RV2025-123-bijlage-1-beheerprogramma-wegen-west-betuwe-2026-2030.pdf

Beheerprogramma wegen West Betuwe 2026-2030

projectnummer 0493040.100 10 september 2025

www.anteagroup.nl

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025

Auteur(s) S. van der Geest G. Kuijzer

Opdrachtgever Gemeente West Betuwe Postbus 112 4190 CC Geldermalsen

Colofon Projectgroep R. van de Brug T. Dordmond J. Schel

Gecontroleerd R. Fleur

Datum 19 september 2025

Beschrijving Definitief, opmerkingen verwerkt

Vrijgave R. Fleur

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Inhoudsopgave 1.

Inleiding, waarom dit Beheerprogramma wegen?

5

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aanleiding Relatie met de Omgevingswet Algemeen principe wegbeheer Relatie met kerngericht werken Doel Scope Leeswijzer

5 5 5 6 7 7 8

2.

Wat beheren we?

9

2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5

Databeheer Onderhoudsprogramma Wegen in West Betuwe Areaalkenmerken West Betuwe Specifieke kenmerken Smalle wegen en bermproblematiek Problemen uit de ondergrond Aanpak netcongestie Dijkverzwaringen Rivierenlanden Verouderd areaal en teerhoudend asfalt

9 9 13 13 14 16 17 18

3.

Wat hebben we gedaan en bereikt?

19

3.1 3.2 3.3

Kwaliteitsambitie Beheerplan wegen Resultaat weginspectie 2023-2024 Evaluatie afgelopen periode

19 19 20

4.

Wat zijn de kaders en ontwikkelingen?

22

4.1 4.2

Wettelijke kaders en richtlijnen Vigerend beleid West Betuwe

22 24

5.

Welke keuzes hebben we?

27

5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.2 5.3

Scenarioberekening groot onderhoud wegen Scenario 1: Huidige ambitie Scenario 2: Alles basis Scenario 3: Alles Laag Overzicht plus- en minpunten per kwaliteitsniveau Gestegen kosten voor groot onderhoud Scenarioberekening vervanging/rehabilitatie wegen

27 28 29 30 31 31 32

6.

Wat gaan we doen?

33

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Uitvoering klein onderhoud Uitvoering groot onderhoud 2026-2030 Vervangingen & rehabilitaties 2026-2030 Verduurzamen wegbermen Overig onderhoud wegen

33 33 34 34 35

7.

Wat zijn de financiële kaders en gevolgen?

37

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Exploitatiebudget Systeemreserve Groot Onderhoud wegen Rehabilitatie/ vervangingsinvesteringen Areaal Accres Risicoparagraaf

37 37 38 39 39

8.

Hoe pakken we dit aan?

41

8.1

Werkproces/ beheercyclus wegbeheer

41

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

8.2 8.3

Formatie en personele inzet wegbeheer Thema’s en aandachtspunten 2026-2030

42 44

9.

Conclusies en aanbevelingen

46

9.1 9.2

Conclusies Aanbevelingen

46 47

Bijlage 1 Kwaliteitsniveaus

48

Bijlage 2 Kwaliteitsontwikkeling

49

Bijlage 3 Verzorgend onderhoud en onkruidbestrijding op verhardingen

50

Bijlage 4 Evaluatie periode 2021-2025

52

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

1.

Inleiding, waarom dit Beheerprogramma wegen?

1.1

Aanleiding Wegen zorgen in letterlijke zin voor verbinding, zo ook in de gemeente West Betuwe. Het goed onderhouden en beheren van deze wegen is van wezenlijk belang voor de inwoners van de gemeente en andere weggebruikers. Het zorgt voor goede bereikbaarheid van de kernen en het buitengebied, verhoogt de leefkwaliteit in de openbare ruimte en draagt bij de uitstraling van de gemeente. De gemeente West Betuwe beheert een groot areaal wegen, in totaal een oppervlakte van ca. 4,7 miljoen m2. Vanuit de Wegenwet heeft de gemeente als wegbeheerder de zorgplicht over deze verhardingen. Dit betekent dat de gemeente te allen tijde verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de verhardingen (de onderhoudstoestand, vaak aangeduid als schoon, heel en veilig) die zij in beheer heeft. Het gebruik van de wegen en wegbermen moet veilig kunnen plaatsvinden en schades/ongevallen door gebreken aan de weg moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. In dit Beheerprogramma wordt vastgelegd op welke manier de gemeente West Betuwe invulling geeft aan het beheren van de openbare verhardingen en wegbermen (zie paragraaf 1.6 voor de scope). Hiermee wordt aangegeven hoe de gemeente invulling geeft aan deze zorgplicht. Dit Beheerprogramma wegen is het vervolg op het huidig Beleids- en Beheerplan wegen 2020-2025.

Het Beheerplan was het eerste zelfstandige plan van de gemeente West Betuwe, maar betrof nog grotendeels een harmonisatie van de plannen uit de oude gemeenten. Desondanks is het plan goed bevallen. Daarmee is dit beleids- en beheerprogramma een actualisatie, geen volledige herijking van de strategie, maar tegelijk ook het eerste beheerprogramma dat de harmonisatieslag achter zich laat.

1.2

Relatie met de Omgevingswet Omdat 1 januari 2024 de Omgevingswet ingegaan is, wordt hier nu gesproken over een (beheer)programma wegen, dat onderdeel uit maakt van het omgevingsprogramma in de openbare ruimte. Dit programma omvat maatregelen voor de bescherming, het beheer, het gebruik en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving, waarbij ambities worden vertaald naar concrete acties en de benodigde middelen. Dit programma is gebaseerd op een Technisch Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP), waar de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen in vastgelegd zijn. Deze technische maatregelen worden vervolgens integraal afgestemd met andere (beheer)programma’s zoals het WRP en beleidsambities zoals klimaatadaptatie en hittestress. Waarna daadwerkelijke uitvoering buiten start. Ondanks dat het huidige plan goed bevallen is, zijn er tijdens de looptijd van het huidige Beheerplan ook lessen geleerd over wat werkt en wat niet. In dit programma is daarom een evaluatie van de afgelopen periode toegevoegd. Deze is gebruikt om de leerpunten voor de komende periode te concretiseren. Een van de lessen uit het huidige plan is dat met alle financiële middelen, de realiteit van uitvoering in de praktijk weerbarstig kan zijn.

Daar komt bij dat de gemeente een financieel uitdagende periode tegemoet gaat en wegbeheer reeds een taakstellende bezuiniging opgelegd heeft gekregen (West Betuwe Financieel fit, zie 7.2).

1.3

Algemeen principe wegbeheer Wegbeheer is er in essentie op gericht het huidige areaal aan verhardingen te onderhouden, zodat deze veilig door de (weg)gebruiker kan worden gebruikt. Afhankelijk van het materiaal van de weg, de belasting van de weg en andere factoren degradeert deze gedurende de levensduur in kwaliteit. Door het uitvoeren van onderhoud kan een kwaliteitsimpuls worden gegeven. Onderstaande figuur geeft inzicht in het verloop van de kwaliteit gedurende de levensduur en de impact van het uitvoeren van onderhoud.

blad 5 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Figuur 1 Onderhoudscyclus/kwaliteit

Op het juiste moment, met de juiste middelen, de juiste maatregelen kunnen uitvoeren is de uitdaging van de wegbeheerder. Bijvoorbeeld: kies ik nu voor uitvoeren van meerdere kleine reparaties in een weg of over twee jaar het vervangen van een volledige deklaag? Dit alles binnen de totale opgave van de openbare ruimte en de actuele thema’s en ontwikkelingen. In het onderliggend Beheerprogramma wegen wordt dit voor de gemeente West Betuwe nader uitgewerkt. Maar wegbeheer is ook meebewegen, soms is het noodzakelijk om eerder dan technisch strikt noodzakelijk onderdelen te vervangen. Dit benut kansen uit de integrale aanpak en kerngericht werken. In Nederland wordt voor beheer van de openbare ruimte gebruik gemaakt van kwaliteitsniveaus om te rapporteren. Er worden in het vakgebied verschillende benamingen voor kwaliteits- en onderhoudsniveaus gebruikt. In dit Beheerprogramma wegen wordt voor de leesbaarheid gebruik gemaakt van de Antea Group benamingen. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de verschillende kwaliteitsniveaus en benamingen.

1.4

Relatie met kerngericht werken Speerpunt uit het coalitieakkoord 2022-2026 is het kerngerichte werken. In dit Beheerprogramma wordt dit voor wegbeheer verder uitgewerkt. Onderhoud (groot en klein) leent zich niet altijd voor een integraal werken, maar bij grote ingrepen binnen de woonkernen wordt hier te allen tijde prioriteit aan gegeven. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen rehabilitaties, ook wel één op één vervangen, en herinrichtingen. Herinrichtingen Bij herinrichtingen wordt de openbare ruimte aangepast aan nieuwe wet- en regelgeving, inzichten en moderne eisen. Hiervoor wordt een bijdrage gedaan uit de rehabilitatiereservering. Deze is echter niet toereikend om alle benodigde aanpassingen te realiseren, waardoor extra ruimte gezocht moet worden uit programma’s zoals kerngericht werken en uit ambities wensen en strategische opgaven zoals duurzaamheid, klimaatadaptatie, warmtenetten, netcongestie, sociale kracht en leefbaarheid. Voorbeeld van herinrichting in de afgelopen jaren is de Walgtsestraat in Varik. blad 6 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Rehabilitaties Rehabilitaties bij wegen worden uitgevoerd, als deze geheel aan het einde van de levensduur zijn. Hierbij wordt uitgegaan van één op één vervangen (zelfde materiaal, breedte, profiel, weginrichting, etc.). In de praktijk blijkt dat bij het programmeren van rehabilitaties óók wensen voor herinrichting uit de buurt voortkomen. Daarom worden rehabilitaties binnen de kernen altijd integraal projectmatig opgepakt. Ook hier is de rehabilitatiereservering niet toereikend om alle wensen te dekken. Een voorbeeld van een rehabilitatie is het de A.H. de Kockstraat in Opijnen. Als laatste wordt in dit programma ook beknopt invulling gegeven aan verzorgend onderhoud (bv. straatvegen) van de verhardingen en bestrijding van onkruid op de verhardingen. Dit is in bijlage 3 nader uitgewerkt.

1.5

Doel De Koepelnota Beheer Openbare Ruimte 2019 t/m 2023 beschrijft de ambitie voor het beheer van de openbare ruimte van de gemeente West Betuwe in zijn geheel. Door middel van dit Beheerprogramma wegen wordt het inzicht en grip op de individuele kapitaalgoederen vergroot. Dit Beheerprogramma geeft specifiek inzicht en grip op het beheer van wegen. Het doel is meerledig:  Inzicht geven in de huidige situatie (areaal, kwaliteit, budget, terugblik beheerperiode);  Beschrijving van de uitgangspunten en ontwikkelingen in beheer (wet- en regelgeving, ambitie en strategische richtingen/ontwikkelingen);  Inzicht en overzicht in kosten voor wegbeheer en de impact van alternatieven/keuzes;  Beschrijving van de beheerstrategie met doorvertaling naar kosten/financiën (exploitatie, systeemreserve en investeringen);  Inzicht geven in de financiën, nu en in de toekomst;  Overzicht in de planning en werkvoorraad voor onderhoud en vervanging voor de korte termijn;  Werkwijzen wegbeheer en benodigde organisatie/capaciteit;  Vastleggen basisprincipes vegen en onkruidbestrijding op verhardingen, inclusief financiën (bijlage 3).

1.6

Scope Ten aanzien van dit Beheerprogramma is het belangrijk om te weten wat er wel en niet bij hoort, daarom heeft dit programma de volgende scope: Instandhouding en vervanging van alle:  Asfaltverhardingen;  Elementverhardingen;  Half- en onverharde wegen en paden;  Wegbermen en bermverhardingen;  Markeringen op verharding; Uitvoeren van onkruidbestrijding op verhardingen. Buiten de scope van dit Beheerprogramma wegen vallen:  Verhardingen in beheer bij derden (bv. Rijkswaterstaat, provincie of particulieren);  Verharding op begraafplaatsen (zie Beleidsprogramma en beheerplan Begraafplaatsen), schoolpleinen (zie Beheerplan Gebouwen), sportvelden en speelterreinen;  Overige wegmeubilair (bebording, paaltjes, verkeerszuilen, etc.);  Civieltechnische kunstwerken (bruggen, duikers, vaste trappen, etc.) (zie beheerprogramma beleidsprogramma/beheerplan civiele kunstwerken) blad 7 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

 

1.7

Het aanpassen van de weginrichting (bv. in kader van het programma Duurzaam veilig of verkeersveiligheid) (zie Mobiliteitsagenda); De begroeide berm die achter de (berm)verharding ligt (zie beheerplan grassen).

Leeswijzer Per hoofdstuk wordt een centrale vraag beantwoord. Achtereenvolgens leest u: Nr.

Centrale vraag

Inhoud

2

Wat beheren we?

Omvang en kenmerken van het areaal. Waar is het van gemaakt? Waar wordt het voor gebruikt? Wat is de leeftijd?

3

Wat hebben we gedaan en bereikt?

Korte terugblik op de afgelopen periode en inzicht in de huidige kwaliteit van het wegenareaal

4

Wat zijn de kaders en ontwikkelingen?

Een korte beschrijving van de (wettelijke) kaders van wegbeheer en de ontwikkelingen in West Betuwe

5

Welke keuzes hebben we?

Inzicht in de keuzes en scenario’s voor wegbeheer

6

Wat gaan we doen?

Inzicht in klein, groot onderhoud, vervanging en overige taken

7

Wat zijn de financiële kaders en gevolgen?

Er wordt inzicht gegeven in de kosten en de wijze van financiering

8

Hoe pakken we dit aan?

Met welke werkstappen geven we verder vorm aan wegbeheer binnen de gemeente

9

Conclusies en aanbevelingen

De conclusies en aanbevelingen op een rij

Bijlagen

Ondersteunende documenten en figuren

blad 8 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.

Wat beheren we? In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in het beheerareaal van de gemeente West Betuwe. Allereerst wordt ingegaan op het databeheer. Daarna wordt inzicht gegeven in de areaalomvang en de specifieke beheerkenmerken van West Betuwe. Dit areaal, met deze kenmerken vormt de basis voor alle vervolgberekeningen.

2.1

Databeheer Onderhoudsprogramma Wegen in West Betuwe Bij de start van de gemeente West Betuwe zijn de beheerdatabases van de voormalige gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal samengevoegd. De wegbeheergegevens waren afkomstig uit verschillende beheersystemen. In het vorige Beheerplan is daarom uitgebreid stilgestaan bij de noodzaak van goed databeheer en data op orde. In 2025 is overgestapt naar beheersysteem GeoVisia. In dit beheersysteem is een koppeling met landelijke databases verwerkt en kunnen er gemakkelijker wijzigingen in het areaal worden doorgegeven. Het is hierdoor eenvoudiger om werk dat is afgerond, maar ook informatie die niet klopt, door te geven aan databeheer. De afgelopen jaren is er een verbetering in de data gemaakt. Er is echter nog ruimte voor verbetering. Het doorgeven van uitgevoerde werkzaamheden is hierin belangrijk. In GeoVisia is het complete pakket aangeschaft zodat de gemeente alles in hetzelfde systeem kan bijhouden.

2.2

Areaalkenmerken West Betuwe De gemeente West Betuwe beheert een aanzienlijk areaal aan wegen en verhardingen. In totaal wordt er 4,7 miljoen vierkante meter beheert, over een totale lengte van circa 655 kilometer. De belangrijkste kenmerken van het areaal worden in de rest van dit hoofdstuk met figuren en overzichten toegelicht (peildatum voorjaar 2025). Waar is het van gemaakt? In de onderstaande tabel zijn de verhardingstypen van het beheerde areaal uitgesplitst op hoofdkenmerk. Omdat West Betuwe een aanzienlijk areaal buiten de kom heeft, is ook de splitsing binnen en buiten de kom weergegeven. Binnen de bebouwde kom

Buiten de bebouwde kom

Totaal

VERHARDINGSTYPE

opp [m2]

opp [%]

opp [m2]

opp [%]

opp [m2]

opp [%]

Cementbeton

14.235

0,3%

56.469

1,2%

70.704

1,5%

Dicht asfaltbeton

884.468

19,0%

1.483.642

31,9%

2.368.110

50,9%

Elementen

1.663.829

35,8%

185.862

4,0%

1.849.691

39,8%

Halfverharding

129

0,0%

129

0,0%

Overige

115.167

2,5%

248.576

5,3%

363.743

7,8%

57,6%

1.974.549

42,4%

4.652.377

100,0%

Totaal 2.677.828 Figuur 2: areaalopbouw West Betuwe

Bijna 40% van het areaal bestaat uit elementenverhardingen, zoals tegels, straatstenen en klinkers. Daarnaast is iets meer dan de helft van het areaal asfalt, waarvan bijna tweederde buiten de bebouwde kom ligt. Er is slechts een geringe hoeveelheid betonverharding aanwezig, terwijl overige verhardingen, zoals halfverhardingen (grind, schelpen, gralux, etc.) en onverharde wegen bijna 8% van het areaal beslaan. Waar wordt het voor gebruikt? De verhardingen die de gemeente beheerd, worden door verschillende soorten gebruikers gebruikt en belast. Daarom is het areaal ingedeeld naar de verhardingsfunctie. Deze is hieronder weergegeven. Het grootste gedeelte van het areaal wordt gebruikt als rijbaan voor voertuigen, ongeveer 64%. Verder is er bijna 700.000 m² aan voetpaden in beheer, wordt op 475.000 m² geparkeerd, is ongeveer 4% van het areaal blad 9 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

aangewezen als fietspad en 10% heeft de functie overige. Deze laatste functie beslaat functies zoals inritten, rabatstroken en verkeerseilanden.

Figuur 3: Oppervlakte per verhardingsfunctie

Naast de verhardingsfunctie is het areaal ook ingedeeld op wegtype, de door het CROW gehanteerde indeling voor het beheren van verhardingen. Binnen de bebouwde kom

Buiten de bebouwde kom

Totaal

WEGTYPE

opp [m2]

opp [%]

opp [m2]

opp [%]

opp [m2]

opp [%]

Gemiddeld belaste weg

287.849

6,2%

101.177

2,2%

389.026

8,4%

Licht belaste weg

117.723

2,5%

1.342.188

28,8%

1.459.911

31,4%

Weg in woongebied

1.555.456

33,4%

372.797

8,0%

1.928.253

41,4%

Weg in verblijfsgebied

620.621

13,3%

66.219

1,4%

686.840

14,8%

Fietspaden

96.178

2,1%

92.168

2,0%

188.346

4,0%

57,6%

1.974.549

42,4%

4.652.377

100,0%

Totaal 2.677.828 Figuur 4: Areaal naar CROW wegtype

Hieruit blijkt dat ongeveer 8,5% van het areaal aangemerkt is als wegtype gemiddeld belaste weg, doorgaans de zwaarste klasse weg die een gemeente beheert en indicatief voor het gemeentelijke hoofdwegennet. De licht belaste wegen (ruim 31%) zijn vooral buiten de kom te vinden en zijn indicatief voor de (drukkere) wegen in het buitengebied, terwijl weg in woongebied en weg in verblijfsgebied gezamenlijk plekken beslaan waar mensen wonen en dus respectievelijk ruim 41% en nagenoeg 15% van het areaal vertegenwoordigen. Waar ligt het areaal? Het areaal ligt verspreid over de 26 woonplaatsen en het uitgebreide buitengebied van West Betuwe. Onderstaand is de verdeling weergegeven van het areaal binnen en buiten de bebouwde kom. De verdeling binnen de kom en buiten de kom is typerend voor de gemeente West Betuwe met een groot buitengebied.

Figuur 5: Areaalverdeling binnen/buiten de bebouwde kom

blad 10 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Hieronder is de verdeling van het areaal weergegeven per woonkern. Geldermalsen is met kop en schouders de grootste kern van de gemeente. Woonplaats

Binnen de bebouwde kom

Buiten de bebouwde kom

Totaal

Acquoy

23.945

69.440

93.385

Asperen

154.889

46.257

201.146

Beesd

192.720

172.510

365.231

Buurmalsen

55.744

25.030

80.774

Deil

92.607

48.872

141.479

Enspijk

29.412

53.650

83.062

Est

43.475

19.342

62.817

Geldermalsen

752.899

64.342

817.241

Gellicum

19.866

34.794

54.660

Haaften

120.233

108.873

229.105

Heesselt

8.606

55.595

64.201

Hellouw

38.835

54.778

93.613

Herwijnen

143.856

163.402

307.258

Heukelum

100.843

65.350

166.194

Meteren

268.427

77.673

346.099

Neerijnen

7.778

59.848

67.626

Ophemert

77.426

109.224

186.650

Opijnen

56.099

35.875

91.974

Rhenoy

40.660

51.888

92.547

Rumpt

32.216

95.064

127.281

Spijk

37.221

62.017

99.239

Tricht

95.883

91.792

187.675

Tuil

44.231

31.560

75.791

Varik

40.856

48.444

89.300

Vuren

77.143

246.513

323.655

Waardenburg

121.956

82.420

204.376

Totaal

2.677.828

1.974.549

4.652.377

42%

100%

Percentage 58% Figuur 6: Areaalverdeling over de woonkernen

Hoe is het areaal verdeeld? Het wegenareaal van de gemeente West Betuwe is ingedeeld naar structuurelementen. Dit zijn wegen met een vergelijkbare functie en karakter. Structuurelement wordt integraal voor alle objecten binnen de openbare ruimte bepaald. Het structuurelement wordt vaak gebruikt voor ambitiebepaling (zie hoofdstuk 5). Onderstaande figuur geeft inzicht in het areaal per structuurelement.

Figuur 7: Areaalverdeling per structuurelement

blad 11 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Wat is de leeftijd van de wegen? De leeftijd van wegen is een waardevolle indicator van wanneer onderhoud en vervanging benodigd zijn. Hierbij wordt uitgegaan van een theoretische technische levensduur, dat landelijk doorgaans op 60 jaar ligt. In West Betuwe wordt een technische levensduur van 40 jaar gehanteerd. Omdat het databestand van West Betuwe opgebouwd is uit de datasets van de voormalige gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal was het aanlegjaar niet altijd goed gevuld. Daarom valt de piek van meer dan 700.000 m2 verharding met aanlegjaar 1950-1954 op. Hierin zijn voorgaand, de onbekende aanlegjaren op ingevuld.

Figuur 8: Aanlegjaren van de verharding

Wanneer de aanlegjaren vergeleken worden met het vorige Beheerplan is duidelijk te zien dat het advies om de aanlegjaren verder te verfijnen met verve opgepakt is. De piek van 1950-1954 is afgenomen van meer dan 1,1 miljoen m² naar ongeveer 730.000 m², de periode 1960-1964 is met bijna 100.000 m² afgenomen terwijl de perioden 2010-2019 gezamenlijk meer dan 600.000 m² beslaat, waar dit eerder minder dan 300.000 m² was.

blad 12 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.3

Specifieke kenmerken Hieronder wordt met foto’s beeld gegeven van de meest voorkomende uitdagingen die gemeente West Betuwe tegenkomt in het beheer en onderhoud van de openbare verhardingen.

2.3.1

Smalle wegen en bermproblematiek De wegen in het buitengebied zijn vaak relatief smal uitgevoerd. De afgelopen decennia zijn de vele (landbouw)voertuigen breder geworden, ook is het verkeer op deze wegen geïntensiveerd. Door de smalle verharding wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de bermen. Dit zorgt voor bermproblematiek. Door intensief gebruik van de bermen, om uit te wijken of elkaar te passeren worden de bermen diep uitgereden. Dit zorgt voor grote hoogteverschillen tussen de wegrand en de berm, hierdoor ontstaan gevaarlijke situaties. Ook komt het voor dat de bermen juist hoger zijn dan de wegrand en hierdoor gevaarlijk zijn. Daarnaast zorgt de bermproblematiek ervoor dat de wegen slecht worden opgesloten. Er is onvoldoende zijdelingse steun voor de wegen (schouder ontbreekt). Dit zorgt voor veel schade, ook in de randen van de verharding. Onderstaande foto’s geven hier voorbeelden van. Afgelopen jaren is geïnvesteerd in een bermverstevigingsprogramma, waarbij betonranden aangelegd worden langs de verhardingsrand. Dit programma wordt de komende jaren voortgezet. Echter is dit een oplossing die niet overal geschikt of mogelijk is. Vele wegen hebben slechts zeer smalle bermen ten opzichte van de insteek van de sloot, waarmee de draagkracht extra in gevaar gebracht wordt.

Dit betekent dat bij het aanbrengen van verharding van de bermen of renovatie van de weg het risico ontstaat dat de bermen inkalven. Dit risico neemt toe naarmate de watergangen dichter bij de weg liggen. Ter mitigatie van het risico wordt in de projectvoorbereiding van onderhoudswerkzaamheden ook de oeverconstructie meegenomen. Dit kan betekenen dat, om een stabiele wegfundering te bewerkstelligen ook werkzaamheden aan de watergang en oever plaats moeten vinden.

Figuur 9: Een weg met nieuwe bermversteviging van cementbeton

Figuur 10: Een weg met smalle schouders en beschadigde bermen

blad 13 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.3.2

Problemen uit de ondergrond Bij vele wegen in het areaal van West Betuwe spelen problemen, hoofdzakelijk afkomstig uit de ondergrond. Door zetting of verdroging in de ondergrond ontstaat beweging. Zeker dijklichamen zijn hier gevoelig voor. Dit zorgt voor (plaatselijke) verzakkingen en scheurvorming. Kenmerkend is dat dit in korte tijd kan ontstaan en verergeren. Onstabiele ondergrond De gemeente West Betuwe ligt in het rivierengebied tussen de Waal en de Lek. Dit betekent dat de ondergrond voornamelijk uit klei en met klei bedekte veengronden bestaat. Kleiige en venige ondergronden zijn sterk gevoelig voor zetting door droogte en belasting. Hierbij daalt de ondergrond langzaam maar zeker steeds verder, waardoor (onder andere) de wegen en verhardingen mee dalen.

Figuur 11: BRO bodemkaart (SGM) met gemeentegrens, Bron: PDOK.nl

Deze zetting vindt echter niet altijd gelijkmatig plaats, waardoor plotselinge hoogteverschillen kunnen ontstaan. Dit heeft een kostenverhogend effect op het onderhoud van de wegen, omdat er vaker onderhoud plaats moet vinden, met grotere maatregelen dan bijvoorbeeld op zandgronden. Hierdoor is het garanderen van de technische levensduur van 40 jaar slechts mogelijk met extra investeringen in bestaande wegfunderingen en ondergrond. Hieronder zijn enkele foto’s met voorbeelden van zettingen uit de ondergrond.

blad 14 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Figuur 12: Ernstige zetting uit de ondergrond leiden ondanks wegdekwapening tot gevaarlijke situaties

Figuur 13: Natte/ Droogte problematiek leidt tot ongelijke zetting in de weg en gevaarlijke spoorvorming.

Natte/droogte De afgelopen jaren is het weer in Nederland gekenmerkt door zowel ongebruikelijke droogte als door grote langere perioden met veel neerslag. De slappe ondergrond in de gemeente is hier slecht tegen bestand, waardoor de problematiek van verdroging en ongelijke zetting verergerd. Dit speelt het sterkst in het westen en noorden van de gemeente en op dijkwegen, waar meer veen te vinden is dan in de rest van de gemeente. Hierboven laat de rechter foto dit probleem zien.

blad 15 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.3.3

Aanpak netcongestie In heel Nederland wordt als onderdeel van de energietransitie het lokale laagspanningsnet verzwaard. Dit betekent dat het aantal transformatorhuisjes in de openbare ruimte nagenoeg zal verdubbelen in de komende 15 jaar. Daarnaast worden de aangesloten woningen fijnmaziger aangesloten, er worden minder woningen per transformatorhuisje aangesloten. Dit resulteert in een enorme verzwaringsopgave van de kabels, vaak aanwezig onder de verhardingen. Dit betekent dat naar verwachting tenminste 50% van het verharde areaal in de woonkernen geraakt wordt de aanpassingen die netbeheerder moeten uitvoeren in het elektriciteitsnet. Gecombineerd met de aanleg van bijvoorbeeld glasvezel of warmtenetten, zijn de komende jaren grote delen van het West Betuwse areaal onderhevig zijn aan werkzaamheden en zullen de herstelkosten en beheerkosten sterk toenemen. Omdat deze werkzaamheden vaak in sleuven van beperkte breedte uitgevoerd worden, komt dit de kwaliteit van de verhardingen doorgaans niet ten goede, door ongelijkmatige zetting tussen de sleuf en de rest van de verharding. Dit zal de komende jaren dan ook impact hebben op de kwaliteit van het areaal en de uit te voeren onderhoudswerkzaamheden van de gemeente. Naast een directe impact op de kwaliteit van de verhardingen door werkzaamheden in de ondergrond, is de impact op de planning en uitvoering zo mogelijk nog groter.

Grote delen van het uitvoeringsplan bij het vorige Beheerplan hebben niet plaats kunnen vinden doordat pas heel laat in het proces duidelijkheid over de uitvoeringplanning van netbeheerders gegeven kon worden. De uitdagingen van de netbeheerders zijn zo groot dat zij veelal geen planningen af kunnen geven die specifieker worden dan perioden van 5 of zelfs 2 jaar. Hierdoor heeft veel van de uitvoering van wegbeheer in West Betuwe uitgesteld moeten worden. Dit effect duurt nog steeds voort in de komende periode en kan voortduren tot 2040. In het opstellen van het maatregelplan wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de uitvoeringsplanningen van externe beheerders om kapitaalvernietiging te voorkomen. Hieronder zijn enkele foto’s met de effecten van graafwerkzaamheden op de verhardingen:

Figuur 14: Nutswerkzaamheden in een asfaltweg

Figuur 15: Nazakken van bestrating na graafwerkzaamheden

blad 16 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.3.4

Dijkverzwaringen Rivierenlanden Tijdens de periodieke dijktoetsing van 2011 is gebleken dat de dijken langs de Waal niet meer voldeden aan de wettelijke veiligheidseisen. Hiervoor is in het vorige decennium begonnen met het voorbereiden van de dijkverzwaringen langs de rivier. Voor West Betuwe betreft het hier de trajecten van Tiel naar Waardenburg (TiWa) en van Waardenburg naar Gorinchem (GoWa). In de programma’s worden de dijken langs de Waal op locaties waar zij niet langer voldoet verbreed, verzwaard, verstevigd en/of verhoogd. Deze maatregelen hebben uiteraard ook impact op de wegen die op, aan of langs de dijken liggen. Voor deze wegen is het waterschap eigenaar van de dijk en de daarop liggende wegen. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de wegen. In de voorbereiding van de dijkverzwaringstrajecten zijn er onderhandelingen geweest over de onderhoudsverwantwoordelijkheid en de wensen en eisen van de gemeente en het waterschap. Uiteindelijk betekent dit dat de gemeente de komende jaren een bijdrage levert, en verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van deze wegen, binnen de gemeentegrenzen. De dijkverzwaringen binnen de grenzen van West Betuwe lopen nog tot ten minste 2027. De gemeente onderhoud actieve contacten met het waterschap over de consequenties en mogelijke gevolgschade.

Figuur 16: Weg na dijkverzwaring

blad 17 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

2.3.5

Verouderd areaal en teerhoudend asfalt Een groot aantal wegen in de gemeente West Betuwe heeft de maximale levensduur bereikt. Vele wegen zijn al meermaals (zichtbaar) onderhouden. Op sommige asfaltwegen zijn slijtlagen aangebracht waarmee de daadwerkelijke schade is gecamoufleerd. De verhardingen in de woonstraten zijn veelal verouderd, die voldoen technisch nog wel aan de eisen, maar geven een niet fraai beeld. Het areaal, geheel nieuw of recent aangelegde wegen, is daarnaast opvallend klein. Deze leeftijden leiden niet alleen tot problemen in het rommelige aanzicht. Veel van de wegen in (met name) het buitengebied zijn aangelegd met teerhoudend asfalt. Teerhoudend asfalt bestaat voor een gedeelte uit koolteer, kortweg ‘teer’ genoemd. Teer bestaat uit een grote hoeveelheid aan stoffen, waaronder polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s). Van PAK’s is vastgesteld dat ze kankerverwekkend zijn. Ze zijn aangemerkt als zeer zorgwekkende stof (ZZS). Koolteer is onder het Europese stoffenbeleid ingedeeld in de gevaarklasse ‘kankerverwekkend’ (carcinogeen) onder de zogeheten categoriecode 1A. Teerhoudend asfalt mag in Nederland dan ook als sinds 1995 niet meer geproduceerd worden en sinds 2001 niet meer hergebruikt worden in lagere lagen in de constructie. In plaats daarvan dient vrijkomend teerhoudend asfalt thermisch gereinigd te worden bij een erkende verwerker.

Dit brengt significante meerkosten per ton vrijkomend asfalt met zich mee. Na thermische reiniging is zijn alleen schone grondstoffen over. Teerhoudend asfalt dat niet geroerd wordt, mag in principe blijven liggen. Door de slechte staat van vele van de buitenwegen moeten grote en diepgaande maatregelen worden genomen. Hierbij wordt dus ook regelmatig teerhoudend asfalt aangetroffen wat aangepakt moet worden. Hieronder zijn enkele foto’s opgenomen van de staat van wegen in het buitengebied.

Figuur 17: Lapwerk (met terugkerende schades) in afgeschreven weg

Figuur 18: Typerend wegbeeld. Slechte bermen, scheurvorming en gaten (rechtsboven) deels gecamoufleerd door de slijtlaag

Figuur 19: De verharding is op (lokale weg buitengebied)

blad 18 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

3.

Wat hebben we gedaan en bereikt? In dit hoofdstuk wordt kort teruggeblikt op de afgelopen periode. Daarna wordt de huidige kwaliteit van de wegen in West Betuwe gepresenteerd. Deze kwaliteit vormt het uitgangspunt voor verdere berekeningen en analyses.

3.1

Kwaliteitsambitie Beheerplan wegen In het voorgaande Beheerplan wegen 2021 – 2025 zijn verschillende scenario’s geschetst voor het beheer van de wegen. Voorgesteld is het toenmalige scenario 2 (Asfalt Basis, Elementen Laag) te gebruiken als kwaliteitsambitie voor de beheerperiode. Bij vaststelling van het Beheerplan op 7 juli 2020 is gekozen ook de voet- en fietspaden van elementen op kwaliteitsniveau Basis te onderhouden (i.p.v. de voorgestelde Laag). Om aan deze ambitie te kunnen voldoen, is besloten een beperkt budget van klein onderhoud over te hevelen naar het groot onderhoudsbudget.

3.2

Resultaat weginspectie 2023-2024 De gemeente West Betuwe voert de globale visuele weginspectie uit over het gehele areaal. In 2019 is dit voor het eerst gebeurd voor de samengevoegde gemeente, en daarna heeft deze inspectie iedere 2 jaar plaats gevonden. De meest recente inspectie is uitgevoerd in het najaar 2023/voorjaar 2024. De inspectie dient voor de gemeente om de kwaliteit van de wegverhardingen in kaart te brengen. Door regelmatig te inspecteren kan vervolgens de het kwaliteitsverloop door de jaren heen gepresenteerd worden. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Antea Group Kwaliteitsontwikkeling. Omdat de beheerbestanden van de voormalige gemeenten onderling te veel verschilden is deze kwaliteitsontwikkeling inzichtelijk vanaf het jaar 2019.

Figuur 20: Kwaliteitsverloop verhardingen West Betuwe 2019-2023

Uit de kwaliteitsontwikkeling blijkt dat over het gehele areaal de kwaliteit de afgelopen jaren gedaald is. Waar in 2019 nog gemiddeld een 5 gescoord werd, is dit in de jaren tot de laatste inspectie gedaald tot een 4,5. Gemiddeld gezien scoren de wegen daarmee in kwaliteitsniveau Laag (C). Hoewel West Betuwe gedifferentieerde onderhoudsniveaus hanteert is helaas geen historische ontwikkeling beschikbaar op functieniveau. Deze is wel nieuw berekend voor de inspectie van 2023/2024. Hieruit komt naar voren dat fietspaden gemiddeld een 4,6 scoren (Laag / C). Met name de elementen fietspaden scoren laag, met een 4,1 (Laag/C). De rijbanen scoren vergelijkbaar, met een 4,3 gemiddeld, waarbij voornamelijk asfalt lager scoort met een 4,2.

blad 19 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Het totale kwaliteitsbeeld is opgenomen in bijlage 2. Hierin zijn de rapportcijfers berekend voor de structuurelementen per verhardingstype. Hierbij valt onder andere op1: -

3.3

De gemiddelde kwaliteit van het gehele asfaltareaal daalt van 4,7 naar 4,2 en scoort daarmee onderin Laag (C). De kwaliteitsdaling van de asfalt- en elementenverharding op de hoofdwegen zet door. Asfalt daalt van 5,3 in 2019 naar 4,6 in 2023 en elementen van 5,7 in 2019 naar 3,7 in 2023. Elementen in hoofdwegen scoren daarmee nog net op de ondergrens van niveau Laag. De kwaliteit van de elementenverhardingen in woonwijken (een van de grootste areaaltypes) is met een score van 4,9 gestabiliseerd in niveau Laag. De kwaliteit van de asfaltverharding in het buitengebied is na een lichte stijging in 2021 gedaald tot een score van 4,0 in 2023.

Evaluatie afgelopen periode Uit de cijfers blijkt helaas dat de kwaliteit van het areaal de weg opwaarts nog niet gevonden heeft, ondanks de extra beschikbare middelen uit het vorige plan. Daarom heeft er een uitgebreide evaluatie met de uitvoerende organisatie plaatsgevonden. De evaluatie van het Beheerplan wegen 2021-2025 heeft waardevolle inzichten opgeleverd die essentieel zijn voor de toekomstige aanpak van wegbeheer in de gemeente West Betuwe. Bij de evaluatie is beschouwd welke knelpunten ondervonden zijn, welke lessen daaruit geleerd zijn en hoe daarin verbeterd moet worden in de toekomst. Hieronder worden de belangrijkste inzichten op het gebied van Kwaliteit, Rechtmatigheid en Kerngericht Werken toegelicht. Kwaliteit De vakgroep onderstreept gezamenlijk het beeld dat het areaal in kwaliteit gedaald is en dat er onvoldoende werk in uitvoering gekomen is. De toedracht hierin blijkt te liggen in de veelvuldige personele wisselingen op interne functies. Zo is de rol van wegbeheerder sinds 2022 ten minste door vier verschillende personen ingevuld. De oorzaak hiervan wordt voornamelijk gevonden in de krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast is de structurele personele capaciteit onvoldoende gebleken om invulling te geven aan de ambities en beschikbaar gestelde financiële middelen uit het vorige plan.

Ter verbetering wordt er ingezet op het structureel invullen van de posities die direct bijdragen aan het uitvoeren van de benodigde werkzaamheden. Met structurele inzet wordt stabiliteit in de uitvoering van het maatregelplan nagestreefd. Met het realiseren van uitvoering zal de kwaliteit van de wegen in West Betuwe weer gaan stijgen en kan aan de ambities voldaan gaan worden. Rechtmatigheid De vakgroep signaleert dat door interne discussie over de rechtmatigheid van maatregelen onvoldoende werkzaamheden tot uitvoering komen. De toedracht hiervan wordt gevonden in onderlinge verschillen van uitgangspunten over de aard van de werkzaamheden en de toereikendheid van maatregelen om de wegen in West Betuwe nu en in de toekomst te kunnen onderhouden. Ter verbetering zijn de uitgangspunten van wegbeheer in West Betuwe aangescherpt en vastgelegd, en zijn taak en rolverdelingen verduidelijkt. Door intensivering van de samenwerking met andere afdelingen wordt een integrale uitvoering geborgd en weet men wanneer zij waarvoor verantwoordelijk zijn. Kerngericht Werken In het Coalitieakkoord 2022-2026 is vastgelegd dat West Betuwe gelooft in de kracht van de kernen en daarom streeft naar een kerngerichte aanpak van werkzaamheden. De uitvoering van deze ambitie in de context van wegbeheer leidde tot discussie in de vakgroep.

De Toedracht van deze discussie wordt gevonden in de aard van onderhoud. De gemeente heeft een zorgplicht over de verhardingen. Omdat verhardingen verbindend van aard zijn, liggen zij overal in de gemeente en omdat alle areaal onderhoud nodig heeft zijn de noodzaak, en daarmee de werkzaamheden, ook verspreid door de gemeente. Dit botst met de ambitie tot kerngericht werken.

1

de meest recente inspectie tijdens het tot stand komen van dit plan stamt uit najaar 2023/voorjaar 2024.

blad 20 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Ter verbetering zijn afspraken gemaakt over de invulling van de ambitie en zijn deze vastgelegd, onder andere in dit programma. Waar mogelijk wordt klein onderhoud gebundeld en afgestemd met de wensen van bewoners. Bij groot onderhoud wordt voornamelijk invulling gegeven aan technische noodzaak, en bij vervanging wordt portfoliomanagement toegepast om integrale uitvoering te bereiken. Voor de komende periode worden werkprocessen verder verduidelijkt en vastgelegd en wordt portfoliomanagement verder geïmplementeerd en uitgewerkt binnen de gemeente. Gecombineerd met een structurele invulling van benodigde capaciteit, een rechtmatig uitvoeringsplan en duidelijk afspraken moet dit leiden tot een ombuiging van de dalende trend in kwaliteit en het waarmaken van de gestelde ambities. De volledige evaluatie is beschikbaar in bijlage 4

blad 21 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

4.

Wat zijn de kaders en ontwikkelingen? Het wegbeheer is gebonden aan en vindt plaats binnen wettelijke en beleidsmatige kaders en richtlijnen. Deze kaders en richtlijnen en hoe dit invloed heeft op het wegbeheer van de gemeente West Betuwe, worden hier kort beschreven. In de tabel onder staat een overzicht van deze kaders en richtlijnen. Wettelijke kaders en richtlijnen

Gemeentelijke kaders en richtlijnen

Wegenwet

Omgevingsvisie West Betuwe 2040

Gemeentewet 2024

Coalitieakkoord 2022-2026

Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies (BBV) 2019

Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029

Provincie Gelderland Overige wetgeving

4.1

Wettelijke kaders en richtlijnen Omgevingswet De voor wegbeheer relevante strekkingen uit de wettelijke kaders zijn hieronder toegelicht. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per januari 2024 is veel wetgeving komen te vervallen of veranderd. Op wegbeheer heeft dit echter beperkt invloed gehad (in tegenstelling tot bv. verkeerskundige opgaven). De gemeente West Betuwe kiest ervoor om de voorgaande beheerplannen en programma’s op te nemen in zogenoemde omgevingsprogramma’s. Een programma bevat maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving en worden ambities uitgewerkt in concrete maatregelen. Stikstof en Natura 2000 In Nederland is de laatste jaren veel aandacht voor de zogenoemde stikstofcrisis. Voor wegbeheer zijn de consequenties beperkt, maar niet volledig afwezig. Binnen de EU worden de belangrijkste leefgebieden van de meest bedreigde en waardevolle soorten en habitattypen aangewezen als Natura 2000-gebied. Deze Natura 2000-gebieden moeten samen een Europees ecologisch netwerk vormen om de achteruitgang van de biodiversiteit te keren. De juridische basis voor dit netwerk zijn de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, die in Nederland zijn uitgewerkt in de Omgevingswet (Ow) en de Omgevingsregeling (Or).

Per gebied worden voor de soorten en habitattypen instandhoudingsdoelstellingen (behouds-, uitbreidings- of verbeteringsdoelstellingen) bepaald. Van de 162 Natura 2000-gebieden in Nederland zijn er 128 stikstofgevoelig. Als de achteruitgang van de kwaliteit van leefgebieden die gevoelig zijn voor stikstof niet kan worden uitgesloten bij ontwikkelingen en projecten, zijn passende maatregelen vereist om die achteruitgang te stoppen. De gebieden Lingegebied & Diefdijk-Zuid, Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem en Rijntakken liggen (gedeeltelijk) in of nabij de gemeente West Betuwe en worden in Figuur 21 afgebeeld. De aanleg en het gebruik van veel projecten is in het verleden reeds beoordeeld in het kader van de habitat- (en vogel) richtlijn, of waren reeds toegestaan voor de aanwijzing van de Natura 2000-gebieden en hebben daarmee referentierechten, zij hoeven niet opnieuw aan te tonen of zij geen stikstofschade aanrichten. Beheeren onderhoudswerkzaamheden zijn onlosmakelijk verbonden met de aanleg (en het gebruik) van het project, en deze maken dus ook onderdeel uit van de geldende (al aanwezige) toestemming. Een aanvullende toets voor het aspect stikstofdepositie is dan ook niet nodig gezien er geen sprake is van een wijziging van emissies ten opzichte van de reeds toegestane situatie.

Wel moet worden aangetoond dat het om beheer en onderhoud gaat en dat deze projecten over bestaande rechten beschikken. Om beheer en onderhoud aan te tonen kan hierbij de definitie uit de handreiking Beheer en Onderhoud van het Ministerie van LNV (nu LVVN) worden aangehouden: “Activiteiten die erop gericht zijn om de functie van objecten en het prestatieniveau dat daaraan wordt gesteld, zoals ontworpen en aangelegd, tijdens de levensduur te behouden”.

blad 22 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

Werkzaamheden die nieuw areaal tot stand brengen, zoals de aanpak van bermproblematiek in West Betuwe vallen uiteraard buiten de referentierechten en moeten daarom aantonen dat zij geen stikstofschade aanrichten.

Figuur 21: Natura2000 in en om de gemeente West Betuwe

Wegenwet De Wegenwet heeft meerdere doelen, uitsluitend met betrekking op de openbare weg. Allereerst wordt in de Wegenwet de openbaarheid van een weg vastgesteld (en daarmee voor ieder toegankelijk moet zijn) en hoe de weg al dan niet aan de openbaarheid onttrokken kan worden. De Wegenwet dient om veiligheid en doorstroming van de weg te verzekeren en gevaarlijke situaties te voorkomen, en ook het voorkomen van schade of overlast door het verkeer. Op de wegen die in eigendom en beheer zijn van de gemeente geldt de zorgplicht voor de gemeente zoals vastgelegd in de Wegenwet (artikel 15 en 16). Dit betekent dat de gemeente verplicht is er alles aan te doen om de kwaliteit en veiligheid op en rond haar verhardingen te beschermen. Voor de andere openbare wegen, privaat of mede-eigendom, spreekt de gemeente de beheerder/eigenaar aan op zijn plichten. Gemeentewet De Gemeentewet verplicht gemeenten jaarlijks begrotings- en verantwoordingsstukken op te stellen voor het gevoerde en te voeren beleid. Hierbij geldt dat de beschikbare financiële middelen structureel en reëel in evenwicht moeten zijn met de uit te voeren taken en activiteiten en de zorgplicht van de gemeente. Daarnaast geeft de Gemeentewet een verplichting voor bescherming veiligheid en gezondheid. De wet gaat niet specifiek in op wat dit betekent voor de openbare ruimte dan wel wegen.

Wel draagt de gehele openbare ruimte, waar wegen en belangrijk onderdeel in zijn, bij aan een sociaal en verkeersveilig klimaat. Om goed invulling te geven aan de eisen vanuit deze wet is afstemming met andere beleidsdomeinen en (beheer)plannen van belang. Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) 2019 Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat de Paragraaf Kapitaalgoederen een verplicht onderdeel is van de beleidsbegroting met uitgangspunten (beleid) voor instandhouding van kapitaalgoederen. Ter onderbouwing hieraan is het vaststellen van een actueel wegenbeheerplan verplicht (BBV art. 12 lid 2).

blad 23 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

De BBV schijft hiernaast voor dat: 1. Investeringen met een maatschappelijk nut dienen, evenals investeringen met een economisch nut, te worden geactiveerd en over de verwachte levensduur te worden afgeschreven. Dit geldt ook voor vervanging van wegen. 2. Groot onderhoud kan op 2 manieren worden verwerkt: a. Kosten in jaar van uitvoering t.l.v. de exploitatie (jaarlijks ramen in de begroting); b. Kosten in jaar van uitvoering t.l.v. de onderhoudsvoorziening. Hierbij is ter onderbouwing een actueel beheerplan (< 5 jaar) verplicht. Water en Bodem Sturend Water en bodem sturend betekent dat het bodem-watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Nederland. Dit concept is geïntroduceerd door de landelijke overheid om ervoor te zorgen dat beslissingen over ruimtelijke ordening rekening houden met de beschikbaarheid en kwaliteit van water en bodem. Het doel is om Nederland beter bestand te maken tegen klimaatverandering en om de druk op biodiversiteit te verminderen. Dit betekent bijvoorbeeld dat er meer zoetwatervoorraden moeten komen, bouwlocaties zorgvuldig gekozen worden om wateroverlast te voorkomen, en dat er minder bodemafdekking plaatsvindt om de bodem gezond te houden. Voor het wegbeheer zullen de consequenties beperkt blijven. Nieuwe wegen dienen dit beleidsdoel te volgen, waardoor het in de inrichtingsfase al meegenomen wordt.

Voor bestaand areaal zullen de gevolgen zich met name richten op het peilbeleid van het waterschap langs de buitenwegen, het zo veel mogelijk inperken van inklinking van klei of veen, en de herinrichtingen van woonwijken. Omdat voor deze laatste ook rekening gehouden moet worden met klimaatadaptatie, wordt verwacht dat dit weinig impact zal hebben. Overige wetgeving De wegbeheerder heeft naast de ‘algemene verkeersregelgeving’ ook te maken andere wetgeving waar rekening mee gehouden moet worden. Denk hierbij aan de Wegenverkeerswet 1994 (Wvv), die de basis vormt voor alle verkeersregels (die in meer detail zijn uitgewerkt in het Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990). Het uitgangspunt daarbij is de vlotheid en de doorstroming van het verkeer en het verbod op het veroorzaken van hinder of gevaar op de weg. Deze regels zijn bijvoorbeeld van belang bij werkzaamheden. Ook is in de Wvv de wegclassificatie bepaald, deze is van belang bij de nieuwe Omgevingswet 2024. Deze gaat o.a. per classificering in op milieu, geluidshinder, geur en ruimtelijke uitstraling. Ook met de nieuwe regels omtrent stikstof moet rekening mee gehouden worden in het wegbeheer. Ten slotte is er nog de CROW Richtlijn Bebakening en Markeringen van Wegen 2015, waaraan gedacht moet worden met het aanbrengen van verkeersborden en belijningen.

4.2

Vigerend beleid West Betuwe Omgevingsvisie West Betuwe 2040 Met de ingang van de omgevingswet per januari 2024 is de Omgevingsvisie een verplicht beleidsinstrument voor overheden, waarin zij hun visie op de fysieke leefomgeving vastleggen. De gemeente West Betuwe zet in op toekomstbestendige en leefbare kernen, waarin wordt gekozen voor het realiseren van een klimaat- en waterrobuuste inrichting in 2050. Dit betekent dat er gewerkt wordt aan klimaatadaptieve (openbare) ruimte en recreatiegebieden, woonwijken en de agrarische sector. Alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn klimaatadaptief en zo veel mogelijk circulair en energieneutraal. De openbare ruimte ziet er daardoor in de toekomst anders uit, met meer ruimte voor langzame vervoersbewegingen en minder ruimte voor gemotoriseerd verkeer. Er wordt ingezet op een economie zonder afval, oftewel een circulaire economie. Als gemeente kunnen er eisen worden gesteld aan het gebruik van duurzame materialen. Ook wordt er ingezet op meer hergebruik. Coalitieakkoord “in Beweging” Waar in het vorige coalitieakkoord het opbouwen van de nieuwe gemeente centraal stond middels 10 programma’s, is in het coalitieakkoord 2022-2026 “In Beweging” de focus verschoven naar het uitvoeren van de programma’s.

Investeringen in leefbaarheid en toekomstbestendig onderhoud in de 26 kernen van de gemeente neemt een prominente plek in, in de inleiding en in Kerngericht werken. De beheerprogramma’s

blad 24 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

worden kerngericht ingestoken en uitgevoerd. Er is focus op ruimte voor maatwerk per kern, met integrale en programmatische aanpak. Koepelnota beheer openbare ruimte 2019 t/m 2023 De looptijd van de koepelnota is verlengd totdat deze opnieuw opgesteld kan worden. De Koepelnota beschrijft de ambitie voor het beheer van de openbare ruimte van de gemeente West Betuwe. De koepelnota gaat integraal over alle disciplines/objecten die in beheer zijn van de gemeente. De visie op het beheer van de openbare ruimte is als volgt: We realiseren samen met de samenleving een fijne en veilige openbare ruimte die bijdraagt aan het woonplezier, het welzijn en de gezondheid van inwoners, ruimte geeft voor sociale cohesie en versterking van de economische aantrekkelijkheid. Samen met de samenleving houden we de openbare ruimte op orde en beheren deze duurzaam en klimaat adaptief. Hierbij zijn we als gemeente verantwoordelijk voor een basiskwaliteit op orde. Dit komt tot uiting in een strategie met de volgende richtingen:  Samen met de samenleving: voor wegbeheer wordt hier invulling aan gegeven middels inwonerparticipatie (zie paragraaf 8.3 voor verdere invulling);  Openbare ruimte op orde: de ambitie is uitgesproken alle onderdelen minstens te onderhouden op kwaliteitsniveau B (Basis).

Er is ruimte voor differentiatie per discipline (zie hoofdstuk 5 voor keuze wegbeheer);  Duurzaam en klimaat adaptief: de gemeente zet in op een duurzame en klimaat robuuste inrichting van de openbare ruimte (zie paragraaf 8.3 voor verdere invulling). In onderstaande figuur is de planstructuur en indeling in beheerprogramma’s voor de openbare ruimte weergegeven. Dit Beheerprogramma wegen geeft invulling aan de beschreven doelen en onderdelen voor het ‘Beheerplan per discipline’.

Figuur 22:Overzicht reikwijdte Koepelnota BOR

Water- en RioleringsProgramma (WRP) 2025-2029 Het WRP is gebaseerd op de regionale blauwdruk en beschrijft de wijze waarop de gemeente West Betuwe invulling wil geven aan de zorgplicht voor (stedelijk) afvalwater, hemelwater en grondwater, alsmede een doelmatig en duurzaam beheer van de gemeentelijke riool- en watervoorzieningen en oppervlaktewater. Dit plan bevat de visie voor de lange termijn, de beleidskaders en de concrete activiteiten voor de aankomende planperiode (2025-2029).

blad 25 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

In de afgelopen jaren zijn er op basis van de speerpunten flinke stappen gezet. Naast het op orde brengen van de basis, is de lokale klimaatadaptatiestrategie uitgewerkt, een beleids- en beheerplan watergangen opgesteld en communicatie voor water en riolering uitgewerkt. Ook is een verordening voor de afvoer van hemel- en grondwater vastgesteld. Er is bewustzijn van de impact van de warmtetransitie op de onder- en bovengrondse ruimte. In het programma wordt rekening gehouden met deze ontwikkeling en wordt gestreefd naar werk-met-werk maken. Waar mogelijk worden materialen hergebruikt of herbestemd. De doelstelling volgens de Koepelnota Beheer Openbare Ruimte is om 100% duurzaam in te kopen en daarbij het regionaal inkoopbeleid te volgen en duurzaamheidseisen en verplichtingen op te leggen aan uitvoerende partijen. Er wordt gezorgd voor een adaptief water- en rioleringssysteem. De openbare ruimte wordt zo goed mogelijk benut voor de lokale verwerking van hemelwater. Een teveel aan hemelwater wordt niet alleen als bedreiging gezien, maar ook als kans om de leef- en werkomgeving te verbeteren via groenblauwe oplossingen. Voor wegbeheer is de samenwerking met het rioleringsprogramma van groot belang omdat zij gezamenlijk de grootste werkzaamheden in de openbare ruimte verrichten.

Daarnaast staan beide disciplines gezamenlijk aan de lat voor het klimaat adaptief en duurzaam inrichten van de openbare ruimte. Mobiliteitsvisie De Mobiliteitsvisie van de gemeente West Betuwe geeft antwoord op de vraag wat de gemeente belangrijk vindt voor de korte en middellange termijn (2019 – 2030) met betrekking tot verplaatsingen van, naar en binnen de gemeente en wat de gemeente wil bereiken. De visie beschrijft het beleid op hoofdlijnen op het gebied van mobiliteit. Deze Mobiliteitsvisie speelt in op de veranderende mobiliteitsbehoefte van de inwoners van West Betuwe en de mogelijkheden en beperkingen die de (leef-)omgeving oplegt. De mobiliteitstransitie staat in het teken van verduurzaming van het mobiliteitsgedrag. Ook in West Betuwe is dit cruciaal om het landschappelijke karakter van de gemeente te borgen, negatieve externe effecten zoveel mogelijk in te perken en een bijdrage te leveren aan een groene wereld. Het begrip duurzaamheid vormt daarom een rode draad door de Mobiliteitsvisie. In Nederland is er hernieuwde aandacht voor verkeersveiligheid. De trend van een afname in verkeersslachtoffers is sinds 2017 gebroken en het aantal slachtoffers neemt toe. De kwetsbare doelgroepen zijn fietsers, senioren en kinderen. Een veilige verkeersomgeving is een randvoorwaarde om deel te nemen aan het verkeer.

Ook in West Betuwe moet verkeersveiligheid daarom hoog op de agenda staan.

blad 26 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

5.

Welke keuzes hebben we? In dit hoofdstuk worden de kwaliteitsniveau nader toegelicht en worden een aantal scenario’s gepositioneerd. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een scenarioberekening voor groot onderhoud en voor vervanging. Deze geven inzicht in de theoretisch gemiddeld benodigde kosten. Een aantal kosten maken geen onderdeel uit van de scenarioberekening en worden in hoofdstuk 6 zelfstandig afgeprijsd (bv. onderhoud half verhardingen en markeringen).

5.1

Scenarioberekening groot onderhoud wegen Uitgangspunten scenarioberekening groot onderhoud Uitgangspunten voor de omvang van het wegenareaal zijn als volgt:  Areaalomvang conform wegbeheersysteem GBI voorjaar 2024 (alleen vlakken);  Alleen bij gemeente in beheer zijnde wegen, geen provinciale wegen, rijkswegen of particuliere wegen;  Alleen verharde wegenarealen worden meegenomen, dus geen onverharde, half verharde wegen, geen verduurzaming of onderhoud van bermen;  Geen areaal op gemeentelijke begraafplaatsen, rondom scholen of op speelterreinen. Op basis van bovenstaande uitgangspunten wordt circa 4,2 miljoen vierkante meter verharding meegenomen als areaal in deze berekeningen.

Voor het berekenen van het jaarlijks benodigd budget groot onderhoud worden de volgende uitgangspunten gehanteerd:  Jaarlijks wordt een gelijkblijvend bedrag op basis van gemiddelde (groot) onderhoudskosten berekend;  Opgebouwd met vaste onderhoudscyli per wegtype (bijvoorbeeld: Iedere vijftien jaar 30% herstraten, in jaar 30 100% herstraten);  Daadwerkelijke invulling van (gemiddeld) jaarlijks budget op basis van schades en meldingen vanuit de weginspectie en de praktijk;  Alleen in stand houden wat er al is, uitgaande van dezelfde materialen, dezelfde constructieopbouw, dezelfde wegbreedte, etc.;  Kostenkengetallen conform standaard Antea Group (prijspeil 1-1-2025);  De volgende staartkosten (over de kale kosten uit de kennisbank) worden gehanteerd: o Staartkosten aannemer 20% (Algemene kosten, BLVC (bereikbaarheid, leefbaarheid, veiligheid en communicatie), eenmalige kosten, uitvoeringskosten en winst/risico aannemer); o Overige staartkosten 15% (Voorbereiding /Administratie/Toezicht (VAT), Advies en onderzoekskosten);  Alleen kosten voor groot onderhoud, geen kosten voor: vervanging, levensduurverlengend onderhoud, klein/calamiteiten onderhoud, verzorgend onderhoud (bv. straatvegen of onkruidbeheersing);  Berekende kosten geven inzicht in het in stand houden van het areaal op het gewenste kwaliteitsniveau.

De scenarioberekening geeft geen inzicht in de kosten voor inlopen van eventuele achterstanden.

blad 27 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

5.1.1

Scenario 1: Huidige ambitie Tijdens de raadsbehandeling van het Beheerplan 2021-2025 is besloten om de onderhoudsniveaus vast te stellen op Basis voor asfalt, Basis voor voetpaden en fietspaden in elementenverharding en Laag voor rijbanen en overige in elementenverharding. Dit resulteert in het onderstaande scenario voor onderhoud van de gemeente West Betuwe:

Figuur 23: Scenario 1: Huidige ambitie

Pluspunten Voldoet grotendeels aan de landelijke normen (CROW: heel en veilig); Lagere risico's op aansprakelijkheid, er kan grotendeels veilig gebruik worden gemaakt van de wegen; Het kwaliteitsniveau geeft een redelijk tot goed onderhouden beeld van de openbare ruimte; Er is weinig of beperkt sprake van kapitaalsvernietiging, de juiste maatregel wordt op het juiste moment uitgevoerd; Gedifferentieerd onderhoudsbeeld, aansluitend op gemeentelijke ambities voor het bevorderen van fiets en voetgangersgemak; Duurzaam omgaan met materialen. Getracht wordt de materialen zo duurzaam mogelijk in te zetten, verspilling wordt zoveel mogelijk voorkomen. Minpunten De risico’s die worden gelopen op aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging zijn op elementen wegen gespreid, er kan een onevenwichtig beeld ontstaan tussen de rijbaan en de naastgelegen voet en fietspaden; Belangrijke wegen of wegen gelegen in belangrijke gebieden (bv. winkelgebieden) lopen dezelfde risico’s als bijvoorbeeld weinig gebruikte wegen in het buitengebied; De wegen zijn zeker niet schadevrij, reparatievlakken zijn goed zichtbaar; Er wordt binnen dit scenario met basiskwaliteitsniveau alleen gerekend met één op één instandhouding. Er is hierbij geen ruimte gereserveerd voor bijvoorbeeld extra inzet op klimaatadaptatie of duurzaamheid. Hiervoor dient aanvullende ruimte gezocht te worden.

Daarnaast zal het verlaagde niveau van de rijbanen in elementen tot extra ongemak leiden voor weggebruikers.

blad 28 van 54

Beheerprogramma wegen, West Betuwe 2026-2030 projectnummer 0493040.100 10 september 2025 Gemeente West Betuwe

5.1.2

Scenario 2: Alles basis Scenario 2 geeft inzicht in de kosten van groot onderhoud voor het gehele areaal op het kwaliteitsniveau Basis. Dit scenario streeft naar ‘heel en veilig’ voor de gemeente West Betuwe. Dit scenario sluit aan bij de eerder bepaalde kwaliteitsambities in de koepelnota beheer en zet in op verduurzamen wegenonderhoud met veiligheid als uitgangpunt. Dit scenario wordt gezien als het referentiescenario.