2024-234.2 Bijlage 1a Onderzoeksrapportage Ethos-telling van dak- en thuisloosheid in regio Gelderland-Zuid.
Tekst van het document
In deze tweede ronde van de ETHOS-telling hebben de deelnemende organisaties extra ingezet op het in kaart brengen van deze groepen. Hierdoor zijn deze groepen bij deze ronde iets beter in beeld gekomen. Op basis van de gesprekken met professionals in regio Gelderland-Zuid kunnen we echter concluderen dat de genoemde groepen ook deze ronde niet volledig in beeld zijn gebracht. Dit komt voornamelijk doordat zij niet in contact staan met de organisaties die deelnemen aan de telling. Redenen hiervoor kunnen zijn dat zij niet goed weten waar zij terecht kunnen, of dat zij contact met instanties bewust uit de weg gaan. In het geval van arbeidsmigranten in een leefsituatie van dak- of thuisloosheid zien we ook dat mensen bewust onder de radar worden gehouden door arbeidsbureaus.
Regio Gelderland-zuid
Toenemend bewustzijn van eigen rol in aanpak dakloosheid Tijdens de informatiesessies is veel gesproken over stereotype beelden van dak- en thuisloosheid. Ook kwam gedurende het onderzoeksproces regelmatig aan de orde dat zichtbare dakloosheid slechts het topje van de ijsberg is en dat een groot deel van de dak- en thuisloze mensen vaak buiten beeld blijft. Veel deelnemers gaven aan dat zij door deelname aan de informatiesessies en door hun bijdrage aan het onderzoek anders zijn gaan kijken naar dak- en thuisloosheid. Het bewustzijn dat dak- en thuisloosheid heel divers is nam door het onderzoek toe. Veel medewerkers van de betrokken organisaties waren zich voorheen niet bewust van het feit dat zij met dak- en thuisloze personen in contact staan. Door de telling groeide het besef dat de problematiek van dak- en thuisloosheid veel breder is dan vaak wordt gedacht en dat een veelheid aan partijen noodzakelijk is in het signaleren en aanpakken van dak- en thuisloosheid in de regio. Dit is belangrijk, omdat al deze partijen een rol kunnen spelen bij het oplossen van dak- en thuisloosheid.
62
63
6
blik op de toekomst
6.1 Van tellen naar oplossen Voor effectief beleid is inzicht in het werkelijke aantal dak- en thuisloze mensen en hun profielkenmerken cruciaal. Met de resultaten van deze telling bieden we gemeenten in regio Gelderland-Zuid dit inzicht. De regio kan de resultaten van de telling benutten bij het ontwikkelen van een aanpak gericht op het uitbannen van dakloosheid in 2030, de ambitie van het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030). De telling brengt bijvoorbeeld groepen in beeld die voorheen voor beleidsmakers onzichtbaar waren, geeft handvatten voor beleid en laat zien waar versterking van een preventieve aanpak nodig is. Dit doen gemeenten in samenspraak met belangrijke regionale partijen die ook betrokken waren bij de telling. Samenwerking tussen regionale partijen versterkt Door het gezamenlijk uitvoeren van deze telling is de samenwerking tussen de betrokken partijen versterkt. Dit is een belangrijk resultaat van het onderzoeksproces. De diversiteit aan organisaties die deelnamen aan de telling laat zien dat het oplossen en voorkomen van dakloosheid vraagt om de inzet en samenwerking van een groot aantal partijen. De gemeenten uit de regio zijn nu aan zet om de regionale aanpak van dakloosheid samen met alle betrokken organisaties vorm te geven.
Zij kunnen daarbij voortborduren op de samenwerking die door de organisatie en uitvoering van de telling is ontstaan. In regio Meijerij en Bommelerwaard heeft een aantal gemeenten op basis van de resultaten van de telling in de eerste ronde al veel concrete stappen gezet om dak- en thuisloosheid aan te pakken (Wewerinke et al., 2023b). Herhaling van de telling De uitgevoerde telling is een belangrijke nulmeting. Effecten van nieuw beleid gebaseerd op deze telling zullen naar verwachting zichtbaar beginnen te worden na een periode van drie tot vier jaar. Een nieuwe telling kan dan een belangrijk middel zijn om na te gaan in hoeverre de getroffen maatregelen effectief zijn. Bijdrage aan Europese ETHOS-telling van dak- en thuisloosheid De resultaten van de telling in gemeente Nijmegen vormen een belangrijke bijdrage aan het in kaart brengen van dak- en thuisloosheid op Europees niveau. In opdracht van de Europese commissie werkt gemeente Nijmegen met 14 andere Europese steden mee aan de ontwikkeling van een geharmoniseerde methode voor de verzameling van data over de aard en omvang dak- en thuisloosheid in Europa. De resultaten van dit internationale project worden in januari 2025 verwacht.
6.2 Derde telronde (2025)
Regio Gelderland-zuid
Het is de ambitie van Hogeschool Utrecht en Kansfonds om in heel Nederland heldere, betrouwbare en vergelijkbare cijfers van dak- en thuisloosheid te verkrijgen. Het Nationaal Actieplan Dakloosheid zet in op het in kaart brengen van alle dak- en thuisloze mensen aan de hand van de ETHOS-Light definitie. Het afgelopen jaar zijn er vanuit de nationale politiek een aantal initiatieven genomen om de ETHOSLight definitie leidend te maken in beleid en wettelijk vast te leggen als de geldende definitie van dak- en thuisloosheid (Beckerman & Westerveld, 2014). Daarnaast werd het zicht krijgen op de groep dak- en thuisloze mensen op regionaal niveau onderdeel van het ‘Dashboard Aanpak Dakloosheid’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, waarmee de uitvoering van het Nationaal Actieplan Dakloosheid in iedere Maatschappelijke Opvangregio gemonitord wordt. De komende jaren werken wij in samenwerking met het Rijk en gemeenten verder aan een landelijke opschaling van de ETHOS-tellingen. Op weg naar deze landelijke opschaling breiden we het aantal regio’s dat deelneemt aan de ETHOS-tellingen opnieuw uit: in 2025 nemen maar liefst 9 regio’s met in totaal 57 gemeentes deel aan de ETHOS-tellingen. Deze regio’s zijn: Amsterdam-Amstelland, Den Haag, Den Helder, Eindhoven, IJssel-Vecht, MaastrichtHeuvelland, Maassluis-Vlaardingen-Schiedam, Valleiregio en Zaanstreek. De resultaten van de derde
66
67
blik op de toekomst
6 Blik op de toekomst
6
telronde verwachten we in oktober 2025. Voor de vierde telronde (2026) hebben 11 nieuwe regio’s zich aangemeld. We zien bij alle regio’s die willen deelnemen een sterke ambitie om dakloosheid goed in beeld te brengen en om de inzichten die voortkomen uit de ETHOS-telling te gebruiken voor het versterken van de regionale aanpak. Regio’s die interesse hebben in het organiseren van een ETHOS-telling kunnen hiervoor contact opnemen met Kansfonds.
Referenties
Bijlagen
Al Shamma, S., Van Straatten, B., Boersma, S., Rodenburg, S., Van der Laan, J., Van de Mheen, D. & Wolf, J. (2015). Dakloze mensen in de vier grote steden: veranderingen in 2,5 jaar. Eindrapportage Coda-G4. Rotterdam: Instituut voor Verslavingsonderzoek.
Bijlage 1: ETHOS-classificatie
Baptista, I., & Marlier, E. (2019). Fighting homelessness and housing exclusion in Europe: A study of national policies. European Social Policy Network (ESPN). European Commission. Beckerman, S., & Westerveld, L. (2014). Initiatiefnota Dakloosheid: ‘Er moet wat gebeuren, dit is mensonwaardig. Verkregen via: https://www.sp.nl/sites/default/files/initiatiefnota_dakloosheid.pdf
ETHOS
Edgar, B. (2012). The ETHOS definition and classification of homelessness and housing exclusion. European Journal of Homelessness, 6, 219-226.
What is ETHOS?
FEANTSA. (2005). ETHOS: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. Verkregen via: https://www.feantsa.org/ download/ethos2484215748748239888.pdf FEANTSA. (2018). ETHOS Light: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. Measurement of Homelessness at European Union Level. Verkregen via: www.feantsa.org/download/fea-002-18-update-ethos-light-0032417441788687419154.pdf. Hermans, K. (2021). Tellingen dak- en thuisloosheid. Globaal rapport. Verkregen via https://media.kbs-frb.be/nl/media/7768/ pub2021_3767_dakenthuisloosheid_globaal_nl_def.pdf.
ETHOS is the European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. It was developed by FEANTSA as a transnational framework definition for policy and practice purposes. It provides a shared language for transnational exchange. It does not attempt to harmonise national definitions of homelessness in Europe. ETHOS classifies living situations that constitute homelessness or housing exclusion. ETHOS identifies 4 main categories of living situation: Rooflessness, Houselessness, Insecure Housing and Inadequate Housing. These conceptual categories are divided into 13 operational categories that can be used for different policy purposes, such as mapping the problem of homelessness, as well as developing, monitoring and evaluating policies.
Ministerie van Binnenlandse Zaken, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2022). Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030). Verkregen via: https://open.overheid.nl/documenten/ ronl-bb529bd58adc8061e5c058d2fe9671197ba6244f/pdf
ROOFLESS
OPERATIONAL CATEGORY
MPHASIS (Mutual Progress on Homelessness through Advancing and Strengthening Information Systems) (2009). Final Technical Implementation Report. Verkregen via: https://app.dundee.ac.uk/geddesinstitute/projects/mphasis/ Raad Volksgezondheid en Samenleving (2020). Herstel begint met een huis: Dakloosheid voorkomen en verminderen. Den Haag, verkregen via: https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2020/04/21/herstel-begint-met-een-huis---dakloosheidvoorkomen-en-verminderen
Wewerinke, D., Schel, S., de Vries, J. & van Doorn, L. (2023b). De opbrengst van de ETHOS telling reikt verder dan inzicht in cijfers.
1.1
2
People in emergency accommodation
2.1 Night shelter
3
People in accommodation for the homeless
Public space or external space
People with no usual place of residence who make use of overnight shelter, low threshold shelter
3.1 Homeless hostel 3.2 Temporary accommodation
Where the period of stay is intended to be short term
HOUSELESS
People in Women’s Shelter
4.1 Women’s shelter accommodation
Women accommodated to experience of domestic violence and where the period of stay is intended to be short term
5
People in accommodation for immigrants
5.1 Temporary accommodation/reception centres
Immigrants in reception or short term accommodation due to their immigrant status
6
People due to be released from 6.1 Penal institutions institutions 6.2 Medical institutions (*)
8
People receiving longer-term support (due to homelessness) People living in insecure accommodation
9
People living under threat of eviction
10
People living under threat of violence
11
People living in temporary/ non-conventional structures
12
People living in unfit housing
No housing available prior to release Stay longer than needed due to lack of housing
6.3 Children’s institutions/homes
No housing identified (e.g. by 18th birthday)
7.1
Long stay accommodation with care for formerly homeless people (normally more than one year)
Residential care for older homeless people
Supported accommodation for formerly 7.2 homeless people 8.1 Temporarily with family/friends
Living in conventional housing but not the usual place of residence due to lack of housing
8.2 No legal (sub)tenancy
Occupation of dwelling with no legal tenancy illegal occupation of a dwelling
8.3 Illegal occupation of land
Occupation of land with no legal rights
9.1 Legal orders enforced (rented)
Where orders for eviction are operative
9.2 Re-possession orders (owned)
Where mortagee has legal order to re-possess
10.1 Police recorded incidents
Where police action is taken to ensure place of safety for victims of domestic violence
11.1 Mobile homes
Not intended as place of usual residence
11.2 Non-conventional building
Makeshift shelter, shack or shanty
11.3 Temporary structure
Semi-permanent structure hut or cabin
12.1 Occupied dwellings unfit for habitation
Defined as unfit for habitation by national legislation or building regulations
13
Regio Gelderland-zuid
GENERIC DEFINITION Living in the streets or public spaces, without a shelter that can be defined as living quarters
4
7
INADEQUATE
Sociaal Bestek. Verkregen via: De opbrengst van de ETHOS telling reikt verder dan inzicht in cijfers (sociaalbestekpremium.nl)
Conceptual Category
Wewerinke, D., Schel, S., De Vries, J. & Van Doorn, L. (2023a). Anders tellen geeft een beter beeld van dakloosheid. Sociale Vraagstukken. Verkregen via: https://www.socialevraagstukken.nl/anders-tellen-geeft-een-beter-beeld-van-dakloosheid/
People Living Rough
5.2 Migrant workers accommodation
INSECURE
Vermeir, E., & Samyn, S. (2021). Telling dak- en thuisloosheid: Lokaal Rapport – Gent. KU Leuven, verkregen via: https://www.kbs-frb. be/nl/Activities/Publications/2021/20210311NT1_
LIVING SITUATION
1
3.3 Transitional supported accommodation
Rijksoverheid (z.d.). Kan ik mijzelf laten inschrijven op een briefadres? Verkregen via: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ gemeenten/vraag-en-antwoord/kan-ik-een-briefadres-krijgen-als-ik-geen-vast-woonadres-heb Schel, S., Wewerinke, D., De Vries, J. & Van Doorn, L. (2023). Nieuwe telling van dak- en thuisloosheid. Sociaal Bestek. Verkregen via: Nieuwe telling van dak- en thuisloosheid (sociaalbestekpremium.nl)
EUROPEAN TYPOLOGY OF HOMELESSNESS AND HOUSING EXCLUSION
People living in extreme 13.1 Highest national norm of overcrowding Defined as exceeding national density standard for over-crowding floor-space or uesable rooms Note: Short stay is defined as normally less than one year; Long stay in defined as more than one year.
(*) Includes drug rehabilitation institutions, psychiatric hospitals etc.
68
69
Bijlage 2: ETHOS-Light
Bijlage 3: Deelnemende diensten en (sub)organisaties 1.
Bindkracht10
2.
Buurtteams Jeugd en Gezin Nijmegen
3.
Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers, Nijmegen
4.
CWZ Ziekenhuis
5.
Daginloop de Steeg
6.
Driestroom
7.
Droombankje
8.
ElkWelzijn
A Harmonised Definition of Homelessness for Statistical Purposes
9.
FuturoWerkt
Sometimes referred to as ETHOS ‘Light’, this is a version of the ETHOS typology developed in the context of a 2007 European Commission study: Measurement of Homelessness at European Union Level. It is a harmonised definition of homelessness for statistical purposes. It is a pragmatic tool for the development of homelessness data collection, rather than a conceptual and operational definition to be used for a range of policy and practice purposes.
10.
Gemeente Altena
11.
Gemeente Berg en Dal (Sociaal Team, Sociale Zaken, Burgerzaken, Inkomen en Participatie)
12.
Gemeente Beuningen (Afdeling Burgerzaken, Dienstverlening)
13.
Gemeente Buren (Afdeling Burgerzaken, Sociaal Domein, Sociaal Team)
14.
Gemeente Culemborg (Afdeling Handhaving en Veiligheid, Afdeling Jeugd en Wmo, Procesregie)
15.
Gemeente Druten (Afdeling Burgerzaken – via werkorganisatie Druten en Wijchen)
16.
Gemeente Heumen (Afdeling Sociale Leefbaarheid en afdeling Burgerzaken)
17.
Gemeente Mook en Middelaar (Afdeling Burgerzaken, Sociaal Team)
18.
Gemeente Nederbetuwe
19.
Gemeente Nijmegen (Team Bijzondere Doelgroepen, Afdeling Burgerzaken, Regieteams, Zorg en Inkomen, Inburgering, Afdeling Veiligheid, Bureau Volwassenen)
20.
Gemeente Tiel (Afdeling Burgerzaken, Escalatieteam Zorg & Veiligheid, Afdeling Schuldhulpverlening, Afdeling Mens en Samenleving)
ETHOS Light
EUROPEAN TYPOLOGY OF HOMELESSNESS AND HOUSING EXCLUSION
OPERATIONAL CATEGORY 1
1
Public spaces / external spaces
DEFINITION Living in the streets or public spaces without a shelter that can be defined as living quarters
2
People in emergency accommodation
2
Overnight shelters
People with no place of usual residence who move frequently between various types of accommodation
3
People living in accommodation for the homeless
3
Homeless hostels
Where the period of stay is time-limited and no long-term housing is provided
4
5
6
Regio Gelderland-zuid
People living rough
LIVING SITUATION
People living in institutions
People living in nonconventional dwellings due to lack of housing Homeless people living temporarily in conventional housing with family and friends (due to lack of housing)
4
Temporary accommodation
5
Transitional supported accommodation
6
Women’s shelters or refuge accommodation
7
Health care institutions
Stay longer than needed due to lack of housing
8
Penal institutions
No housing available prior to release
21.
Gemeente West Betuwe (Team Sociaal - Huisvesting Statushouders, Team Publiek, Team Handhaving)
Where the accommodation is used due to a lack of housing and is not the person’s usual place of residence
22.
Gemeente West Maas en Waal (Afdeling Burgerzaken)
23.
Gemeente Wijchen (Afdeling Burgerzaken, Sociaal Team – via werkorganisatie Druten en Wijchen)
24.
Gezondheidscentrum Lindenholt
25.
GGD Gelderland-Zuid
26.
GrandCare
27.
Het Tweede Huis Heumen
28.
Huisarts (praktijknaam onbekend)
29.
Huisartsenpraktijk ’t Weeshuis
30.
Huisartsenpraktijk de Schakel
31.
Huisartsenpraktijk Dukenburg
32.
Huisartsenpraktijk Kiers en Lokate
33.
Huisartsenpraktijk Waalfront
34.
Iriszorg
9
Mobile homes
10
Non-conventional buildings
11
Temporary structures
12
Conventional housing, but not the person’s usual place of residence
70
Where the accommodation is used due to a lack of housing and is not the person’s usual place of residence
71
Regio Gelderland-zuid
Bijlage 3: Deelnemende diensten en (sub)organisaties - vervolg
Bijlage 3: Deelnemende diensten en (sub)organisaties - vervolg
35.
Ixta Noa
78.
Vluchtelingenwerk Nijmegen
36.
Jong Bewind
79.
VraagWijzer
37.
Kamers met Aandacht
80.
Werkbedrijf Rijk van Nijmegen
38.
KleurrijkWonen Woningcorporatie
81.
Woonwaarts
39.
Maatman Zorggroep Rivierenland
82.
Yuverta
40.
MEE Gelderse Poort
83.
ZorgPlus GGZ
41.
Moederkindhuis 24/7
84.
Zorgen Veiligheidshuis Gelderland-Zuid
42.
Mozaïek Welzijn
43.
Natuurmomnumenten Rijk van Nijmegen
44.
Nijmeegse Jantien
45.
OBS Koningin Beatrix
46.
Onder de Bomen
47.
Oosterpoort Wooncorporatie
48.
Particulier
49.
Politie
50.
Pax Christi College
51.
Pluryn
52.
Portaal
53.
Pro Persona
54.
Prokino Zorg Nijmegen
55.
RIBW Nijmegen & Rivierenland
56.
R75/JOOP
57.
SNOV - Stichting Noodopvang Ongedocumenteerde Vluchtelingen
58.
Sociaal Team Buren
59.
Sociaal Team Culemborg
60.
Sociaal Team Wijchen
61.
Sonnewijser
62.
SSH& Nijmegen
63.
Stichting Time Out Huis Plus
64.
Staatsbosbeheer Beheereenheid Rivierengebied Oost
65.
Sterker Sociaal Werk
66.
Stichting Barka
67.
Stichting Dagloon Nijmegen
68.
Stichting Gast
69.
Stichting het Kruispunt Nijmegen
70.
Stichting Leergeld Nijmegen
71.
Stichting Straatmensen
72.
Stichting Wereldvrouwenhuis Mariam van Nijmegen
73.
Stichting Zorg en Kleur
74.
Synthese
75.
Talis
76.
Universitair Gezondheids Centrum Heyendael
77.
Vagebond 72
73