2026-095 Gemeente West Maas en Waal - Overdrachtsdocument 2026 (Geanonimiseerd)

O verdrac htsdocument Gemeente West Maas 2026

en

Waal

Inhoud Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Oplegger/Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Programma 1: wonen , werken en recreëren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Wonen/gebiedsontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . 4 Recreatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Circulaire Economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Programma 2: maatschappelijke zaken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wmo en Jeugdwet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Werk en inkomen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Preventie gezonde leefstijl en mentale gezondheid 0-100 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9 Leefbare gemeenschap met sterke sociale basis in iedere kern. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Onderwijshuisvesting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Vitaal ouder worden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Gemeentelijke opvang/huisvesting nieuwkomers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Programma 3: fysieke leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Duurzaamheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Mobiliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Openbare gebouwen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Water en klimaat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Riolering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Biodiversiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Openbaar groen en natuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Wegen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Basisregistratie en Geo-informatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Programma 4: burger , bestuur en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Inwonerparticipatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Versterken lokale weerbaarheid en veerkracht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Programma 5: bedrijfsvoering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Financiën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 HR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Communicatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 ICT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Informatiebeheer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Informatieveiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Klant Contact Centrum/Burgerzaken (KCC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

Pagina 1 van 26

Oplegger/Leeswijzer 1. Doel en context Met dit overdrachtsdocument geeft de ambtelijke organisatie de nieuwe raad een duidelijk startpunt voor de coalitievorming en het begin van de nieuwe bestuursperiode. In het document staan de belangrijkste opgaven wettelijke taken en keuzes die op ons afkomen. Ook laat het zien wat nodig is om ambities waar te maken met de beschikbare mensen en middelen. ,

De komende periode kijken we goed naar welke taken en doelen haalbaar zijn. Tijd mensen en geld zijn namelijk beperkt. De organisatie staat onder druk. Dat blijkt ook uit recente rapportages en de P&C-cyclus. Medewerkers zetten zich elke dag in om inwoners bedrijven en partners goed te helpen. Tegelijk worden de taken steeds meer en ook complexer. Daarom zijn gerichte investeringen nodig en moeten we duidelijke keuzes maken in onze ambities. ,

,

Halverwege de bestuursperiode maken we een midtermreview. Daarin bekijken we hoe de uitvoering van het coalitieakkoord verloopt en of het werk nog past bij de beschikbare capaciteit.

2. Professionaliseren en verantwoorden De komende jaren werken we aan het verder professionaliseren van onze bedrijfsvoering. De landelijke regels en wettelijke normen worden strenger onder andere op het gebied van informatieveiligheid privacy openbaarheid archivering en digitale weerbaarheid. Ook vraagt ,

,

,

,

datagedreven en zaakgericht werken om goede uniforme processen duidelijke dossiers en een sterke informatiehuishouding. Deze basis is nodig voor betrouwbare dienstverlening transparantie en het goed kunnen omgaan met crisissituaties. Hiervoor moeten we gericht investeren in mensen werkwijzen en techniek. Daarnaast is het belangrijk dat we voldoende tijd en capaciteit vrijmaken voor de uitvoering en dat we de aansturing en verantwoording goed organiseren. ,

,

,

,

3. Goed werkgeverschap: werven , binden , bouwen De arbeidsmarkt is krap. Dat geldt vooral voor functies in de ruimtelijke ontwikkeling het sociaal domein ICT en data en voor project- en programmasturing. Als kleinere gemeente is het niet altijd makkelijk om mensen met veel ervaring te vinden. ,

,

,

Daarom willen we ons duidelijk profileren als een goede en aantrekkelijke werkgever. We doen dit door medewerkers goed op te leiden en te begeleiden. Ook bieden we stageplekken en

leerwerkplekken aan. Daarnaast investeren we in een fijne werkomgeving. Denk aan moderne hybride werkplekken goede hulpmiddelen en duidelijke werkprocessen. We geven medewerkers ruimte voor vakmanschap en stimuleren samenwerking tussen teams. ,

,

We zien dat projectmatig en integraal werken nog niet overal vanzelfsprekend is in onze organisatie. Daarom willen we hier de komende periode extra aandacht aan besteden. Voor structurele taken zijn we terughoudend met het inhuren van externe mensen. We doen dit

alleen als het echt nodig is bijvoorbeeld bij drukte ziekte voor specifieke kennis of bij tijdelijke veranderingen. Daarbij zorgen we dat kennis goed wordt overgedragen. ,

,

,

Ons doel is om de vaste formatie te versterken waar dat nodig is. Zo zorgen we voor voldoende uitvoeringskracht continuïteit en strategisch meedenken zowel binnen de gemeente als in regionale samenwerkingen. ,

,

Pagina 2 van 26

4.

Bestuurskrachtmeting

als

gezamenlijke spiegel

kompas

en

We

gaan verder met de bestuurskrachtmeting om de samenwerking te versterken. Op basis van de resultaten maken we een ontwikkelagenda met duidelijke prioriteiten en mijlpalen voor de komende

jaren. De meting laat zien wat het bestuur wil bereiken, welke tijd en kennis daarvoor zijn, hoe we het besluitvormingsproces kunnen verbeteren en hoe we ons sterker positioneren in de regio.

beschikbaar kunnen

5. Samen Om

een

aan

het coalitieakkoord:

meeschrijven

realistische start te maken, stelt de

en

doorrekenen

organisatie capaciteit

beschikbaar

om

mee

te

om beleidskeuzes vooraf door te rekenen. We helpen bij het bepalen van prioriteiten en het opnemen van een duidelijke realisatieparagraaf. Keuzes rekenen we zo concreet mogelijk door op financiën, capaciteit (fte's en profielen), doorlooptijd, risico's en afhankelijkheden. Daarnaast maken we een uitvoerings- en met heldere indicatoren en in de monitoringkader mijlpalen, rapportagelijnen P&C-cyclus. Zo ontstaat een ambitieus, maar uitvoerbaar programma met duidelijke randvoorwaarden.

schrijven

aan

structureren

6.

het akkoord,

en

het

Slotboodschap

West

Maas

versterken we

het coalitieakkoord

van

en

Waal

en

met

professionaliseren, ons als werkgever te bestuurskrachtmeting richting en samenwerking vast te leggen, creëren

staat voor een

de voorwaarden

om

grote opgaven.

te doen

wat

moet

en

Door

te

te

kiezen wat kan.

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Gemeentesecretaris

Pagina

3

van

26

Programma 1: wonen

,

werken

en

recreëren

De komende bestuursperiode nemen de ruimtelijke opgaven in West Maas en Waal verder toe terwijl er weinig extra ruimte en uitvoeringskracht bij komt. In onze gemeente moeten

,

woningbouw lokale economie energietransitie maatregelen voor klimaat en waterveiligheid een plek krijgen in een gebied dat nu al intensief gebruikt wordt. We werken met de nieuwe omgevingsvisie en maken een nieuw omgevingsplan. Daarnaast stellen we programma’s op zoals Vitaal Platteland en het Warmteprogramma. Dit jaar stellen we ook het volkshuisvestingsprogramma vast. We adviseren om vaker samen te werken met andere gemeenten in de regio. Zo kunnen we deze opgaven samen aanpakken. Hiervoor is wel meer denk- en ontwikkelkracht nodig binnen onze eigen organisatie. De huidige basis voor ruimtelijke plannen is niet sterk genoeg om de groeiende vraag aan te kunnen. Daarom is het belangrijk dat we de komende vier jaar investeren in betere plannen duidelijke kaders en gebiedsontwikkeling die goed op elkaar aansluit. ,

,

,

,

,

Wonen/gebiedsontwikkeling Huidige stand van zaken In de periode 2022 tot en met 2025 zijn in West Maas en Waal belangrijke stappen gezet op het gebied van woningbouw en gebiedsontwikkeling. Het aantal woningen groeide van 8. 453 begin 2022 naar 9. 148 eind 2025. De belangrijkste beleidsdocumenten voor de komende jaren zijn het afwegingskader Woningbouw de Nota Grondbeleid en het Programma Kostenverhaal. Deze documenten geven richting aan de rol van de gemeente bij woningbouwprojecten. En andere gebiedsontwikkelingen. De uitgangspunten uit deze documenten worden opgenomen in het ,

volkshuisvestingsprogramma. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Naar verwachting wordt in 2026 de nieuwe wet Regie op de Volkshuisvesting vastgesteld. Deze wet heeft als doel om meer betaalbare woningen te bouwen procedures te versnellen en te verkorten en woningen eerlijk te verdelen met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. We voeren deze wet uit door een volkshuisvestingsprogramma op te stellen. Maak duidelijke keuzes over de schaal het tempo en de locaties van woningbouw. Houd er rekening mee dat ambities niet altijd goed samen kunnen gaan. Kiezen voor het één betekent soms automatisch dat je niet kiest voor iets anders. ,

,

,

,

Woningbouw wordt steeds complexer. Er komen steeds meer eisen vanuit verschillende organisaties. Dit heeft invloed op de doorlooptijd en op wat we daadwerkelijk kunnen realiseren. Houd rekening met deze complexiteit en zoek naar slimme en samenhangende oplossingen. Het aantal te bouwen woningen uit de woondeal zal worden verhoogd. Het is daarom belangrijk om geen concrete doelstellingen op te nemen in het coalitieakkoord en het collegeprogramma. Deze raken snel verouderd en werken dan eerder tegen dan dat ze helpen om de woningbouwdoelen te halen.

Omgevingsprogramma voor de dorpen zal worden vastgesteld. Gebruik dit programma om per dorp maatwerk te bieden voor woningbouw. Let daarbij vooral op de samenhang tussen gebiedsontwikkelingen en de aanwezige (sociale) voorzieningen.

Pagina 4 van 26

Er is een concept-toetsingskader voor ruimtelijke ontwikkeling in het buitengebied opgesteld. De uitgangspunten hiervan zijn opgenomen in het Programma Vitaal Platteland. Bij de vaststelling van dit programma

wordt daarmee ook de basis van het toetsingskader vastgesteld. Het is belangrijk om dit programma nu goed uit te voeren. Daarvoor moet voldoende tijd en aandacht worden vrijgemaakt.

Recreatie Huidige stand van zaken We werken samen met andere gemeenten om Over de Maas het Land van Maas en Waal en de Hanze in het Rivierengebied beter te profileren. We sponsoren evenementen zoals Dijkensport. Daarnaast hebben we de visie op de vrijetijdseconomie en het afwegingskader voor recreatie en ,

toerisme vastgesteld. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De vraag naar recreatie die het hele jaar door mogelijk is en niet afhankelijk is van het weer neemt toe. Zet daarom in op de ontwikkeling van overdekte dagattracties. Dit versterkt het toerisme en biedt ook een alternatief voor permanente bewoning van recreatiewoningen. Ons advies is om hiervoor een onderzoek te starten met een recreatiemakelaar.

Economie Huidige stand van zaken Het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) en het afwegingskader retail zijn vastgesteld. Het Regionaal Economisch Ambitiedocument (REA) is in 2022 regionaal vastgesteld. Vanaf 2027 komt er een nachtregister en daarmee een verblijfsbelasting voor internationale werknemers. In de komende periode geven we verder uitvoering aan het actieplan internationale werknemers. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Regionaal is afgesproken dat het RPW wordt uitgevoerd. De doelen uit het RPW zijn concreet en haalbaar. Door deze uit te voeren blijft het vestigingsklimaat op orde. Hiervoor zijn wel duidelijke keuzes en voldoende middelen nodig.

Leegstand lost zichzelf niet op. Het is belangrijk om concrete acties te ondernemen om leegstand te verminderen. Ook kunnen we de negatieve effecten van leegstand beperken , bijvoorbeeld door ramen te beplakken of andere tijdelijke oplossingen toe te passen. Er is een wet in de maak die bedrijventerreinen verplicht om een ondernemersvereniging , bestuur en parkmanagement te hebben. In de aankomende bestuursperiode zal hier meer duidelijk over worden. Kijk in samenwerking met ondernemers en/of ketenpartners naar mogelijkheden om bedrijventerreinen hierop voor te bereiden.

Pagina 5 van 26

Circulaire Economie Huidige stand van zaken Het MVOI-kader is vastgesteld , inclusief de afgesproken percentages voor circulair aanbesteden. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Strengere nationale en Europese verplichtingen rondom circulair bouwen , materialen en

grondstoffengebruik Bepaal een duidelijke koers met een koppeling aan landelijke doelen. Er wordt gewerkt aan een regionale samenwerkingsagenda voor Rivierenland. De circulaire economie is bij uitstek een onderwerp dat op regionaal niveau aangepakt moet worden. Op deze schaal kunnen we meer impact maken , zonder dat de kosten veel hoger worden. Het is daarom verstandig om hier actief aan bij te dragen en mee te werken.

Pagina 6 van 26

Programma 2: maatschappelijke zaken In 2040 is ongeveer één op de drie inwoners van West Maas en Waal 65-plusser. In alle leeftijdsgroepen nemen mentale problemen toe (volgens de landelijke trend). De zorgvraag groeit

daardoor verder terwijl het aantal vrijwilligers en mantelzorgers juist afneemt. Hierdoor stijgt de vraag naar Wmo-voorzieningen en wordt het duurder om aan onze zorgplicht te voldoen. Om inwoners zo zelfredzaam mogelijk te houden zijn extra investeringen nodig in collectieve voorzieningen en in preventie. De kosten gaan hierbij vooruit op de opbrengsten en de exacte bedragen zijn nog niet te voorspellen. We werken toe naar een stevige pedagogische basis en zorgzame gemeenschappen. Daarbij willen we data gedreven investeren op basis van gegevens uit onze eigen gemeente en landelijke onderzoeken. ,

,

,

,

Wmo en Jeugdwet Huidige stand van zaken We voeren de Wmo uit volgens onze wettelijke taken. De Wmo-uitgaven stijgen vooral door de

groeiende vraag naar huishoudelijke ondersteuning en door hogere tarieven. Vanaf 2026 stijgen deze tarieven met ongeveer 5% exclusief extra groei in het aantal aanvragen. Ook binnen de jeugdzorg zien we zwaardere hulpvragen en hogere tarieven. Dit leidt tot verdere kostenstijgingen. Daarnaast verwachten we dat het aantal Wmo-aanvragen blijft toenemen. ,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg en de Hervormingsagenda Jeugd zorgen voor een stelselwijziging. Deze verandering vraagt om een andere manier van denken werken en inkopen. Het is belangrijk om hier samen met de regio Rivierenland invulling aan te geven. ,

De behoefte aan Wmo-voorzieningen

vooral aan algemene en laagdrempelige ondersteuning blijft de komende jaren verder stijgen. Onderzoek of we de stijgende vraag naar maatwerkvoorzieningen zoals dagopvang deels kunnen opvangen met goedkopere collectieve voorzieningen binnen de regels van de Wmo. ,

,

,

,

De overeenkomst met Sterker loopt af per 1 januari 2027. Het is belangrijk dat we in de nieuwe aanbesteding inzetten op een steviger Sociaal Team

centraal. Vanaf 1 januari 2026 geldt het Algemeen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Dit akkoord heeft als doel om zorg en ondersteuning toegankelijk en betaalbaar te houden. Dit doen we door basisfuncties goed te organiseren en door ketenaanpakken op te zetten. We stellen hiervoor een regioplan op en werken dit lokaal uit. Daarbij verbeteren we de samenwerking tussen zorg en welzijn waaronder een betere samenwerking met de huisartsen. ,

Pagina 7 van 26

Werk en inkomen Huidige stand van zaken De keuze om uitvoeringstaken zoals bijzondere bijstand minimaregelingen schuldhulpverlening en participatie uit te besteden werkt goed. Deze aanpak past bij onze rol als regiegemeente. Tegelijk staat de uitvoering onder druk door beperkte bestuurlijke tijd en financiële krapte. Ook ,

,

,

,

werkt Werkzaak Rivierenland aan de doorgroei naar een sociaal ontwikkelbedrijf. Om inwoners met een bijstandsuitkering en inwoners die een beschermde werkplek nodig hebben goed te blijven ondersteunen is nauwere regionale samenwerking nodig. Daarnaast is een doelmatige inrichting van bestuurlijke structuren belangrijk. ,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De participatiewet “in balans” moet in verschillende fases uitgevoerd worden. De participatiewet vraagt meer maatwerk binnen de bijstand. We hebben de wet “school naar duurzaam werken” onvoldoende ingevuld. Hier invulling aan geven. Zodat ontwikkel- en werktrajecten op maat in één lijn door kunnen ,

gaan.

Preventie gezonde leefstijl en mentale gezondheid 0-100 Huidige stand van zaken We stimuleren gezonde voeding en verstandig gebruik van alcohol en andere middelen bij inwoners vooral bij jongeren. We moedigen sporten aan en willen dat iedereen kan meedoen. We werken daarbij met het concept Positieve Gezondheid. Daarbij kijken we niet alleen naar het ,

ontbreken van ziekte of beperkingen maar vooral naar het vermogen van mensen om veerkrachtig te zijn bij fysieke en emotionele uitdagingen. ,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig?

Gemeenten zijn volgens de landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2025-2028 verplicht om meer aandacht te besteden aan mentale gezondheid. Dit betekent: Invulling geven aan de “wet integrale suïcide preventie” met een regionale aanpak die lokaal wordt ingevuld. Het vergroten van mentale veerkracht van jongeren (jong)volwassenen en senioren. Onder andere door aan te sluiten bij landelijke campagnes. Zoals “dag tegen het pesten (jongeren)” en één-tegen-eenzaamheid (met activiteiten voor iedere doelgroep). Het stimuleren van (inwoners)initiatieven die eenzaamheid tegengaan. Invulling geven aan de beoogde ketenaanpak mentale gezondheid uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). ,

,

Op verschillende plekken wordt de buitenruimte (her) ingericht. De ambitie is om in samenwerking met team ruimte: Sporten en bewegen in de openbare ruimte te bevorderen bijvoorbeeld door het groen zo in te richten dat het prikkelt tot bewegen en het plaatsen van spelelementen. Jong en oud uit te nodigen tot ontmoeten. ,

Pagina 8 van 26

In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord is een inlooppunt met betrekking tot gezondheid gewenst. Een laagdrempelig punt inrichten voor alle vragen over gezondheid (fysiek en mentaal).

Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO) Huidige stand van zaken Jongeren worden ondersteund onder andere via het jongerenwerk. De Lokaal Educatieve Agenda (LEA) is vastgesteld. Ook werken we actief aan een sterke pedagogische basis. Deze basis is inmiddels vastgesteld. Om deze ontwikkeling voort te zetten is blijvende politieke aandacht ,

,

nodig en voldoende budget. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Er wordt gewerkt aan een beleidsnota voor preventief jeugdbeleid. Een van de conclusies is dat het huidige jongerenwerk niet goed aansluit bij de jongeren van nu. Daarom hebben we de

volgende ambities: Onderzoeken of we een digitale jongerenwerker kunnen inkopen. Activiteiten ontwikkelen en stimuleren in de verschillende kernen. Een jongerenontmoetingsplek realiseren in Dreumel (bestuurlijke opdracht). Dit biedt jongeren een plek om elkaar te ontmoeten en draagt bij aan hun fysieke en mentale gezondheid. De Lokaal Educatieve Agenda (LEA) vraagt om een uitvoeringsagenda.

Onderzoeken hoe we dit invullen gezien de onderwijsachterstandsmiddelen worden gekort. ,

Er is een landelijke “werkagenda naar inclusief onderwijs 2035” en een ontwikkelagenda van de

Samenwerkingsverbanden Passend onderwijs opgesteld. Invulling geven aan het inclusief onderwijs.

Pagina 9 van 26

Leefbare gemeenschap met sterke sociale basis in iedere kern Huidige stand van zaken De afgelopen bestuursperiode zijn er stappen gezet om de sociale basis in iedere kern te versterken. Samen met Sociom hebben we verschillende leefbaarheidsinitiatieven gestimuleerd

ondersteund. Kwetsbare inwoners zijn geholpen bij het versterken van hun eigen sociale netwerk. Ook zijn de businesscases van het Hanzehuys en de Rosmolen opnieuw bekeken en zijn er samenwerkingsovereenkomsten gesloten met de besturen. Om de komende uitdagingen aan te kunnen blijven investeringen en inzet noodzakelijk. en

,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De inkoopovereenkomst met Welzijnswerk loopt per 01-01-2027 af. We ontwikkelen een subsidieregeling waarbij we de positionering van Welzijnswerk versterken. ,

In 2026 leggen we een nieuwe cultuurnota voor. We onderzoeken hoe cultuur beter kan

bijdragen aan maatschappelijke opgaven zoals zorg en welzijn kansengelijkheid en een gezonde leefstijl. Onze ambitie is om culturele en erfgoedactiviteiten te stimuleren die zorgen voor ontmoeting educatie en leefbaarheid. We willen cultuurhistorische elementen beter zichtbaar maken. ,

,

,

We geven verder invulling aan de Lokale Inclusie Agenda. Politieke en bestuurlijke aandacht is gewenst. Hiervoor zijn geen budgetten.

Verenigingen missen soms grote subsidies omdat besturen niet genoeg kennis hebben. Besturen actief helpen bij het opstellen en indienen van subsidieaanvragen. Door het takenpakket van de subsidieadviseur uit te breiden kunnen we meer kansen benutten. ,

,

We zetten de eerder gekozen politieke lijn voort om in iedere kern een maatschappelijk knooppunt te behouden. We herijken de businesscases van D’n Hoender en D’n Dulper. Daarbij maken we afspraken met Groeisaam over de onderwijshuisvesting in deze MFA’s.

Onderzoeken hoe we de bedrijfsvoering duurzaam gezond kunnen houden bijvoorbeeld door gezamenlijke inkoop beheer of bestuurlijke samenwerking. ,

,

We geven invulling aan de dorpendeal.

Onder andere door de renovatie van de Uithof. Er zijn huisvestingsopgaven voor de scouting Dreumel en museum Tweestromenland

Realiseren van passende en toekomstbestendige huisvesting voor beide organisaties. De ambitie om blijvend te investeren in de aanpak van laaggeletterdheid. Deelname gemeente en betrokken partners aan het “Regionaal taalakkoord 2026-2029”. Ook

blijven we bibliotheekwerk in alle kernen ondersteunen.

Pagina 10 van 26

Onderwijshuisvesting Huidige stand van zaken De afgelopen vier jaar is de tijdelijke huisvesting voor de scholen in Beneden-Leeuwen gerealiseerd. Ook zijn de voorbereidingen gestart voor de uitbreiding van het kindcentrum in Beneden-Leeuwen. Bij De Laak in Wamel is tijdelijke huisvesting geplaatst. Daarnaast is een begin gemaakt met het onderzoek naar de mogelijkheid om de scholen in Wamel onder te brengen in

de katholieke kerk. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Er loopt een haalbaarheidsonderzoek om de huisvesting van de scholen in Wamel te

onderzoeken. Op basis van dit onderzoek realiseren we de huisvesting van de scholen in Wamel eventueel in de Rooms-Katholieke Kerk. ,

De uitbouw van het kindcentrum in Beneden-Leeuwen wordt volgens afspraak gerealiseerd.

Onderzoeken of we de tijdelijke units kunnen benutten voor de tijdelijke huisvesting in Wamel. Groeisaam draagt basisschool de Tweestroom in Altforst over aan (ouderinitiatief) stichting de Sprong. Monitoren van dit initiatief.

Vitaal ouder worden Huidige stand van zaken Op 12 december 2024 ontving de gemeente het certificaat ‘Dementievriendelijke gemeente’ van Alzheimer Nederland dat vier jaar geldig is met een tussenevaluatie na twee jaar. ,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? West Maas en Waal is een sterk vergrijzende gemeente. Om hiermee om te gaan is inzet

noodzakelijk op de volgende onderdelen: Een weerbare en vitale gemeenschap: hiervoor zijn investeringen nodig in ouderenwelzijn. Dit onderdeel uitbreiden in de subsidieverlening voor Welzijnswerk. Een dementievriendelijke gemeente blijven: De uitvoering van diverse onderdelen/ projecten opnemen in de subsidieregeling Welzijnswerk. Stimuleren van zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Valpreventie verder vormgeven volgens het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en werken via programma’s zoals reablement. Gezond leven en bewustwording: het stimuleren van programma’s voor senioren gericht op: bewegen een gezonde leefstijl en/of hun mentale gezondheid. Inwoners voorbereiden op de toekomst en hen hier bewust van te maken door in te zetten op campagnes zoals ‘Praat vandaag over morgen’. ,

,

Pagina 11 van 26

Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang Huidige stand van zaken Binnen BW/MO werken wonen en zorg steeds meer samen. De regionale samenwerking op de decentralisatie BW-MO met centrumgemeente Nijmegen en de andere regiogemeenten verloopt goed. BW/MO vraagt om een vaste regionale samenwerking tussen ambtenaren en bestuurders in Gelderland-Zuid. Ook is een structureel regionaal overleg nodig tussen het sociaal domein en het beleidsveld wonen binnen Regio Rivierenland. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Vanuit de Wet versterking regie volkshuisvesting moeten we een Huisvestingsverordening (HVV)

opstellen. We moeten binnen de HVV afspraken maken voor urgente groepen woningzoekenden. ,

Waaronder mensen die uitstromen uit BW-MO. Uitvoering van het beleidsplan GGZ-BW-MO en het Regionaal Actieplan Dak- en thuisloosheid. Er moet voldoende beschikbaar aanbod zijn van passende zorg voor inwoners de sociale basis moet versterkt worden. En er is aandacht nodig voor de leefbaarheid in de wijken. ,

Gemeentelijke opvang/huisvesting nieuwkomers Huidige stand van zaken In de gemeente West Maas en Waal vangen we 130 Oekraïense vluchtelingen op in de gemeentelijke opvang. In de particuliere sector verblijven ongeveer 90 personen. Voor de eerste helft van 2026 heeft onze gemeente een taakstelling van 17 statushouders die we moeten huisvesten. In dezelfde periode zijn er geen hervestigingsmissies gepland. Daardoor ontvangen we

minder vluchtelingen dan gebruikelijk en blijft de instroom achter bij de landelijke opdracht.

De provincie is hiervan op de hoogte en volgt de ontwikkelingen in het regionale overleg. Om uitvoering te geven aan de Spreidingswet heeft u in 2024 besloten om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om asielzoekers te vestigen in Beneden-Leeuwen (kadaster Wamel). Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De druk op de gemeentelijke opvang van Oekraïense vluchtelingen neemt toe omdat de instroom aanhoudt en uitbreiding van de opvangmogelijkheden moeilijk te realiseren is. De Europese regeling voor tijdelijke bescherming loopt in maart 2027 af en lijkt niet verlengd te worden. Het kabinet werkt daarom aan een tijdelijke status (3 jaar) gericht op terugkeer. ,

,

Gemeenten en de VNG benadrukken dat er dringend langetermijnbeleid nodig is om opvang en huisvesting te blijven organiseren. In samenwerking met de regio onderzoeken hoe we deze grote groep kunnen blijven opvangen als de regeling verloopt in 2027. ,

Door het beperkte aanbod van passende woningen staat de uitvoerbaarheid onder druk.

Ondanks de knelpunten blijven we ons inzetten om nieuwe inwoners zorgvuldig en tijdig te ondersteunen bij hun start in onze gemeente. Om de geplande noodopvang van asielzoekers door het COA te realiseren moeten we nog een aantal stappen zetten. Het opstellen van een bestuursovereenkomst met aanvullende werkafspraken met het COA. Een BOPA-onderzoek en vergunningsaanvraag voor de noodopvang. Aanpassingen aan de infrastructuur (van en naar de kavel toe). Pagina 12 van 26

Programma 3: fysieke leefomgeving Duurzaamheid Huidige stand van zaken In 2024 is de koersnotitie duurzaamheid vastgesteld. We liggen op koers om de doelstellingen uit de RES te behalen. In 2025 is gestart met een haalbaarheidsonderzoek voor het warmtenet en in 2026 is het warmteprogramma vastgesteld. Op alle niveaus wordt het net versterkt door Liander. ,

Isolatie-aanpak is in volle gang. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Het haalbaarheidsonderzoek wordt afgerond. De warmtetransitie vraagt om keuzes. Door de invoering van nieuwe wetgeving zal de gemeente een rol moeten gaan innemen die zij nog nooit eerder heeft ingenomen. Zij is niet alleen regisseur van de warmtetransitie maar zal ook actief deelnemer moeten worden nu de nieuwe warmtewet is vastgesteld. Dit vraagt om durf en moed. Hiermee worden we niet alleen

duurzamer maar ook onafhankelijker. De isolatieopgave vormt een gevaar voor bepaalde diersoorten

Provincie Gelderland heeft ons verplicht om een soortenmanagementplan (SMP) op te stellen. Als we dit niet doen dan zijn al onze isolatie-activiteiten in strijd met de wet en kunnen inwoners die wél isoleren een boete krijgen. ,

De Regionale Energie Strategie (RES) zal worden doorontwikkeld richting een Regionaal Programma Energiesysteem (RPE) De doelen uit de RES zijn voor onze gemeente behaald. Er zullen door het ministerie nieuwe ,

,

doelen worden gesteld voor onze regio voor ná 2030. Ook is er een ontwikkeling richting een integraal programma energiesysteem. Om zo opwek gebruik en transport in een regionaal programma te gaan vatten. Dit zal de aankomende tijd ontwikkeld worden. Onze gemeente moet hierbij aangehaakt blijven en de projecten uit gaan voeren. ,

Duurzaamheid is een containerbegrip en moet meer integraal worden aangevlogen. Voor inwoners is duurzaamheid een containerbegrip. Groen biodiversiteit water en energietransitie is allemaal duurzaam. Ons advies is om als gemeente in de communicatie alle zaken onder een vlag te hangen. Zo profileren we onze ambities onder duurzaamheid en sluit het aan bij de beleefwereld van inwoners. Dus één communicatiestrategie voor deze onderwerpen en koppel deze zaken aan elkaar. ,

,

Pagina 13 van 26

,

Mobiliteit Huidige stand van zaken In 2025 is het mobiliteitsbeleid Gemeentelijk Verkeer- en vervoersplan 2023- 2030 (GVVP)

vastgesteld. Dit plan sluit aan op de lokale en regionale (mobiliteits)behoeften trends en ontwikkelingen en richting geeft aan beslissingen op het gebied van mobiliteit. ,

Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig?

Momenteel is er geen budget voor de uitvoering van het GVVP omdat dit in de voorjaarsnota 2025 als bezuiniging is opgenomen. Voor de uitvoering van de maatregelen wordt in 2026 een uitvoeringsprogramma opgesteld. Afwijkend van landelijke trend blijft de inwoner van West Maas en Waal afhankelijk van de auto. Het verbeteren van fietsverbindingen van en naar bushaltes is nodig om gebruik OV te stimuleren. Het opstellen mobiliteitsvisie voorziet in het benoemen van knelpunten en het bedenken van oplossingen. Er is een toename aan verkeer gerelateerde vragen en meldingen maar tegelijkertijd blijft de ambtelijke capaciteit achter. Keuzes maken in beleid kan leiden tot sneller afhandeling van meldingen en uitbreiding van de formatie biedt oplossing om het capaciteitstekort op te vangen. ,

Openbare gebouwen Huidige stand van zaken Het beheerplan gemeentelijke gebouwen West Maas en Waal – periode 2022-2025 inclusief het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) 2022-2025 is nog van kracht. In dit beheerplan is het te

verwachten onderhoud en de daarbij horende geraamde kosten voor onder andere de gemeentelijke gebouwen en monumenten beschreven. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Het beheerplan gemeentelijke gebouwen West Maas en Waal – periode 2026-2029 wordt in 2026

opgesteld. Voor diverse objecten zijn we bezig met verduurzamingsplannen. Gezien de complexe materie

wordt hiervoor specialistische kennis ingehuurd.

Pagina 14 van 26

Water en klimaat Huidige stand van zaken In 2020 heeft de Raad de Maatregelenagenda Klimaatadaptatie vastgesteld met 205 maatregelen die nodig zijn om in 2050 klimaatbestendig te zijn. De uitvoering van deze maatregelen gaat via het lokaal uitvoeringsprogramma klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029 dat in 2025 is vastgesteld. In 2029 wordt een nieuw programma aan de raad voorgelegd. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De kaderrichtlijn water legt mogelijk een belemmering op functies in bepaalde gebieden. Samen met het waterschap voeren wij een quickscan uit van de waterkwaliteit. Waarna maatregelen getroffen kunnen worden ter verbetering. De waterbergingsnorm vanuit het Waterschap gaat bij nieuwe ontwikkelingen en initiatieven

omhoog. Dit heeft onder meer invloed op het (bouw)programma en de inrichting van de openbare ruimte in en om het plangebied. Daarom is het zaak om vooraf duidelijke kaders mee te geven aan

initiatiefnemers.

Het Waterschap is in 2026 gestart met de verkenning voor de versterking van de Zuidelijke Waaldijk Oost tussen Dreumel en Weurt. Uit onderzoek is gebleken dat delen van deze dijk niet meer voldoen aan de wettelijke normen

De verkenning is een eerste stap richting versterking van de dijk. In de nabije toekomst krijgen inwoners van onze gemeente mogelijk te maken met hinder of overlast door de uitvoering van

de werkzaamheden. Vanuit de Groene Mantel werken we aan het verbeteren van het komgebied , door een meer biodivers , klimaatrobuust en beleefbaar landschap te creëren. Daarnaast streven we naar een gezonde en toekomstbestendige voedselvoorziening en robuuste verbindingen tussen

natuurgebieden. We werken aan een ambitiedocument voor onze weteringen en starten gesprekken om deze doelen (op vrijwillige basis) samen met agrariërs te realiseren. De vrijblijvendheid rondom klimaatadaptatie neemt verder af. In 2026 wordt de handreiking stresstest biodiversiteit verwacht. Het wordt aan gemeenten verplicht deze uit te voeren en de kwetsbaarheden in beeld te brengen. Hierop herijken we onze lokale stresstest.

Vertegenwoordiging van de gemeente West Maas en Waal in verschillende stuurgroepen. Het college van de gemeente West Maas en Waal is vertegenwoordigd in een aantal stuurgroepen waarin zaken die in en om de Maas en de Waal spelen worden besproken. Dit zijn onder andere het Deltaprogramma Maas , Deltaprogramma Rijn , Meanderende Maas en de VNR-bijeenkomsten. Het is belangrijk dat een vertegenwoordiger van het college deze stuurgroepen de komende jaren blijft volgen. Op deze manier heeft de gemeente West Maas en Waal direct inspraak op het beleid dat gevoerd wordt rond de rivieren.

Pagina 15 van 26

Riolering Huidige stand van zaken In het Beleidsplan Water en Riolering 2023–2027 is gekozen voor een systematische benadering van beheer , onderhoud en vervanging , gebaseerd op inspecties , storingsdata en risico’s voor milieu en

volksgezondheid. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Door veroudering van het rioolstelsel zien we een toenemende vervangingsdruk. Veel riool stamt vanuit dezelfde periode dus is binnenkort aan vervanging toe. Klimaatverandering stelt met meer extreme neerslag en langere droge perioden extra eisen aan het riool- en watersysteem. Dit vraagt meer capaciteit maar ook anders gebruik van afvalwater , zoals afkoppelen of een

gescheiden stelsel aanleggen. In het buitengebied ligt een uitdaging op gebied van persriolering. Door H₂S-aantasting , wordt de

technische levensduur vaak eerder wordt bereikt dan de economische. Een omschakeling naar assetmanagement en risico gestuurd rioolbeheer in plaats van reactief onderhoud moet risico’s beperken. Dit wordt opgenomen in het nieuwe water en rioleringsprogramma dat in 2027 wordt opgesteld.

Biodiversiteit Huidige stand van zaken In 2024 is het Biodiversiteitsplan vastgesteld. Daaruit zijn in 2025 diverse publieksacties gehouden zoals de tegelactie in het voorjaar en de bomenactie in het najaar. In totaal is daarmee ca. 560 m2 aan tuinen vergroend en zijn er 500 bomen geplant in particuliere tuinen. Voor de uitvoering van het biodiversiteitsplan (2024) zijn we afhankelijk van subsidies. Voor 2025 en 2026 zijn we uitgeloot voor

de provinciale subsidieregeling Biodiversiteit en Landschap. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? In het buitengebied liggen kansen voor de biodiversiteit om versnipperde gebieden met elkaar te

verbinden. Door samenwerking te zoeken met verschillende gebiedspartijenkunnen kunnen mooie resultaten ontstaan die voor agrariërs positief zijn. Zoals investeren in een vruchtbare bodem en gebruik te maken van beschikbare subsidieregelingen. In de kernen en op de oeverwallen stimuleren we bewoners om mee te doen om op hun terrein de groenblauwe dooradering te versterken. Dit doen we door aanleg van streekeigen landschapselementen en gericht advies over beheer. De vrijwilligersgroepen die actief zijn in het landschap worden actief ondersteund met een

gericht cursusaanbod. Afhankelijk van subsidieregeling.

Pagina 16 van 26

Openbaar groen en natuur Huidige stand van zaken Het landschapsontwikkelingsplan is een goed instrument om de landschappelijke kwaliteit rondom ontwikkelingen in het buitengebied te behouden en te versterken. De spelregels en concrete voorbeelden bieden een initiatiefnemer hulp bij de uitwerking van de landschappelijke inpassing. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? In de buitendienst zien we door vergrijzing en geen nieuwe aanwas vanuit sociale werkvoorziening dat we capaciteit tekortkomen. Daarnaast hebben we door uitbreiding van de kernen te maken met

areaaluitbreiding van het beheergebied. Uitbreiding van de huidige formatie biedt oplossing om het capaciteitstekort op te vangen. Ook is het interessant om samenwerking te zoeken op gebied van bepaalde activiteiten bij de buitendienst zoals de reiniging van wegen. Voor de activiteit verfraaien van de dorpsentrees zijn geen initiatieven ingediend. Het laatste initiatief dateert daarmee van 2021. Het voorstel is om meer te focussen op groene initiatieven binnen de dorpen zelf. De afgelopen jaren heeft dit al tot mooie resultaten geleid. De beverpopulatie neemt landelijk toe , dit geldt ook voor West Maas en Waal. Bevers vervullen een nuttige rol binnen het ecosysteem , maar we ondervinden ook de lasten. Ze ondermijnen infrastructuur , zoals dijken , en wegen en beschadigen bomen en gewassen. Dit leidt tot veiligheidsrisico’s en hoge kosten voor inspecties en herstelwerkzaamheden. Als de beverpopulatie blijft groeien , verwachten we dat deze problemen in de toekomst verder zullen toenemen. In 2025 is de landelijke beveraanpak vastgesteld. Samen met de provincie en andere beheerders waaronder het Waterschap streven we naar een uniforme aanpak. Voor de beschermde diersoort moet ruimte zijn , maar de risico’s moeten worden

beperkt.

Pagina 17 van 26

Wegen Huidige stand van zaken In 2025 is het volledige gemeentelijk wegenareaal geïnspecteerd. De uitkomsten bieden input voor het nieuwe Wegen beheers en onderhoudsprogramma 2026-2030. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Bij onderhoud wegen hebben we nog steeds te maken met hoge prijzen als gevolg van de energiecrisis van 2022. Verder zien we dat de kwaliteit van bouwstoffen en bestratingsmaterialen terugloopt terwijl de intensiteit en het gewicht van het verkeer toeneemt. Dit zorgt voor een snellere

afschrijving van wegen. De ontwikkelingen worden meegenomen in het wegen beheers en onderhoudsprogramma dat in 2026 wordt opgesteld Bij integrale herinrichting van de openbare ruimte is participatie steeds belangrijker om te komen tot een geslaagd

resultaat. Door vooraf heldere kaders te stellen over het participatieproces voorkomen we dat in de praktijk de uitvoering of planning negatief wordt beïnvloed.

Het beheer en gebruik van de openbare ruimte is continu in beweging. Technieken , inzichten en de

maatschappij veranderen. Jaarlijks wordt een jaarprogramma openbare ruimte opgesteld (JOR) om de integraliteit tussen de diverse disciplines van team beheer openbare ruimte te verbeteren en daarmee de werkzaamheden en projecten op elkaar af te stemmen. Daarnaast is het een instrument om prioriteit te bepalen , gestelde doelen te bereiken en grip te houden op de uitgaven in relatie tot de beschikbare middelen.

Basisregistratie en Geo-informatie Huidige stand van zaken Actuele gegevens met betrekking tot basisregistratie en Geo-informatie zijn essentieel voor maatschappelijke opgaven en de ruimtelijke leefomgeving. Het draagt bij aan kwalitatieve en snellere beeld- en besluitvormingen. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Samenwerking op vakgebied Basisregistraties en Geo-informatie biedt voordelen en efficiëntie. Dit omdat alle gemeenten dezelfde wettelijke taken uitvoeren. Door samenwerking beperken we de kwetsbaarheid. Samenwerking biedt kansen wat betreft het uitwisselen van informatie , ervaringen en inzichten. Het is van belang om op deze manier grip te houden op data zoals BRP , BAG , BGT en BRO.

Pagina 18 van 26

Programma 4: burger

,

bestuur

en

veiligheid

Inwonerparticipatie Huidige stand van zaken Het vastgestelde beleid voor inwonerparticipatie staat niet op zichzelf. Er zijn organisatorische factoren die bepalen hoe succesvol de uitvoering kan zijn. Denk aan ontwikkelingen in projectmatig en integraal werken , de manier waarop we samenwerken , de inzet van (strategische) communicatie en duidelijke afspraken over het gebruik van startnotities. Dit zijn allemaal belangrijke thema’s waar inwonerparticipatie goed op kan aansluiten. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Wij verwachten dat inwonerparticipatie beter tot zijn recht komt wanneer de hele organisatie zich

verder ontwikkelt. Dat geldt vooral voor communicatie. Door communicatie sterker en meer strategisch in te zetten , kan inwonerparticipatie hier goed op aansluiten. Het verbinden , bereiken , enthousiasmeren en activeren van inwoners zijn hierbij sleutelwoorden. Een groot deel van inwonerparticipatie is communicatie.

Werk aan de doorontwikkeling van het gehele samenspel. En heb aandacht voor een visie en strategisch plan rondom onze gemeente. Zorg voor een communicatieve doorvertaling waarmee inwoners zich met deze visie kunnen identificeren. Breng mensen in beeld. Laat de visie ‘stromen’ en maak het herkenbaar. Dit gaat vele haakjes bieden voor allerlei thema’s waar de gemeente mee bezig is , en zorgt daarmee voor 1 boodschap. Zo halen we de ‘hap snap’ eruit. Sta samen als één , heb één boodschap , één verhaal , en maak het levendig. Werk via die manier aan herkenning , betrokkenheid , enthousiasme en levendigheid in onze gemeente.

Pagina 19 van 26

Versterken lokale weerbaarheid en veerkracht Huidige stand van zaken Gemeenten spelen een sleutelrol in het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Een crisis , of het nu gaat om stroomuitval , een overstroming of een hybride dreiging , heeft namelijk in de eerste plaats lokaal impact. Geopolitieke spanningen , hybride dreigingen , klimaatverandering en de kwetsbaarheid van vitale voorzieningen vragen om versterking van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Binnen de Veiligheidsregio Gelderland Zuid (VRGZ) nemen we deel aan het programma ‘Weerbaarheid en Veerkracht’. De VRGZ bouwt samen met de 14 inliggende gemeenten aan een weerbare en veerkrachtige samenleving in onze regio. Het programma loopt van 2025-2027 en het vraagt om een brede maatschappelijke betrokkenheid (en actie) van inwoners , gemeenten , de veiligheidsregio , bedrijven , maatschappelijke organisaties en crisispartners. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Het Kabinet heeft de gemeenten opgeroepen de weerbaarheid te versterken. Vanuit haar unieke positie als ‘nabije overheid’ richting inwoners , bedrijven en instellingen kent de gemeente als geen ander relevante partners en netwerken. We volgen hierbij de handreiking ‘weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau’ van de VNG. De ontwikkeling van noodsteunpunten en burgerhulpverlening heeft hierbij hoge prioriteit.

West Maas en Waal neemt deel aan de pilot noodsteunpunten van de VRGZ. Eén van onze

dorpshuizen fungeert hiervoor als locatie.

Veiligheid Huidige stand van zaken Veiligheid is één van de belangrijkste aandachtsgebieden van de overheid. De gemeente speelt hierin een cruciale rol. We voeren beoordelingen uit in het kader van de wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur (BIBOB) om te voorkomen dat we als overheid onbewust en ongewild criminelen vrij spel geven door vergunningen te verlenen of subsidies te verstrekken. We zetten in op het vergroten van de weerbaarheid van inwoners en bedrijven , ook als het gaat om digitale veiligheid. We zetten bovendien in op het dichter bij elkaar brengen van zorg en veiligheid. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Volgens landelijke cijfers neemt de overlast door personen met onbegrepen gedrag toe. We willen overlast en criminaliteit voorkomen door: Kwetsbare personen naar passende zorg te leiden. Daarbij werken we nauw samen met

betrokken professionals. Onderzoeken of we overlast kunnen voorkomen door de inzet van een jeugd-boa , in nauwe samenwerking met o. a. de jongerenwerk en maatschappelijke werk. Verbinding in de samenleving nastreven om polarisatie en radicalisering zoveel mogelijk te voorkomen (zie ook inclusieagenda in programma 2 , een leefbare samenleving).

Pagina 20 van 26

Programma 5: bedrijfsvoering Financiën Huidige stand van zaken De meest recente P&C-documenten zijn de Programmabegroting 2026 – 2029 en de Najaarsnota 2025. De Jaarrekening 2025 en de Voorjaarsnota 2026 worden volgens planning eind mei

toegezonden aan de gemeenteraad. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? Het zogenaamde Ravijnjaar is van 2026 naar 2028 verschoven. In de loop van 2025 werd bekend dat het rijk extra middelen beschikbaar stelt om de terugval in het Gemeentefonds te dempen. Met deze middelen konden o. a. kostenstijgingen in de jeugdzorg opgevangen worden en is het tekort voor met name 2026 en 2027 verminderd. De oplossing die het rijk biedt , is grotendeels incidenteel. Voor de gemeente West Maas en Waal ontstaat vanaf 2028 , ondanks de voorgenomen bezuinigingen , een aanzienlijk tekort. Wij

blijven de landelijke financiële ontwikkelingen nauwlettend volgen en informeren de raad hierover via de reguliere P&C-cyclus. Inzet surplus algemene reserve (verlaging weerstandsratio) De weerstandsratio in onze gemeente is al geruime tijd boven de 20. , Het surplus van de algemene reserve kan daarom ingezet worden , zonder dat de gemeente een te lage weerstandsratio krijgt. Inzet van het surplus kan op diverse manieren. Inzet ter dekking van kapitaallasten is het meest gunstig. Hiermee ontstaat financiële stabiliteit op de lange termijn , omdat de jaarlijkse onttrekking uit een reserve kapitaallasten beschouwd wordt als structureel dekkingsmiddel. Inzet van de algemene reserve ter dekking van kapitaallasten van een investering die al in de begroting is opgenomen , biedt een structureel financieel voordeel ten opzichte van die begroting. Deze inzet biedt de raad structureel meer financiële ruimte in de toekomst en de mogelijkheid integraal te besluiten over de inzet van die ruimte. Hiermee kunnen bijvoorbeeld extra structurele uitgaven gedaan worden. In de meerjareninvesteringsplanning (MIP) van de gemeente zoals opgenomen in begroting 2026 is te zien dat de komende jaren ruim € 30 miljoen aan investeringen gepland is. De totale financieringsbehoefte van de gemeente groeit van ca. € 65 miljoen in 2025 naar ca. € 96 miljoen in 2029. De lening portefeuille groeit deels mee.

Bovendien stijgt de rente. Als de financiering afgestemd zou worden op de geplande behoefte , is in 2026 ca. € 900. 000 meer dekking nodig voor rente- en afschrijvingslasten , dit loopt op naar € 2. 600. 000 in 2029. Hiervoor is geen dekking opgenomen in de huidige begroting. De planning voor de komende jaren wordt echter gezien als niet realistisch. Voor de toekomst is een haalbare planning nodig in tijd , capaciteit en middelen. Herziening van het Integraal huisvestingsplan (IHP) De najaarsnota is een hulpmiddel voor de raad om te volgen wat de stand van zaken is van de afgesproken activiteiten en werkzaamheden. Er wordt vooral kwantitatief (met behulp van vlaggetjes en cijfers) gerapporteerd. Dit maakt van de Najaarsnota een omvangrijk document , dat nog in december van elk jaar in de raad behandeld moet worden. Een voorstel om de najaarsnota in te korten wordt voorbereid en aan de komende raad voorgelegd. De focus kan gelegd worden op de belangrijkste twee of drie onderwerpen per programma. Door hier alleen kwalitatief over te rapporteren , ontstaat een korter en leesbaarder document. Dit kan doorgevoerd worden in alle planning- en control documenten.

Pagina 21 van 26

Op dit moment actualiseren wij het onderhoudsplan voor gebouwen op basis van de bestaande beleidsuitgangspunten , aangevuld met de meest recente inspecties. We weten dat deze niet meer aansluiten op de werkelijkheid en er is daarom een nieuwe analyse gemaakt. De gemeente moet echter nog beleidskeuzes maken over de wijze waarop deze analyse wordt toegepast. Deze keuzes moeten naar verwachting medio 2026 gemaakt worden.

HR Huidige stand van zaken Met het Programmaplan Organisatieontwikkeling voor de jaren 2023-2026 verbeteren we de efficiency en effectiviteit van onze organisatie verder. Zodat we onze inwoners nog beter van dienst kunnen zijn. In het programmaplan hebben we vastgelegd wat we doen om de organisatie , die we voor ogen hebben , te blijven of te worden. Wat komt er op ons af en wat hebben we hiervoor nodig? De wereld staat niet stil. Technologie ontwikkelt , wensen van de omgeving en bewoners veranderen en er komen