Bijlage 1 Cultuurnota 2025 tm 2028

Cultuurnota West Maas en Waal 2025 – 2028

Inhoudsopgave: 1. Inleiding • •

Aanleiding cultuurnota Beleidsruimte en gemeentelijke rol

2. Speerpunten, nieuwe kansen en aandachtspunten Speerpunten: 3. Cultuur in de kern (1e speerpunt) Stimuleer sociale cohesie en integratie met de inzet van kunst en cultuur.

4. Samen cultuureducatie en cultuurparticipatie jeugd versterken en borgen (2e speerpunt) 5. Inzet op cultuurhistorie en een toekomstbestendig museum (3e speerpunt) Aandachtspunten: 6. Samenwerking met buurgemeenten 7. Aandacht voor beeldende kunst.

Bijlagen: 1. Culturele kaart (West) Maas en Waal 2. Pilot kunstproject Maasbommel (erfgoed, toerisme en kunst) 1

Hoofdstuk 1 Inleiding § 1.1 Aanleiding cultuurnota Toe aan herziening In december 2016 stelde de gemeenteraad de kadernota Cultuur 2017-2020 vast. Deze nota is anno 2023 op onderdelen achterhaald. Zo is bijvoorbeeld het convenant ‘cultuureducatie 2018-2020’ toe aan herziening en vragen recente ontwikkelingen in museum Tweestromenland om beleidskeuzes van de gemeente in overleg met de betrokken organisaties. Verbinden cultuurbeleid aan andere beleidsvelden Andere redenen voor het opstellen van een nieuwe cultuurnota zijn de kansen binnen het sociaal domein, toerisme en cultuur door samenwerking en culturele interventies. Recreatie en cultuurparticipatie hebben een maatschappelijk belang voor het welzijn van onze eigen inwoners. Streekpromotie heeft vooral een economisch belang voor de toeristische sector, de musea en voor de gemeente. • Cultuurparticipatie en welzijn In veel gemeenten waaronder West Maas en Waal wordt sport en bewegen ingezet om bij te dragen aan gemeentelijke doelstellingen als het bevorderen van gezondheid, participatie en een vitale oude dag. Net als bij sport kunnen culturele activiteiten een belangrijke bijdrage leveren aan Positieve Gezondheid. Deze mogelijkheden worden in West Maas en Waal nog onvoldoende benut . Deelname aan culturele activiteiten geeft plezier en is goed voor sociale contacten en onderlinge verbondenheid.

Cultuurdeelname draagt bij aan mentaal welbevinden, sociale activering, zingeving en de kwaliteit van leven. Het is goed om samen met culturele instellingen, de welzijnsorganisaties en amateurverenigingen nieuwe mogelijkheden van culturele interventies op lokaal niveau te verkennen en cultuur in te zetten als middel binnen het sociaal domein. Wij geven hiertoe een aanzet in hoofdstuk 3 ‘Cultuur in de kern’. • Streekpromotie De samenwerking tussen de beleidsvelden toerisme en cultuur kan worden versterkt. Deze nota wil inspireren om de mogelijkheden van (toegepaste) beeldende kunst, cultuur en erfgoed meer te benutten voor streekpromotie. Diverse bezienswaardigheden, verhalen en beelden in de gemeente zijn nu nog onderbelicht of liggen verscholen in het landschap. Zij verdienen het om gezien en gehoord te worden.

§ 1.2 Beleidsruimte en gemeentelijke rol • Wet- en regelgeving en beleidsvrijheid Grote delen van cultuur zijn vrij van wet- en regelgeving. Uitzonderingen zijn de monumentenwet, archiefwet en mediawet. De zorg voor het onderhoud en beheer van kunst in de openbare ruimte valt onder gemeentelijk beheer. Een gemeente heeft veel beleidsvrijheid waar het gaat om lokaal cultuurbeleid. Kleinere gemeenten als West Maas en Waal dragen meestal zorg voor de ondersteuning en subsidiering van verenigingen op het gebied van amateurkunst en hebben veelal een regeling op het gebied van cultuureducatie. West Maas en Waal heeft, met uitzondering van de musea, weinig culturele voorzieningen en geen beleid op het gebied van beeldende kunst. De gemeente heeft zich de afgelopen jaren voornamelijk beperkt tot het stimuleren van cultuureducatie in het basisonderwijs en het ondersteunen van amateurkunst en organisaties die zich richten op het cultuurhistorisch erfgoed.

2

Hoofdstuk 2 Speerpunten en kansen voor cultuurbeleid 2024-2027 Wij willen de bestaande mogelijkheden en nieuwe kansen die cultuur biedt voor West Maas en Waal beter gaan benutten. West Maas en Waal heeft een bijzondere en rijke historie vanwege de ligging tussen Maas en Waal. De gemeente heeft interessante musea en erfgoedverenigingen, een rijk verenigingsleven en grootschalige multifunctionele accommodaties (MFA’s) en kleinere dorpshuizen die ruimte bieden voor ontspanning en culturele activiteiten. Ook museum Tweestromenland biedt dankzij de culturele activiteiten in aanvulling op het tentoonstellingsprogramma ruimte voor ontmoeting, ontspanning en inspiratie. Tevens ondersteunt de gemeente al vele jaren cultuureducatie in het primair onderwijs. De voorgestelde speerpunten en aandachtspunten voor de komende jaren zijn:

§2.1 Speerpunten Speerpunt 1: Cultuur in de kern: stimuleer cultuurparticipatie in de dorpen, ondersteun amateurverenigingen en geef cultuur nadrukkelijk een rol als middel in het sociaal domein. Culturele activiteiten in de dorpen zorgen voor ontspanning en ontmoeting voor inwoners van allerlei leeftijden. De gemeente waardeert de belangrijke bijdrage van de verenigingen aan de sociale structuur en leefbaarheid in de kernen. De maatregelen en middelen die de gemeente in wil zetten om de verenigingen te ondersteunen zijn beschreven in hoofdstuk 3. Wij willen de mogelijkheden van cultuur bewust inzetten voor de leefbaarheid en sociale cohesie in de kernen. Dit gaan wij doen samen met de welzijnsorganisatie en de inbreng van dorpsplatforms, dorpshuizen/MFA’s, het amateurkunstveld, (lokale) culturele organisaties en individuele cultuuraanbieders. De maatregelen en middelen om uitvoering te geven aan dit speerpunt zijn beschreven in hoofdstuk 3. Speerpunt 2: Versterk en borg cultuureducatie en cultuurparticipatie jeugd door samenwerking onderwijs, culturele omgeving en gemeente(n) Het primaire doel van cultuureducatie op school moet wat de gemeente betreft een kwalitatief goede en betekenisvolle kennismaking zijn met kunst, cultuur en erfgoed. Bij voorkeur ook - maar zeker niet uitsluitend - in relatie tot de directe culturele omgeving.

De gemeente ziet daarom graag dat deze kennismaking zich uitstrekt tot de continuering van muzieklessen in de klas erfgoedlessen in historische musea en jeugdtheatervoorstellingen en workshops in het Bogerd theater (Druten) en het Toverbaltheater (Beneden-Leeuwen). Maatregelen en middelen om cultuureducatie en cultuurparticipatie voor de jeugd te versterken zijn beschreven in hoofdstuk 4. Speerpunt 3: Cultuurhistorie en toekomstbestendige erfgoedmusea Wij willen de musea en historische verenigingen ondersteunen in hun werk gericht op het behouden, openstellen en uitdragen van het cultureel erfgoed van Maas en Waal. Dit erfgoed geeft inwoners, bezoekers en toeristen een beeld van de bewonersgeschiedenis en de ontwikkeling van het landschap tussen de rivieren. Het versterkt het historische besef, draagt bij aan erfgoededucatie in het onderwijs en geeft input voor de toeristische promotie en marketing van Maas en Waal. Voorstellen om in te zetten op het behoud en uitdragen van cultureel erfgoed zijn beschreven in hoofdstuk 5.

§2.2 Aandachtspunten Naast deze speerpunten verdienen de volgende onderwerpen de aandacht: 1. samenwerking met buur- en regiogemeenten 2. beeldende kunst.

3

Aandachtspunt 1: Versterk culturele infrastructuur en het aanbod samen met buurgemeenten Het cultuurbeleid van West Maas en Waal staat niet op zichzelf. Diverse culturele voorzieningen waar onze inwoners gebruik van maken liggen niet binnen onze gemeentegrenzen. We willen blijven samenwerken met de regio- en buurgemeenten om voor onze inwoners en bezoekers een kwalitatief goed, divers en laagdrempelig aanbod te behouden. Een aanbod en voorzieningen die passen bij de omvang en ligging van onze gemeente. Meer informatie over de samenwerking met andere gemeenten is te vinden in hoofdstuk 4 (Cultuurpunt Maas en Waal) en hoofdstuk 6. Aandachtspunt 2: Beeldende Kunst Beeldende kunst kan een betekenisvolle bijdrage leveren bij de herinrichting van een woonwijk, de aanleg van een park of als eyecatcher en markering van bestaande historische kwaliteiten in een dorpskern. Het kan een eigen karakter geven aan een plek. Deze mogelijkheden worden in onze gemeente nauwelijks gebruikt. In Maas en Waal wonen en werken de nodige professionele kunstenaars. Hun schilderijen, tekeningen, grafiek, foto’s en beelden zijn hier amper te zien. Dat is jammer voor hen en voor ons. Wat mogelijkheden om in onze gemeente meer ruimte te bieden aan beeldende kunst zijn geschetst in hoofdstuk 7.

4

Hoofdstuk 3 Cultuur in de kern (1e speerpunt) Over leefbaarheid, sociale cohesie, actief en vitaal ouder worden, amateurverenigingen en het stimuleren van culturele activiteiten in de kernen.

§ 3.1 Dorpshuizen en multifunctionele accommodaties en cultuur in de kernen Sociale ontmoetingsplekken en verenigingen zijn essentieel voor leefbare aantrekkelijke dorpen MFA’s en dorpshuizen in West Maas en Waal spelen een onmisbare rol in de sociale samenhang en de leefbaarheid van dorpen. De accommodaties bieden mogelijkheden voor sport, cultuur, ontmoeting, ontspanning en ontplooiing. Het zijn de centrale plekken in de dorpen waar mensen van allerlei leeftijden elkaar ontmoeten en elkaar beter leren kennen door middel van tal van activiteiten. De bewoners van de verschillende dorpen zijn via een stichting betrokken bij het beheren en uitbaten van deze accommodaties. Voor de verenigingen zijn de dorpshuizen en MFA’s onmisbaar omdat de leden hier een of meerdere keren per week bijeen komen om te sporten, te oefenen en elkaar te ontmoeten. Voor de dorpshuizen en MFA’s zijn de verenigingen en hun leden onmisbaar als vaste huurders en als klant van de kantine of brasserie na afloop van een repetitie. Het culturele aanbod in de dorpshuizen /MFA’s wordt bepaald door de bestuurders en beheerders van deze accommodaties. Het aanbod van amateurkunstverenigingen is een belangrijk onderdeel van de activiteitenagenda van deze gemeenschapshuizen in de dorpen.

§ 3.2 Amateurkunst Het rijke verenigingsleven van veel dorpen in West Maas en Waal kent een lange geschiedenis. • Muziekverenigingen Sommige muziekverenigingen bestaan al meer dan 100 jaari en het niveau van diverse verenigingen is hoog. Muziekverenigingen hebben naast hun jaarlijkse concerten ook een sociale functie bij allerlei gebeurtenissen op straat. Carnaval, de intocht van Sinterklaas, Koningsdag en herdenkingen zijn ondenkbaar zonder de bijdragen van harmonie- en fanfareorkesten of een dweilorkest. De reikwijdte van de verenigingen is vaak groter dan het land van Maas en Waal. Diverse muziekverenigingen treden regelmatig op elders in het land en soms daarbuiten. En niet alle leden

5

komen uit West Maas en Waal. Een kleine minderheid heeft er graag wat voor reistijd over om muziek te maken bij zijn of haar favoriete club in onze gemeente. • Zangverenigingen en koren Er zijn veel koren in West Maas en Waal met een zeer uiteenlopend repertoire en verschillende achtergrond. Enkele koren zijn verbonden aan RK kerken in de dorpenii. Maar en zijn ook smartlappenkoreniii, koren met een poprepertoireiv en er is een Maos en Waols zangkoor dat bekend is vanwege hun Ierse en Engelstalige volksmuziekv. Ook de meeste koren verzorgen optredens in Maas en Waal en ver daarbuiten. Een enkel koor hanteert een wachtlijst voor nieuwe leden,vi maar veel gebruikelijker zijn de oproepjes in de Maas en Waler en op de websites van verenigingen dat er nieuwe leden worden gezocht. • Toneelverenigingen Vier dorpen in West Maas en Waal hebben een eigen toneelvereniging met een lange historievii. Twee toneelgroepen zijn al ruim 60 jaar actief en dit jaar vierde toneelvereniging KOM MAAR OP haar 40-jarig jubileum. Een trouwe kern van vaste spelers, gastspelers, regisseurs en decorbouwers zorgen in de dorpshuizen en in MFA’s D’n Dulper en De Rosmolen jaarlijks voor geanimeerde avonden door het op de planken zetten van komedies. • Terugloop van leden De terugloop van leden bij veel verenigingen is een landelijk probleem. Als gevolg van de sluiting van kerken stoppen veel kerkkoren.

Ook de vergrijzing van veel muziekverenigingen, koren en het vrijwilligerstoneel is een bedreiging voor de vitaliteit en continuïteit van verenigingen. Als een fusie tussen verenigingen geen soelaas biedt en de aanwas van nieuwe leden stagneert wordt de bezetting op enig moment te dun om door te kunnen gaan. Gelukkig zijn er mooie voorbeelden van nieuwe samenwerkingsverbanden en inventieve nieuwe wegen die verenigingen inslaan. Zo is muziekvereniging Arezzo is ontstaan uit een samenwerkingsverband tussen de muziekverenigingen St. Willibrord uit Boven-Leeuwen en Kunst Na Arbeid uit Puiflijk. En muziekvereniging Alphen/Dreumel is ontstaan uit de samenwerking van een orkest en een slagwerkgroep. • Inventiviteit, samenwerking en nieuwe wegen Flexibiliteit en inventiviteit zijn een vereiste voor toekomstbestendige verenigingen en andere amateurkunst gezelschappen. Landelijk en dicht bij huis zie je dat verenigingen soms hun repertoire aanpassen om een aansprekend actueel aanbod te houden en nieuwe leden aan zich te binden. Een andere uitdaging voor verenigingen is dat er steeds meer mensen zijn die geen langdurige verplichtingen willen door zich aan te sluiten bij een vereniging.

Sommige amateurmusici, zangers en toneelspelers kiezen er liever voor om zich slechts tijdelijk aan een amateurgezelschap te verbinden voor de duur van het op de planken zetten van één grote toneelvoorstelling of musicalproductie. Een mooi voorbeeld van inventiviteit en samenwerking in onze regio is Stichting Musical Maas en Waal. Het is een stichting die de buurtcontacten in Maas en Waal wil bevorderen door middel van theater. Een van de gangmakers van deze stichting is actrice Monique Leijen uit Afferden. Zij zegt over de theaterprojecten het volgende: “Ik wil graag dat de toneelverenigingen in de dorpen blijven bestaan. Dit project moet werken als een vorm van verbinding. Bij elkaar in de keuken kijken kan een boost geven aan de individuele toneelverenigingen”. Bijzonder is ook het initiatief van muziekvereniging Alpen/ Dreumel. Muziekvereniging “St. Barbara” uit Dreumel en Muziekvereniging “St. Lambertus” uit Alphen zijn samen gestart met de 30+ klas. De 30+ klas is bedoeld om jong en oud uit de omgeving Alphen/Dreumel en daarbuiten (hernieuwd) te laten kennis maken met muziek en samenspel. Het is een inventieve laagdrempelige manier om nieuwe leden te werven.

6

• Ambities en wensen amateurkunstenaars De diversiteit van de verenigingen is groot en wensen en ambities verschillen. Niet alle verengingen werken met een betaalde professionele vaste dirigent of regisseur. Het sociale aspect en het plezier en voldoening om samen muziek maken of gezamenlijk toe te werken aan een voorstelling geldt voor alle amateurs. Soms volstaat een kleine repetitieruimte in de buurt. Verenigingen die streven naar een hoog kwaliteitsniveau stellen meer eisen aan de akoestiek en de technische voorzieningen. De grotere MFA’s en soms ook kerken bieden dan meer mogelijkheden. De oudste muziekverenigingen zoals Harmonie Koning Willem III (Beneden-Leeuwen) en Harmonie Koningin Wilhelmina (Wamel) dragen samen met professionele muziekdocenten zorg voor muzieklessen voor nieuwe leerlingen van de vereniging. Voor deze verenigingen is een goede ingang tot het onderwijs en samenwerking met de basisscholen essentieel.viii De gemeente investeert samen met de scholen in Muziek in de klas en wij hebben binnen de beleidsregeling cultuur een bijdrageregeling om ouders en verzorgers te stimuleren om kinderen door te laten stromen naar buitenschools muziekonderwijs. De gemeente wil muziekverenigingen ondersteunen die een educatief aanbod hebben voor de scholen. Dit wordt een punt van aandacht voor het nieuwe cultuurpunt Maas en Waal (hoofdstuk 4).

§ 3.3 Maatregelen en middelen om amateurkunst te ondersteunen • Gemeentelijke visie en doelstellingen voor amateurbeleid Amateurverenigingen zijn voor de gemeente belangrijke partners in het realiseren van doelstellingen op het gebied van (cultuur)participatie, leefbaarheid en sociale cohesie. De focus ligt op muziek, zang en theater omdat deze verenigingen het meest voorkomen in West Maas en Waal. Koren, muziek- en toneelverenigingen hebben vaak een hechte organisatiestructuur, (wekelijkse) repetities en periodieke uitvoeringen. De rol van de gemeente beperkt zich tot die van subsidient en investeerder in dorpshuizen en MFA’s. • Facilitering: Zorg voor voldoende betaalbare podia en repetitieruimten De gemeente heeft de afgelopen jaren in dorpshuizen en MFA’s geïnvesteerd. De dorpshuizen en MFA’s hebben kleine en grotere zaalruimten die o.a. gebruikt worden door de plaatselijke amateurverenigingen. De faciliteiten en zalen in de grote MFA’s als De Rosmolen (BenedenLeeuwen), Kulturhus D’n Dulper (boven-Leeuwen) zijn vanzelfsprekend veel uitgebreider dan die van het recent verbouwde dorpshuis in Alphen of het dorpshuis in Altforst. Het beheer van de accommodaties is in handen van een stichtingsbestuur. Het bestuur van de stichting bepaalt de hoogte van de zaalhuur. De gemeente heeft daarmee de zorg voor betaalbare repetitieruimten en podia uit handen gegeven.

Dat hoeft geen bezwaar te zijn omdat de dorpshuizen en MFA’s proberen om de tarieven voor de vaste huurders zo laag mogelijk te houden. In het belang van de verengingen moet dit een aandachtspunt zijn in het overleg met de stichtingsbesturen. Een ander aandachtspunt is de verzekering van kostbare eigendommen. Diverse verenigingen hebben grote instrumenten, lessenaars en decorstukken opgeslagen in een depot van een dorpshuis of MFA. Het voorkomt ellende als risico’s op schade zijn afgedicht of vooraf zijn ingecalculeerd.ix • Financiële steun voor verenigingen a. Jaarlijkse basissubsidies voor amateurverenigingen De huidige beleidsregel cultuur voor amateurverenigingen is fijnmazig en kent voor elk type vereniging aparte voorwaarden en bepalingen.x Er is geen noodzaak om de regeling per direct aan te passen. Toch willen wij in overleg met de verenigingen kijken naar mogelijke verbeterpunten en een vereenvoudiging van de regeling. De hoogte kan dan uitsluitend worden bepaald op basis van het ledenaantal. De enige voorwaarde die dan nog aan verenigingen wordt gesteld is dat zij tenminste één openbaar optreden per jaar in West Maas en Waal verzorgen. b. Investeringssubsidies voor amateurverenigingen 7

Stopzetten oud papierinzameling Het wegvallen van structurele inkomsten voor oud papierinzameling is een donkere wolk voor de betrokken verenigingen. Leden van vijf muziekverenigingenxi hebben jarenlang in samenwerking met de Avri oud papier en karton in West Maas en Waal opgehaald. De muziekverenigingen ontvingen hier in totaal ruim € 44.000 per jaar voor. Deze manier van inzameling is sinds 2024 stopgezet vanwege strengere veiligheidseisenxii, een dalende marktprijs voor oud papier en de behoefte van de Avri om de inzameling van oud papier tijdens reguliere werktijden met eigen personeel uit te voeren. De keerzijde van dit besluit tot stopzetting is dat de verenigingen de inkomsten uit papierinzameling nodig hebben voor hun exploitatie en de aanschaf van muziekinstrumenten en apparatuur. Investeringssubsidie Om verenigingen te helpen om ook de komende jaren te kunnen blijven investeren in instrumenten en apparatuur kunnen zij met ingang van 2025 een aanvraag indienen voor een investeringssubsidie. Als de aanvraag wordt goedgekeurd vergoedt de gemeente maximaal 25% van de totale kosten voor de aanschaf van duurzame spullen. Denk hierbij aan geluidsapparatuur, muziekinstrumenten, lessenaars, uniformen verlichtingsapparatuur of decorstukken.

De gemeente bouwt voor deze investeringssubsidies een subsidieplafond in (voorstel € 12.000 voor 2025) en stelt in de nieuwe regeling een maximum bijdrage per vereniging vast. Aanvragen worden afgehandeld op volgorde van binnenkomst. Nadere uitwerking gebeurt in overleg met de verenigingen. • Aandacht voor revitalisering amateurkunst vanuit het Rijk en Cultuur Oost De gevolgen van de coronapandemie op het sociale functioneren van mensen waren groot. Vanuit het besef dat verbindingen in de samenleving gedeeltelijk tot stand komen via sport- en amateurkunstverenigingen is er de laatste jaren steeds meer aandacht gekomen voor het belang van de revitalisering van de amateurkunst. In opdracht van de Rijksoverheid heeft BMC samen met het veld adviezen opgesteld voor een verbetering van landelijke en regionale ondersteuning van amateurkunst.xiii Cultuur Oost is de adviesorganisatie voor Kunst en Cultuur in Gelderland. Deze organisatie zet met het programma ‘Meedoen is de Kunst’ (2023- nu) samen partners in op het versterken van de cultuurbeoefening in de vrije tijd in Gelderland. Dit gebeurt door een scholingsaanbod voor amateurgroepen, erfgoedinstellingen, stichtingen en makers op het gebied van vrijwilligersmanagement, ondernemerschap en samenwerking. Het programma biedt o.a. de mogelijkheid voor een training fondswerving en informatie over crowdfunding om projecten te financieren.

§ 3.4 Maatregelen en middelen om leefbaarheid en sociale cohesie te stimuleren met de inzet van kunst en cultuur. • Cultuurmakelaar als verbinder, adviseur en aanjager Wij willen graag een cultuurmakelaar die zich de komende jaren in gaat zetten voor versterking en verbreding van het culturele aanbod in de gemeente en het aanjagen van nieuwe culturele initiatieven. De Cultuurmakelaar werkt samen met de opbouw- en jongerenwerkers en kan gezien de gevraagde inzet uitstekend het team van Welzijnsorganisatie Sociom versterken. Het centrale doel van deze voor West Maas en Waal nieuwe functie van cultuurmakelaar is het bevorderen van sociale cohesie en integratie met de inzet van kunst en cultuur. De cultuurmakelaar is in de eerste plaats een verbinder en een adviseur. Hij of zij stimuleert samenwerking tussen culturele organisaties, verenigingen en kunstenaars uit Maas en Waal, dorpsplatforms, dorpshuizen en MFA’s. Hij of zij bemiddelt tussen aanbod en vraag en zoekt nieuwe initiatieven en aanbieders op kansrijke terreinen waar wel voldoende vraag maar nog geen aanbod is. De cultuurmakelaar moet beschikken over een breed netwerk en kennis van de cultuursector. Ook enige kennis en op het gebied van subsidieregelingen en fondswerving is van belang.

Hij of zij kan door zijn/haar kennis en ervaring amateurverenigingen, maatschappelijke organisaties en kunstbeoefenaars adviseren bij het ontwikkelen van nieuwe initiatieven. 8

Bekostiging cultuurmakelaar Met de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt deelname aan sport en cultuur verbonden met onderwijs, zorg of welzijn. Het maakt o.a. het aanstellen van bruggenbouwers in cultuur mede mogelijk. Deze Brede Regeling maakt sinds 2023 deel uit van een brede specifieke uitkering voor gemeenten, oftewel de brede SPUK. Dankzij cofinanciering van het Rijk konden en kunnen gemeenten combinatie-functionarissen aanstellen waaronder bijvoorbeeld buurtsportcoaches, cultuurcoaches en bruggenbouwers op het domein van cultuur, sport en bewegen en welzijn. Gemeenten dragen zelf 60% van de kosten bij en/of via lokale partners. In West Maas en Waal werden deze mogelijkheden tot dusverre voornamelijk gebruikt voor het maken van de verbinding tussen sport en het onderwijsxiv . Bekostiging 2025 en 2026 Doordat bestaande combinatiefuncties nu worden betaald vanuit de Brede SPUK is er gedurende de looptijd van deze regeling (2023 t/m 2026) ruimte in een begrotingspost die tot voor kort werd benut voor de bekostiging van bestaande combinatiefuncties. Een budget van € 89.828,- (64042h/4436 ) is nu tijdelijk over en kan tot en met 2026 worden afgeraamd.

Door in plaats hiervan dit budget in 2025 en 2026 te gebruiken voor de aanstelling van de cultuurmakelaar en een activiteitenbudget kan de komende twee jaar een belangrijk onderdeel van deze cultuurnota voor meer cultuur in de kern worden uitgevoerd. Bekostiging 2027 en de volgende jaren De Brede Regeling wordt landelijk gemonitord. Zodra er duidelijkheid is over wat er na 2026 gaat gebeuren met de Brede Regeling weten wij meer over de bekostiging van de combinatiefuncties voor 2027 en de volgende jaren en wat dit voor gemeenten betekentxv. Bekostiging activiteitenbudget ‘Meer cultuur in de kern’. De cultuurmakelaar moet proberen om zoveel mogelijk gebruik te maken van fondswerving en subsidieregelingen in het culturele en sociale domein voor cultuur in de buurt xvi. Een basisbudget waarmee de cultuurmakelaar kan starten is essentieel. Voor 2025 en 2026 stellen wij hiervoor € 17.500 per jaar beschikbaar. De middelen zijn hiervoor in te zetten via het hierboven genoemde budget van € 89.828,- (64042h/4436 ). We leggen afspraken vast met Sociom over de bestemming van het activiteitenbudget. Dit budget voor ‘Meer cultuur in de kern’ wordt ingezet voor: a. Het bevorderen van deelname van jeugd aan culturele activiteiten b. Culturele interventies voor senioren om zo lang mogelijk actief en vitaal te blijvenxvii. c.

Laagdrempelige activiteiten in een dorpskern met een sociaal, cultureel en verbindend karakter. Het kan gaan om burgerinitiatieven of om initiatieven van lokale culturele organisaties, amateurverenigingen en/of individuele (podium)kunstenaars. Het moet altijd gaan om een initiatief dat tot stand is gekomen in samenwerking met inwoners en om een initiatief waar het hele dorp aan deel kan nemen. Na 2026 is er geen dekking voor dit activiteitenbudget. De raad moet besluiten of zij met ingang van 2027 structureel middelen in de begroting beschikbaar wil stellen voor de continuering van het activiteitenbudget ‘Meer cultuur in de kern’

9

Cultuur in de kern Wat blijven we doen? Wat blijft Aandacht voor betaalbare podia en repetitieruimten amateurkunst in de 8 kernen

Samen met Stichtingsbesturen van de 3 dorpshuizen en 5 MFA’s

Rol gemeente Investeerder in dorpshuizen en MFA’s Subsidient/ bijdrage exploitatie

Jaarlijkse basissubsidies voor amateurverenigingen Doel vereenvoudiging criteria toekenning en berekening hoogte subsidie. Voorstel volgt mits hiervoor draagvlak is bij verenigingen.

Vereenvoudig beleidsregel in overleg met amateursector WMW. Intentie: gelijkblijvend budget per jaar voor deze basissubsidies

Subsidient

Budget per jaar (2023) Exploitatiesubsidies dorpshuizen en MFA’s. Geen specifieke afspraken voor amateurkunstxviii € 22.700

Wat gaan we doen in 2025 en 2026 binnen bestaand budget? Voortzetting op basis van evaluatie in het 3e kwartaal 2026 en financiële situatie gemeente. Wat is nieuw & Doel Wat: Cultuurmakelaar Doel: Sociale cohesie door kunst en cultuur dankzij samenwerking, verbinding en nieuwe activiteiten.

Activiteitenbudget Cultuurmakelaar voor meer cultuur in de kern Doel: sociale cohesie kernen, jongerenparticipatie en seniorenparticipatie.

Samen met

Rol gemeente

Budget per jaar

Cultuurmakelaar werkt samen met culturele organisaties, verenigingen en kunstenaars uit Maas en Waal, dorpsplatforms, dorpshuizen en MFA’s en opbouw- en jongerenwerkers.

Initiator en subsidient Cultuurmakelaar (0,4 fte) in dienst van Sociom. € 63.000 voor 0,4 fte. (MBO+)

2025 en 2026 € 63.000 per jaar Via overheveling bestaand budget Toelichting zie vorige pagina

Budget voor culturele activiteiten gericht op: a. deelname van jeugd b. actief en vitaal blijven voor doelgroep senioren. laagdrempelig aanbod in dorpskernen met een sociaal, cultureel en verbindend karakter.

Initiator en subsidient

budget 2027 en verder in afwachting van vervolg op de Brede SPUK en de bekostiging van de combinatiefuncties € 17.500 per jaar In 2025 en 2026 via overheveling bestaand budget (64042/4436) Nodig: besluit raad over structurele bekostiging m.i.v. 2027.

Wat gaan we doen indien er door de Raad nieuwe middelen beschikbaar worden gesteld? Wat is nieuw & Doel Wat: Investeringssubsidie Amateurkunst Doel: ondersteuning amateurverenigingen bij aanschaf duurzame gebruiksgoederen

Samen met

Rol gemeente

Budget per jaar

Voorstel: een maximumbijdrage van € 3.000 per vereniging die een aanvraag voor een investeringssubsidie indient. Bijdrage gemeente max. 25% van de benodigde investering. Uitwerking criteria i.o.m. amateursector.

Initiator en subsidient

Subsidieplafond € 12.000 per jaar

10

Hoofdstuk 4 Cultuureducatie en cultuurparticipatie jeugd versterken en borgen (2e speerpunt)

§ 4.1. Het belang van cultuureducatie Cultuureducatie is leren over en met kunst, erfgoed en media via gerichte instructie zowel binnen als buitenschools. Cultuureducatie draagt bij aan het verwerven van meer socialexix, motorischexxen creatieve vaardigheden. Het stimuleert onderzoekend leren, creatief denken en samenwerken. En natuurlijk is samen muziek maken, dansen, tekenen en naar een theater gaan ook leuk en inspirerend. Erfgoededucatie maakt ook deel uit van cultuureducatie. Het zorgt voor meer kennis over de eigen lokale historie en over verschillende culturen, achtergronden en traditiesxxi.

§ 4.2 Cultuureducatie op de basisscholen Kunstzinnige oriëntatie is een verplicht vak op de basisschool.xxii Het gaat bij kunstzinnige oriëntatie om kerndoelen over expressie, reflectie, en kennis en waardering voor cultureel erfgoed. De school is eigenaar van wat er gebeurt op het gebied van cultuureducatie in de klas. Groeisaam heeft een medewerker die gedurende een aantal uren per week werkzaam is als bovenschools cultuurcoördinatorxxiii Samen met een werkgroep Cultureel Schoolprogramma stelt deze coördinator een aanbod samen met tal van culturele activiteiten (lessen, workshops, museumbezoeken).xxiv Dit jaar hebben vijf scholen uit West Maas en Waal aangegeven dat zij interesse hebben om deel te nemen aan de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) voor de komende CMK-periode met ingang van 2025xxv. Met deze regeling streeft de overheid naar een kwaliteitsverbetering van cultuureducatie in het primair onderwijs. Het is een stimuleringsregeling die wordt gefinancierd door provincie en het rijk voor scholen. De rol van de gemeente is ondersteunend. De mate waarin gemeenten cultuureducatie in het onderwijs ondersteunen en de wijze waarop dit gebeurt verschillen sterk per gemeente.

11

§ 4.3 Gemeentelijke visie en doelstellingen • cultuureducatie De gemeente wil dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren de kans krijgen om kunst en cultuur in hun omgeving te ontdekken en zich creatief te ontwikkelen. Daarom willen wij cultuurdeelname zowel tijdens schooltijd als na schooltijd stimuleren en meer aandacht voor de verbinding tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie. Hierover willen wij bindende afspraken maken met het onderwijs in het nieuwe Convenant Cultuur en Onderwijs. Ook willen wij samen met onze culturele partners en de nieuwe cultuurmakelaar werk maken van een kennismakingsaanbod cultuur voor de jeugd. In paragraaf § 4.7 wordt dit voornemen toegelicht. Wat wij willen bereiken sluit aan bij het coalitieakkoord. Hierin is vermeld dat de gemeente van sport- en cultuuractiviteiten en het verenigingsleven wil stimuleren en faciliteren. En dat de gemeente voorzieningen zo dicht als mogelijk in de buurt wil houden, door slimme combinaties te maken in huisvesting. • erfgoededucatie De gemeente wil ook zoveel mogelijk kinderen en jongeren bewust maken van de geschiedenis van de ttgen omgeving en van hun hun invloed hierop.

Dit willen wij mede mogelijk maken in samenwerking met scholen en museum Tweestromenland, Stoomgemaal De Tuut, Stichting Kleigoed Maas en Waal, Historische vereniging Tweestromenland, Bezoekerscentrum De Grote Rivieren, Expeditie over de Maas en Stichting Erfgoed Gelderland. Ook educatieprojecten van Erfgoedpact Rivierenland zijn een welkome aanvulling op het aanbod.xxvi

§ 4.4 Huidige situatie in de gemeenten Druten en West Maas en Waal De gemeente Druten en West Maas en Waal hebben een vrijwel identieke werkwijze voor het stimuleren van cultuureducatie in het primair onderwijs. De beide gemeenten hebben ieder afzonderlijk een ‘Convenant Cultuur en Onderwijs’ afgesloten met de onderwijsinstellingen. De einddatum is verstreken, maar de afspraken en wijze van financiering zijn gelijk gebleven. Wat opvalt is de aandacht voor muziekonderwijs. Zowel de gemeente Druten als West Maas en Waal verlenen Groeisaam subsidie voor de coördinatie van muziekonderwijs en een bijdrage in de kosten van de muzieklessen. Dit is mede een verdienste van de jarenlange inzet van de combinatiefunctionaris muziek. Dankzij haar inzet hebben heel veel leerlingen op scholen in Druten en West Maas en Waal gedurende een reeks opeenvolgende schooljaren lessen algemene muzikale vorming gehad en hebben zij kennismakingslessen van verschillende vakdocenten gehad op instrumenten.xxvii De gemeenten maken voor de bekostiging van de combinatiefunctionaris muziek gebruik van de Brede SPUK-regeling (brede specifieke uitkering).xxviii Naast deze specifieke bijdrage voor het muziekonderwijs verleent West Maas en Waal een kleine subsidie aan Groeisaam als bijdrage in de kosten van het Cultureel Schoolprogramma. xxix

§ 4.5 Wat zijn nu de zwakke schakels? a. Beperkt cultuuraanbod (met name in West Maas en Waal) Cultuureducatie op school en cultuurparticipatie buiten schooltijd zijn beide gebaat bij een voldoende breed en kwalitatief goed aanbod in de directe omgeving. In een grote stad met een theater, filmhuis, centrum voor de kunsten en musea voor beeldende kunst en historie is dat eenvoudiger te realiseren als in een gemeente als West Maas en Waal en Druten met veel kleine kernen en soms grote reisafstanden. xxx b. De verbinding tussen binnen- en buitenschools cultuureducatie wordt onvoldoende gelegd. De scholen zijn vaak relatief onbekend met buitenschoolse activiteiten. Het ontbreekt in Maas en Waal aan een centraal cultuurpunt met voldoende kennis en menskracht op het gebied van cultuureducatie. c. Beperkt aanbod talentontwikkeling jeugd 12

Slechts enkele organisaties in Maas en Waal hebben leerprogramma’s of coaching gericht op talentontwikkeling voor jongeren. xxxi

§ 4.6 Wat willen wij als gemeenten op het gebied van cultuureducatie? Wij vinden cultuureducatie en cultuurparticipatie een publieke taak. Maar cultuureducatie is vooral een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het onderwijs, cultuuraanbieders, en de overheid. Wij willen als gemeenten (Druten en WMW) in overleg met de culturele organisaties bijdragen aan een voldoende breed en hoogwaardig aanbod dicht bij huis. En wij willen door de inzet van een centraal coördinatiepunt cultuureducatie de samenwerking en afstemming tussen onderwijs en lokale culturele organisaties versterken. Wij streven het volgende na: • Meer kinderen kunnen dicht bij huis terecht kunnen voor goede jeugdtheatervoorstellingen en bijzondere lessen en workshops op het gebied van muziek, dans en theater, beeldende kunst en erfgoed. • Betere verbindingen tussen het binnenschoolse aanbod en het cultuuraanbod voor kinderen en jongeren na schooltijd. Een centraal coördinatiepunt en een kennismakingsaanbod cultuur voor kinderen en jongeren zou hierbij kunnen helpen.

§ 4.7 Wat is dicht bij huis mogelijk en welke lokale en regionale organisaties hebben al een cultureel aanbod voor de jeugd? De onderstaande lokale en regionale organisaties hebben allen een aanbod voor de jeugd. Sommigen van deze organisaties hebben al jaren een educatief aanbod voor het onderwijs. Erfgoed: Museum Tweestromenland, Stoomgemaal De Tuut, stichting KleiGoed Maas & Waal, Cultuur- en Erfgoedpact Rivierenlandxxxii. Nb de mogelijkheden op het gebied van erfgoededucatie zijn al groot dankzij Gelders Erfgoed / Reizen in de Tijd. Muziek, theater en dans: Cultureel Centrum Bogerd, Agora BV, Stichting Het Toverbaltheater, Stichting De Nieuwe Muziekschool, Muziekverengingen met een muziekopleiding en educatief aanbod,xxxiii Art(s) Music, dansstudio Almir, dansschool Hupsakee, organisatiebureau Oké, theaterschool Hakoena, Cultuur- en Erfgoedpact Rivierenland.xxxiv Beeldende kunst, Nieuwe Media en film: Stichting KunstBakens (kunstenaarscollectief), Atelier De Doorbraak en ToonBeelden.

§ 4.8 Een mooie kans voor Druten en West Maas en Waal In vergelijking met veel andere Gelderse gemeenten is de organisatiestructuur op het gebied van cultuureducatie in zowel Druten als West Maas en Waal zwak. Het budget dat gemeenten en schoolbesturen inzetten is bescheiden. In 2021/2022 heeft de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegenxxxv op uitnodiging van de provincie Gelderland een regioplan cultuur ingediend. In dit regioplan was o.a. aandacht voor het versterken en verduurzamen van cultuureducatie.xxxvi De GMR-regio nodigde drie GMR-gemeenten waaronder Druten uit voor het indienen van een aanvraag voor de versterking en borging van Cultuureducatie voor de periode 2024 /2025. Het waren gemeenten die op het gebied van cultuureducatie een achterstand hadden. Vanwege de verwevenheid in de organisatie van cultuureducatie tussen Druten en West Maas en Waal hebben deze beide gemeenten samen deze aanvraag in kunnen dienenxxxvii De aanvraag is onlangs gehonoreerd. Er komt voor Druten € 82.000 beschikbaar. Hiervan wordt € 44.250 geïnvesteerd in de opstart van een gezamenlijk Cultuurpunt educatie Maas en Waal waar alle scholen en cultuuraanbieders in Druten en West Maas en Waal profijt van hebben. Wij verwachten dat dit bijdraagt aan de zichtbaarheid van hetgeen er in de nabije woonomgeving zowel op school als naschools mogelijk is op het gebied van cultuureducatie. 13

§ 4.9 Taken van het nieuwe cultuurpunt Maas en Waal Het Cultuurpunt wordt de schakel en verbinder tussen het onderwijs, de culturele organisaties in Druten en West Maas en Waal en de amateurkunst. Het Cultuurpunt gaat met ingang van het nieuwe schooljaar 2024/2025 het onderwijs en de culturele organisaties adviseren over de mogelijkheden van het jaarlijkse lokale cultuuraanbod en productontwikkeling. Ook wordt er kennis in huis gehaald voor het aanboren van subsidies en fondsen. Een ervaren trainer/coach zal de medewerker van het nieuwe cultuurpunt de eerste periode met raad en daad begeleiden. Ook hiervoor zijn middelen beschikbaar dankzij de GMR-stimuleringssubsidie.xxxviii De scholen blijven natuurlijk zelf verantwoordelijk voor hun beleid ook waar het gaat om keuzes voor de inbedding van cultuureducatie in het onderwijs. Maar de afstemming tussen vraag en aanbod en het goed en centraal in beeld brengen van de mogelijkheden dicht bij huis worden straks vanuit het Cultuurpunt Maas en Waal goed geregeld. Dit gebeurt in goed overleg met de bovenschoolse cultuurcoördinator van Groeisaam. Cultuurpunt Maas en Waal gaat deel uitmaken van Bogerd in Druten waar ook het theater en een filmhuis gevestigd zijn en de bibliotheek voor Druten. Ook de kantoren van stichting Groeisaam zitten in cultureel centrum de Bogerd.

Het Cultuurpunt sluit aan bij de ambitie van Bogerd om meer werk te maken van cultuureducatie en schoolvoorstellingen voor leerlingen uit Druten en West Maas en Waal. De afgelopen jaren heeft Bogerd hiertoe al een aanzet gegeven en is website Dijkvaneencultuur.nl gelanceerd als eerste stap tot het creëren van één plek waar vraag en aanbod op het gebied van cultuureducatie kunnen samenkomen. Nu is het tijd om aan dit initiatief een vervolg te geven.xxxix

§ 4.10 Stimuleren cultuurparticipatie kinderen en jongeren. • Bestaande subsidieregeling Cultuureducatie (buitenschools aanbod) blijft behouden Onze gemeente heeft een regeling voor kinderen en jongeren van 4 tot 18 jaar om cultuureducatie te stimulerenxl. Ouders of verzorgers kunnen ieder schooljaar subsidie aanvragen voor cursussen muziek, ballet of moderne dans.xli De regeling voorziet in een behoefte. Ruim 60 kinderen maken er gebruik van. In 2024 was de subsidie € 125 per leerling per jaar. Naast de inzet op het cultuurpunt voor educatie en een cultuuraanbod voor de scholen treffen we ook andere maatregelen om cultuurparticipatie van jeugd en jongeren te stimuleren. Ook hierin trekken Druten en West Maas en Waal samen op. • Een breed kennismakingsaanbod sport en cultuur voor de jeugd De gemeente werkt samen met Cultuur- & Sportstimulering Nederland met als doel om inwoners bekend te maken met het sportieve en culturele aanbod binnen de regio. Dit resulteert o.a. in activiteitenoverzichten als SJORS sportief & creatief. Het aanbod aan kennismakingslessen dat via SJORS wordt aangeboden op het gebied van cultuur is beperkt.

Om de mogelijkheden op het gebied van cultuurparticipatie meer onder de aandacht te brengen willen wij graag samen met lokale cultuuraanbieders uit West Maas en Waal en Druten een wat uitgebreider kennismakingsaanbod ontwikkelen en presenteren voor kinderen en jongeren. In november 2024 komt er naast SJORS een kennismakingsaanbod voor jongeren onder de naam ‘TryOut’. Druten en West Maas en Waal werken hierin samen met Cultuur- & Sportstimulering Nederland, lokale aanbieders, Pax Christi College en Actief Maas en Waal en het nieuwe Cultuurpunt Maas en Waal.

14

Cultuureducatie en cultuurparticipatie jeugd Wat blijven we doen? Cultuureducatie Wat blijft Muzieklessen op basisscholen groepen 3 t/m 6: Algemene muzikale vorming, kennismakingslessen op muziekinstrumenten en samenspel.

Bijdrage werkgroep Cultureel Schoolprogramma Cultuurparticipatie Wat blijft Bestaande bijdrageregeling voor inwoners voor cursussen cultuureducatie West Maas en Waal behouden

Samen met

Rol gemeente

Budget per jaar (2024)

Gemeente Druten en stichting Groeisaam

Subsidient

Subsidie WMW aan Groeisaam: • € 6.566 als cofinanciering kosten 0,27 fte combinatie-functionaris muziek (coördinatiefunctie). • € 10.065 t.b.v. muzieklessen door vakdocenten muziek (uitvoerend) € 907

Samen met

Rol gemeente

Budget per jaar (2024)

Uitsluitend bestemd voor kinderen in WMW die les nemen bij een gediplomeerde vakdocent Druten heeft een eigen kortingsregeling via de Nieuwe Muziekschool

Subsidient

Afhankelijk van het aantal aanvragen van ouders/ verzorgers, Komt nu neer op ca. 60 aanvragen per jaar en een bijdrage van € 125 per leerling. Totaal ca. € 7.250

.

Wat gaan we 2e helft 2024 en in 2025 dankzij GMR stimuleringssubsidie? Voortzetting op basis van evaluatie Cultuurpunt 3e kwartaal 2025 en financiële situatie gemeente. Wat is nieuw & Doel: Doel: De versterken organisatiestructuur en (lokaal) aanbod cultuureducatie in Druten en West Maas en Waal. Maatregelen: • Inrichten coördinatiepunt Cultuurpunt Maas en Waal • middelen aan De Bogerd beschikbaar stellen voor het aanstellen van 0,4 fte cultuurcoördinator educatie.

Samen met

Rol gemeente

Budget

Het is een gezamenlijk initiatief van gemeente Druten en WMW en Cultureel centrum De Bogerd.

In 2024 en 2025: Medebegunstigde GMRstimuleringssubsidie educatie dankzij samenwerking met Druten.

In totaal voor 2024 en 2025 samen € 82.000 dankzij GMRstimuleringssubsidie die beschikbaar wordt gesteld aan Druten.

Samenwerkingspartners: Bovenschoolse cultuurcoördinator Groeisaam, alle scholen ( Groeisaam, Montessori en Trivium) en lokale culturele organisaties met een educatief aanbod. De samenwerking is gericht op: • Afstemming vraag van scholen en aanbod lokale culturele instellingen. • Versterken en centraal onder de aandacht brengen van bestaand (lokaal) educatief aanbod. • Ontwikkeling van nieuwe lokale aanvullende cultuur-educatieve activiteiten.

In 2026 en daarna subsidient Cultuurpunt Maas en Waal (ondergebracht bij de Bogerd)

Hiervan wordt • € 60.000 ingezet voor de versterking van de organisatiestructuur t.b.v. Cultuurpunt Maas en Waal 2e helft 2024 t/m 2025 • € 22.000 ingezet voor productontwikkeling aanbod van lokale aanbieders Druten.

Wat gaan we doen met ingang van 2026 (evaluatie Cultuurpunt 3e kwartaal 2025) indien er door de Raad middelen voor beschikbaar worden gesteld? Borging organisatiestructuur Cultuurpunt Maas en Waal conform de inspanningsverplichting voor Druten en WMW. Kosten per gemeente per jaar: € 19.400

15

Hoofdstuk 5: Cultuurhistorie en toekomstbestendige musea (3e speerpunt)

§ 5.1 Het belang van cultureel erfgoed Cultureel erfgoed geeft betekenis en kleur aan onze leefomgeving. We kunnen leren van de geschiedenis en de wijze waarop generaties voor ons hebben geleefd en gewerkt in dit bijzondere gebied tussen de rivieren. Het is de geschiedenis van een leven tussen dijken met watersnoodrampen, wielen na een doorbraak, gemalen, stuwen en sluizen. En met gaandeweg steeds meer welvaart mede dankzij ruilverkaveling en de ontsluiting van het gebied door de aanleg van wegen en een brug. De inrichting van de ruimte en tal van historische bouwwerken zijn de stille getuigen van de bijzondere historie van West Maas en Waal. Het verleden geeft ons identiteit en kan mensen onderling verbinden. De vele vrijwilligers die actief zijn bij de historische verenigingen en musea zijn niet alleen onmisbaar voor de musea en de historische verenigingen. Zij dragen ook bij aan een sterker sociaal netwerk in de dorpen, aan een prettige leefomgeving en de zorg voor lokale erfgoededucatie in het onderwijs.

§ 5.2 Welke historische verenigingen en musea zijn gevestigd in West Maas en Waal? Historische verenigingen en stichting Tweestromenland in Beeld en Geluid West Maas en Waal heeft in vijf dorpen een historische vereniging. Het gaat om Stichting Historie Wamel, Heemkundevereniging Leeuwen, Stichting Tremele (Dreumel), Stichting Historisch Maasbommel en om Stichting Wekgroep Historisch Alphen aan de Maas. Allen dragen zij bij aan het behouden en koesteren van de geschiedenis van het dorpen. Dit gebeurt door het verzamelen en publiceren van foto’s, ansichtkaarten en andere documenten over verdwenen gebouwen, mensen, straten, bedrijven en bijzondere gebeurtenissen. In het land van Maas en Waal dragen ook musea een monumentenstichting en een stichting voor Beeld en Geluid bij aan het uitdragen van de historie en identiteit van Maas en Waal. Zo draagt stichting Tweestromenland in Beeld en Geluid zorg voor het vastleggen van gebeurtenissen in het Land van Maas en Waal door films en documentaires. Musea Monumentenstichting Baet en Borgh is de drijvende kracht achter de restauratie, het onderhoud en de exploitatie van stoomgemaal de Tuut en het dijkmagazijn in Appeltern. Stoomgemaal De Tuut focust zich op het verhaal van de afwatering van regen en kwelwater en de grote betekenis van de stoomgemalen voor de inwoners en de ontwikkeling van de landbouw in Tweestromenland. 16

Het stoomgemaal en het dijkmagazijn zijn rijksmonumenten die in eigendom zijn van stichting Baet en Borgh.xlii Museum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen heeft vaste en wisselende exposities over de bewonersgeschiedenis van Maas en Waal. Het bestuur van museum Tweestromenland heeft het afgelopen jaar diverse gesprekken gevoerd met het gemeentelijke bestuurders en ambtenaren. Het bestuur heeft een toekomstvisie opgesteld die naar het oordeel van het bestuur en het college de betekenis van het museum als belangrijke culturele voorziening voor West Maas en Waal kan versterken. Ook zijn er in deze gesprekken knelpunten besproken ten aanzien van het huidige gebouw. Om deze redenen wordt in deze nota wat uitgebreider stilgestaan bij zowel de ambities als de knelpunten van dit museum. Museum Tweestromenland • Profiel museum Museum Tweestromenland is een regionaal museum dat is gevestigd in Beneden-Leeuwen. Het museum vertelt het verhaal over de sociale en economische bewonersgeschiedenis van Maas en Waal. Museum Tweestromenland heeft zich ontwikkeld tot een eigentijds museum waar geschiedenis, cultuurhistorie en actualiteit samenkomen. Aan de hand van enkele duidelijke verhaallijnen en themaexposities wordt een beeld geschetst van de ontwikkeling van de regio en het leven tussen de rivieren met het water als vriend en vijand.

Er is een educatief programma voor het onderwijs en er zijn bijeenkomsten, concerten en lezingen die bijdragen aan het cultureel aanbod in onze gemeente. Museum Tweestromenland is een geregistreerd museum.xliii Het is een vrijwilligersorganisatie die wordt gerund door ruim 70 vrijwilligers en sinds medio 2023 beschikt over een betaalde conservator voor één dag per week. Het bezoekersaantal schommelt rond de 5.000 bezoekers per jaar. Koerswijziging en doorstart In 2018 was er een koerswijziging en doorstart van het museum. Deze koerswijziging is het beste te omschrijven als de overgang van een streekhistorisch museum ‘oude stijl’xliv naar een meer eigentijds museum waarin niet uitsluitend de tentoongestelde objecten maar ook verhalen centraal staan. Vaste tentoonstellingen met een duidelijke verhaallijn zijn ‘Prehistorie en Romeinse tijd’, ‘Strijd met water’ en ‘Kostwinners van het verleden’. Ook zijn er nog twee stijlkamers en een schoolklas van vroeger te bezichtigen. Tijdelijke tentoonstellingen Dankzij de aangebouwde foyerxlv beschikt het museum over een afzonderlijke expositieruimte die wordt gebruikt voor de tijdelijke thematentoonstellingen. Wisselexposities zijn noodzakelijk om publiciteit te genereren, nieuwe doelgroepen te bereiken en mensen te verleiden tot een herhaalbezoek.

Met twee aansprekende thematentoonstellingen per jaar en aanvullende evenementen wil het museum het bezoekersaantal verhogen. • Toekomstvisie van het museum Museum Tweestromenland gelooft dat cultureel erfgoed, kunst en cultuur essentieel zijn voor het ontwikkelen, ontmoeten en verbinden van mensen. Zij willen dat jong en oud bij hen terecht kan voor exposities, concerten, lezingen, educatie, kinderactiviteiten en reminiscentie workshops.xlvi Ook willen zij een podium bieden aan jonge makers uit het land van Maas en Waal. Op dagdelen dat het museum voor het publiek gesloten is, stelt het museum haar ruimten beschikbaar aan maatschappelijke organisaties in het sociale domeinxlvii. Deze koers is door het museum de afgelopen jaren al ingezet en het bestuur wil hier de komende jaren een vervolg aan geven. Het vertrekpunt blijft de museale functie met de collectie en de permanente en de tijdelijke tentoonstellingen die aansluiten op actuele thema’s rond het ‘leven, wonen en werken tussen de rivieren’. De doorontwikkeling zit hem vooral in de verbreding en intensivering van het activiteiten programma. Deze extra activiteiten dragen bij aan de aanwas van het bezoekersaantal. 17

De uitvoering van de plannen betekent dat er in Beneden-Leeuwen een uitgebreider aanbod komt op het gebied van erfgoed, kunst en cultuur. Het gaat om minimaal tien extra culturele activiteiten per jaar. Het omvat meer kinderactiviteiten in de vakantieperiodes en meer (buiten)concerten, meer beeldende kunst exposities en lezingen verspreid over het jaar. Een subsidie om dit mede mogelijk te maken wordt op prijs gesteld. Het museum wil graag voor haar culturele activiteitenprogramma een beroep mogen doen op de aan te trekken nieuwe cultuurmakelaar. . Het gebouw Het museum is gevestigd in het voormalige klooster Sint Elisabeth in Beneden-Leeuwen. Het gebouw is eigendom van de gemeente. Het voormalige klooster is in het verleden door de gemeente aangekocht als onderkomen voor het museum en wordt aan stichting museum Tweestromenland verhuurdxlviii. Het team BOR doet het gebouwbeheer. Ondanks de moeilijke periode als gevolg van corona heeft het museum de afgelopen jaren het nodigde bereikt. Desondanks zijn er zorgen vanwege de hoge energieprijzen. De kosten van de benodigde ingrepen om het energieverbruik in dit voormalige klooster omlaag te brengen zijn fors. Dit kan de stichting met de huidige exploitatie niet opbrengen. Een tweede knelpunt is de slechte zichtbaarheid van het museum vanaf de Zandstraat. Het pand staat in een zijstraat.

Om de aandacht van passanten, dagjesmensen en toeristen te trekken moet de zichtbaarheid vanaf de Zandstraat verbeteren. Tenslotte vraagt de indeling van het pand met de entree het trappenhuis en het museumcafé om de nodige vindingrijkheid bij het inrichten van exposities en het organiseren van culturele evenementen. Vooral enkele kolommen in het museumcafé belemmeren een optimaal gebruik van deze ruimte. Meedenken over oplossingen gebouw Het museum vraagt de gemeente als eigenaar van het gebouw om mee te denken over oplossingen die de duurzaamheid van het gebouw verbeteren en het huidige hoge energieverbruik verlagen. Ook wordt de gemeente gevraagd om mee te denken over mogelijkheden voor een optimaler gebruik van het pand en een betere zichtbaarheid van het pand vanaf de hoofdstraat.

5.3 Wat speelt er op het gebied van archeologie? Expeditie Over de Maas In de uiterwaarden tussen Dreumel en Alphen mondde het zandwin- en natuurontwikkelingsproject Over de Maas uit in de ontdekking van een van de grootste archeologische vindplaatsen in Nederland. Dit alles is mogelijk gemaakt dankzijde de archeologiewerkgroep ‘Expeditie Over de Maas’ en medewerking en steun van ontzander Nederzandxlix. Eeuwenlang had de Maas bij Heerewaarden een open verbinding met de Waal. Dit verklaart waarom er zoveel eeuwenoude scheepswrakken zijn aangetroffen. De provincie Gelderland steekt 1,6 miljoen euro in archeologisch onderzoek en conservering van enkele van de meest opzienbarende opgegraven scheepswrakken. De provincie heeft een kwartiermaker aangesteld om in overleg met de betrokken partijen mee te denken over de continuering van het onderzoek, het conserveren, beheren en presenteren van de vele archeologische vondsten. De rol van de gemeente is beperkt.

§ 5.3 Maatregelen en middelen ter ondersteuning van activiteiten gericht op het onderzoeken, behouden, openstellen en uitdragen van ons cultureel erfgoed. • Gemeentelijke visie en doelstellingen op het gebeid van cultuurhistorie De zorg voor cultureel erfgoed vraagt om een inspanning van verschillende overheden en eigenaren. Dit geldt met name waar het gaat om de zorg voor monumentenl, archeologie en de omgevingswetli. Het team BOR heeft een belangrijke taak in de zorg voor het behoud van cultureel erfgoed. Maar de uitvoering van de omgevingswet valt natuurlijk buiten het bestek van deze nota. Vanuit het beleidsveld cultuur werd tot dusverre slechts mondjesmaat invulling gegeven aan het erfgoedbeleid. Toch staan we nog steeds vierkant achter de brede doelstelling zoals die is verwoord

18

in de beleidsregel Kunst en Cultuur: “het cultureel erfgoed, materieel en immaterieel van de gemeente West Maas en Waal achterhalen, behouden, openstellen en uitdragen”. Ook hechten wij veel belang aan het werk van de vele vrijwilligers die actief zijn bij de historische verenigingen en musea. Zij zijn van betekenis voor de sociale netwerken in onze gemeente. Dankzij hun werk komen inwoners en bezoekers meer te weten over de historie van de dorpen en het land van Maas en Waal. Dit draagt bij aan het historisch bewustzijn en de betrokkenheid van onze inwoners bij de eigen leefomgeving. Om dezelfde redenenlii hechten wij belang aan Erfgoededucatie. Wij zijn daarom blij met de programma’s en lesbrieven van de werkgroep educatie van Museum Tweestromenland en de erfgoedprojecten van Cultuur- en Erfgoedpact Rivierenland (zie hoofdstuk 6). In hoofdstuk 3 (speerpunt cultuureducatie) en 6 (samenwerking buurgemeenten) wordt hier meer over vermeld. Vanuit het beleidsveld Toerisme wordt in regionaal verband aandacht besteed aan ons cultureel erfgoed.

Dit omdat het vertellen van verhalen over de historie van de streek bijdraagt aan de beleving.liii • Bestaande maatregelen en middelen De financiële mogelijkheden van de gemeente om verenigingen en musea te ondersteunen in hun werk zijn bescheiden.liv Het gaat om de subsidies aan de historische verenigingen, stichting Tweestromenland Beeld en Geluid, stichting Baet en Borgh en Museum Tweestromenland. Inclusief een jaarlijkse subsidie voor stichting BOL voor een jaarlijks Bevrijdingsdag-evenement aan de oevers van de Waallv en een subsidie voor de organisatie van Open Monumentendag gaat het bij elkaar in 2024 om een bedrag van ruim € 20.000,--. Subsidies voor historische verenigingen, Tweestromenland Beeld en Geluid en musea De subsidies voor de historische verenigingen, Tweestromenland Beeld en Geluid, stichting Baet en Borgh en Museum Tweestromenland voor het onderzoeken, behouden, openstellen en uitdragen van ons cultureel erfgoed willen wij continueren. Subsidies voor organisaties die bijzondere (rijks)monumenten openstellen Wij vinden het waardevol als erfgoed niet alleen in musea kan worden bekeken. Historische gebouwen en andere sporen uit het verleden laten zien hoe generaties voor ons de ruimte inrichtten. Zij kleuren het landschap. Sommige rijksmonumenten worden dankzij de huidige eigenaren of gebruikers opengesteld voor bezoekers en een bezoek van scholen.

Dit ondersteunen wij door een jaarlijkse subsidie aan Stichting Baet en Borgh voor de openstelling en rondleidingen in De Tuut, een subsidie aan Tremele voor het dijkmagazijnlvi en een subsidie voor organisatoren van Open Monumentendag. Subsidie voor herdenken en vrijheid vieren De gemeente hecht belang aan het actief herdenken van oorlogsslachtoffers en aan andere activiteiten die bijdragen aan het besef van de waarde van vrijheid en vrede.lvii Wij zijn blij met de activiteiten van stichting 4 mei Beneden-Leeuwen, museum Tweestromenland en de oranjecomités voor de organisatie van de herdenkingen in de dorpenlviii. Wij geven nu een jaarlijks subsidie voor de viering van 5 mei aan stichting Bol voor Tour de Waal.lix Dit kan wat de gemeente betreft ook anders worden ingevuld. Wij staan open voor suggesties voor een meer lokale invulling voor de herdenking van 4 mei en de viering van 5 mei. Zeker als dit beter aansluit bij de plannen rond herdenken en vieren van Museum Tweestromenland, stichting 4 mei Beneden-Leeuwen en de oranjecomités. Wij nodigen deze organisaties uit om met een voorstel te komen.

19

•

Nieuwe ambities, maatregelen en een toezegging

A. Bijdragen aan een toekomstbestendig museum Tweestromenland. Belang museum voor de gemeente Het museum is voor de gemeente om meerdere redenen van belang. Allereerst zet het museum zich in voor het bewaren, verzamelen, tentoonstellen en uitleggen van ons cultureel erfgoed. Er is een educatief aanbod voor het basisonderwijs. Dit is van betekenis voor alle vier de gemeenten in het land van Maas en Waal. Een ander belang dat vooral geldt voor West Maas en Waal zijn de vele culturele en sociale activiteiten van museum Tweestromenland. Het museum draagt door deze verbindende activiteiten bij aan een prettig leefklimaat en betrokkenheid van veel vrijwilligers en inwoners bij de eigen woonomgeving. Factoren die bij kunnen dragen aan een toekomstbestendig museum Een modern en bestendig museum zet zich in voor aantrekkelijke vaste presentaties, duidelijke verhaallijnen, aansprekende wisseltentoonstellingen, goede publiciteit en naamsbekendheid. Museum Tweestromenland heeft zich de afgelopen jaren voor al deze genoemde zaken ingezet. De kracht en de kwetsbaarheid van het museum is dat het een vrijwilligersmuseum is met een gedreven bestuur en enthousiaste medewerkers en met een conservator voor slechts één dag per week. Daar kunnen wij vooralsnog weinig aan doen.

Wij hebben gezien onze beperkte financiële middelen niet de mogelijkheid om bij te dragen in de kosten van een professionele medewerker. Maar wij willen wel onze verantwoordelijkheid nemen voor het gemeentelijke gebouw dat het museum van ons huurt. Samen met het bestuur van museum zijn wij in overleg welke aanpassingen urgent zijn met het oog op de verduurzaming van het pand. In overleg met een externe deskundige zal eveneens worden gekeken of het mogelijk is om met de inzet van beperkte middelen wijzigingen aan te brengen in het museumcafé en de hal. Dit met het oog van de beperkte bruikbaarheid van deze ruimten voor de functies van het museum. In de 4e kwartaal van dit jaar zullen wij u hierover nader informeren. B. Bijdragen aan de culturele waarde van museum Tweestromenland door subsidie voor meer culturele activiteiten Subsidie voor het versterken en uitbreiden van de culturele programmering Gezien de groei van het aantal inwoners in met name Beneden-Leeuwen lijkt het ons goed als er een breder cultureel aanbod komt in onze gemeente. De rol die een actieve vrijwilligersorganisatie als museum Tweestromenland hierin wil vervullen kan rekenen op onze waardering. Wij stellen € 7.500 per jaar beschikbaar aan het museum als bijdrage in de kosten van het culturele programma en de exposities beeldende kunst.