2023-275 1 Integraal PvA Brede SPUK gemeente West Maas en Waal Definitief 28-09-23 ondertekend

LOKALE AANPAK INTEGRAAL PREVENTIE- EN GEZONDHEIDSBELEID GEMEENTE WEST MAAS EN WAAL 2023 – 2026

Naam gemeente: Gemeente West Maas en Waal Naam verantwoordelijk wethouder: R.A.N. Reuvers Datum: 30 september 2023 Contactpersoon voor aanvullende informatie: Naam: R.E.C.F. (Rosèl) Stevens Email: rstevens@westmaasenwaal.nl Telefoonnummer: 06-13260779 Ondertekening Wethouder: R.A.N. Reuvers Datum van ondertekening: 27-09-2023 Handtekening:

1

Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................................. 3 2. Van huidige naar gewenste situatie ....................................................................................... 4 2.1 Waar staat de gemeente: gezondheidscijfers van onze inwoners .............................. 4 2.2 Gewenste situatie en huidig beleid .............................................................................. 5 2.3 Wat doen we al?........................................................................................................... 6 3. Kijk op integraal preventief gezondheidsbeleid ..................................................................... 9 4. Doelen en aanpak 2023 t/m 2026 ........................................................................................ 10 4.1 SPORT, BEWEGEN EN CULTUUR ................................................................................. 11 4.2 GEZONDHEID EN PREVENTIE ...................................................................................... 13 4.3 VERSTERKEN SOCIALE BASIS ...................................................................................... 17 5. Ketenaanpakken in de gemeente West Maas en Waal ....................................................... 21 6.

Begroting .............................................................................................................................. 22 7. Communicatie ...................................................................................................................... 23 8. Monitoring en evaluatie ....................................................................................................... 23 Bijlage – Samenvatting regiobeelden IZA Regio Rivierenland ................................................. 24

2 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

1. Inleiding Gemeente West Maas en Waal Gemeente West Maas en Waal is een gemeente in Gelderland in het meest westelijke deel van het land van Maas en Waal en telt ruim 20.000 inwoners. In 1984 is gemeente West Maas en Waal ontstaan vanuit de herindeling van de gemeenten Appeltern, Dreumel en Wamel. In totaal telt de gemeente 8 kernen, namelijk Altforst, Appeltern, Alphen, Maasbommel, Beneden-leeuwen, Boven-Leeuwen, Dreumel en Wamel. Het gemeentehuis is gevestigd in de dorpskern Beneden-Leeuwen. Het dagelijks bestuur van gemeente West Maas en Waal bestaat uit het college van burgemeester en wethouders en wordt ondersteund door de gemeentesecretaris. In de collegeperiode 2022-2026 vertegenwoordigen 3 wethouders de politieke partijen FD Partij Beneden-Leeuwen, CDA en FD Maasdorpen. Voor gemeente West Maas en Waal werken ongeveer 160 medewerkers verdeeld over 5 teams. Gezamenlijk werken wij dagelijks aan het mooier maken van de gemeente zodat er gelukkige en gezonde inwoners zijn in gemeente West Maas en Waal. Een landelijke verschuiving naar preventie en gezondheid De vraag naar zorg in Nederland groeit en zorgkosten stijgen. Voor de houdbaarheid en toegankelijkheid van zorg en ondersteuning, is een meer preventieve manier van denken en werken noodzakelijk.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) is een landelijk akkoord waarin de rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Sportakkoord II is een vervolg op het huidige Sportakkoord, waarin lokale samenwerking een centraal thema is. Aan het GALA en het Sportakkoord II is een brede SPUK verbonden, gericht op het ontwikkelen van een samenhangende lokale aanpak op het gebied van gezondheid, sport en bewegen én sociale basis. Het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk In vergelijking met mensen met een laag inkomen en laag opleidingsniveau, leven mensen met een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid. Gezondheidsverschillen ontstaan niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaaleconomische factoren zoals voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen participeren in de samenleving, het beschikken over een sociaal netwerk, een prettige fysieke leefomgeving en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren.

Een integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons gezondheidsbeleid Met een integraal plan van aanpak voor GALA en in het Sportakkoord II maken we concrete samenhangende afspraken over alle gemeentelijke beleidsterreinen heen, gericht op gezondheidsbevordering van inwoners binnen de gemeente. Voor het ontwikkelen van integraal beleid werken verschillende organisaties uit het sociaal en medisch domein, zowel op lokaal als regionaal niveau, samen aan preventie en gezondheid. Zo ontstaat er een veel meer integraal preventief beleid in onze gemeente. Door op onderdelen waar dat meerwaarde heeft over gemeentelijke grenzen heen te werken, ontstaat ook regionaal een meer integrale preventieve aanpak. We monitoren en evalueren de afspraken in dit plan, zodat ieder jaar inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo nodig kan worden bijgestuurd. Het integraal plan van aanpak raakt aan lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen Naast het dit lokaal integraal plan van aanpak dat in het kader van de Brede SPUK wordt ontwikkeld stelt de gemeente een Beleidskader Sociaal Domein op, waarin de visie op gezondheidsbeleid wordt uitgeschreven. Dit beleidskader vormt een langetermijnvisie en koers voor het sociaal domein en is geschreven vanuit een integrale blik.

We gaan voor een gezonde samenleving (0-100 jaar), kansengelijkheid, zetten in op onder meer in op terugdringen van gezondheidsverschillen, positieve gezondheid, preventie, sociale basisversterking, integraliteit, ‘evidence-based’, inwonerparticipatie, ketensamenwerking en regionale samenwerking. Met als visie dat het goed gaat met alle inwoners in West Maas en Waal. Maar dit beleidskader gaat ook uit van de sociale opgaves waar wij voor staan, zoals de aanleiding voor het GALA en IZA. Dit kader geeft richting aan het gemeentelijke beleid voor de periode van 2024-2027.

3 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

De lokale beleidskaders/visie, plannen en acties staan niet op zichzelf. Zij sluiten aan bij regionale en landelijke ontwikkelingen. In het kader van het voorliggende lokale plan van aanpak Brede SPUK raakt het direct aan het Integraal Zorgakkoord (IZA), waarvoor organisaties in de zorg eind 2022 een akkoord hebben gesloten. Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Al deze ontwikkelingen sluiten aan op de landelijke opgaves en afspraken die hieraan ten grondslag liggen, zoals het GALA, IZA, Nationaal Sportakkoord en Nationaal Preventieakkoord. Maar ook breder dan dat, de gemeentelijke opgaves vanuit het gehele sociaal domein.

2. Van huidige naar gewenste situatie De afgelopen jaren hebben we ons in gemeente West Maas en Waal samen met alle partners, ingezet voor een gezonde gemeente. We beginnen dus niet vanaf nul. Hieronder schetsen we allereerst de uitgangssituatie in de gemeente, waarin we ingaan op het gezondheidsbeeld van onze gemeente. Vervolgens geven we op hoofdlijnen aan welk beleid en plannen er al zijn rond de thema’s van de brede SPUK. Vervolgens komen we tot een toekomstbeeld voor 2040. Dit toekomstbeeld is de gewenste situatie waar we met dit integrale plan naartoe werken.

2.1 Waar staat de gemeente: gezondheidscijfers van onze inwoners De komende jaren staat gemeente West Maas en Waal voor een enorme uitdaging, namelijk de gemeente vergrijst snel (hoge grijze druk), de vraag naar zorg gaat toenemen terwijl er nu al onvoldoende zorgpersoneel, mantelzorgers en middelen beschikbaar is. Als we op dezelfde voet doorgaan lopen we vast. Dan kunnen we niet meer aan de vraag naar zorg en welzijn voldoen. Er zullen wachtlijsten ontstaan en de kwaliteit van zorg komt in gevaar. Daarom moeten we in actie komen, het roer moet om. Een gezonde en vitale samenleving in de gemeente WMW, dat doen we samen. Daarom is er een beeld gevormd van de huidige en de toekomstige zorgvraag. Dat beeld gaat over: Demografische groei binnen de gemeente Gezondheid, leefstijl, participatie en vaardigheden van inwoners Arbeidsontwikkelingen en prognoses Kosten voor zorg en welzijn Op basis van beschikbare data uit veel verschillende bronnen, waaronder de regiobeelden vanuit het IZA, is er een overzicht gemaakt van de meest opvallende trends en ontwikkelingen betreffende het sociaal domein in de gemeente West Maas en Waal. Dit vanuit de doelstellingen van de GALA en de IZA. Deze data-analyse biedt een basis om te komen tot een gedegen plan van aanpak voor invulling van de doelstellingen van de GALA en daarmee de verantwoording van de Brede SPUK financiering.

Hierbij een samenvatting van de meest opvallende cijfers voor West Maas en Waal: Demografie: • Bevolking tussen 20-64 jaar neemt af, maar bevolking 65+ jaar neemt toe. Er komen steeds meer oudere inwoners over de tijd heen. • Daarbij neemt ook de ‘grijze druk’ toe (verhouding 65+ers t.o.v. 20-65 jarigen is daarmee uit balans) • Wat echter ook opvalt is dat er de komende jaren een stijging is in de jonge leeftijdsgroep 12-17 jaar. • Groeiende groep nieuwkomers. Gezondheid: • Het aantal inwoners met dementie laat duidelijk een stijgende trend zien. • Ook het aantal valongelukken is iets hoger dan landelijk gemiddeld. • Mentale gezondheid heeft voor de brede doelgroep aandacht nodig. Specifiek voor jeugd is er een hoog percentage te zien op stress en weerbaarheid. De beschikbare data is nog wel gebaseerd op informatie van voor de corona pandemie en kan daarmee een niet volledig betrouwbaar beeld opleveren.

4 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

• •

Alcoholgebruik onder de 18 jaar en goedkeuring van alcoholgebruik door volwassenen onder 18 jaar is zeer opvallend in onze gemeente. Inwoners in de gemeente bewegen iets minder dan landelijk gemiddeld en er is ook iets vaker sprake van overgewicht en obesitas dan landelijk gemiddeld. Zo valt ook op dat er net wat vaker suikerhoudende dranken worden genuttigd onder jeugdigen en kinderen.

Sociale omgeving • Eenzaamheid laat in de gemeente dezelfde landelijke stijging zien in het aantal personen dat zich eenzaam voelt. Hierbij valt met name het percentage in Beneden Leeuwen op. • Mantelzorgpotentieel neemt af, terwijl de vraag in de toekomst gaat stijgen. Ook gezien de vergrijzing van de gemeente. • De openbare ruimte is minder dan gemiddeld aantrekkelijk voor fysieke en gezonde leefstijlontwikkeling. Daarnaast is de nabijheid van faciliteiten minder groot. Beschikbaarheid van zorg en ondersteuning • Het valt op dat het aantal huisartsen per inwoner flink lager is dan landelijk en regionaal gemiddeld (Zie regiobeelden IZA Rivierenland). We zien vanuit dit beeld een aantal kwetsbare groepen ontstaan, waar we de plannen in dit integrale plan op toespitsen: Vitaal ouder worden (beweegstimulering, valpreventie, GLI’s, Welzijn op recept, dementievriendelijk) Opgroeien in Kansrijke Omgeving: inzet op preventie middelengebruik onder 18 jaar Mantelzorgers en vrijwilligers/maatjes Nieuwkomers

2.2 Gewenste situatie en huidig beleid Als gewenste situatie sluiten we als gemeente West Maas en Waal aan bij het hoofddoel van het GALA: een gezonde generatie in 2040. We onderschrijven daarin, samen met onze lokale partners, GGD en de preferente zorgverzekeraar, de volgende gemeenschappelijke doelen: • terugdringen gezondheidsachterstanden • een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten • het versterken van (de verbinding met) de sociale basis • een gezonde leefstijl • versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid • vitaal ouder worden • domein overstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur Het gewenste toekomstbeeld 2040 gemeente WMW De gemeente West Maas en Waal wil dat het goed gaat met zijn inwoners. Het belangrijk dat onze inwoners leven in een vitale gemeenschap waarin iedereen kan meedoen, waarin mensen naar elkaar omkijken en als het nodig is elkaar helpen. Een samenleving waarin onze inwoners een waardevol en gezond bestaan kunnen opbouwen, hierin eigen keuzes kunnen maken en veerkrachtig zijn wanneer het leven (even) tegenzit. Als het nodig is weten inwoners passende ondersteuning en hulp te vinden. Inwoners voelen verbondenheid en samenredzaamheid in de samenleving. Daarmee ervaren zij een sterke sociale basis die bijdraagt aan het levensgeluk van inwoners.

Beleid gemeente WMW Op dit moment wordt het beleid sociaal domein van de gemeente WMW herijkt. Dus de planvorming omtrent GALA (en ook IZA) gaan gezamenlijk op met de doorontwikkeling van de missie, visie en strategie van de gemeente WMW voor Sociaal domein. In de beleidsontwikkeling die nog gaande is, is duidelijk de beweging ‘naar voren’ het hoofdthema. Waarbij wij gaan de focus gaan leggen op een versterken van de sociale basis, preventie, kansengelijkheid, positieve gezondheid en daarbij gaan wij uit van integraal werken. Al deze elementen sluiten naadloos aan op de ontwikkelingen en doelstellingen vanuit de GALA, en daarmee dus op dit Plan van aanpak dat nu voorligt.

5 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

2.3 Wat doen we al? Op dit moment gebeurt er in gemeente West Maas en Waal al veel rond de thema’s die terugkomen in de brede SPUK. In deze paragraaf gaan wij in op wat er op dit moment al gebeurt op de verschillende thema’s van de brede SPUK. Door inzichtelijk te maken in deze paragraaf wat er al gebeurt op alle onderdelen uit de Brede SPUK, kunnen we dit plan van aanpak veel gerichter schrijven en insteken op de zaken die nog missen, verder uitgewerkt kunnen worden of juist verbonden kunnen worden. Wat meteen opvalt is dat er tussen alle programma’s veel linken zijn, daarom zetten wij ook in op integraliteit en verbinding tussen de verschillende programma’s waar dat kan. De huidige situatie en stand van zaken vormen de basis voor doorontwikkeling en invulling van het Plan van aanpak Brede SPUK/GALA dat nu voorligt. Hoe we die doorontwikkeling de komende jaren gaan uitvoeren is beschreven in hoofdstuk 5, doelen en aanpak voor 2023 t/m 2025. Sportakkoord en preventieakkoord In 2020 heeft de gemeente WMW, in navolging van het Nationaal Sportakkoord, het lokaal sportakkoord afgesloten. En in 2023 is het lokaal sportakkoord II aangenomen. Dit akkoord activeert sportaanbieders om nieuw aanbod te realiseren, samenwerkingen aan te gaan en sportaanbieders (en topsport) te versterken. In 2021 is het lokaal preventieakkoord afgesloten.

Hierin staan afspraken om inwoners in West Maas en Waal gezonder te maken door samen met ketenpartners en inwoners in te zetten op een rookvrije generatie, preventie en bewustwording van middelengebruik (alcohol en drugs), mentale veerkracht en meer bewegen ter voorkoming van overgewicht. Het sportakkoord en het lokaal preventieakkoord zijn in West Maas en Waal aan elkaar gekoppeld en wordt ondersteund door een kerngroep met ketenpartners. Daarnaast organiseert de gemeente 3 x per jaar een ‘sport en preventiecafé’ waarbij iedereen uit de gemeente (inwoners, verenigingen en professionals) welkom is om mee te denken, te ontwikkelen en geïnspireerd te raken. Dit allemaal om de doelen van het lokale sportakkoord en het preventieakkoord te realiseren. Brede regeling Combinatiefuncties Met de inzet van combinatiefunctionarissen op sport en cultuur draagt de gemeente WMW bij aan het versterken van het sport-, beweeg- en cultuuraanbod. Hierdoor raken meer mensen actief betrokken bij en deelnemen aan sport, bewegen en cultuur en worden zij daarmee gezonder, actiever en fitter. Hierbij wordt een koppeling gemaakt tussen de verschillende domeinen (sport, cultuur, welzijn, onderwijs, gezondheid, etc.).

Voor alle inwoners 0 – 18 jaar zijn er combinatiefunctionarissen, bekend vanuit de schoolse omgeving van het kind, die buitenschools aanbod bieden en samenwerken met verenigingen en sportclubs om jeugd te stimuleren en betrekken in sporten en bewegen. Deze samenwerking bestaat sinds 2011. Er wordt bijvoorbeeld ingezet via Sjors Sportief en Sjors Creatief op het door de jeugd (in de leeftijd 4-12 jaar) kennis laten maken met nieuwe vormen van bewegen, sport en creatieve activiteiten. Elk jaar wordt het doorlopend vernieuwde aanbod feestelijk gelanceerd op (afwisselend) één van de scholen in onze gemeente om kinderen actief hier op te attenderen en hen te enthousiasmeren. Terugdringen gezondheidsachterstanden In onze gemeente zijn er enkele projecten die aansluiten op dit onderdeel. Denk aan de extra inzet voor nieuwkomers, laaggeletterdheid, en de acties van het lokaal sport- en preventieakkoord. Daarnaast is ook de inzet van de combinatiefunctionarissen hierop gericht. Voor jeugd is er het programma ‘Gezonde school’ en kansrijke start. Eén tegen eenzaamheid De gemeente West Maas en Waal ziet dat een integrale insteek in de aanpak een tegen eenzaamheid noodzakelijk is. Voorkomen van eenzaamheid vormt daarmee ook een uitgangspunt voor alle acties die we inzetten.

Daarnaast is er in de aanpak één tegen eenzaamheid op dit moment ingestoken op het lokale project ‘Schuif samen aan!’. Dit is een project waar inwoners in de wintermaanden voor een kleine eigen bijdrage een maaltijd kunnen eten in een van de multifunctionele accommodaties en/of dorpshuizen in een van de 8 dorpen van de gemeente West Maas en Waal. In welke dorpen het project plaatsvindt, hoe vaak de bijeenkomsten zijn en hoe de invulling precies eruit ziet is niet vastgelegd. We geven de dorpen vrijheid om binnen de gestelde kaders te bepalen wat voor hen aansluit en passend is.

6 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

Het doel van de samen aanschuif avonden is meerzijdig. Het is namelijk een gelegenheid die ervoor kan zorgen dat inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Deze ontmoetingen konden door corona op veel plekken in de verschillende dorpen niet plaatsvinden. Doordat samen eten ontmoeting faciliteert, ontstaan er contacten tussen inwoners. Hiermee is het doel ook om eenzaamheid te verminderen en de saamhorigheid te vergroten in de dorpen. Ook zorgt het ervoor dat de sociale cohesie in de dorpen versterkt kan worden doordat men elkaar spreekt en ontmoet. Daarnaast is het doel om inwoners die in een financiële lastige situatie hebben tijdelijk te ondersteunen doormiddel van het faciliteren van een gezonde en warme maaltijd. Naast het project ‘Schuif samen aan’ zetten wij op dit moment ook in op inloopochtenden in het museum, georganiseerd door Ixta Noa. Hier kunnen mensen vrijblijvend binnenlopen voor een kop koffie en een gesprekje. Mensen kunnen hun verhaal kwijt aan mensen die vergelijkbare dingen hebben meegemaakt. Er zijn ook getrainde ervaringsdeskundigen aanwezig en professionals. Maar het gaat vooral om dat je binnen kunt stappen en je verhaal kunt doen. Om uit je isolement te komen, je angsten bespreekbaar te maken, etc.

De achterliggende visie is een omgeving te creëren waarin mensen in staat zijn om elkaar te inspireren tot verandering en zo bij te dragen aan positieve gezondheid en mentale veerkracht/herstel. Kansrijke start Door inzet op informatie, advies en bewezen effectieve interventies in de preconceptie, tijdens de zwangerschap en gedurende de eerste twee levensjaren van een kind wordt er aan bijgedragen dat kinderen een goede start kunnen maken. Deze inzet is specifiek gericht op zwangere en ouders met extra kwetsbaarheden en maakt dat deze kinderen, zowel lichamelijk als psychisch, minder risico hebben op het ontwikkelen van gezondheidsproblemen. Er is sinds dit jaar (2023) een lokale coalitie opgestart met ketenpartners en met input van ervaringsdeskundigen is een plan van aanpak geformuleerd op basis van kennis en behoeften. In deze ketenaanpak werkt de gemeente WMW ook nauw samen met de regio. Mentale Gezondheid Bevorderen van mentale gezondheid is een belangrijk uitgangspunt vanuit verschillende wetten, beleidskaders en doelstellingen van de gemeente WMW. Denk aan de taken voortkomend uit de Jeugdwet, maar we hebben het ook verwerkt in ons Lokaal Preventieakkoord. Via subsidies en inkoopovereenkomsten met verschillende (GGD) instellingen worden kinderen, jongeren en volwassenen voorgelicht over omgaan met en opgroeien in een omgeving met psychische of verslavingsproblematiek.

En wordt er extra aandacht besteed aan preventieve inzet in samenwerking met onderwijspartijen, met als doel jeugdigen te ondersteunen en toe te werken naar mentale veerkracht vanuit een positieve insteek en ‘evidence-based’ methodieken. Verder zet de gemeente in op ontmoetingsplaatsen en inloopochtenden, waar mensen een kop koffie kunnen drinken en onder begeleiding van ‘getrainde’ ervaringsdeskundigen hun verhaal kunnen doen. Zie ook toelichting onder het kopje ‘een tegen eenzaamheid’. Er is in de gemeente een multidisciplinaire wijk GGZ aanwezig die werkt zonder indicatie en met ervaringsdeskundigen, die ingezet kan worden om in gesprek te gaan met inwoners op verzoek van bijvoorbeeld POH-GGZ of het lokale wijkteam. Daarnaast is er een pilotproject gedraaid om volwassenen te bereiken via een ‘gezondheidscheck’. Doel was om mensen te bereiken via een vitaliteitscheck samen met huisartsen, om vervolgens het gesprek over mentale gezondheid aan te gaan. Of deze vorm een vervolg krijgt is nog een onderdeel van de doorontwikkeling van de aanpak van WMW op gezondheidsbeleid, waarbij linken gelegd worden met vitaliteit, mentale gezondheid, een tegen eenzaamheid en voorkomen overgewicht. Aanpak overgewicht en obesitas Binnen de gemeente WMW is er aandacht voor gezonde leefstijl bij kinderen door de inzet van een Gezonde Schoolaanpak, uitgevoerd door de GGD.

Ook wordt er vanuit het Lokaal preventie akkoord en sportakkoord ingezet op projecten die als doel hebben beweegstimulering 0-4 en 12-18 jaar. Zo is net een aanvraag goedgekeurd om in oktober te starten met interactieve voorlichtingsworkshops over motorische ontwikkeling bij kinderen door een kinderfysiotherapeut op kinderopvang locaties. Dit ondersteunen we van harte, omdat inzet op een gezonde leefstijl vanaf de jongste leeftijd een positieve uitwerking heeft op leefstijl en bijbehorend gedrag. We ondersteunen vanuit de aanpak overgewicht nieuwe te ontwikkelen activiteiten voor kinderen en jongeren. Aandachtspunt is het gebruik maken van de directe leefomgeving en bestaande voorzieningen (buiten het schoolplein) in de ruimte te benutten en inzichtelijk te maken. Hierdoor raken kinderen en jongeren nog bekender met de mogelijkheden die er voor hen zijn. Omdat we vergeleken met de regio hoger scoren op

7 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

overgewicht en obesitas bij volwassenen, gaan we inzetten op wandelroutes en wandelcafés. Dit is een duurzame vorm van bewegen, die in positieve zin bijdraagt aan een gezonde leefstijl, met minder kans op blessures of uitval. De sociale component van ontmoeten kan ook een stimulerende werking hebben. Er is een pilot gedraaid met een gezondheidscheck voor inwoners vanaf 55 jaar, met als doel naast vitaliteit en fysieke gezondheid ook signalering en bewustwording van mentale gezondheid. Zie ook toelichting bij de paragraaf ‘mentale gezondheid’. Op dit moment is de gemeentelijke aanpak gezond gewicht nog in ontwikkeling, waarin verkend wordt hoe bestaande programma’s als Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) in combinatie met de inzet van de BRC kunnen worden samengebracht tot een aanpak en netwerk rondom overgewicht/obesitas en gezonde leefomgeving. Versterken sociale basis De gemeente WMW gaat uit van de kracht van een stevige sociale basis. Dit staat al verankerd in de verschillende beleidsmatige documenten en akkoorden: coalitieakkoord, collegeprogramma en in het concept Beleidskader Sociaal Domein WMW 2024-2027. Op dit moment worden de contouren voor een programmalijn die insteekt op het (verder) versterken van de sociale basis uitgewerkt, dit plan vorm een onderdeel van het gezondheidsbeleid en dit lokale plan van aanpak Brede SPUK.

Hierbij wordt uitgegaan van een integrale aanpak en een hybride vorm van versterking sociale basis: inzet op voorzieningen en inzet op versterken van lokale netwerken en ontmoetingsmogelijkheden faciliteren. Daarbij gaan wij ervan uit dat cultuur, bewegen/sporten, activiteiten middelen zijn om toe te werken naar de GALA doelstellingen. Daarnaast zijn er op dit moment al enkele projecten en programma’s die toewerken en inzet plegen op versterking van de sociale basis: denk aan kansrijke start, het project Ruimte voor de jeugd (Opgroeien in Kansrijke Omgeving), een lokaal inwonersinitiatief tot het ontwikkelen van een actieve ontmoetingsplek centraal in het dorp en het project ‘Schuif samen aan!’ (zie toelichting bij één tegen eenzaamheid). Leefomgeving Hierbij wordt op dit moment ingezet op samenwerking met de afdeling Ruimte en de verankering van sociaal domein in de beleidsdocumenten van Ruimte, zoals de Woonzorgvisie en de Omgevingsvisie. Ook wordt er op dit moment gewerkt aan de eerste fases van het project ‘Ruimte voor de jeugd’, dat onze eigen uitvoering is van het programma Opgroeien in Kansrijke omgeving. Hierin wordt ook aandacht besteed aan het onderwerp hoe de leefomgeving activeert op een positieve manier, ter voorkoming van bijvoorbeeld middelengebruik onder jongeren.

Bij dit thema denken wij vervolgens ook aan de uitdaging die een uitgestrekte plattelandsgemeente met zich meebrengt, afstanden tot beweegfaciliteiten zijn vaak verder, mensen vinden dit niet per definitie erg blijkt uit behoeftepeilingen. En alhoewel men het niet erg vindt, vinden we het wel belangrijk, dat voorzieningen zo dichtbij de inwoner als mogelijk zijn. Wij zetten vervolgens wel in op bekendheid van beweegmogelijkheden door een beweegkaart die op dit moment wordt ontwikkeld. En er zijn ‘beweegtuinen’ waarbij ook aanbod wordt ontwikkeld dat mensen ook weten hoe deze beweegtuinen te gebruiken en/of stimuleren deze te gebruiken. Daarnaast wordt er steeds meer gewerkt met inwonersinitiatieven, zoals een speeltuinen en de huidige ontwikkeling en planvorming rondom een actieve ontmoetingsplek voor jong en oud in een van de dorpen. Mantelzorg De afgelopen jaren heeft de gemeente WMW ingezet op de ondersteuning van mantelzorgers door middel van het Steunpunt Mantelzorg die bestaat uit vier locaties. Het Steunpunt registreert, waardeert en ondersteunt mantelzorgers. Ze ondersteunt met het geven van informatie en advies, het geven van emotionele ondersteuning en het doorverwijzen naar andere voorzieningen. Er is samenwerking met de welzijnsorganisatie (Sociom).

Vandaaruit loopt het maatjes project, voor inzet collectieve voorliggende voorziening aanwezigheid (respijt)zorg thuis. Daarnaast voert Sociom gedeeltelijk de opdracht tot (vrijwillig) cliëntadvies uit. Zij ondersteunen zorgvragers bij het doen van een WMO-aanvraag. Opgroeien in een kansrijke omgeving en vroeg signalering middelengebruik Er wordt hierbij ingestoken op drie niveaus: 1. Voorlichting en bewustwording, 2. Project Ruimte voor de Jeugd (Oproeien in Kansrijke Omgeving) en 3. Handhaving en veiligheid. 1. Voorlichting en bewustwording: Het voortgezet onderwijs voert een volledig programma ‘Helder op school uit’ voor jeugdigen in samenwerking met onze expertorganisatie Iriszorg. Primair onderwijs steekt in op ‘weerbaarheid’ van kinderen. Daarnaast wordt er via losse campagnes en voorlichtingsavonden ingestoken op ouders. Sluiten wij aan en zetten wij in op inwonersinitiatieven gebaseerd op middelengebruik. En is er afhankelijk van situaties ook extra inzet mogelijk, zoals bijvoorbeeld bij veelvuldig ‘Vape-gebruik’ op een bepaalde school. Ook is onze jongerenwerker alert op

8 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

middelengebruik en heeft de kennis in huis om jeugd hierop een passende manier bewust te maken van de gevolgen. 2. Project Ruimte voor de Jeugd: De gemeente WMW is sinds 2023 begonnen met het project ‘Ruimte voor de Jeugd’. Dit is een project dat volledig gebaseerd is op de effectieve elementen van het programma Opgroeien in Kansrijke Omgeving van het Trimbos Instituut. Hierin werken wij volgens de beleidscyclus van OKO. 3. Handhaving en veiligheid: naast inzet op preventie is ook af en toe handhaving nodig. Dit voeren wij uit in samenwerking met onze afdeling Integrale Veiligheid. Thema’s als handhaving NIX18 bij bijvoorbeeld sportkantines is hierin een aandachtspunt, regionale campagnes ondermijning en middelengebruik ook, maar ook het opnemen van NIX18 in het evenementenbeleid van de gemeenten en meer. Alle acties op de drie niveaus voeren wij uit in samenwerking en afstemming met onze ketenpartners, zoals Onderwijspartners, Jongerenwerker, GGD, Iriszorg, Halt en BOA/Politie. Valpreventie Gemeente WMW kent op dit moment nog geen aanpak valpreventie. Wij sluiten welk aan bij de regionale ontwikkelingen en overleggen op het gebied van deze ketenaanpak, aansluitend bij de doelstellingen van het GALA en IZA.

Onze welzijnspartner willen we inzetten als sleutelfiguur met signaleringsfunctie om inwoners sneller door te verwijzen voor een benodigde training om het risico op vallen te verkleinen. Maar op het moment dat hier nog geen sprake van is, kunnen we preventief insteken op bot- en spierversterkende oefeningen. Daarom is er een pilot in ontwikkeling om senioren te activeren en o.a. gebruik te laten maken van de bestaande voorzieningen in de buitenruimte zoals een beweegtuin. Welzijn op Recept De gemeente WMW werkt op dit moment nog niet met de ketenaanpak ‘Welzijn op Recept’. Er is eerst ingestoken op goede samenwerkingsrelatie met de huisartsen. Het eerste doel was om te komen tot overeenstemming tot het inzetten van een POH Jeugd GGZ-er in onze gemeente. Dit is bereikt. De volgende stap is het bespreken van de mogelijkheden en met name ook de voordelen bekeken vanuit de doelstellingen van het GALA en IZA van ‘Welzijn op recept’. Ook voor deze ketenaanpak sluiten wij al wel aan bij de regionale ontwikkelingen.

3. Kijk op integraal preventief gezondheidsbeleid In dit onderdeel staat onze kijk op integraal preventief gezondheidsbeleid. We geven antwoord op de vraag: hoe benaderen we als gemeente West Maas en Waal een integraal gezondheidsbeleid? Hierbij leggen we uit waarom we integraal willen samenwerken en hoe we dat gaan doen. Waarom integraal samenwerken? Vaak gaat het bij gezondheidsproblemen om een optelsom van factoren die een rol spelen bij een goede gezondheid. Bijvoorbeeld een combinatie van: ongezonde leefstijl, laag inkomen en wonen in een wijk met veel (sociale) problemen. Daarom is samenhangend beleid en een integrale aanpak belangrijk. Op die manier wordt ingezet op alle factoren die een rol spelen. Het is belangrijk dat in de gemeente West Maas en Waal wordt samengewerkt met meerdere beleidsdomeinen, verschillende partijen en de inwoners. Door deze inzichten te bundelen en domein overstijgend te werken, komen we tot een integraal beleid. De inrichting van de openbare ruimte, zoals straten, parken, pleinen, voorzieningen en groen zijn belangrijke omgevingsfactoren. Een goede inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan gezondheid. Het stimuleert ontmoeting en nodigt uit tot bewegen. Daarnaast beïnvloeden ontspanningsmogelijkheden het welbevinden van mensen op een positieve manier.

De inrichting draagt positief bij aan de veiligheid en de beleving daarvan en bewoners raken sterker betrokken bij hun buurt, wat de sociale cohesie versterkt. Aantrekkelijk en veilig groen draagt bij aan gezondheid. Het stimuleert mensen en vooral kinderen om te bewegen, bevordert de sociale ontwikkeling van kinderen en leidt tot meer ontmoetingsplekken.

9 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

Hoe werken we effectief integraal samen? We zien een aantal succesfactoren voor effectief, integraal gezondheidsbeleid in gemeente West Maas en Waal: samenwerken en ontwikkelen met ketenpartners, een gedeelde visie, inwoners betrekken (draagvlak creëren), menskracht en middelen regelen, een passende regierol kiezen en verbinden van afzonderlijke gezondheidsthema’s tot samenhangende doelen. Samenwerken We werken samen met lokale en regionale organisaties, zoals de GGD. Maar we werken ook samen met de regiogemeenten, om waar kan effectief gezamenlijk acties op te zetten. Hierin benutten we bestaande structuren en verbanden. Deze verbanden pakken gezamenlijk verbeteringen op voor de gezondheidszorg in de regio. Ketenpartnerparticipatie We zorgen ervoor dat de betrokken organisaties waar we mee samenwerken zich betrokken voelen bij het preventie- en gezondheidsbeleid, door dit beleid ook in samenspraak met hen te ontwikkelen. Door hen vroegtijdig en tussentijds te betrekken creëren we draagvlak, sluiten we aan op de praktijk en kunnen we werken aan een gedeelde visie. Ketenpartnerparticipatie is onder andere geborgd door de uitvoering van het Preventie Platform, waar preventie sociaal domein breed, dus ook de doelstellingen van de Brede SPUK/GALA/IZA, op de agenda staan.

We willen dit, naast samenwerking per ‘project’ of regeling, ook periodiek in breder verband doen door het organiseren van netwerkbijeenkomsten en het periodiek evalueren van de aanpak zoals voorligt. Dit vanuit het uitgangspunt: samen kunnen wij toewerken naar een gezonde samenleving. Inwonersparticipatie We zorgen ervoor dat interventies aansluiten bij de behoeften en werkelijkheid van onze inwoners. Dit doen we door in een vroegtijdig stadium inwoners te betrekken en hen actief te vragen naar hun behoeften. We gaan doorlopend toetsen of het beleid aansluit, of dat aanpassing gewenst is. Inwonerparticipatie realiseren we onder andere via de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en de sport en preventiecafés. Maar we gaan ook inwoners en ervaringsdeskundigen specifiek uitnodigen en betrekken bij de doorontwikkeling van onze plannen. Menskracht en middelen regelen en een passende regierol kiezen We werken vanuit de bestaande structuren toe naar stevige netwerken die worden gefaciliteerd (en zo lang noodzakelijk geregisseerd) met als doel integrale samenwerking. Deze netwerken vormen samen een brede waaier van preventie en werken aan gezonde inwoners in onze gemeente. Verbinden van afzonderlijke gezondheidsthema’s tot samenhangende doelen We benaderen gezondheid breed en vanuit de visie van positieve gezondheid. Gezondheid is meer dan alleen leefstijl.

We kennen achterliggende oorzaken van ongezondheid en sturen op verbetering van deze dieperliggend oorzaken. Door de verschillende thema’s binnen de brede SPUK vanuit het gedachtengoed van positieve gezondheid op te pakken, verbinden we ze met elkaar tot een samenhangende aanpak en integrale aanpak. Deze aanpak maakt het mogelijk om samen met onze partners nog meer over de domeinen heen te werken. Dit is ook een van de redenen om te werken van een uit sociaal domein brede visie en missie. Hierbij zien wij ook enkele onderwerpen die door alle aanpakken/regelingen heenlopen, denk bijvoorbeeld aan kansengelijkheid en cultuur als middel.

4. Doelen en aanpak 2023 t/m 2026 In dit onderdeel staan de doelen van gemeente West Maas en Waal en wat daaruit volgende mijlpalen zijn om te behalen. De doelen zijn in lijn met de resultaten die centraal staan in het GALA. Ze zijn onderverdeeld over de jaren 2023 – 2026. In grote lijnen: 2023: het verkennen van behoeften en mogelijkheden 2024: het (verder) bouwen aan een (netwerk)structuur 2025: het integraal werken aan de toekomst 2026: het voortbouwen op succesvolle resultaten en efficiënte samenwerkingsrelaties

10 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

Vanuit de gedachte: hoe kunnen we dat wat er al gebeurt, nog beter neerzetten en hoe bouwen we dat wat er nog niet is, op een goede manier op. Samen met partners en inwoners wordt vervolgens gefinetuned waar en op welk niveau (wijkniveau, lokaal niveau of regionaal) acties nodig zijn om de doelen te behalen. Doelen en resultaten Vanuit de principes van positieve gezondheid en de doelen op de verschillende thema’s, komen we tot onderstaand overzicht. In de navolgende paragrafen is per brede SPUK-thema uitgewerkt wat de beoogde doelen en resultaten zijn. Van daaruit bepalen we in samenspraak met stakeholders welke acties nodig zijn om de doelen te bereiken en wie deze op welk niveau (wijk-, lokaal-, regionaal niveau) oppakt.

4.1 SPORT, BEWEGEN EN CULTUUR Combinatiefunctionarissen In gemeente West Maas en Waal zijn de combinatie functionarissen jeugd op het vlak van cultuur, muziek en sport ondergebracht in het samenwerkingsverband Actief Maas en Waal. Alle functionarissen hebben een functie binnen het onderwijs en organiseren daarnaast buitenschools aanbod. Binnen het team werken mensen als buurtsportcoach, cultuurcoach, combinatiefunctionaris en beweegcoach. Het is in ontwikkeling om de functie van coördinator sport en preventie, uitgevoerd de sportbeleidsadviseur bij gemeente West Maas en Waal gedeeltelijk te beleggen combinatiefunctionaris voor jeugd. Deze functieverdeling is passend bij de landelijke profielen en gericht op korte lijnen van praktijk tot beleid. Er is langere tijd geen combinatiefunctionaris volwassenen geweest, maar gaan deze functie de komende periode invullen in lijn met de GALA doelstellingen. We zijn hierover in gesprek met onze lokale welzijnspartner. Voordeel hiervan is een goede signaleringsfunctie, spin in het web-positie en inzicht in kwetsbare doelgroepen. Deze functionaris kan hierbij aansluiten op de doelstellingen die vanuit andere programma’s relevant zijn en een integrale aanpak vergen, zoals kansrijke start, valpreventie, versterken sociale basis, leefomgeving, terugdringen gezondheidsachterstanden, overgewicht en obesitas.

Doelen • Gemeente West Maas en Waal brengt kinderen en (jong)volwassenen in beweging in samenhang met ook andere programma’s zoals kansrijke start, valpreventie, overgewicht en obesitas, terugdringen gezondheidsachterstanden, versterken sociale basis, leefomgeving. Hierbij focussen we erop dat iedereen kan meedoen en (financiële) drempels worden weggenomen. • De samenwerking tussen Actief Maas en Waal en de lokale welzijnspartner wordt verder verstevigd en er wordt uitvoering gegeven aan het ontwikkelen van een doorgaande beweeglijn en aan de verschillende programma’s. • Er is nieuw sport- en beweegaanbod bij sport- en beweegaanbieders en welzijnsorganisaties ontwikkeld om meer inwoners in beweging te brengen. • Er is verbinding in de gemeente tussen verschillende sport- en beweegaanbieders en organisaties gericht op sport, bewegen, gezondheid en preventie. • Minder valongelukken bij senioren • Meer kinderen in de leeftijd van 4-12 jaar die voldoen aan de beweegnorm • Meer gebruik van voorzieningen in de buitenruimte, accommodaties en directe omgeving van jeugdige en volwassen inwoners. • Er is veel aandacht voor communicatie met onze inwoners en onze website en digitaal platform meedoeninmaasenwaal.nl wordt hierop ingericht en geoptimaliseerd.

Resultaten • Er is een combinatiefunctionaris aangesteld vanuit onze lokale welzijnspartner, die samen met gemeente en andere partners invulling aan de verschillende programma’s geeft. • Er is nieuw sport- en cultuuraanbod opgezet, gericht op de diverse doelgroepen. • We kunnen na afloop van de periode 2023-2026 concluderen dat we meer inwoners met sport, bewegen en cultuur hebben bereikt en dat er actief aan de zorgpunten is gewerkt. Met zorgpunten worden bedoeld de bij ons bekende kwetsbare doelgroepen, opvallende gezondheidscijfers uit verschillenden monitoren zoals van de GGD en ambities uit Sportakkoord II. • De samenwerking tussen de combinatiefunctionaris volwassenen en de functionarissen op jeugd is stevig.

11 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

Sport en Bewegen Gemeente West Maas en Waal is een gemeente met een sporthart en veel ondernemingszin. Met een uitgebreide evaluatie van de eerste periode van het sportakkoord hebben we samen met onze relaties en partners voor zomer Sportakkoord II met herziene inzichten geschreven. Onze gemeentelijke ambitie hebben we als volgt omschreven: “Wij gunnen alle inwoners van West Maas en Waal een gelukkig en gezond leven. Sport en bewegen speelt hier een belangrijke rol in. Iedereen moet de mogelijkheid hebben om te kunnen sporten en bewegen. Op eigen niveau en wat op dat moment past in iemands leven. Dat kan preesteren, genieten of ontspannen zijn, maar ook ontmoeten, gezelligheid, uitdaging of gezondheid”. Wij willen dat iedereen meedoet. Beweging en sport raakt de gezondheid van inwoners op alle vlakken. Daarmee levert (de uitvoering) van het Sportakkoord ook een belangrijke bijdrage aan de bredere doelen uit het GALA. Sport en bewegen is bewezen preventief en bindmiddel voor een sterke samenleving. Het heeft impact op thema’s as gezondheidsachterstanden, kansrijke start, valpreventie, leefomgeving, versterken sociale basis, overgewicht en obesitas. Ook raakt het Sportakkoord II de inzet van activiteiten die uit naam van Actief Maas en Waal voor de BRC plaatsvinden. Het is belangrijk om samenhang tee vinden en te behouden.

De coördinator sport en preventie bewaakt deze samenhang. Doelen • Gemeente West Maas en Waal brengt kinderen en (jong)volwassenen in beweging in samenhang met ook andere programma’s zoals kansrijke start, valpreventie, overgewicht en obesitas, terugdringen gezondheidsachterstanden, versterken sociale basis, leefomgeving. Hierbij focussen we erop dat iedereen kan meedoen en (financiële) drempels worden weggenomen. • De samenwerking tussen sport- en beweegaanbieders en de lokale welzijnspartner wordt verder verstevigd en er wordt uitvoering gegevens aan de verschillende programma’s. • Er is nieuw sport- en beweegaanbod bij sport- en beweegaanbieders en welzijnsorganisaties ontwikkeld om meer inwoners in beweging te brengen. • Er is verbinding in de gemeente tussen verschillende sport- en beweegaanbieders en organisaties gericht op sport, bewegen, gezondheid en preventie. • Sport- en beweegaanbieders en (openbare) sportfaciliteiten en -accommodaties geven aan te zijn versterkt ten opzichte van de situatie voor zomer 2023. Resultaten • Het geactualiseerde en goedgekeurde Sportakkoord II is leidraad (geweest) voor de te behalen resultaten.

• In 2023 is onze welzijnspartner aangesteld om samen met onze partners van Actief Maas en Waal de doorgaande beweeglijn van 0-100 jaar vorm te geven en vanaf 2024 sport, cultuur & bewegen, gezondheid & preventie en sociale basis verder aan elkaar gaat verbinden. • De kerngroep van partners wordt gecontinueerd om het sport- en preventiecafé te blijven organiseren en vanuit hier nieuwe initiatieven te blijven ontplooien en uit te werken, al dan niet met hulp van andere partners en inwoners. • De aanvraag van landelijke sportservices ter ondersteuning van sportaanbieders wordt zodanig ingericht, dat deze toegankelijk is voor sportaanbieders en verenigingen. • Er is aansluiting bij (initiatieven en acties van) de Beweegalliantie. • Er is een vindbaar aanbod van beweegprogramma’s voor diverse doelgroepen • De sport- en beweeginfrastructuur in de buitenruimte van gemeente West Maas en Waal is inzichtelijk en zo optimaal en nabij als mogelijk voor inwoners.

12 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

Aanpak overgewicht en obesitas jeugdigen & gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) volwassenen – Ketenaanpakken Ongezond gedrag (in een ongezonde leefomgeving) is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast. Daarom is het van belang om gezond gedrag en gezonde keuzes te stimuleren vanuit een integrale aanpak. Doelen

• •

Naschools aanbod laat kinderen kennismaken met sport- en cultuuraanbod en stimuleert het buiten schooltijd actief zijn. In het kader van ‘iedereen kan meedoen’ zetten we middels d verschillende programma’s en ambities uit het Sportakkoord II in. Dit doen we in samenspraak met ons netwerk, waaronder GGD, welzijnspartner, combinatiefunctionarissen jeugd vanuit Actief Maas en Waal etc. Op meerdere manieren zetten we hierop in, door extra sport- en beweegaanbod te ontwikkelen maar ook oriëntatie op aanbod te stimuleren en het onderwerp voeding hierin mee te nemen.

Resultaten m.b.t. aanpak overgewicht en obesitas • Voor kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas is passende ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk • In 2025 hebben alle gemeenten een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas. • Er zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders gemaakt.

4.2 GEZONDHEID EN PREVENTIE Terugdringen Gezondheidsachterstanden Terugdringen van gezondheidsachterstanden omvat veel verschillende activiteiten en interventies. Zoals in hoofdstuk 3 te lezen valt gebeurt er al best veel in de gemeente WMW op dit vlak. De uitdaging zit er met name in om alle bestaande activiteiten aan elkaar te verbinden. Daarnaast zoeken we naar nieuwe interventies die het beleid versterken. Onder dit thema is in ieder geval het uitgangspunt om toe te werken naar kansengelijkheid en wordt er rekening gehouden met minimabeleid. Hierbij gaan wij o.a. uit van de notie: Iemand die opgroeit in een gezin met een hoog inkomen en een hoog opleidingsniveau heeft meer kans om langer te leven in goede gezondheid, dan iemand die opgroeit in een gezin met een laag inkomensniveau. Dit verschil willen wij vanuit kansengelijkheid aanpakken, zodat iedere burger, ongeacht de situatie een zo vitaal mogelijk bestaan kan leiden. Programma’s als laaggeletterdheid, gezonde school en het preventieakkoord lopen op dit moment al en zijn dus drie van die bestaande activiteiten die we nog beter aan elkaar willen verbinden. Doelen • Gemeente West Maas en Waal heeft inzicht in gezondheidsachterstanden bij verschillende doelgroepen en in de verschillende kernen van de gemeente.

• Gemeente West Maas en Waal heeft het terugdringen van gezondheidsachterstanden en het creëren van gelijke kansen opgenomen in het beleidskader sociaal domein en bijbehorende uitvoeringsagenda. Hierbij is aandacht voor achterliggende problematiek, zoals bestaansonzekerheid, armoede en kansengelijkheid. • De gemeente zet in op verbinden van gezondheidsbeleid aan andere beleidsterreinen, zoals armoedebeleid en huisvesting. • De gemeente zet in op een gezonde leefomgeving voor kinderen en er is duidelijk of de bestaande aanpak volstaat of dat er nog meer nodig is. • De gemeente zet in op het bestrijden van de laaggeletterdheid. Om zo negatieve effecten van laaggeletterdheid op het leven van inwoners te verminderen, waaronder terugdringen van gezondheidsachterstanden. Resultaten • Het preventie –en zorgaanbod is voor iedereen goed toegankelijk, zeker voor kwetsbare doelgroepen.

13 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

•

• •

•

Op basis van bovenstaande doelen en een behoeftebepaling worden: o een aantal interventies bepaald en ingezet om de gezondheidsachterstanden te verminderen en zoveel mogelijk gelijke kansen te creëren. en/of: o leggen we bij interventies uit andere programma's accenten op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. We sluiten hierbij aan bij de regionale ketenaanpakken en vullen deze waar nodig regionaal in. Er is duidelijk of de aanpak Gezonde school volstaat voor het bieden van een gezonde leefomgeving, daarbij is er ook gekeken mogelijkheden voor naar alternatieve programma’s zoals JOGG en er is een keuze gemaakt voor de best passende aanpak voor kinderen in WMW. De aanpak laaggeletterdheid wordt voortgezet. Inwoners worden bewust van laaggeletterdheid, krijgen hulp om dit aan te pakken en we zetten in op het voorkomen van het “doorgeven” van laaggeletterdheid aan kinderen.

Resultaten m.b.t. gecombineerde leefstijlinterventie • Voor kinderen en volwassenen is passende ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk. • Hiertoe is het netwerk van professionals versterkt met medische professionals.

Kansrijke start – Ketenaanpak Kansrijke Start zet zich in om kinderen een kansrijke start te geven. Daarvoor worden lokale coalities gebouwd. De doelgroep zijn (aanstaande) ouders met kinderen van – 9 maanden tot 2 jaar in een kwetsbare situatie. De gemeente West Maas en Waal wil de komende periode een stevige coalitie vormen en ervoor zorgen dat er interventies zijn ingezet die passen bij de behoefte van (aanstaande) ouders in kwetsbare situaties en dat deze ouders ook gebruik maken van deze interventies. Het programma werkt met drie actielijnen om ervoor te zorgen dat meer kinderen een kansrijke start hebben: 1. Voor de zwangerschap, 2. Tijdens de zwangerschap, 3. Na de geboorte. Doelen • De gemeente West Maas en Waal kent een lokale aanpak Kansrijke Start, inclusief interventies die aansluiten bij de lokale behoefte en aansluiten bij de regionale ketenaanpak. • De gemeente werkt aan Kansrijke Start vanuit een lokale coalitie en faciliteert deze. • Deze lokale coalitie werkt met ketenafspraken die gaan inhoudelijk over de inzet van de meest effectieve maatregelen/interventies en praktisch over de manier waarop organisatie samenwerken. • De gemeente sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen en werkt nauw samen met de regio Nijmegen vanuit deze ketenaanpak. • Er is een opdracht belegd voor het ondersteunen en de trekkersrol van de lokale coalitie.

Resultaten • De lokale coalitie heeft ketenafspraken tussen alle organisaties die een rol spelen bij de geboorte vastgesteld. • Er zijn interventies ingekocht of opgestart die aansluiten bij de behoefte die naar voren is gekomen uit de behoeftepeiling. Denk aan interventies als Voorzorg/Stevig Ouderschap/ouder-baby interventies gericht op kwatsbare ouders. Dit ook in afstemming met de regio. • Lopende interventies worden doorgezet, zoals Nu niet Zwanger. • Er is een plan voor monitoring en evaluatie van de acties die voortkomen uit de lokale aanpak Kansrijke Start en dit plan is geïmplementeerd. • Er is samenwerking met de zorgverzekeraars om te komen tot een sluitende aanpak.

Valpreventie – Ketenaanpak De gemeente West Maas en Waal gaat inzetten op valpreventie door aan te sluiten op een van de drie erkende valpreventie interventies die in Nederland beschikbaar zijn. Het betreft een ketenaanpak, wat maakt dat wij onze aanpak in nauwe samenwerking en afstemming met de regio en IZA ontwikkelingen ontwikkelen. Doelen

14 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

•

De aanpak valpreventie wordt opgepakt in samenwerking met GGD en fysiotherapiepraktijken, maar ook in aansluiting op de brede combinatiefunctionaris en activiteiten die ingezet worden vanuit de brede SPUK onder beweegstimulering. • Er is inzicht in en vormgegeven aan de best passende erkende valpreventieve interventies voor de gemeente West Maas en Waal. • We sluiten aan en werken samen in de regio vanuit de ketenaanpak en in aansluiting op IZA ontwikkelingen. Resultaten • De erkende interventie valpreventie is opgenomen in de opdracht voor brede combinatiefunctionaris sport en alle activiteiten die in dit kader worden uitgevoerd. • Zorgverleners die werken met de doelgroep 55+ zijn op de hoogte van de principes en de mogelijkheden van de aanpak valpreventie. Samen met de GGD is het gewenste bereik geconcretiseerd.

Mentale Gezondheid Wij vinden het belangrijk dat inwoners in West Maas en Waal lekker in hun vel zitten. Wanneer het even minder gaat is het makkelijk om laagdrempelig informatie en advies te krijgen, of met iemand te praten over wat er speelt. Dit om mensen in vroegtijdig stadium te helpen en verergering van problemen te verkleinen. Ook sluiten wij hierbij aan op de uitgangspunten van normaliseren en positieve gezondheid. Doelen • Er is preventief, vrij toegankelijk aanbod beschikbaar waar mensen laagdrempelig terecht kunnen voor mentale ondersteuning, of als het even minder gaat. Mensen weten dit aanbod te vinden en krijgen daar handvatten om met hun mentale gezondheid aan de slag te gaan. • We werken samen met ketenpartners, baseren ons op wetenschappelijke kennis, gaan uit van effectieve interventies en gaan ook te raden bij ervaringsdeskundigen om te komen tot een passend plan van aanpak. • De aanpak richt zich op verschillende doelgroepen/leeftijdscategorieën en is opgebouwd vanuit de verschillende lagen van preventie. Resultaten • Er is inzicht in het huidige aanbod, de behoeften en er is inzichtelijk wat nog mist in het aanbod, op basis daarvan is een plan van aanpak opgesteld ter bevordering van mentale gezondheid voor alle inwoners van WMW (jong en oud). Waarbij samengewerkt is met ketenpartners en ervaringsdeskundigen.

• Het thema en opvolging van de aanpak van mentale gezondheid en preventie is ingebed in de bestaande overlegstructuren met ketenpartners. • Het preventieve aanbod is bekend bij iedereen, professionals en inwoners. • De POH-jeugd ggz is gestart. • Het plan van aanpak voor mentale gezondheid sluit aan op de ketenaanpak Welzijn op recept. • Welzijn op recept wordt opgepakt en uitgerold.

Leefomgeving Hierbij gaan wij uit van de wisselwerking van de fysieke leefomgeving op de manier waarop mensen zich bewegen en welke keuzes zij maken. Koppeling van het ruimtelijk domein aan het sociaal domein is hierbij een uitgangspunt. Doelen • Gezondheidskennis wordt standaard toegepast bij besluitvorming over fysieke leefomgeving. • Samenwerking tussen gezondheidsbeleid/sociaal domein en ruimte is via een vaste overlegvorm voorzien • Er is een structuur van kennisbevordering met betrekking tot maatregelen voor een gezonde leefomgeving. Resultaten • Er is een kwartiermaker voor gezonde leefomgeving ingehuurd

15 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

• • •

Er zijn afspraken over structurele afstemming tussen fysiek en sociaal domein binnen de gemeente, aan de voorkant van zaken als gebiedsontwikkeling. In de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie wordt het sociaal domein meegenomen voor wat betreft het lokaal hitteplan De samenwerkingsstructuur tussen sociaal domein en het fysiek domein worden bestendigd en is vastgelegd in de beleidsstukken en plannen, van beide afdelingen. In het specifiek beleidskader sociaal domein, omgevingsvisie, woonzorgvisie, klimaatdoelstellingen.

Opgroeien in Kansrijke Omgeving – Voorkomen en vroeg signalering van middelen Jongeren zijn kwetsbaar voor de gevolgen van alcoholgebruik, onder meer omdat alcohol een sterker effect heeft om hun lichaam en het extra schadelijk is voor hersenen die nog in ontwikkeling zijn. Daarnaast kan alcoholgebruik voor jongeren allerlei gezondheidsproblemen opleveren. Gemeenten hebben een verantwoordelijkheid om (overmatig) alcoholgebruik onder jongeren te voorkomen. Maar ook roken en drugsgebruik op jonge leeftijd zijn schadelijk voor de gezondheid op langere termijn. In de gemeente West Maas en Waal valt het alcoholgebruik onder jongeren op, en ook de acceptatie van ouders/opvoeders dat jongeren onder 18 jaar alcohol nuttigen is zeer hoog (+50%). Deze cijfers leiden ertoe dat de gemeente de inzet op voorkomen en vroegsignaleren in de komende jaren nog verder wil versterken. Dit doen we door het uitwerken van een overkoepelend beleidsstuk, waarin ingezet wordt op drie elementen: 1. Voorlichting en bewustwording, 2. Project Ruimte voor de Jeugd (oftewel Opgroeien in Kansrijke Omgeving), 3. Handhaving en veiligheid. Doelen: • De gemeente heeft een overkoepelend beleidsstuk middelengebruik waarin de aanpak voorkomen en bewustwording van roken, drugs, alcohol op de drie niveaus beschreven staat en de verbinding tussen de verschillende niveaus en bijbehorende acties gemaakt is.

Waardoor een stevige aanpak ontstaat die op elkaar aansluit. Waarbij ook aansluiting gemaakt is op de verschillende beleidsstukken, waaronder het Jeugdbeleid, Gezondheidsbeleid, Veiligheidsbeleid, Preventie- en Handhavingsprotocol en het Evenementenbeleid. • De gemeente volgt en implementeert de acties en effectief bewezen aanpak van het programma Opgroeien in Kansrijke Omgeving. • In de gemeente hebben we een aanpak en acties geïmplementeerd die zich richt op de vier leefgebieden waar een kind/jeugdige zich begeeft. • De gemeente werkt volgens de beleidscyclus van het programma Opgroeien in Kansrijke Omgeving (OKO). • De gemeente betrekt ketenpartners, inwoners en jeugdigen en zorgt voor de groei van een ‘community’, zoals beschreven in de aanpak OKO. • Er wordt specifiek inzet gepleegd op ouders/opvoeders en de vrije tijd van jeugdigen. Resultaten: • Afdelingen Veiligheid, Samenleving en Ruimte werken nauw samen in de aanpak van Middelengebruik. • Er is een kerngroep met ketenpartners die meedenken bij de doorontwikkeling en implementatie van acties ter voorkoming van Middelengebruik onder jeugdigen. • Ouders en jeugdigen zijn betrokken bij het proces door verschillende bijeenkomsten te organiseren met hen vanuit participatieve en soms coöperatieve basis. • De GGD heeft de module van OKO opgenomen in hun monitor en voert het stuk data-analyse uit.

• Door de inzet van Opgroeien in Kansrijke omgeving wordt ook aandacht besteed aan mentale veerkrachtversterking onder jeugdigen en is de aanpak van jongerenoverlast verstevigd en effectiever. • Er is een doordacht voorlichtingsprogramma dat aandacht heeft voor de verschillende leeftijdsgroepen en leefwerelden waar jeugdigen zich bewegen, met specifiek aandacht voor ouders/opvoeders. • (sport)verenigingen weten hoe om te gaan met schenken onder de 18 jaar en het ‘doorgeven van alcohol’ en weten elkaar hierop aan te spreken. • Het percentage ouders dat het goed vindt dat hun jeugdige onder de 18 jaar alcohol drinkt is gedaald. • De openbare gebouwen in de gemeente zijn ‘rookvrij’ vanuit het programma ‘Rookvrije Generatie’.

16 Lokaal plan van aanpak Brede Spuk – Gemeente WMW

4.3 VERSTERKEN SOCIALE BASIS Eén tegen eenzaamheid – ‘schuif samen aan’ Gemeente West Maas en Waal heeft in alle projecten die bijdragen aan het sociaal domein alertheid voor eenzaamheid geborgd. Daarnaast zijn er ook specifiek projecten die gericht zijn op het versterken van sociale basis door ontmoeting te faciliteren vanuit de gedachtegang van één tegen eenzaamheid. Doelen • We gaan uit van de effectieve elementen uit de aanpak ‘een tegen eenzaamheid’ en zetten deze om naar een eigen lokale aanpak, waarbij wij de lokale aanpak ‘een tegen eenzaamheid’ een onderdeel uitmaakt van alle pijlers en acties vanuit het sociaal domein terug te laten komen als element waar alertheid voor is. • Er wordt samen met inwoners en ketenpartners gekeken hoe de aanpak aan te scherpen waar nodig. • Er wordt ingezet op het faciliteren en motiveren tot ontmoeting door de uitvoering van het project ‘Schuif samen aan!’. • Er wordt ingezet op bewustwording en professionalisering van professionals die werken in onze gemeente, maar ook voor inwoners, vanuit de achterliggende gedachte en effectieve elementen behorend bij de aanpak ‘Eén tegen eenzaamheid’, waarbij signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid een eerste stap is. • Aansluiting zoeken bij bestaande inititiatieven en deze met de partners en inwoners doorontwikkelen.

Zoals het project Goed Wonen en De Zorgzame Buurt van de woningbouwcoorperatie, Zorggroep Maas en Waal i.s.m. St. Barbara. Resultaten • Eenzaamheid is als thema integraal opgenomen in alle projecten, opdrachten en acties die uitgevoerd worden vanuit het sociaal domein. • Het project ‘Schuif samen aan!’ is positief ontvangen en door veel mensen bezocht. • Er is ingezet op vrijwilligers, professionals en inwoners door hen bewust te maken van de signalen van en het bespreekbaar maken van eenzaamheid.