleidsadviseur Ruimte bij de gemeente is betrokken
parkeerplaatsen verdwijnen en maken plaats voor groen
Wat is hen opgevallen en welke uitdagingen en kansen
geweest bij de tender voor zonneparken. Hij vertelt: ‘Ik
en water. Dat vormt tegelijkertijd een risico voor de
liggen er nog?
denk dat we klimaatadaptatie beter hadden kunnen
mobiliteit en bereikbaarheid van de gemeente. De raad
meenemen in dit proces. Bijvoorbeeld meer ruimte
stelt hier logischerwijs vragen over. Het is dus belangrijk
Klimaatadaptatie in de gemeente West Maas en Waal
voor waterberging en biodiversiteit. De parken zijn
dat we hen blijven informeren over de voordelen van
Martijn Timmermans, Beleidsadviseur Ruimte, Water en
bovengemiddeld qua inrichting maar het kan altijd
klimaatadaptatie.’
Klimaatadaptatie bij de gemeente, stond de afgelopen
beter.’ Effecten van klimaatverandering
jaren aan de lat van klimaatadaptatie en kijkt zeer tevreden terug. Hij vertelt: ‘Er is veel uitgevoerd en
Ook binnen het beleid bij de gemeente is nog winst te
De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met een
sommige plekken zijn zelfs sneller aangepakt dan
behalen. Martijn legt uit: ‘Binnen het domein Ruimtelijke
aantal extreme klimaatomstandigheden. Bijvoorbeeld
gedacht. Dat komt door subsidies en meekoppelkansen.’
Ordening merk je wel dat het lastig is. De afgelopen
het hoogwater in de Maas in 2021 en de droogte
Ook blijkt dat de Maatregelagenda Klimaatadaptatie, ook
tientallen jaren zijn bestemmingsplannen verlengd,
en extreme hitte in 2020 en 2022. We zien steeds
wel Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie
in plaats van vernieuwd. Dat zijn dus vaak verouderde
duidelijker waarom klimaatadaptatie nodig is.
(LUP), een bijzonder iets is in Nederland. Dit trekt ook
plannen.’ Op 14 juli 2021 voltrok zich in Limburg een heuse
de aandacht van andere gemeentes en instellingen.
watersnoodramp. De gevolgen waren desastreus. Niet
Martijn vervolgt: ‘Veel gemeentes kwamen met een
Klimaatadaptatie doet de gemeente vaak niet alleen.
eigen invulling. Deze zijn vaak gefocust op meer groen en ze worden niet altijd concreet. De kracht in onze
)ä 6%) ä + -/) -ä $%ä alleen in Limburg maar in het gehele stroomgebied van komen met leuke ideeën en zijn ook niet te beroerd de Maas, dus ook in onze gemeente. Martijn vertelt: ‘De
maatregelagenda zit hem in het kleinschalige.’
om met de klompen de klei in te gaan. Een voorbeeld
gemeente is erop gericht dat de uiterwaarde vrij zijn in
is de Wamelse Poort. Hier heeft de Woonstichting een
de winter, wanneer je zo’n golf verwacht. In de zomer
Martijn: © ä 2**)./$ #/$)"ä $.ä
8
03
is er activiteit van boeren en is er veel recreatie met campings en terrassen. De hoogwatergolf kwam en hals over kop moesten we de boel vrijmaken. Dat lukte niet zo snel en er ontstond veel schade aan caravans en andere objecten.’
‘Er worden niet meer alleen maar ijsjes uitgedeeld, er is nu ook aandacht voor hittebestendig inrichten.’ Naast het hoogwater in de Maas, speelt het water in de Waal ook een grote rol in de gemeente. Een medewerker Rioleringstechniek: ‘In februari van 2021 ervaarden we
vooral problemen met kwelwater in Wamel als gevolg
Het Nederlandse klimaat gaat (met name) in de
lokaal hitteplan opgesteld. Die bewustwording heeft er
van een hoge Waalstand. Een drainagegemaal kon daar
zomerperiode vaak gepaard met hevige buien en
ook aan bijgedragen dat er nu veel meer aandacht voor
op een gegeven moment de aanvoer niet aan. Door het
versnelde regenwaterafvoer. Dit heeft weer invloed op
is. Er worden bij wijze van spreken niet meer alleen
oplopen van het grondwaterpeil kwam het grondwater
de werking van het riool. Ronald legt uit waarom: ‘De
maar ijsjes uitgedeeld, maar er is nu ook aandacht voor
tot in de kruipruimte van diverse woningen te staan.’
aanvoer is bij zware buien te groot om af te voeren. Dit
hittebestendig inrichten.’
heeft riool-overstorten tot gevolg. Alle kernen hebben De gevolgen van droogte is vaak lastig in te schatten.
een buffer, maar deze is vaak in een halfuur volgelopen.
Kansen en uitdagingen de komende jaren
Op de korte termijn kunnen gewassen verwelken en
Overtollig water (regenwater gemengd met rioolwater)
Klimaatadaptatie zal nooit echt klaar zijn en we staan
doodgaan. Dat kun je goed zien, maar wat zijn de effecten
wordt geloosd in het oppervlaktewater. Dat is niet
eigenlijk nog maar aan het begin. Ook worden er
van droogte op bijvoorbeeld de bodem en groen? We
gunstig voor de waterkwaliteit.’
steeds weer nieuwe ideeën uitgeprobeerd en worden
vragen een Groenbeheerder en een Rioolbeheerder:
er vanuit de landelijke overheid ook beleidsmatige
‘Tijdens droge perioden is er een verhoogd risico
Tijdens een lange periode met extreem hoge
stappen gezet. Eén van de grootste uitdagingen zit
op versnelde krimp van de grond. Hierdoor kunnen
temperaturen
in
hem in het meekrijgen van bewoners. Beleidsadviseur
verzakkingen aan onder andere woningen optreden.
dichtbebouwde en versteende gebieden. Martijn:
Ruimte: ‘Wat altijd lastig blijft, is om mensen te laten
Tijdens deze periode hebben vissen het ook zwaarder,
‘We hebben tijdens deze warme periode niet veel
inzien dat het belangrijk en aangenaam is om je tuin
doordat er minder vers zoetwater in het systeem komt.
problemen ondervonden. Wel hebben de hete perioden
te ontstenen en je regenpijp af te koppelen. Dit soort
Daardoor is ook de vissterfte hoger.’
de manier van communicatie beïnvloed en er is een
gedragsveranderingen zijn lastig en dat is een uitdaging
kan
hittestress
optreden
9
03
voor ons als gemeente.’ Voor inwoners is het ook niet
Voor de komende jaren is de uitvoeringsagenda weer
altijd makkelijk en vraagt het soms maatwerk. Martijn:
opgesteld en staan er heel wat maatregelen op de
‘Soms lopen bewoners tegen regels aan en is het voor
planning. Samen met alle beleidsmakers, projectleiders,
hun niet altijd goed in te vullen. Die vragen pakken we
beheerders en anderen binnen de gemeente gaan we
meteen op en we helpen ze verder. We moeten ook
er weer net zo’n succes van maken als de afgelopen
vooral zelf als gemeente het goede voorbeeld blijven
jaren. We zetten in op een nog betere borging in
geven.’
beleid en blijven kansen pakken. Zo blijft de gemeente West Maas en Waal koploper op het gebied van
Naast de maatregelen in de LUP zijn er ook nog kansen
voor
aan
industrieterreinen
de
klimaatadaptatie.
en
Martijn:
het
‘Denk
vergroenen
van de blokkendozen daar.’ Een Beleidsadviseur Samenleving en een Adviseur Gezonde Leefomgeving voegen daaraan toe: ‘Voor hitte ligt er vooral een
communicatiekans;
de
mate
waarin
hittestress
serieus genomen wordt bij inwoners kan beter. En onderzocht kan worden hoeveel effect hitte heeft op de leefkwaliteit, en welke rol dit speelt bij andere incidenten of gezondheidsklachten die optreden.’
‘We moeten ook vooral zelf als gemeente het goede voorbeeld blijven geven.’ Een andere uitdaging de komende jaren zit in het vertalen van aankomend landelijk beleid, zoals ‘Water en Bodem Sturend’ en de ‘Maatlat Klimaatadaptief Bouwen’. Martijn: ‘Het is goed dat de landelijke overheid
stuurt, maar landelijke normen vertalen zich niet altijd goed door op lokaal niveau.’
klimaatadaptatie binnen Nederland.
10
04 STATUS MAATREGELEN 2020-2023 In de Maatregelagenda ‘Klimaatadaptieve maatregelen’
Naast de geagendeerde maatregelen zijn er ook veel
van 2020 zijn meerdere klimaatadaptatiemaatregelen
kansen gepakt om maatregelen naar voren te halen.
geagendeerd voor uitvoering in 2020 tot en met
Bijvoorbeeld door maatregelen mee te koppelen bij
2023. Er is geïnventariseerd wat de status is van deze
wegwerkzaamheden of andere werken in de openbare
maatregelen om een volledig overzicht te hebben van
ruimte, zoals de Wamelse Poort in Wamel. Naast de
wat wel en wat niet uitgevoerd is. Deze statuskaarten
geagendeerde maatregelen zijn er nog eens extra 15
zijn gebruikt als basis voor de uitvoeringsagenda voor
maatregelen afgerond. Van die 15 maatregelen betrof
2024-2029. De kaarten zijn bijgevoegd in bijlage A. Naast
het bij zes locaties enkel het plaatsen van een bankje
de statuskaarten zijn ook de totaaloverzichtskaarten
voor het creëren van een verblijfplaats in een koele
per kern geactualiseerd, op deze kaarten is aangegeven
zone. In vier andere gevallen betrof het ook het
welke maatregelen inmiddels zijn uitgevoerd en welke
aanplanten van groen en het creëren van schaduw. De
nog op de planning staan. Deze zijn opgenomen in
overige extra maatregelen hebben hoofdzakelijk te
bijlage B.
maken met het plaatselijk oplossen van wateroverlast en het aanplanten van groen.
Klimaatadaptatiemaatregelen worden zo veel mogelijk meegekoppeld met geplande werkzaamheden, zoals het vervangen van bestratingen of de riolering. Zo kan het meest doelmatig worden gewerkt en wordt de gemeente stukje bij beetje steeds klimaatadaptiever. Het komt weleens voor dat geplande werkzaamheden toch )$ /ä$)ä /ä.+ $6 & ä% -ä0$/" 1* - ä2*- )ä2 - **-ä klimaatadaptatiemaatregelen ook opschuiven in de tijd.
* Dit betreft maatregelen die niet voor de
Uitvoering in cijfers
uitvoeringsperiode 2020-2023 gepland
In 2020 zijn in totaal 205 klimaatadaptatiemaatregelen
stonden, maar wel opgepakt zijn doordat
op kaart gezet. Hiervan zijn er 77 geagendeerd om uit
kansen zich voordeden. Ook zijn op
te voeren tussen 2020 en eind 2023. Hiernaast (Tabel
sommige locaties maatregelen vervallen.
1) staat een overzicht in cijfers van de status van deze maatregelen, peildatum medio mei 2023. Van geplande maatregelen is bekend wanneer deze uitgevoerd gaan worden, maar vinden plaats in de
Ook komt het voor dat door voortschrijdend inzicht
volgende agendaperiode. Dit komt bijvoorbeeld door
bepaalde maatregelen van vorm veranderen of dat
veranderingen in de uitvoeringsplanning van andere
maatregelen vervallen, doordat er bijvoorbeeld een
afdelingen. Projecten die nu in voorbereiding staan, zijn
ander plan op die locatie wordt ontwikkeld.
al begroot en worden deels nog uitgevoerd in 2023 of in volgende jaren.
11
05 UITVOERINGSAGENDA 2024-2029 5.1. Maatregelen
De waterrobuustheid van de dorpen wordt
De regenwaterstructuurplannen en afkoppelplannen
De vastgestelde maatregelen zijn verdeeld in een
vergroot door maatregelen te nemen die
schetsen een streefbeeld voor de verwerking van
aantal categorieën. Voor iedere maatregelcategorie is
gericht zijn op het geleiden van water naar
regenwater in de betreffende kernen. Bij projecten in de
een beschrijving opgesteld (bijlage C). De maatregelen
locaties waar dit geen overlast veroorzaakt,
openbare ruimte moet rekening gehouden worden met
worden in de projectvoorbereiding verder technisch
zoals groenstroken en watergangen.
de geschetste structuren. Door steeds mee te koppelen met andere projecten vormen de puzzelstukjes samen
uitgewerkt. Hitte en wateroverlast
de totale hemelwaterpuzzel in de kernen. Dit helpt ook
Voor hitte en wateroverlast zijn concrete maatregelen
Voor deze uitvoeringsperiode staan een aantal
bij het verder uitwerken en juist dimensioneren van
op kaart en planning gezet en vastgesteld. De
maatwerkmaatregelen voor wateroverlast op de
de klimaatadaptatiemaatregelen. In bijlage D zijn de
overzichtskaarten behorend bij de uitvoeringsagenda
planning, zoals het aanpakken van wateroverlast aan de
maatregelkaarten over de regenwaterstructuurkaarten
2024-2029 zijn bijgevoegd in bijlage G. Voor droogte en
Retstraat in Beneden-Leeuwen en het aanleggen van
gelegd.
-ä'* /$ .+ $6 &ä een kwelgoot in de Kerkstraat in Wamel. Daarnaast zijn maatwerk nodig. De maatregelen in de periode t/m er een aantal omvangrijke hitteprojecten gepland. In het *1 -' ./ä $%ä#*" ä-$1$ -./ ) )ä$.ä(
2029 zijn voornamelijk onder te verdelen in de hieronder
noorden van Appeltern wordt een waterbergingsgebied
beschreven categorieën.
zo ingericht dat het ook als koele zone dient in tijden van extreme hitte en wordt in het zuiden van Boven-
De dorpen worden vergroend door de
Leeuwen verder invulling gegeven aan de groene
aanplant van bomen, het verwijderen van
corridors.
overmatige verharding en de aanleg van groene corridors.
Naast de vastgestelde maatregelen is voor alle kernen een regenwaterstructuurplan of een afkoppelplan
De openbare ruimte wordt geschikt gemaakt
opgesteld. Voor Alphen is de aanpak wateroverlast
voor verblijf op koele plekken door het
ondergebracht in het ‘gebiedsproces Alphen aan de
aanbrengen van voorzieningen zoals bankjes,
Maas’ waarbij op basis van maatregelpakketten de
wandelpaden en drinkwatertappunten op
omgang met hemelwater wordt vormgegeven.
koele locaties.
12
05
Naast de vastgestelde maatregelen is het belangrijk om
mogelijk voorkomen.
bij alle ruimtelijke ontwikkelingen klimaatadaptief te
ook hierop in de volgende uitvoeringsperiode ingezet worden.
handelen. Denk hierbij aan het toepassen van lichtere
Onderzoeksmaatregelen
verhardingsmaterialen, het creëren van schaduw,
Als laatste zijn een aantal onderzoeksmaatregelen
5.2. Agenda 2020-2029
aanbrengen van open water en het vergroten van de
beschreven welke benodigd zijn om aanvullend en
Over de afgelopen uitvoeringsagenda (2020-2023) is
bergingscapaciteit. Hier leest u meer over in bijlage E.
waardevol inzicht te creëren in de kwetsbaarheden en
een evaluatie uitgevoerd. Daarna is voor de periode
effectieve maatregelen (bijlage F).
2024 tot en met 2029 een nieuw uitvoeringsagenda
Droogte en overlast bij hoge rivierwaterstanden
opgesteld (bijlage G & H). Bij de programmering van
Voor de thema’s ‘droogte’ en ‘grondwateroverlast
De gemeente legt de schademeldingen vast die worden
de agenda is voornamelijk meegekoppeld met reeds
bij hoge rivierwaterstanden’ zijn meer algemene
gedaan waarbij droogte mogelijk een rol speelt. Zo
geplande projecten in de openbare ruimte.
maatregelen beschreven (zie bijlage E). Op het gebied
houdt de gemeente in de gaten wat de vermoedelijke
van droogte is het van belang dat tijdens droge
effecten zijn van lange periodes met droogte. De
In de kernen Alphen en Altforst zijn voor 2024-
periodes voldoende water beschikbaar is; de zogeheten
afgelopen jaren kwamen er meldingen uit de Fruitbuurt
2029 geen maatregelen gepland. De afgelopen
waterzekerheid. Dit kan door water te bergen langs aan-
in Beneden-Leeuwen, van verzakkingen van oude
uitvoeringsperiode is het gros van de maatregelen in
en afvoeraders in West Maas en Waal. De gemeente
boerderijen in het buitengebied in Dreumel en schade
deze kernen uitgevoerd. De overgebleven maatregelen
legt samen met het waterschap hiervoor 5 zogeheten
aan meerdere woningen in Alphen. Daarnaast valt de
voor deze kernen blijven staan voor uitvoering na 2029.
klimaatbuffers aan. Hiermee kan het gebied in droge
Wiel in Beneden-Leeuwen droog bij droogte en verzakt
Indien een meekoppelkans zich voordoet kunnen deze
tijden tijdelijk van extra water worden voorzien.
daardoor ook de naastgelegen kering. Op basis van
alsnog naar voren gehaald worden.
deze meldingen houdt de gemeente de komende jaren Om
structurele
grondwateroverlast
bij
hoge
rivierwaterstanden te voorkomen, kunnen maatregelen
de vinger aan de pols en wordt indien nodig adequaat
Daarnaast zijn er een aantal projecten aan de agenda
gehandeld om schade te beperken.
toegevoegd die niet, of in een andere vorm, als
zoals het terugbrengen van ontwaterende middelen
maatregel in de maatregelagenda klimaatadaptatie
)ä # /ä !1 )" )ä 1 )ä ä &2 '703ä !! /$ !ä 5$%)ä #/ -ä De vergroeningsopgave van de bedrijventerreinen
staan. Een voorbeeld hiervan is een afkoppelproject
past de gemeente deze middelen bij voorkeur zo
kreeg in de vorige uitvoeringsperiode minder prioriteit.
in de “Prinsessenstraten” in Beneden-Leeuwen en het
min mogelijk toe. De afwaterende middelen kunnen
Er is een enquête uitgezet onder de huidige gebruikers
project Kerkstraat in Wamel. Beide projecten hebben
namelijk ook een negatieve uitwerking hebben
van de bedrijventerreinen. Hieruit kwam naar voren
een groot positief effect op de klimaatbestendigheid
op de droogteproblematiek. De gemeente wil het
dat ondernemers wel willen vergroenen, maar dat
van de dorpen en worden dan ook alsnog toegevoegd
geohydrologisch systeem zo min mogelijk verstoren
beschikbare ruimte daarvoor schaars is. Door verder
aan de agenda.
om de natuurlijke vernatting van de kleibodem te
*) -5* &ä/ ä * )ä) -ä1 -. #$'' ) ä-0$(/ Á !6 $)/ ä
behouden. Hierdoor wordt zettingsschade zo veel
manieren van vergroening op bedrijventerreinen kan
13
05
Voor 2029 is het moeilijk om concrete maatregelen in te plannen die meegekoppeld kunnen worden. Dit komt omdat projecten binnen de gemeente doorgaans gepland zijn voor een horizon van vijf jaar. Indien de planning verder weg ligt, neemt de uitvoeringszekerheid waarmee projecten gepland worden af. Er is gekozen om voor 2029 de maatregelen van de Fruitbuurt in Beneden-Leeuwen in te plannen. Voor deze wijk wordt de komende jaren een integrale visie en renovatieplan opgesteld waarbinnen klimaatadaptatie een belangrijke rol krijgt. De sterk versteende buurt kent naast wateroverlast en hitteproblematiek ook veel zettingsproblemen door droogte. De verwachting is dat vanaf 2029 gestart wordt met een aanpak van deze wijk. De gemeente reserveert hiervoor €250.000 vanuit de watervoorziening.
14
06 KOSTENRAMING 2024-2029 Voor de klimaatmaatregelen in deze periode is een
Verder zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
globale kostenraming opgesteld. Hiermee wordt inzicht
>> Voor zover mogelijk wordt meegekoppeld met
verkregen in de benodigde investeringskosten voor het
projecten die al gepland zijn.
uitvoeren van de maatregelen.
>> Kosten voor het verleggen van eventuele kabels en leidingen zijn niet opgenomen in de kostenraming.
Deels is de kostenraming opgesteld op basis van de
>> Kosten voor verkeersmaatregelen, archeologie,
eerder opgestelde ‘bouwstenen’ uit de Maatregelagenda
bodemverontreinigingen en dergelijke zijn niet
‘Klimaatadaptieve
opgenomen in de kostenraming.
maatregelen’.
Voor
iedere
‘bouwsteen’ is een kostenraming opgesteld. Daarbij worden de werkzaamheden die onderdeel uitmaken van
Daarnaast zijn er ook een aantal maatregelen
de ‘bouwsteen’ benoemd. Van deze werkzaamheden
waarvoor een eigen, veelal integrale, kostenraming is
worden de directe kosten (basiskosten) weergegeven,
opgesteld. Hierbij is in de raming rekening gehouden
de kosten die nodig zijn om de materialen te leveren
met enkel de kosten voor klimaatadaptatie en
en de werkzaamheden uit te voeren. De kostenraming
bijdrage van het waterschap en het Rijk in de vorm
van
de
van subsidies. De kostenraming van de maatregelen
overzichtstekeningen worden vervolgens opgebouwd
voor de uitvoeringsperiode 2024 tot en met 2029 is
uit één of meerdere ‘bouwstenen’.
weergegeven in onderstaande beknopte tabel en is
de
maatregelen
zoals
opgenomen
in
opgenomen in bijlage I. De totale kosten voor een bouwsteen bestaan uit de basiskosten plus 15 % indirecte kosten en 25 % voorbereidingskosten. Omdat de raming op basis van ‘bouwstenen’ is opgesteld in 2020 zijn de gehanteerde prijzen geïndexeerd naar het prijspeil van januari 2023. De geraamde kosten zijn exclusief BTW. De kostenraming van de ‘bouwstenen’ is opgenomen in bijlage I.
15
Tabel 2: Compacte kostenraming klimaatadaptatiemaatregelen per kern (volledige raming opgenomen in bijlage I). *bijdrage door waterschap of Rijksoverheid
Tabel 3: Totaalkosten klimaatadaptatiemaatregelen voor de gemeente per kern tot en met 2029
De dorpen worden vergroend door de
De openbare ruimte wordt geschikt gemaakt
De waterrobuustheid van de dorpen wordt
aanplant van bomen, het verwijderen van
voor verblijf op koele plekken door het
vergroot door maatregelen te nemen die
overmatige verharding en de aanleg van
aanbrengen van voorzieningen zoals bankjes,
gericht zijn op het geleiden van water naar
groene corridors.
wandelpaden en drinkwatertappunten op
locaties waar dit geen overlast veroorzaakt
koele locaties.
zoals groenstroken en watergangen.
16
07 AFRONDING EN VERVOLG 7.1. Afronding
verder invulling aan de afspraken uit het Manifest
kwetsbaarheden te creëren.
Met deze uitvoeringsagenda staan er voor de
Regionale Adaptatie Strategie (RAS-manifest) van
>> )ä ä&*( ) ä+ -$* ä1 - -ä$)10''$)"ä" 1 )ä
komende periode 55 klimaatadaptatiemaatregelen
juni 2019.
aan de integrale renovatie van de Fruitbuurt in Beneden-Leeuwen.
op de planning voor 2024 tot eind 2029, verdeeld over 34 projecten. Voor de periode na 2029 staan
7.2. Vervolg
>> Het herijken van de uitvoeringsagenda in
nog 73 maatregelen open.
Voor het vervolg zal de focus liggen op de volgende
2029 voor de daarop volgende periode. In deze
onderdelen:
herijking kan het extra verkregen inzicht van de
Met deze uitvoeringsagenda en kostenraming heeft
>> Het concreet uitvoeren van de maatregelen,
tussenliggende periode gebruikt worden om de
de gemeente weer een geactualiseerde basis om
zoals opgenomen in de maatregelagenda.
maatregelen waar nodig bij te stellen of aan te
concreet aan de slag te gaan met klimaatadaptatie
>> Het nog verder creëren van bewustwording
vullen.
in de buitenruimte.
en het implementeren van de meer algemene maatregelen in de ‘standaard’ werkwijze bij
Met
Door het realiseren van deze klimaatadaptatie-
werkzaamheden in de openbare ruimte.
maatregelen’ als basis, draagt dit vervolgproces
maatregelen is de gemeente weer een stap dichterbij
>> Het uitvoeren van de onderzoeksmaatregelen
bij aan het creëren van een klimaatbestendige
om klimaatbestendig te zijn in 2050. Ook geeft het
om waardevol aanvullend inzicht in de
leefomgeving.
de
maatregelagenda
‘Klimaatadaptieve
SAMEN WERKEN AAN EEN TOEKOMSTBESTENDIGE LEEFOMGEVING
BIJLAGE A
Statuskaarten per kern Bijlage bij de rapportage Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiemaatregelen voor Gemeente West Maas en Waal
Project West Maas en Waal, Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie maatregelen
Projectnummer P22-0804
Datum 09-06-2023
Opgesteld door J.E.K. (Jonathan) van Ekris
" " *+ ,
!
" "
("
!
" * " - -" .+ /# 0 + # . ( ,0
4 # '52
1 #
+" . - - "
,-" 0
""
! " "
2 / #( " 3 " , #
, "
#
$% & "" ' ( )
" " *+ ,
!
" "
!
" - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
+ " 0+ ) ( . +
- " ( + . #
4 1 #( " . " , #
, "
#
* + ( # + 02
* " - -" 0+ 1# 2 + # 0 ( ,2
# 2
("
6 # '74 *
+" 0 - - "
,-" 2
" - +
# .
3 ## ) ) .1,
3 #
" 5 0+ ) . ## 2
!
' 0+ ) . ## 2
!
"
## " (" " -
, # "5 - ( "
#$
! " "
# $% & "" ' ( )
!
"
!
" ! *+ ,
" "
" - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( + - " ( + . #
+" 0 - - "
,-" 2 (" 5 # '67
*
#
3 " - 1,
+ 02
* " - -" 0+ 1# 2 + # 0 ( ,2
4 #
## " (" , " "
4 #
## " (" " -
! " #$
!
#
$%
& "" ' (
!
)
" "
" - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
!
+" 0 - - "
*
#
# 2
,-" 2
+ 02
+ " 0+ ) ( . +
- " ( + . #
" "
!
*+ ,
"
"
6 # '78
## " (" , " "
" 5 0+ ) . ## 2
## " (" " -
, # "5 - ( "
("
!
4 #
4 #
3 " - 1,
! " " # $% & ' ' ( )
" "
- " ( + . #
+ 02
*+ ,
* " - -" 0+ 1# 2 + # 0 ( ,2
!
" "
!
" - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
+" 0 - - "
+ " 0+ ) ( . +
,-" 2
"+1 -
7 # '84
, "
*"" , #
" 0+ ) 5# . 2
# 2 !
3 " - 1,
("
"
4 1 #( " . " , #
, # "6 - ( "
! " "
!
#
$% & "" ' ( )
" " *+ ,
!
" "
!
" - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
+ " 0+ ) ( . +
- " ( + . #
* +
(" 4 # '56
" - +
3 " - 1,
+ 02
# 2
! " "
+" 0 - - "
,-" 2
#
$% & "" ' ( )
BIJLAGE B
Geactualiseerde overzichtskaarten Bijlage bij de rapportage Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiemaatregelen voor Gemeente West Maas en Waal
Project West Maas en Waal, Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie maatregelen
Projectnummer P22-0804
Datum 09-06-2023
Opgesteld door J.E.K. (Jonathan) van Ekris
" " *+ , !
"
!
" "
4 " - 1,
!
" # " - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
"+1 - 3 #
("
- " ( + . # 3 # ( #
+ 02
+" 0 - - "
""
## " (" , " "
! " " # $% & "" ' ( )
# .
3 ## ) ) .1,
,-" 2
5 # '67
"
" " *+ , !
"
!
" "
("
!
" # " * " . ." /+ 0# 1 + # / ( ,1
5 # '63
+" / . . "
,." 1
-
- # ( #
""
- ## ) ) 20,
3 0 #( " 2 " , # !
! " " # $% & "" ' ( )
# 2
, # "4 . ( "
, "
" " *+ , !
"
!
" "
!
" # " . " ( + / ( , 0 + # ." 1 ) ) + 2# 3 ! ( +
+ " 1+ ) ( / + *
#
* +
# 3
- #
## " (" , " "
- #
## " (" " .
. " ( + / #
+ 13
* " . ." 1+ 2# 3 + # 1 ( ,3
+" 1 . . "
,." 3
- ## ) ) /2,
, # "6 . ( "
, " ("
# /
7 # '84
-
!
" . + 4 2 #( " / " , #
( #
' 1+ ) / ## 3
*"" , #
" 1+ ) 5# / 3
" 6 1+ ) / ## 3
! " " # $% & "" ' ( )
"
!
" ! *+ , !
"
" "
*
" # " . " ( + / ( , 0 + # ." 1 ) ) + 2# 3 ! ( +
+" 1 . . "
,." 3
, # "6 . ( "
("
- #
7 # '85
## " (" , " " ## " (" " .
+ 13
* " . ." 1+ 2# 3 + # 1 ( ,3
!
4 " . 2,
- #
- . " ( + / #
#
5 2 #( " / " , #
, "
" 6 1+ ) / ## 3
! " " # $% & "" ' ( )
+# 1 . . #
$! 3
,.# 3
+ 13
+ # 1+ ) ( / +
! . # ( +! / $!
#! # #! $! # . # ( +! / ( , 0 + $! .# 1 ) ) + 2$! !!3 " ( +
"
-
#!
"
"
*+ ,
#
#
$! # . +
$$! # (# , # #
7 $ '89
# ! 6 !! ! 1+ ) / $$!3
, $! #6 . ( #
(#
"
! !
# 1+ ) 5$ /!3
$$! # (# # . *## , $
- $
- $
4!# . ! 2,!
* +
*
! " #! # ! $ % & ' ' ( ! )
" " *+ , !
"
!
" "
!
" # " . " ( + / ( , 0 + # ." 1 ) ) + 2# 3 ! ( +
- #
""
- #
## " (" , " "
" 4 1+ ) / ## 3
-
. " ( + / #
+ 13
' 1+ ) / ## 3
* " . ." 1+ 2# 3 + # 1 ( ,3
("
5 # '67
+" 1 . . "
+ " 1+ ) ( / +
,." 3 # 3
! " " # $% & "" ' ( )
" " *+ , !
"
!
" "
!
" # " - " ( + . ( , / + # -" 0 ) ) + 1# 2 ! ( +
+ " 0+ ) ( . +
* +
("
+ 02
+" 0 - - "
,-" 2
4 # '56
" - +
3 " - 1,
- " ( + . #
# 2
! " " # $% & "" ' ( )
BIJLAGE C
Beschrijving maatregelcategorieën Bijlage bij de rapportage Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiemaatregelen voor Gemeente West Maas en Waal
Project West Maas en Waal, Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiemaatregelen
Projectnummer P22-0804
Datum 09-06-2023
Opgesteld door J.E.K. (Jonathan) van Ekris
Groenzone geschikt maken voor verblijf (koelte creëren) Voor een klimaatbestendige leefomgeving is het
1. Bestaande koele zones met voorzieningen
van groot belang dat tijdens warme zomerdagen
(geen maatregelen benodigd).
verspreid door de dorpen koele plekken aanwezig
2. Bestaande koele zones zonder voorzieningen
zijn, waar men kan verblijven. Voor onder meer
(voorzieningen plaatsen) of bestaande locatie
senioren bieden deze koele plekken de mogelijkheid
met voorzieningen welke niet koel is (schaduw
om ook tijdens warme dagen een ommetje te
creëren).
maken. Daarnaast zorgen koele speelplekken ervoor
3. Locatie welke niet koel is en waar geen
dat kinderen de gelegenheid hebben om ook tijdens
voorzieningen zijn (zowel schaduw creëren als
warme zomerdagen buiten te spelen.
voorzieningen plaatsen).
Hierbij is het dus van belang dat de locatie koel is
Op een aantal locaties in de
en dat voorzieningen aanwezig zijn welke verblijf
dorpen zijn koele plekken
op deze locatie mogelijk maken. Hierbij moet wel
in de openbare ruimte wat
aandacht zijn voor de situatie op minder warme
verder weg gelegen. In die
dagen. Wanneer bijvoorbeeld alle bankjes en
gevallen is de verwachte
speeltuinen volledig in de schaduw komen te liggen,
behoefte
is het daar op minder warme dagen te koel. Bij de
plekken in de openbare
verdere uitwerking van de maatregelen moet hierin
ruimte echter ook klein.
een goede balans gevonden worden.
Dit
betreft
aan
koele
bijvoorbeeld
industrieterreinen of delen Met de voorgestelde maatregelen is verspreid door
van het dorp welke aan de
de dorpen sprake van koele plekken waar men
rand van het buitengebied
kan verblijven. Bij het bepalen van de locaties is de
gelegen zijn.
volgende voorkeursvolgorde gehanteerd:
Bij een aantal locaties is in de maatregelagenda opgenomen om aanvullende voorzieningen zoals een drinkwatertappunt en een oplaadpunt te plaatsen. Dit /- !/ä1**-) ( '$%&ä'* /$ .ä $- /ä' )".ä6 /.-*0/ .ä*!ä$)ä ä *-+. )/- ä**-ä deze voorzieningen aan te brengen, wordt de kwaliteit van de openbare ruimte vergroot en wordt drinkwater, waar zeker tijdens warme zomerdagen veel behoefte naar is, beschikbaar gesteld. De afstand tot een koele plek na het aanbrengen van de extra koele locaties is bepaald en weergegeven in bijlage H. Hieruit volgt dat de afstand tot een koele locatie voor gebieden waar deze groot was, sterk verkleint als gevolg van de maatregelen. Koele plekken zijn na uitvoer van de maatregelen dus goed verspreid binnen de kern aanwezig.
Wandelpad aanleggen Het aanleggen van een wandelpad in een koele zone geeft mensen de mogelijkheid om ook tijdens warme zomerdagen te bewegen en te genieten van de buitenruimte. Om dit mogelijk te maken is op een aantal locaties voorgesteld een half verhard wandelpad aan te leggen. Langs een waterberging is het bijvoorbeeld goed mogelijk een wandelpad aan te leggen op de schouwstrook van het waterschap. Door langs het wandelpad één of meerdere bankjes te plaatsen krijgt men de gelegenheid een rustmoment te nemen tijdens de wandeling.
Groen corridor aanleggen (voor zover niet aanwezig) Om gebruik te maken van de koele locaties in de
koele locaties onbruikbaar worden.
belangrijkste maatregel hierin zal de aanplant van
openbare ruimte zal men hier eerst naar toe moeten
Om te zorgen voor voldoende koelte en schaduw op
bomen zijn. Bijkomend voordeel van het aanplanten
komen. Voornamelijk voor senioren is het dan
de route naar de koele locaties is het aanleggen van
van bomen is dat deze water verdampen en op die
van belang dat de route naar de koele locatie ook
groene corridors in het maatregelpakket opgenomen.
wijze de lucht koelen.
voldoende koel en beschaduwd is. Wanneer dit niet
Een route wordt gezien als groene corridor wanneer
de
gemiddelde
gevoelstemperatuur
Wanneer niet voldoende ruimte beschikbaar is
op
om bomen aan te planten of op een alternatieve
een hete zomerdag voor
wijze schaduw te creëren, kunnen de volgende
minimaal 50 % van de
maatregelen worden overwogen om deze ruimte te
route minder dan 41 OC
creëren:
bedraagt.
>> Wanneer de rijbaan breder is dan strikt noodzakelijk, kan deze versmald worden tot de
Een
deel
van
aangegeven
de
minimaal benodigde afmetingen.
groene
>> Wanneer aan beide zijden van de rijbaan een
corridors voldoet in de
trottoir is opgenomen, kan het trottoir aan één
huidige situatie al aan
zijde van de rijbaan mogelijk komen te vervallen.
dit criterium. Hier zijn
>> Door éénrichtingsverkeer toe te passen, kan de
dus
rijbaan versmald worden aangelegd.
geen
aanvullende
maatregelen noodzakelijk.
>> Door het aantal parkeerplaatsen te verminderen
Wanneer
of deze optimaal te plaatsen langs de rijbaan, kan
dit
niet
criterium
aan wordt
het geval is, zal men zich
voldaan, kan bij de eerstvolgende reconstructie
door een te hete omgeving
of herinrichting van de route extra koelte door
verplaatsen, waardoor de
het creëren van schaduw worden gecreëerd. De
extra ruimte worden gecreëerd.
Gebiedsvergroening en bomen aanplanten Eén
van
de
bepalende
factoren
voor
een
Vanwege deze positieve effecten wordt ingezet op
Naast het vergroenen van de grotere versteende
klimaatbestendige leefomgeving is de hoeveelheid
het vergroenen van grotere versteende gebieden. Dit
gebieden wordt verspreid door de dorpen ingezet op
groen die aanwezig is. De aanwezigheid van groen
zijn voornamelijk grotere pleinen en parkeerplaatsen
de aanplant van bomen om gebieden te vergroenen.
heet op diverse vlakken positieve effecten, zoals
in de dorpscentra. Bij reconstructies kan ruimte
onder andere:
gecreëerd worden om extra groen aan te brengen,
>> Een groene omgeving warmt een stuk minder
bijvoorbeeld door de aanplant van bomen tussen
snel op dan een versteende omgeving. Hierdoor
parkeerplaatsen.
stijgt de luchttemperatuur minder snel tijdens warme dagen en zullen de nachten ook koeler zijn. Daarnaast zorgt de schaduwwerking van voornamelijk bomen voor extra koelte. >> Een groene omgeving houdt meer water vast dan een versteende omgeving. Hierdoor worden rioolstelsels minder belast. >> Een groene omgeving biedt kansen om de biodiversiteit in de dorpen te verbeteren. Bij toepassing van een variatie aan groen op de juiste locaties is het mogelijk een impuls te geven aan de biodiversiteit in de bebouwde omgeving, welke sterk onder druk staat. >> Een groene omgeving heeft een positief effect op het welzijn van de mensen.
Biodiversiteit verbeteren Zoals genoemd, staat de biodiversiteit in de bebouwde omgeving onder druk. Het verbeteren van de biodiversiteit is niet een primair doel van de maatregelagenda klimaatadaptatie. Echter biedt het uitvoeren van deze agenda wel mogelijkheden om de biodiversiteit te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door bij het creëren van de koele zones en de vergroening, diverse boomsoorten aan te planten en bijvoorbeeld een deel van het gras te beplanten met een divers bloemenmengsel. Daarnaast zijn grotere groenzones waar
geen
maatregelen
gepland
zijn, ook aangewezen als kansrijke locatie om biodiversiteit verbeterende maatregelen toe te passen.
Geleiden van afstromend water over straat Om wateroverlast bij extreme neerslag te verminderen zijn diverse maatregelen mogelijk. Een eerste optie is om afstromend water over straat te geleiden naar locaties waar het geen of minder overlast veroorzaakt. Door water af te laten stromen richting watergangen of groenzones kan in een aantal gevallen worden voorkomen dat het richting de woningen stroomt. In de maatregelagenda is op diverse locaties een
dergelijke
maatregel
opgenomen.
In
deze gevallen wordt het water gestuurd door $%1**-
' ä # /ä 2 "+-*6 'ä )µ*!ä # /ä /-*//*$-ä
aan te passen. Bij de nadere uitwerking van de maatregelen moet in detail bepaald worden op welke wijze het water gestuurd kan worden. Wanneer het water richting de groenzone
ondergrondse infra.
gestuurd wordt, zal deze over het algemeen wat lager aangelegd moeten worden, om
Het
tijdelijke berging van het afstromende water
neerslagsituaties
mogelijk te maken. Bij de uitwerking van de
groenzones is over het algemeen een doelmatige
benodigde verlaging van de groenzone is het van
maatregel om wateroverlast te voorkomen.
belang rekening te houden met de optredende grondwaterstanden en de resterende dekking op
sturen
van
hemelwater richting
bij
hevige
watergangen
en
Op een aantal locaties is het ook effectief om inritten richting de woning iets op te hogen. Op die manier wordt het afstromen van water vanaf de rijbaan richting de woning voorkomen. Dit is op een aantal locaties ook mogelijk door de verlaging van het trottoir ter plaatse van de inrit van de woning terug te brengen op het normale trottoirniveau. Wanneer de woning een stuk lager gelegen is dan de rijbaan, is het wel van belang na te gaan of in de woning kans is op overlast door uittredend rioolwater via de afvoeren in de woning. In dat geval zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk. De laatste categorie om water-op-straat te geleiden betreft het )+ .. )ä1 )ä# /ä+-*6 'ä1 )ä ä-$% )ä( /ä ä1*'" ) ä * ' )¢ 1. Het vergroten van de bergingscapaciteit van water op de rijbaan. Doordat meer water op de rijbaan geborgen kan worden, zal het minder snel afstromen richting de woningen waar het overlast veroorzaakt. 2. Het vergroten van de afvoercapaciteit van water dat over de rijbaan wegstroomd. In een aantal gevallen stroomt water van nature af naar lager gelegen plekken waar het weinig overlast veroorzaakt, maar is de benodigde afvoercapaciteit bij hevige regenval te groot. Door # /ä 2 "+-*6 'ä )ä / ä + .. )ä ¯ $%1**-
' ä ) -ä
)ä Á+-*6 '°ä 5 'ä ä
afvoercapaciteit vergroot worden. $%ä ä 0$/2 -&$)"ä 1 )ä ä )* $" ä )+ ..$)"ä 1 )ä # /ä 2 "+-*6 'ä $.ä # /ä 1 )ä belang rekening te houden met de optredende grondwaterstanden en de resterende dekking op ondergrondse infra.
Rioolstelsel ontlasten Wanneer de geleiding van afstromend water op
Hierbij wordt als aandachtspunt meegegeven
verwachting ook buiten deze gebieden ontlast
straat niet mogelijk is, of niet voldoende resultaat
dat het vergroten van de afvoercapaciteit van
moeten worden. Om te bepalen in hoeverre ontlasting
heeft om overlast te voorkomen, moet gewerkt
de gemengde riolering ook leidt tot een grotere
van het stelsel noodzakelijk is, wordt voorgesteld
worden aan het ontlasten van de riolering. Globaal
vuiluitworp naar het oppervlaktewatersysteem.
voor de betreffende kernen (Beneden-Leeuwen,
gezien kan dit gerealiseerd worden op de volgende
Omdat dit niet wenselijk is, heeft het de voorkeur
Boven-Leeuwen,
manieren:
om de afvoercapaciteit te vergroten door verhard
regenwaterstructuurplannen op te stellen. In deze
1. Het verminderen van de afvoer richting de
oppervlak van het gemengd stelsel af te koppelen
plannen wordt op hoofdlijnen bepaald waar en op
riolering (bronaanpak). Dit kan allereerst door de
en af te voeren via een hemelwaterstelsel.
welke wijze ontlasting van het stelsel noodzakelijk is
hoeveelheid verhard oppervlak te verminderen op
Dreumel
en
Maasbommel)
om wateroverlast te voorkomen. Bij reconstructies
zowel openbaar als particulier terrein. Daarnaast
In de maatregelagenda zijn locaties opgenomen waar
kan dit plan vervolgens verder worden uitgewerkt.
is dit mogelijk door verhard oppervlak af te
sprake is van wateroverlast welke niet opgelost kan
Hiermee wordt sturing gegeven aan het gericht
koppelen en indien mogelijk lokaal te verwerken,
worden door het afstromend water te geleiden. Op
ontlasten van het stelsel.
of af te voeren via een hemelwaterstelsel.
deze locaties is het dus noodzakelijk het rioolstelsel
2. Het vergroten van de bergingscapaciteit van de
te ontlasten. Wanneer deze locaties
rioleing. Een grotere bergingscapaciteit resulteert
gelegen zijn in een ingesloten laagte
in minder overbelasting van het rioolstelsel.
(een gebied dat lager ligt dan zijn
Voornamelijk bij hevige neerslaggebeurtenissen
omgeving) is dit ook aangegeven.
is het vergroten van de berging niet voldoende
Deze gebieden zullen vanwege de
om overlast te voorkomen. In die gevallen is extra
lage ligging ten opzichte van de
afvoercapaciteit van het systeem noodzakelijk.
omgeving gevoelig blijven voor
3. Het vergroten van de afvoercapaciteit van
wateroverlast.
de riolering. Door de afvoercapaciteit van de riolering te vergroten, zal tijdens hevige neerslag
Om wateroverlast in deze gebieden
minder water vanuit het riool op straat treden.
te voorkomen, zal het stelsel naar
BIJLAGE D
Regenwaterstructuurplannen met maatregelen klimaat Bijlage bij de rapportage Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiemaatregelen voor Gemeente West Maas en Waal
Project West Maas en Waal, Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie maatregelen
Projectnummer P22-0804
Datum 09-06-2023
Opgesteld door J.E.K. (Jonathan) van Ekris
3 "" ) ) .1,
! !
4 ! - 1,
*+,
!+1-
!
! !
- ! ' + . "
3 " ' "
6 ,
'! 7" &58
3 "
! " ! - ! ' + . ' , / + " -! 0) ) + 1" 2 ' +
5 +
5!,
" .
. + 02
+! 0 - - !
!!
"" ! '! , ! !
,-! 2
5!, 4"" ! " , 4"" !
!
4!
" ,
'! " , '! !
! ! " #$ % !! & ' ()
!
+ ! 0+ ) ' . +
" 2
4 1 "'! .! , "
,!
! *+,
*
! !
* +
! " ! - ! ' + . ' , / + " -! 0) ) + 1" 2 ' +
' "
! 0+ ) 5". 2
!- +
" .
3 "" ) ) .1,
! 6 0+ ) ."" 2
& 0+ ) ."" 2 , " !6 - ' !
+ 02
* !- -! 0+ 1" 2 + " 0 ' ,2
"
+! 0 - - !
,-! 2
3 "
"" ! '! , ! !
3 "
"" ! '! !-
!! + ,
7 +
*, *!! , "
- ! ' + . "
7!, * 7!, 8"" ! " ,
'!
8"" !
!
:" &74
8"" !
! " ,
'! " ,
93
8!
9 ,
8"" !
8"" !
! ! " #$ % !! & ' ()
'! 93 '! ! '!
!
*
! *+,
! ! ! " ! - ! ( + . ( , / + " -! 0) ) + 1" 2 ( + - ! ( + . "
*,
4 "
*37!, 3"" ! " ,
"" ! (! , ! ! "" ! (! !-
5 1 "(! .! , "
+ 02
+! 0 - - !
,-! 2
,!
! 6 0+ ) ."" 2
8 ,
84
(!
3"" !
!
9" '75
3"" !
!
3"" !
3!
" ,
(! 84 (! ! (!
84
3"" !
(! " , , " !6 - ( !
3!
7 +
3 ! - 1,
4 "
* !- -! 0+ 1" 2 + " 0 ( ,2
7!,
"
! ! " #$ % & !! ' ( &)