2025-165.1 Bijlage Jaarverslag Sociom 2024 West Maas en Waal

Ketenaanpak Welzijn op Recept

dat er per jaar zo’n 60 ziekenhuisopnames zijn.

Om de ketenaanpak Welzijn op Recept te starten zijn er interne verkenningen gedaan met de collega’s binnen Sociom die deze aanpak al elders uitvoeren.

27

Regionaal is er tweemaal een bijeenkomst geweest van de werkgroep

heeft een praktijk voor fysiotherapie interesse getoond om in 2025 een

Ketenaanpak Welzijn op Recept Rivierenland in 2024.

groep voor Gecombineerde leefstijlinterventie met beweging nader uit te

Met de huisartsen heeft een kennismaking plaatsgevonden in overleg met de gemeente. Helaas hebben de huisartsen vooralsnog niet de keuze

werken. Huisartsen zijn doorverwijzers voor deze interventie, we zien bij hen dat zij dit vooral doen op verzoek van de inwoners zelf.

gemaakt om hier nu al in te willen samenwerken. Om die reden is de samenwerking gezocht met andere 1e-lijns zorgverleners om op die manier alsnog in 2025 Welzijn op Recept uit te kunnen rollen.

Kracht, effect en meerwaarde van de ketenaanpak GLI De inzet op de Gecombineerde Leefstijlinterventie heeft geleid tot een sterk netwerk en regionale afstemming rondom gezond gewicht. Hoewel

Kracht, effect en meerwaarde van Welzijn op Recept

lokale uitvoering nog ontbreekt, wordt actief gewerkt aan het aantrekken

De voorbereiding op Welzijn op Recept heeft geleid tot regionale

van een aanbieder en het opzetten van een groep in 2025. Voor de

afstemming en lokale samenwerking met eerstelijnszorg. Hoewel huisartsen terughoudend zijn, wordt via alternatieve routes toegewerkt naar een gefaseerde invoering in 2025. Voor de gemeente biedt dit

gemeente betekent dit een gerichte investering in preventie, met potentieel grote gezondheidswinst voor inwoners en minder druk op de zorg op de lange termijn.

perspectief op een laagdrempelige, preventieve aanpak die bijdraagt aan het welzijn van inwoners.

Vooruitblik ketenaanpakken

Ketenaanpak Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI)

Combinatiefunctionaris Met de Max Vitaal brochure is een mooie basis gelegd voor het beweegaanbod 55+. In 2025 willen we dit project en de mogelijkheden regelmatig onder de aandacht houden, op bijeenkomsten, in

Ook rondom de Ketenaanpak Gecombineerde Leefstijlinterventie is een netwerk met relevante organisaties opgebouwd, zoals GGD, diëtisten, leefstijlcoaches en omliggende gemeenten. Deels viel deze activiteit samen met de voorgaande items.

nieuwsbrieven, in de Maas en Waler, etc. De vernieuwde doelstellingen onder het sport- en preventiecafé gaan in 2025 bijdragen aan het nog beter aan laten sluiten van het sport- en

In de regio is tweemaal een bijeenkomst van de werkgroep Ketenaanpak Gezond Gewicht Rivierenland bijgewoond. Helaas is in de eigen gemeente

beweegaanbod op de wensen en behoeften van 55-plussers, ook in de

op dit moment geen interesse bij de aanbieders om een lokale GLI-groep

openbare ruimte. En natuurlijk komt er een mooie nieuwe editie van het sport en preventiecafé (najaar 2025).

te starten. We willen er daarom op inzetten om in 2025 een aanbieder van buiten de gemeente halen om een groep in WMW te starten (COOL). Wel

De kansen binnen het laagdrempelige beweegaanbod worden nog verder

28

uitgewerkt, denk aan meer wandelgroepen of – afstanden, maar ook aan het stimuleren van fietsen (bijvoorbeeld met behulp van ‘Doortrappen’.) Daarnaast blijven we sportaanbieders bezoeken door het jaar heen om alle relaties te onderhouden. Valpreventie In 2025 gaan we door met het creëren van bewustwording rondom het thema vallen, bij voorkeur bij bestaande groepen/activiteiten en netwerkpartners. Daarnaast worden er gesprekken gevoerd om in 2025 te komen tot opsporingsacties valrisico onder inwoners en het uitvoeren van de eerste valtrainingen door fysiotherapeuten. Daarmee worden een aantal stappen van de keten ingericht en gaan we er vanuit dat gelijktijdig enkele (landelijke) knelpunten worden opgelost.

Welzijn op Recept Doordat er op dit moment geen collectieve samenwerking met de huisartsen is op te starten, zoeken we de samenwerking op met andere 1e-lijns zorgverleners om op die manier alsnog in 2025 een vorm van Welzijn op Recept uit te kunnen rollen. GLI We gaan in 2025 een aanbieder van buiten de gemeente halen om een groep in WMW te starten (COOL). Daarnaast heeft een praktijk voor fysiotherapie interesse getoond om in 2025 een groep voor Gecombineerde leefstijlinterventie met beweging nader uit te werken. Daarmee is een belangrijk deel van de keten ingericht.

29

De Kennissynthese Sociaal Werk (Movisie, 2023) onderstreept de rol van

Bijlage 1: De impact van opbouwwerk in kleine gemeenten: Versterking van gemeenschap en gemeentelijk functioneren

opbouwwerk in het doorbreken van sociale uitsluiting. Door maatwerk en betrokkenheid op meerdere levensdomeinen weten opbouwwerkers mensen met psychische kwetsbaarheid of een licht verstandelijke beperking te activeren en te betrekken bij de samenleving. Deelnemers ontwikkelen zelfvertrouwen, wat de basis vormt voor zelfredzaamheid en participatie. 2. Preventieve waarde van opbouwwerk Opbouwwerk heeft een duidelijke preventieve functie. De vroegtijdige signalering van problemen – zoals schulden, sociaal isolement of

Inleiding

schooluitval – stelt gemeenten in staat om eerder en effectiever in te grijpen. Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie (2020) vervullen sociaal werkers een spilfunctie in integrale aanpakken die problematische

Opbouwwerk vormt een essentieel onderdeel van het sociaal werk. Het richt zich op het versterken van gemeenschappen door het bevorderen van participatie, sociale cohesie en zelfredzaamheid. In kleine gemeenten – waar voorzieningen vaak beperkt zijn, maar sociale structuren hechter –

schulden en langdurige werkloosheid voorkomen. Rözer et al. (2022) maken onderscheid tussen universele, selectieve en

neemt opbouwwerk een bijzondere plaats in. Deze paper verkent de

geïndiceerde preventie. Opbouwwerk bedient zich van al deze vormen,

effecten van opbouwwerk op zowel de gemeenschap als het gemeentelijk functioneren, met aandacht voor actuele cijfers, wetenschappelijke

bijvoorbeeld via algemene buurtinitiatieven (universeel), specifieke aandacht voor risicogroepen (selectief), en ondersteuning van individuen met beginnende problematiek. Deze preventieve werkwijze leidt tot een

inzichten en praktijkvoorbeelden uit landelijke contexten zoals de gemeente West Maas en Waal.

lagere druk op zwaardere zorgvoorzieningen. Van der Berg et al. (2016) toonden aan dat dankzij opbouwwerk in

1. Opbouwwerk als motor van gemeenschapskracht

sommige gevallen de behoefte aan formele zorg met 25% daalde.

Opbouwwerkers zijn aanwezig in de directe leefomgeving van bewoners. Deze fysieke en sociale nabijheid stelt hen in staat om verbindingen te

Tegelijkertijd nam de participatie van burgers merkbaar toe. De conclusie is duidelijk: investeren in opbouwwerk leidt tot maatschappelijke winst en

leggen tussen individuen, groepen en voorzieningen. In dorpen waar

voorkomt dure zorgtrajecten op de lange termijn.

traditionele ontmoetingsplaatsen verdwijnen, zijn deze verbindingen van groot belang voor het in stand houden van sociale netwerken en het

3. Effecten op gemeentelijk beleid en vertrouwen

voorkomen van sociale isolatie (Movisie, 2021).

30

Opbouwwerkers beschikken over waardevolle kennis van de lokale

Arbeidsinspectie (2020) – worden problemen niet alleen sneller

leefwereld. Zij vertalen signalen uit de gemeenschap naar bruikbare input

gesignaleerd, maar ook in samenhang opgelost.

voor beleid. Deze brugfunctie tussen burger en bestuur versterkt niet alleen de effectiviteit van gemeentelijke interventies, maar ook het

Conclusie

vertrouwen van inwoners in de overheid. Zeker in kleine gemeenten, waar de afstand tussen burger en bestuur relatief klein is, maakt deze verbinding een verschil.

Opbouwwerk is onmisbaar in het sociaal domein, zeker in kleine gemeenten. Het draagt bij aan sterke sociale netwerken, verhoogde participatie, meer zelfredzaamheid en vroegtijdige probleemsignalering.

Het project Dorp van de Maand in West Maas en Waal is hiervan een

Door de nabijheid en betrokkenheid van opbouwwerkers ontstaat beleid

voorbeeld. Hierin leveren bewoners via opbouwwerkers input aan

dat werkelijk aansluit bij bewoners, en groeit het wederzijds vertrouwen

beleidsmakers, bijvoorbeeld over mantelzorg en dementie. Zo ontstaat

tussen burger en bestuur.

beleid dat aansluit bij de belevingswereld van inwoners. Ook de inzet van drie lokale stagiaires, die met behulp van de ABCD-aanpak (Asset-Based Community Development) bewoners activeren, laat zien hoe bottom-up

De maatschappelijke én economische baten zijn evident. Praktijkvoorbeelden uit West Maas en Waal laten zien hoe effectieve inzet van opbouwwerk resulteert in meer betrokkenheid, actieve

benaderingen bijdragen aan eigenaarschap en betrokkenheid.

gemeenschappen en beter functionerende gemeentelijke structuren.

De Presentietheorie van Andries Baart ondersteunt dit. Opbouwwerkers

Investeren in opbouwwerk is daarmee niet alleen sociaal wenselijk, maar

die blijven en delen in het leven van inwoners, wekken vertrouwen en

ook financieel en beleidsmatig verstandig.

nodigen uit tot samenwerking. Dit is essentieel in kleine dorpen, waar formele hulp vaak als afstandelijk wordt ervaren.

Bronnen • Movisie (2016). Wat werkt bij sociaal en gezond. •

4. Economische baten van opbouwwerk Naast sociale impact levert opbouwwerk ook economische winst op.

Movisie (2023). Kennissynthese Sociaal Werk: Bevorderen van sociale inclusie.

•

Volgens SEOR (2021) heeft sociaal werk een gemiddeld maatschappelijk rendement van 1,6 – elke geïnvesteerde euro levert €1,60 aan baten op.

Nederlandse Arbeidsinspectie (2020). Programmarapportage Participatie en Financiële Zelfredzaamheid.

Berden & Kok (2011) komen zelfs uit op een rendement tussen de €1,70

•

SEOR (2021). Meta-analyse business cases sociaal werk.

en €2,30. Deze baten ontstaan uit lagere zorgkosten, minder uitkeringen, verhoogde arbeidsparticipatie en versterkte sociale cohesie.

•

Rözer, J.J., de Lange, M., & Veldboer, A.P.M. (2022). Preventie in het sociaal domein.

De gemeente profiteert bovendien van efficiënter middelengebruik. Door domeinoverstijgend te werken – zoals aanbevolen door de

•

Van der Berg, B., et al. (2016). De preventieve werking van sociaal werk.

31

•

Berden, C., & Kok, L. (2011). Kosten en baten van welzijn en maatschappelijke dienstverlening.

•

Baart, A. (2013). De Presentietheorie – Een theorie van zorg en aandacht.

•

ABF Research (2023). De preventieve waarde van sociaal werk.

•

RIVM (2022). De relatie tussen mentale gezondheid en zorgkosten.

32

Een specifiek onderzoek naar ambulant jongerenwerk door Youth Spot

Bijlage 2: De impact van jongerenwerk in kleine gemeenten

(2014) wijst uit dat deze vorm van jongerenwerk in staat is jongeren te bereiken die uit beeld zijn geraakt van onderwijs of reguliere hulpverlening. Jongeren die begeleiding kregen via ambulant jongerenwerk gaven significant vaker aan sociale vaardigheden te hebben ontwikkeld (45% tegenover 28%) en een zinvolle vrijetijdsbesteding te hebben gevonden (42% tegenover 11%). Gemiddeld waardeerden

Jongerenwerk speelt een cruciale rol in het sociaal domein, met name in kleinere gemeenten waar de sociale infrastructuur vaak beperkt is.

jongeren het ambulant jongerenwerk met een 8,5. Dit duidt op een sterke

Verschillende onderzoeken tonen aan dat jongerenwerk niet alleen bijdraagt aan het welzijn en de ontwikkeling van jongeren, maar ook een

perceptie van effectiviteit vanuit de doelgroep zelf.

preventieve werking heeft en daarmee maatschappelijke kosten bespaart.

Situatie in kleine gemeenten: een casus uit Brabant Het onderzoek naar jongerenwerk in Brabantse gemeenten laat zien dat jongerenwerk in kleinere gemeenten onder druk staat. In gemeenten zoals

Preventieve kracht en maatschappelijke opbrengst Het rapport De preventieve kracht van jongerenwerk van Youth Spot (HvA) toont aan dat jongerenwerk bijdraagt aan het versterken van de eigen

Bladel is er slechts twee dagen per week één jongerenwerker beschikbaar

verantwoordelijkheid van jongeren, hun participatie, het vinden van hulp

sleutelrol in het voorkomen van ondermijnende criminaliteit, zoals

en het normaliseren van problemen. Casussen in het onderzoek illustreren

drugscriminaliteit, door vroegtijdige signalering en relatieopbouw met

hoe jongerenwerkers jongeren ondersteunen in hun persoonlijke ontwikkeling, het opbouwen van sociaal netwerk en het voorkomen van

risicogroepen. Ondanks deze cruciale rol blijft de personele capaciteit achter bij de groeiende vraag, vooral in kleinere gemeenten waar

escalatie van problematiek, zoals schooluitval of contact met jeugdzorg.

jongerenwerkers meerdere rollen moeten combineren binnen een

De maatschappelijke businesscase van Participe Advies sluit hierop aan en becijfert dat jongerenwerk potentieel tot 45 miljoen euro aan zorgkosten

beperkte tijd.

kan besparen in Nederland. Preventieve inzet maakt het mogelijk zorg te

Conclusie

voorkomen of af te schalen, wat met name relevant is in gemeenten waar

Jongerenwerk levert aantoonbare positieve effecten op voor jongeren,

dure jeugdzorgtrajecten moeilijk te dragen zijn.

zowel in termen van persoonlijke ontwikkeling als maatschappelijke participatie. In kleinere gemeenten waar voorzieningen vaak beperkter

Effecten van ambulant jongerenwerk

zijn, is de preventieve werking van jongerenwerk extra waardevol. Tegelijkertijd blijkt uit diverse onderzoeken dat er nog veel te winnen valt

voor 2.500 jongeren. Tegelijkertijd vervullen jongerenwerkers een

33

in termen van structurele borging en personele inzet, zeker gezien het rendement dat jongerenwerk oplevert voor zowel jongeren als de samenleving als geheel. Bronnen • Youth Spot (HvA). (2020). De preventieve kracht van jongerenwerk. •

Participe Advies. (2023). De maatschappelijke businesscase jongerenwerk voor gemeenten.

•

Youth Spot (HvA). (2014). Ambulant jongerenwerk bereikt uitgevallen jongeren.

•

Sociaal Werk Nederland. (2020). Brabantse jongerenwerkers onder druk ondanks sleutelrol tegen drugscriminaliteit.

34