Tekst inspreker-ontwikkelingen in natuurgebied De Steendert.pdf

Maatschappelijke impact samengevat Het introduceren van een nieuw bos heeft impact op een groot aantal maatschappelijke aspecten. Deelconclusie 24: er is een groot aantal maatschappelijke aspecten aan de orde bij bosplannen, daar zal Staatsbosbeheer dus veel breder naar moeten kijken en veel meer onderzoek naar moeten doen en presenteren.

Koester De Steendert!

| 43

9.

Conclusies en aanbevelingen

Het natuurgebied De Steendert bevat een lange geschiedenis en is een hoogwaardig cultuurlandschap. Omdat het gebied buiten de grote ruilverkaveling is gehouden, bevat dit zeldzame open groene landschap nog de zichtbare kavelstructuur uit een ver verleden. Juist hier is het ruwe agrarische verleden van de Betuwe nog goed te zien. De gemeente West Betuwe heeft zowel in haar erfgoedbeleid, als in haar landschapsontwikkelingsbeleid stevig vastgelegd dat dit soort landschap gekoesterd, bewaard en beschermd moet worden. Het voorgenomen plan voor grootschalige bosaanleg past daar niet in, met dit plan zou het zichtbare en hoogwaardige cultuurlandschap verdwijnen. Met dit plan zal de huidige monumentale Poldermolen grotendeels zijn huidige functie verliezen. Immers, het land hoeft dan niet meer drassig te blijven, bomen zijn juist gebaat bij periodes van droogte. Wat betreft biodiversiteit is meer variatie van levensvormen in De Steendert geen doel op zich. Een bos is ook niet beter of slechter dan natuurlijk grasland. Variatie (biodiversiteit) moeten we altijd in een brede regio en context bekijken. Of anders gezegd, het is belangrijk om ook natuurlijk en kruidenrijk grasland te koesteren in De Betuwe. Het introduceren van veel meer bomen heeft een grote impact op andere aspecten.

Zo vraagt sociale veiligheid aandacht, omdat het fietspad op De Steendert ook een verbindingsroute is voor jonge scholieren. Er spelen agrarische belangen, die nog niet onderzocht zijn. Het aangezicht van het gebied zal jarenlang ver onder de maat zijn, dat zal eerst juist een negatieve impact op recreatie hebben. Inwoners vinden de balans die nu in De Steendert is tussen stilte en recreatie uitstekend. Het is ongewenst die balans nu te gaan verstoren. Er zijn geen urgente parkeerproblemen. Handhaving is nu redelijk in balans, maar wordt veel ingewikkelder als het landschap wordt omgegooid. De wandelpaden zijn nu nog informeel in gebruik, met wat kleine maatregelen kan Staatsbosbeheer de beheerpaden tot officiële laarzenpaden oormerken. 9.1.

Waar staan we nu?

Het goed en verstandig dat Staatsbosbeheer vroegtijdig contact heeft gezocht met geïnteresseerden en betrokkenen. Maar het is wel opvallend dat de signalen die door inwoners en betrokkenen gegeven worden, niet worden opgepakt. Integendeel, de plannen werden steeds groter en ingewikkelder. De veerkracht van Staatsbosbeheer werd op de proef gesteld om bij gebiedsbijeenkomsten daadwerkelijk te luisteren wat er in een gebied speelt en daar naar te handelen. Om werkelijk vorm en inhoud aan participatie te geven (zoals het nieuwe provinciebestuur van Gelderland ook wenst). En dus niet alleen het eigen belang (bomen) leidend te laten zijn, maar echt rekening te houden met de gebied-specifieke eigenschappen, de cultuurhistorie en de lokale wensen. Dat is vooralsnog niet gelukt. Het nu voorgenomen bomenplan zal de huidige landschapskwaliteit van De Steendert ernstig aantasten. Het cultuurhistorische landschap zal daarvoor grotendeels verdwijnen, evenals het open, groene zicht. Daarmee verliest de Betuwe een zeldzaam en uniek stukje gebied. Dat moeten we niet willen. Bij transformatie keuzes is het altijd verstandig het adagium “follow the money” te volgen. Grote veranderingen gaan namelijk ook altijd over geld en geld veroorzaakt helaas vaak een perverse prikkel in besluitvorming.

Zoals een inwoner het verwoorde: “Gaan we nu de hele Steendert op zijn kop te zetten voor die brute fossiele reclame doeleinden?”.

Koester De Steendert!

| 44

9.2.

Procedures

Inwoners zijn door de gemeente geïnformeerd dat Staatsbosbeheer op 29 juni 2023 een vergunning heeft aangevraagd. Hoe die aanvraag er precies uitziet, is niet openbaar. Staatsbosbeheer heeft op 28 juni 2023 een nieuwsbrief verspreid en daarin aangegeven het bomenplan vooral bedoeld is voor een “hogere biodiversiteit” (de nieuwsbrief is opgenomen in bijlage 2). Ook geeft Staatsbosbeheer aan dat de recreatiemogelijkheden voor de omwonenden worden verstrekt (terwijl in de praktijk juist blijkt dat deze mogelijkheden sterk achteruit zullen gaan). Staatsbosbeheer meldt in deze nieuwsbrief dat het plan begin juni met de wethouders is besproken, waarmee men naar de inwoners de schijn wekt dat het gemeentebestuur meedenkt en het plan ingediend kan worden. Niets is echter minder waar! Staatsbosbeheer stelt ook op hun nieuwsbrief dat er voor het grootste deel van het plan uitsluitend een omgevingsvergunning hoeft te worden gevraagd vanwege de archeologische waarden. Dat is feitelijk onjuist, want in het vigerende bestemmingsplan Buitengebied Neerijnen staat over “Natuur” dat dit soort bestemming is aangewezen voor behoud, herstel en ontwikkeling van de aanwezige natuur- en landschapswaarden, inclusief de bijbehorende abiotische waarden. Of met andere woorden, de landschapswaarden dienen gerespecteerd te worden.

Deze zijn nadrukkelijk benoemd in onder meer het Landschapsontwikkelingsplan van de gemeente en in de Omgevingsvisie van de provincie. In het vigerende bestemmingsplan staat dat een omgevingsvergunning noodzakelijk is bij het verwijderen van landschapselementen die ten tijde van het van kracht worden van het plan aanwezig waren en ook bij het beplanten van gronden met bomen die hoger groeien dan 2,5 m, inclusief opgaand houtgewas in verband met boomteelt of houtteelt. Dat is allemaal aan de orde. Kortom: aanplanten van bos is vergunningsplichtig en dat staat los van de archeologische waarden (die je ook moet koesteren, daar niet van). En voor het agrarische deel van het plan is zelfs een bestemmingsplanwijziging nodig. Tijdens de informatieavonden gaf Staatsbosbeheer aan dat het op dit moment gevaarlijk is om te wandelen over de Steendertse Uitweg (lees: het gedeelte van deze weg over De Steendert). Reden: er staan daar verschillende verouderde populieren die behoorlijk verrot zijn en waar regelmatig grote takken naar beneden donderen (vaak van meer dan 200 kilo). Opmerkelijk is dat Staatsbosbeheer in de nieuwsbrief meldt dat er misschien vleermuizen in die gevaarlijke bomen zitten en dat daarom het rooien van deze bomen tot nader order is uitgesteld.

Dan lijkt het verstandig dat deze weg nu voorlopig wordt afgesloten, dat is ook een aspect van openbare orde en veiligheid, daarover zou de gemeente West Betuwe moeten waken. Inwoners en ondernemers worden met deze nieuwsbrief dus op het verkeerde been gezet. Of beter gezegd: onjuist geïnformeerd. Dat geldt evengoed richting de raadsleden, die deze nieuwsbrief ook ontvangen en op het verkeerde been worden gezet. Nu is de formulering van die nieuwsbrief volstrekt de eigen verantwoordelijkheid van Staatsbosbeheer, maar het zou de gemeente West Betuwe sieren als raadsleden, inwoners en ondernemers op korte termijn meer informatie krijgen die beter strookt met de werkelijkheid. Er staat immers heel wat cultuurhistorie voor West Betuwe op het spel!

Koester De Steendert!

| 45

B&W stelt in een memo aan de gemeenteraad op 13 september 2023 dat de bevoegdheid voor het beslissen op de vergunningsaanvraag bij het college ligt. Dat is formeel inderdaad het geval, maar niet op die manier besproken en afgesproken met de gemeenteraad. De uiteindelijke formele bevoegdheid ligt wel bij B&W, maar er is politiek-bestuurlijk nadrukkelijk afgesproken, dat daar waar plannen en projecten afwijken van het Landschapsontwikkelingsplan, de gemeenteraad betrokken wordt, in ieder geval ter consultatie en/of advies. Ook in de nieuwe Omgevingswet is dit nadrukkelijk het uitgangspunt. De aankondiging en uitwerking van het bomenplan van Staatsbosbeheer voor De Steendert verloopt nogal rommelig. Er zijn drie informatieavonden geweest, waar inwoners en ondernemers onvolledig en daarmee onjuist geïnformeerd zijn. Op 29 juni 2023 heeft Staatsbosbeheer formeel een plan ingediend bij de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR), deze aanvraag is pas medio september, dus pas na 2,5 maand “vrijgegeven” door het college van B&W. Met daarin een aankondiging aan de gemeenteraad dat B&W uiterlijk 5 oktober 2023 een besluit moet nemen. Dat is opmerkelijk, aangezien de aanvraag incompleet is, zo ontbreekt er onderzoek naar het cultuurhistorisch landschap.

Een incompleet voorstel zou B&W sowieso moeten afwijzen, normaal is dat er dan aanvullende vragen worden gesteld en het dossier wordt aangevuld. Onduidelijk is dus waarom B&W stelt dat die deadline zo hard is. Het college heeft op 13 september 2023 een groot aantal stukken gestuurd aan de gemeenteraad, zonder advies of inkadering en gevraagd of de gemeenteraad dan even voor 26 september schriftelijke inbreng levert. Een tijdspanne van 8 werkdagen voor zo’n belangrijk besluit. Dat is niet alleen onzorgvuldig, dat is simpelweg onmogelijk. Staatsbosbeheer heeft bij de aanvraag een notitie van 14 februari 2023 van een individuele ambtenaar van de provincie Gelderland gevoegd, waarin de conclusie staat dat bosaanleg in de Steendert niet in strijd is met een provinciaal belang. Dat is een onjuiste en onrechtmatige notitie. Ten eerste is de stelling in de notitie onjuist, omdat het plan niet getoetst is aan de verschillende beleidsnota’s en spelregels van de provincie Gelderland. Ten tweede valt de timing op, omdat deze notitie opgesteld is voorafgaand aan de behandeling van het LOP in de gemeenteraad van West Betuwe en er is ook in het voorjaar een nieuw provinciebestuur aangetreden, met nieuwe uitgangspunten rond bosaanleg. Staatsbosbeheer negeert simpelweg die nieuwe ontwikkelingen en doet alsof de provincie akkoord is.

Op 31 juli 2023 heeft de provincie Gelderland het volgende gecommuniceerd: Beste meneer Koenings, Voor de aanplant van bomen/bos dient een omgevingsvergunning te worden aangevraagd bij de gemeente. Wanneer de aanplant afwijkt van het huidige bestemmingsplan én plaats vindt binnen de Groene ontwikkelingszone (GO) en/of het Gelders Natuurnetwerk (GNN) van de provincie Gelderland (beiden lijkt het geval in de Steendert) dient de gemeente de aanplant te toetsen aan de regels uit de provinciale omgevingsverordening. Deze betreffen onder andere een toetsing door de gemeente aan de kernkwaliteiten van het gebied. Zie hiervoor de online viewer van de provincie Gelderland en het overzicht van de kernkwaliteiten van het deelgebied waarbinnen de Steendert valt, uit de provinciale omgevingsverordening. De provincie heeft tot nader orde geen formele rol bij de bosontwikkelingsplannen van Staatsbosbeheer in de Steendert. Ook is geen verzoek ontvangen voor financiering van de bosaanplant. Wanneer dit in de toekomst wel zo zal zijn, zullen we deze beoordelen conform de subsidievoorwaarden van de betreffende subsidieregelingen. Dit betekent voor de Steendert onder andere dat de gemeente akkoord moet zijn met de voorgenomen bosaanleg.

De

provincie

verwijst

in

dit

bericht

naar

de

kernkwaliteiten

van

het

gebied:

https://geodata.gelderland.nl/bestanden/Geoteksten/Dataset/POVE_B_Kernkwal_deelgeb/html/kernkwaliteiten49.html

Koester De Steendert!

| 46

De provincie stelt dus recht voor zijn raap dat de gemeente het plan moet toetsen aan de kernkwaliteit van het gebied, namelijk “open kommen met weidebouw (onder andere De Steendert)”. En voor ontwikkelingsdoelen wordt nadrukkelijk het doel “Ontwikkeling cultuurhistorische patronen en beheersvormen” genoemd. Dat is dus de toetsing die volgens de provincie gedaan moet worden. Zeer opvallend is dat de ambtelijke notitie van 14 februari daar juist helemaal niet op ingaat. Kortom, ook dit proces verloopt onvolledig en daarmee onzorgvuldig. 9.3.

Wat zou je wel met elkaar moeten wensen?

Vanuit inwoners, ondernemers en recreanten is er geen wens om een robuust natuurbos te plaatsen in De Steendert. Integendeel, uitgangpunt is om de prachtige natuur op deze schitterende plek vooral met rust te laten. Om het landschap van vroeger te koesteren. Wellicht kunnen we het huidige (kleine) bosperceel nog wat uitbreiden en ook op andere plekken in het gebied wat kleine percelen met bomen worden toegevoegd. Om ook te laten zien hoe het landschap ook vroeger kleine bospercelen bevatte. Maar maximeer de boomaanplant op 10 hectare en zorg ervoor dat er geen aaneengesloten boslijnen ontstaan. Het voorliggende plan, met 37 hectare bosaanplant moet dus drastisch ingeperkt worden. Mopperen is vaak makkelijk, maar het is beter goed te formuleren wat we wel wensen. Dat kunnen we samenvatten in drie eenvoudige wensen: 1. Behoud zo veel mogelijk het huidige karakter van De Steendert. Koester de uitgangspunten van het nieuwe Landschapsontwikkelingsplan, dat de cultuurhistorie van dit gebied van groot belang is en blijft. 2. Maak op een paar plekken meer ruimte voor bomen, maar voorkom grote robuuste blokken bos. Voeg maximaal 10 hectare aan bomen toe. Dat betekent een forse reductie van het plan van 37 hectare (dat plan moeten we dus driekwart afschalen). 3. Maak van de huidige beheerpaden (die nu dagelijks gebruikt worden) laarzenpaden.

Dan hoeven we bijna niets te veranderen aan de inrichting en aan het onderhoud. Zo simpel kan het zijn. Zo simpel zou het moeten zijn. Zo simpel is het.

Koester De Steendert!

| 47

Bijlage 1: Overzicht betrokkenen Er zijn relatief veel mensen en organisaties betrokken, hieronder een niet uitputtend overzicht van belangrijke sleutelspelers: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Inwoners uit De Betuwe, in het bijzonder uit Ophemert, Est en Wadenoijen Direct omwonenden (inwoners en boerenbedrijven) Betrokken ondernemers en pachters van de grond De molenaar van de Poldermolen Molenstichting Gelders Rivierengebied Staatsbosbeheer (huidige eigenaar) Gemeente West Betuwe Waterschap Rivierenland Provincie Gelderland Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Dorpstafel Ophemert (grootste deel van De Steendert is grondgebied Ophemert) Dorpstafel Est (De Steendert ligt evengoed nabij het dorp Est) De werkgroep Levend Landschap Ophemert (LLO) De Klompenpad werkgroepen uit Est en Ophemert Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap De Historische Kring West Betuwe Erfgoed Gelderland Fietsersbond West Betuwe Faunabescherming Wereld Natuur Fonds Gelders Genootschap Vlinderstichting LTO Noord Oudheidkamer Tiel, werkgroep BATO (Beoefenaren Archeologie Tiel en Omstreken) Vrijwilligers en professionals van IVN Natuur en Milieu Federatie Gelderland

Koester De Steendert!

| 48

Bijlage 2: Berichten in de pers Omroep SRC heeft een mooie korte documentaire gemaakt over de plannen van Staatsbosbeheer. Dubbelklik op onderstaand plaatje of gebruik de QR code ernaast. Video:

21 december 2022:

4 januari 2023:

Koester De Steendert!

| 49

Nieuwsbrief Staatsbosbeheer juni 2023:

Koester De Steendert!

| 50

Notitie B&W 13 september 2023: Beantwoording vraag van de raad gesteld op 31-07-2023 Beantwoord op 13-09-2023, onderwerp Aanvraag vergunning aanplanten bos. We hebben de ODR gevraagd om de informatie beschikbaar te stellen. De stukken vindt u bij deze beantwoording. De beslistermijn is verlengd, omdat het college zelf besluit op de vergunning. De aanvraag moet uiterlijk 5 oktober 2023 afgehandeld zijn. De datum 14 september 2023 op officiëlebekendmakingen.nl is niet juist. De bevoegdheid voor het beslissen op de vergunningsaanvraag ligt bij het college. Met het oog op de beslistermijn voor de afhandeling van de aanvraag moet het college in zijn vergadering van uiterlijk 3 oktober 2023 besloten hebben op de aanvraag. U wenst dat de raad daaraan voorafgaand zijn inbreng kan hebben. Uw artikel 52 RvO verzoek biedt u die mogelijkheid tijdens de raadsvergadering van 26 september 2023. De inbreng van de raad kan dan nog bij het besluit betrokken worden. Daarnaast wordt de fracties de gelegenheid geboden om schriftelijk inbreng te leveren vooruitlopend op de raadsvergadering van 26 september 2023.

Koester De Steendert!

| 51