RV2025-078-bijlage-6-jaarstukken-2024.pdf

In de afgelopen vier jaar zijn dat geweest: het gemeentelijk Water en rioleringsbeleidsplan (WRP), het Beleid- en beheerplan begraafplaatsen (beiden in 2019), het Beleid- en beheerplan wegen en het groenbeleidsplan (beiden in 2020) en het Beleid- en beheerplan watergangen plus het Beleid- en beheerplan gebouwen (beiden in 2021). In 2023 het beleidsplan Licht in de openbare ruimte en in 2024 het beleidsprogramma bomen en het beleidsprogramma en beheerplan civiele kunstwerken. Het beleidsprogramma/beheerplan schoonhouden verhardingen combineren we met het te actualiseren beleidsprogramma wegen, in 2025. Tevens stellen we in dat jaar het beleidsprogramma en uitvoeringsplan voor de gladheidsbestrijding vast en actualiseren we het beleidsprogramma en beheerplan gemeentelijke gebouwen. Het actueel beleidskader, het areaal, het bestede budget en de uitgevoerde maatregelen over 2024 zijn in het overzicht per beheerplan op hoofdlijnen weergegeven. Wat de maatregelen betreft zijn alleen de bijzondere of grotere maatregelen genoemd, tenzij die voornamelijk uit jaarlijks terugkerend cyclisch onderhoud bestaan. Een ontwikkeling die in 2024 is doorgezet, is de invoering van assetmanagement in de openbare ruimte. Een ontwikkeling die ook landelijk steeds breder is waar te nemen. Bij gemeenten, maar ook andere overheidsinstellingen. Een asset is een beheerdiscipline, zoals wegen, of groen.

Met assetmanagement werk je zo integraal mogelijk in de openbare ruimte, met participatie van stakeholders. Dat is op zich niet nieuw en volgens dit principe werken we al zo veel als mogelijk (zie bijv. het project oud-Asperen). Wat wel nieuw is, is dat keuzes over de inzet van assets/middelen steeds meer gebaseerd worden op basis van de mate waarin ze bijdragen aan de (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente. Zo ver zijn we nog niet, maar dit is wel de richting waar we naar toe willen. Om op deze wijze duidelijk onderbouwde keuzes te kunnen maken.

78

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Infrastructuur en gebouwen Beheerplan Civiele kunstwerken

Areaal 93 stuks

Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

Beleidskader Geldermalsen: Beleids-- en beheerplan Kunstwerken 2011-2014, looptijd verlengd naar 2022 Lingewaal: Geen apart beleidsplan: onderdeel van wegbeheer Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig. West Betuwe: Opstellen nieuw beleidsplan in 2023/2024, ingaand per 2025. Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2024 is zijn de kunstwerken gereinigd. Als gevolg hiervan zijn enkele nieuwe gebreken naar voren gekomen bij vooral houten kunstwerken. Deze zijn gelijk opgepakt en is er een herstelactie uitgevoerd om deze veilig te stellen. Civiele kunstwerken Omschrijving Kosten 2024 Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

Beheerplan Openbare Verlichting Beleidskader West Betuwe:

48.000 0 0 27.000 75.000

Areaal 10.338 stuks

Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

Beleidsplan Licht in West Betuwe 2023-3032 (vastgesteld 27 juni 2023)

Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2024 zijn we gestart met het verminderen van verlichting in reconstructies. In Haaften zijn we een pilot gestart om te komen tot bewuster verlichten. Minder licht en op sommige plekken beter licht. We verledden wat er stuk is maar niet actief omdat we eerst kijken wat er echt nodig is. Het resterende gedeelte wordt verled zodra bekend is of de verlichting gehandhaafd blijft (conform uitwerking van het 79

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

nieuwe beleidsplan) of dat er sprake is van schade of uitval. Dit zal daarom nog niet direct terug te zien zijn in de exploitatie kosten. Het aantal bovengrondse storingen is door de grote vervanging naar led enorm afgenomen, wel zijn er meer ondergrondse storingen. Mogelijk door de hoge waterstand en het graven in de gronden. De vastrecht tarieven van de netbeheerders laten forse stijgingen zien. Openbare verlichting Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud

143.000

Investeringen

21.000

Advies en Onderzoek

0

Exploitatie

588.000

Totaal

751.000

Beheerplan Schoonhouden verharding

Areaal 1.093.011 m2

Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Schoonhouden van verhardingen 2016-2020. Lingewaal: Geen apart beleidsplan: wordt uitgevoerd binnen het groenbeleidsplan. Neerijnen: Geen apart beleidsplan, wordt uitgevoerd binnen het DVO-product Wegen waarvoor het ‘Beleid- en beheerplan onderhoud wegen, 2014 – 2018’ de norm is. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2026, als onderdeel van het te actualiseren wegenbeheerplan. Uitgevoerde activiteiten en kosten De onkruidbestrijding op element- en half verhardingen, het vegen van wegen en het blad ruimen voert de Avri uit op basis van een Dienstverleningsovereenkomst. Hiervoor is beeldkwaliteit B vastgesteld. Dit houdt in dat niet per definitie in vaste rondes wordt gewerkt, maar er wordt ingegrepen als de kwaliteit niet meer aan de afgesproken beeldkwaliteit voldoet. Voor het vegen van de bestratingen gebruikt Avri een eigen veegwagen die is voorzien van apparatuur waarmee veegdata wordt verzameld. Deze data wordt gebruikt om zo efficiënt mogelijk te vegen. De onkruidbestrijding op verhardingen wordt integraal uitgevoerd door de inzet van de veegmachine en de onkuidbestrijdingsmachines nauw op elkaar af te stemmen. Op plekken waar het onkruid moeilijk machinaal te beheersen is wordt door Avri een derde 80

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

partij ingezet. Op moeilijk te beheersen plekken wordt incidenteel geborsteld. De uitbreidingen (o.a. De Plantage) zijn aan te te onderhouden areaal toegevoegd. De wegen zijn geveegd en de verhardingen onkuidvrij gehouden. Door het groeizame weer en het steeds langer wordende groeiseizoen was het op momenten een hele uitdaging om aan het afgesproken beeld te voldoen.

Schoonhouden verharding Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

Beheerplan Wegen

Beleidskader West Betuwe:

1.092.000 0 0 0 1.092.000

Areaal Circa 4.700.000 m2

Onderhoudsniveau Asfaltverhardingen op niveau Basis en elementenverhardingen voor wat betreft rijbanen en parkeren niveau Laag en fiets- en voetpaden op niveau Basis. Het huidige kwaliteitsniveau ligt gemiddeld onder het basisniveau.

Beheerplan Wegen 2021-2025

Uitgevoerde activiteiten en kosten Op basis van de 2-jaarlijkse weginspectie en het bijbehorende maatregelenplan werd uitvoering gegeven aan: de onderhoudsopgaven van klein en groot onderhoud om de openbare ruimte in stand te houden. De opgaven en bijbehorende budgetten die daaronder vallen zijn: - Klein onderhoud op basis van het maatregelenplan 81

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

- Groot onderhoud op basis van het maatregelenplan - Herinrichtingen van wegen op basis van onderhoud. (Integrale meekoppelkansen) - Aanleg van duurzame bermverhardingen (Betonsloven/ grasbetonkeien) - Dagelijks onderhoud wegbermen - Dagelijks onderhoud wegmarkeringen - Dagelijks onderhoud halfverharde paden en wegen - Kansen en wensen leefomgeving verhardingen - Klimaatbestendig inrichten van verhardingen Aan de hand van het maatregelenplan 2022-2023 (bestaand uit duizenden maatregelen) zijn kerngericht tal van trottoirs herstraat en in het buitengebied asfaltschades hersteld. Om de achterstand van het onderhoud in te lopen werd de nadruk voornamelijk gelegd op asfaltwegen in het buitengebied. Voor het groot onderhoud aan asfaltwegen is een bouwteamovereenkomst ingericht. Het doel van dit bouwteam is om ervoor te zorgen dat de omvangrijke opgave die we hebben in te lopen. Belangrijke aspecten zijn hier aan de voorkant gezamenlijk naar innovatie, kwaliteit, circulariteit en duurzaamheid te kijken. Om de bermenproblematiek zoals randschades en kapotte bermen te bestrijden zijn langs zowel nieuwe als bestaande wegen betonsloven aangebracht. Op het vlak van ‘realiseren kansen en wensen leefomgeving’ zijn verschillende wensen vanuit inwoners gerealiseerd. Voorbeeld hiervan was het aanbrengen van verlaagde banden voor invalide voetgangers.

Voor grotere werken werd op voorhand een enquête/ bewonersparticipatie uitgevoerd. De uitkomsten hiervan werden zorgvuldig beoordeeld en waar mogelijk verwerkt in het ontwerp van de nieuwe situatie, bijvoorbeeld de Walgtsestraat in Varik. Gezien de grote opgave is het niet gelukt om in 2024 al het werk gerealiseerd en uitgevoerd te krijgen. Het ontbreken van de juiste personele bezetting is hier onder meer de reden van. Een aantal wegen van planningsjaar 2024 is wel in voorbereiding gegaan, maar gaat in 2025 in uitvoering. Daarnaast stonden meerdere projecten en onderhoudsklussen op de planning, deze zij echter niet uitgevoerd door de uitvoering van de netcongestie en de dijkverzwaring. 82

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

We hebben gemerkt dat op dijkwegen repeterend dezelfde schades terugkwamen in het wegdek door zettingen vanwege de natte en droge perioden. Hier werd extra de nadruk opgelegd om het veilig te stellen. Er zijn voornamelijk veel acties uitgezet om scheurvorming in het asfalt te repareren.

Wegen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud tlv exploitatie Onderhoud tlv reserve Investeringen Advies en Onderzoek Totaal

1.165.000 1.098.000 1.443.000 51.000 3.757.000

83

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Beheerplan Gebouwen

Areaal 114 gebouwen

Onderhoudsniveau NEN 2767, conditiescore 4 (matige conditie)

Beleidskader West Betuwe: Beheerplan gebouwen 2021-2026 Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2024 is onderhoud aan de gebouwen uitgevoerd conform het beheerplan gebouwen. Dit is voornamelijk klein regulier onderhoud. Met als grote projecten: - Buitenschilderwerk op diverse locaties. - Gymzaal Leliestraat en Oranje Nassaustraat sanitair vervangen. uitgesteld werk - Lindelaan 2 Meteren sanitair en vloerafwerking vervangen uitgesteld in verband met tijdelijk gebruik Oekraïne opvanglocatie en de herontwikkeling van het gebouw daarna. - Steenweg 20 Waardenburg vloerafwerking vervangen uitgesteld in verband met verkoop pand.

Gebouwen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

575.000 0 0 418.000 982.000

Groen 84

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Beheerplan Begraafplaatsen

Areaal 31 begraafplaatsen

Onderhoudsniveau CROW-Kwaliteitsbeeld A

Beleidskader Beleids- en beheerplan begraafplaatsen West Betuwe 2019-2023, Begraafplaatsverordening, Nadere regels, Tarievenverordening lijkbezorgingsrechten en tarieven (2024), Wet op de lijkbezorging. Uitgevoerde activiteiten en kosten Het Beleids- en beheerplan begraafplaatsen West Betuwe 2019-2023 is van kracht en verlengd tot en met 2024. Het dagelijks- en meerjaren onderhoud van 31 begraafplaatsen is op basis van dit plan uitgevoerd. Dit betreft het onderhoud van het groen, bomen (circa 1400 st), paden, hekwerken, voorzieningen, gebouwen en dergelijk. Tijdens het onderhoud van het groen is gewerkt aan het verbeteren van de groenstructuur op de begraafplaatsen. Hierbij is zoveel mogelijk werk met werk gemaakt. In het kader van de verbetermaatregelen/renovaties/groot onderhoud zijn onder andere de volgende werkzaamheden uitgevoerd: - Vervangen (oude)grindpaden op enkele begraafplaatsen - Bouwkundig onderhoud/reparaties/reinigen baarhuizen en hekwerken - Rechtzetten poeren hekwerk begraafplaats Ophemert - Planten 193 bomen ter vervanging van verwijderde bomen, verbetering groenstructuur en vooruitlopend geplant voor als bomen in de toekomst wegvallen door ouderdom.

- Planten bollen - Afronden plaatsen vorstvrije kranen (de 20 actuele begraafplaatsen beschikken over een vorstvrije kraan) - Ruimen circa 150 graven bovengronds (diverse begraafplaatsen) en voorbereiding en uitvoering ruimen 100 graven (begraafplaats Waardenburg) - (Gedeeltelijk) Onderhoud begraafplaats door vrijwilligers in Est en Enspijk - Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2025-2029 opgesteld en vastgesteld.

85

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

In 2024 zijn 179 begrafenissen en 8 asbestemmingen uitgevoerd. Dit is in lijn met de prognose in het Beleids- en beheerplan. Er zijn 34 graven en 1 urnennis gereserveerd. De begraafplaatsadministratie is accuraat bijgehouden en er is een verdere inhaalslag gemaakt om ontbrekende/onjuiste gegevens te achterhalen en bij te werken en de correspondentie efficiënter te maken. Begraafplaatsen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

783.451 0 0 110.091 893.542

86

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Beheerplan Bomen

Areaal 37.300 stuks

Onderhoudsniveau Richtlijnen van het Normen instituut bomen: snoei naar behoefte (risico gestuurd).

Beleidskader Groenbeleidsplan 2021-2025 Beheerplan Bomen Uitgevoerde activiteiten en kosten Voor heel West Betuwe is een driedeling gemaakt om binnen een cyclus van drie jaar over te gaan op risico gestuurd snoeien. Volgens het beheerplan hanteert de gemeente voor het planmatig boombeheer de werkwijze zoals beschreven in het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen. De basis hiervoor wordt gevormd door de resultaten van de boomveiligheidscontrole (BVC). De eigen dienst is verantwoordelijk voor het snoeien en kappen van bomen binnen de kernen, terwijl Avri dit in het buitengebied uitvoerde. In 2023 gaf Avri echter aan dat het onderhoud van de bomen in het buitengebied niet langer efficiënt kon worden uitgevoerd. In overleg is besloten dat deze taak per januari 2024 terugkeert naar de gemeente. De fruitbomen en knotbomen blijven in 2024 onder de DVO van Avri vallen en zijn volgens de gemaakte afspraken uitgevoerd. Dit alles is onderdeel van het onderzoek naar het terughalen van de IBOR-taken. Dit onderzoek staat gepland voor 2026. In 2024 vond een aanbesteding plaats voor het onderhoud van het volledige bomenbestand. Omdat bij alle inschrijvingen onrechtmatigheden werden geconstateerd ontstond er stagnatie in het onderhoud.

Om de snoei- en kapwerkzaamheden toch te laten doorgaan, heeft de buitendienst een groot deel van het onderhoud afzonderlijk ondergebracht bij drie verschillende aannemers. Deze maatregel is genomen om achterstanden te voorkomen en de veiligheid te waarborgen. Omvorming bomen. In 2023 is gestart met de omvorming van (vorm)bomen die vanwege hun hoge onderhoudskosten en overlast niet langer geschikt zijn voor hun standplaats. Waar mogelijk zullen deze bomen vervangen worden door meer duurzamere soorten die beter bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. In 2024 zijn de locaties in kaart gebracht en worden deze meegenomen in de kap- en aanplantperiode. Daarnaast wordt dit actief gecommuniceerd met omwonenden om draagvlak te behouden, aangezien vaak hele straten tegelijkertijd worden omgevormd. 87

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Vervanging populieren, essen laanstructuren. In 2022 zijn onderzoeken uitgevoerd in het kader van de Wet Natuurbescherming. Hieruit bleek dat de meeste lanen worden gebruikt door vleermuizen, waardoor grootschalige vervanging in één keer niet mogelijk is. Ontheffingsaanvragen en compensatiemaatregelen zijn complexe en kostbare trajecten, daarom is besloten de bomen gefaseerd te vervangen. In 2023 zijn de eerste bomen verwijderd en vervangen door nieuwe aanplant. De vervanging van de structuren is verdeeld over drie fasen. In 2024 zijn de voorbereidingen voor de eerste fase grotendeels uitgevoerd, met een doorloop naar 2025. Tegelijkertijd wordt een eerste aanzet gedaan om de tweede en derde fase voor te bereiden. Bij het gefaseerd verwijderen van bomen blijft het ''Programma Bomen'' leidend en wordt dit meegenomen in de ontwerpfase voor de herplanting. Volgens het beheersysteem waren er op 31-12-2023 in totaal 36.727 bomen in beheer. Op 31-12-2024 was dit aantal gestegen naar 37.300 bomen (exclusief bomen op begraafplaatsen). Alle boomlocaties zijn digitaal vastgelegd binnen het beheersysteem. De fluctuatie in het aantal bomen is te verklaren door het verwijderen van bomen om veiligheidsredenen en door correcties in de registratie. Tijdens inspecties bleken sommige bomen fysiek niet meer aanwezig te zijn, terwijl ze nog wel in het systeem stonden geregistreerd.

In het najaar van 2024 zijn nieuwe bomen geplant, die al zijn toegevoegd aan het bomenbestand, wat resulteert in een toename van het totaal aantal bomen. Bomen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

195.000 187.000 19.000 0 401.000

88

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Beheerplan Groen

Areaal beplanting: 599.400m2 gazon/gras: 884.200m2 bermgras: 3.113.400m2 Totaal: 4.597.000m2

Onderhoudsniveau CROW-Kwaliteitsbeeld B en C

Beleidskader Groenbeleidsplan 2021-2025 (verlengd tot en met 2026) Beheerplan Beplantingen Beheerplan Grassen Uitgevoerde activiteiten en kosten Uitvoering van het dagelijks- en meerjaren beheer van de groenvoorziening conform het vastgestelde Groenbeleidsplan en de bijbehorende beheerplannen: beplanting, grassen. Binnen de bebouwde kom geldt beeldkwaliteitsbeeld B, buiten de bebouwde kom beeldkwaliteit C. Het groenonderhoud is uitgevoerd door: - Buitendienst: - alle kernen (met uitzondering van Geldermalsen en Meteren) - Avri: - groenonderhoud kernen Geldermalsen/Meteren, beplantingen buitengebied, blad ruimen/plaatsen bladkorven en ledigen afvalbakken op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO) - Aannemers: - maaien van het gras, bermen, uitmaaien watergangen (combinatie van 3 groenaannemers) - snoeien van bomen - incidentele inhuur groenbedrijven en materieel op basis van raamovereenkomst (opvangen arbeidspieken). Op verzoek van de raad zijn de bezuinigingsmaatregelen op het maaibeheer uit 2022 met ingang van 2023 grotendeels teruggedraaid met als uitgangspunt: "Netjes waar het moet, extensiever waar het kan". 89

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

In het buitengebied is een bijdrage geleverd aan de biodiversiteit door 30% van het areaal van de bermen in het buitengebied te maaien en te ruimen, in plaats van alleen te maaien. Er is medewerking verleend aan verschillende inwoners initiatieven zoals het inzaaien van wildbloemenmengsels, het planten van bollen en inplanten boomspiegels. Groen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

977.000 73.000 1.000 478.000 1.529.000

90

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Riolering en water Beheerplan Onderhoud Watergangen; Baggeren inclusief duikers, beschoeiingen en maaien watergangen

Areaal 450 km baggeren 32 km beschoeiingen 427 km watergangen

Onderhoudsniveau Baggeren: Eens in de 15 tot 18 jaar wordt door het waterschap als waterbeheerder de diepte en afmetingen van de sloten gecontroleerd met een diepteschouw. Onze watergangen worden met deze cyclus gebaggerd. Beschoeiingen: Vanaf 2022 geharmoniseerd beeldkwaliteit B in woonkernen, C in buitengebied. Maaien watergangen: O.b.v. de Keur van waterschap Rivierenland

Beleidskader Beleids- en beheerplan watergangen 2022-2026 Uitgevoerde activiteiten en kosten Baggeren: Werkzaamheden zijn/worden conform Beleid- en beheerplan uitgevoerd. Hier valt onder andere het baggeren van onze watergangen onder. Het opschonen van de duikerverbindingen in watergangen wordt hier ook in meegenomen. In 2024 zijn we begonnen met het uitvoeren van de baggerronde gebied 25.1. De uitvoering duurt tot Q2 2025. De opdracht voor het baggeren van gebied 28.2 loopt en wordt eind 2025/begin 2026 uitgevoerd in combinatie met de baggerronde van waterschap Rivierenland. Beschoeiingen: Werkzaamheden zijn/worden conform Beleid- en beheerplan uitgevoerd. Voor ingekomen klachten en meldingen over beschoeiingen zijn inspecties uitgevoerd, verantwoordelijkheden toegelicht en eventuele maatregelen uitgevoerd en gepland. De opdracht van de D-status oevers is gegund en de uitvoering start Q1/Q2 2025. Dit is een project van ongeveer €350.000,-. In 2024 zijn op verschillende locaties afgeschoven oevers hersteld. We gaan een afspraak maken met het waterschap Rivierenland om een gezamenlijk onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren van de oorzaak van de vele afschuivende oevers.

91

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Maaien watergangen: De watergangen zijn gemaaid volgens het bestek van 2024, waarin het maaien van bermen en watergangen was opgenomen. Het plan voor biodivers maaien, afgerond in 2023, had als doel om in 2024 te worden geïmplementeerd. Dit is echter niet meegenomen in de huidige maai overeenkomst en zal in 2025 opnieuw worden opgepakt voor verdere uitwerking. Daarnaast is gestart met het in kaart brengen van alle watergangen binnen het beheersysteem. Dit proces wordt in 2025 verder uitgewerkt. Ook zal onderzocht worden waar de acceptatiegrenzen (bagger storten op aanliggend terrein van particulieren) liggen en deze worden in kaart gebracht voor het komende jaar, met speciale aandacht voor de ligging van erfgrenzen. Watergangen Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

823.059 0 0 0 823.059

92

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Beheerplan Water- en rioleringsprojecten (beheer, vervangingen en nieuwe aanleg)

Areaal 427 km watergangen 330 km vrijvervalriolering 25 km drainage 1 km infiltratieriool 200 km druk en vacuumriolering 74 st hoofdgemalen vrijvervalriolering 946 st drukrioleringspompen 5 st vacuüm pompstations 263 st vacuum bufferputten 14 bergbezinkbassins 506 IBA's (decentrale minizuiveringen) 25.000 st kolken 5.240 duikers 40 wadi's en waterbergingen

Onderhoudsniveau We volgen de landelijke richtlijnen voor onderhoud en beheer van de riolering van Stichting Rioned. Deze zijn beschreven in de Leidraad Riolering.

Beleidskader Water- Rioleringsplan 2019-2023, verlengd t/m 2024. Uitgevoerde activiteiten en kosten In het jaar 2024 zijn de volgende maatregelen en acties uitgevoerd: - Uitvoering gegeven aan het jaarlijks onderhoud van het totale rioleringsareaal. - Reinigen en inspecteren van 30 km vrijvervalriolering en het uitvoeren van de hieruit komende maatregelen kernen Beesd, Rumpt en Rhenoy. - Renoveren rioolgemalen Heukelum, Spijk, Asperen, Herwijnen, Vuren, Ophemert. - Vervolg aanpassen vrijverval en drukriolering in het project dijkverzwaring West Betuwe breed. - Voorbereiden vervangen en modificeren van het totale areaal IBA's. Planning in 3 fases. - Voorbereiden 2 afkoppelplannen Geldermalsen en kleine afkoppelmaatregelen West Betuwe breed. - Vervolg voorbereiden van diverse afkoppelprojecten, reconstructies, reliningsprojecten. Voorstraat/Stadswal fase 1 en fase 2 Asperen, Korte Woerden Waardenburg, afkoppelproject centrum 93

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Hellouw, project Achterweg e.o. Rumpt, afkoppelen Tunnelweg Geldermalsen. In uitvoering afkoppelproject 1e Zaaiwaardweg en Frederik Hendrikstraat Geldermalsen. Reliningen/vervangingen riool Beesd en Hellouw, Herwijnen, Heukelum. - Naast advisering op nieuwbouwprojecten ROW/Vastgoed/wegen, integrale kansen in beeld brengen voor afkoppelkansen regenwater en rioolvervangingen in bestaand gebied rondom deze plannen. - Realisatie te nemen maatregelen H2S-aantasting vrijvervalriolering thv drukrioolinprikpunten gemeente breed. - Advisering op riolering, water en klimaat bij diverse inbreidingsplannen, nieuwbouwplannen, integrale reconstructies, Prorailplannen, dijkverzwaringsplannen, waterplannen, burgerparticipatieplannen gemeente breed. - Verlenging Lesprogramma van Oogpunt Spraakwater (klimaatadaptatie, water, riolering, afval etc) gehouden op basisscholen - Advisering en toepassing verordening afvoer hemelwater en grondwater. - Subsidie verstrekt aan water en klimaat projecten particulieren (overeenkomstig subsidieverordening). - Vaststellen college/Raad van een nieuw water en rioleringsprogramma 2025 t/m 2029. - Afronden van de hydraulische quickscans van het water en rioleringssysteem van alle 26 kernen en hiermee het in beeld brengen van maatregelen om het systeem meer klimaatrobuust in te richten. - Afronding opstellen van een draaiboek voor extreme regenval.

- Ivm ziekte collega project waterberging bij de Randhorst in Geldermalsen tijdelijk on hold gezet. - Ivm ziekte collega diverse onderzoeken, voorbereidingen en afronding voor waterbergingen in Tricht, Ophemert, Beesd en Waardenburg tijdelijk on hold gezet. - Samen met waterschap robuuster inrichten gemeentelijke riolering in relatie met de waterzuiveringen (assetmanagement). Pilot in Haaften is afgerond en geëvalueerd. Gewerkt wordt aan een afvalwaterakkoord en hiermee vastleggen van afspraken. - Jaarlijks reinigen areaal kolken i.s.m. AVRI. - Jaarlijks onderhoud IBA's i.s.m. Waterschap. - Opstellen uitvoeringsplanning projecten voor het jaar 2025. - Het verder invulling geven aan het robuuster inrichten van het totale riolering en watersysteem. Hierbij wordt aandacht besteed aan meer integraliteit met externe disciplines en partijen bij de inrichting van de openbare ruimte en de verdere omslag naar meer burgerparticipatie en klimaatadaptatie. 94

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Daarnaast is een vervolg gegeven aan het verder harmoniseren en optimaliseren van het totale rioleringsareaal. Dit houdt o.a. in: Het samenvoegen van de revisietekeningen en areaalgegevens vrijvervalriolering, drukriolering, IBA's , gemalen, duikers en wadi's in de beheersystemen. Harmoniseren en uitbreiden druk- en vacuümriolering met een eenduidig monitorings- en meldsysteem in het gehele werkgebied. Water en rioleringsprojecten Omschrijving

Kosten 2024

Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal

2.548.000 2.293.000 309.000 4.038.000 9.188.000

95

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

4 Financiering Inleiding 1. Algemeen De uitgaven en inkomsten van de gemeente lopen niet synchroon in de tijd. Soms leent de gemeente geld om tijdig betalingen te kunnen verrichten en soms heeft ze (tijdelijk) overtollige liquide middelen. Al deze geldstromen lopen via de treasuryfunctie, die de gemeente bij de Bedrijfsvoeringsorganisatie WestBetuwe heeft ondergebracht. De uitvoering van de financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders die zijn vastgelegd in de Wet financiering decentrale overheden, afgekort Wet Fido. In deze wet zijn regels opgenomen voor de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie bij de decentrale overheden. 2. West Betuwe In West Betuwe gaf in 2024 een negatieve cashflow te zien ter hoogte van 40 miljoen euro, d.w.z. dat de uitgaven 40 miljoen euro hoger waren dan de inkomsten, dit wordt o.m. veroorzaakt door gerealiseerde investeringen en aflossingen van oude leningen. Een negatieve cashflow is in gemeenteland verre van ongebruikelijk, zeker in tijde dat de gemeentes met minder gelden en meer taken vanuit de Rijksoverheid worden geconfronteerd. Dit verschil is in 2024 opgevangen door het verbruiken van de nog aanwezige tegoeden in de schatkist en door het aantrekken van kasgeld- en langlopende lening(en).

Voor het aantrekken van de langlopende lening ter consolidatie van de liquiditeitspositie is gewacht totdat de rente een zodanig niveau had bereikt dat de gemeente niet met onnodig hoge rentekosten werd geconfronteerd. 3. Rentevisie Naast de ontwikkeling van de omvang van de financieringsbehoefte is de renteontwikkeling een belangrijke factor. Naar aanleiding van een te hoge inflatie in 2022 heeft de ECB besloten om in een snel tempo de rente verhogen van een negatief renteniveau naar een percentage van 4,00%. Inmiddels is in 2024 de inflatie voor een groot deel weer onder controle gekregen en deze bewoog zich ultimo 31-12-2024 op een niveau van 2,50%, weliswaar hoger dan geprognosticeerd maar niet zodanig dat dit tot een verstoring van de economie heeft geleid. De ECB is dan in 2024 dan ook overgegaan tot het verlagen van de beleidsrente naar een percentage van 3,00% ultimo december 2024. Voor het rentepercentage van een langlopende lening (10-jaars) was de verwachting dat deze in 2024 (afhankelijk van de gekozen termijn en aflossingsschema) tussen de 2,900 en 3,200% zou schommelen. Het daadwerkelijk percentage in 2024 voor langlopende leningen was in de eerste drie kwartalen van 2024 gemiddeld 2,948%, het jaar eindigde -na een korte stijging van de rente- op een rentestand van 2,819%.

96

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

Voor de 3-maands Euribor ( Euro Interbank Offered Rate) was de verwachting dat het rentepercentage rond de 2,400% en 2,500 % zou schommelen. Gedurende het jaar 2024 is de 3 maands Euribor geleidelijk gedaald van 3,992% naar 2,714% met een gemiddelde van 3,353%

Renterisicobeheer Onder renterisicobeheer wordt verstaan de onzekerheid over de hoogte van toekomstige rente uitgaven en –inkomsten. Voor de beheersing van de renterisico’s gelden een aantal concrete richtlijnen. 1. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bepaalt het bedrag waarvoor de gemeente maximaal kortlopende leningen mag afsluiten, leningen korter dan één jaar. Het maximum wordt volgens de Wet Fido berekend op basis van een vast percentage (8,5%) van het begrotingstotaal per 1 januari. Voor 2024 bedroeg het kasgeldlimiet € 14,7 miljoen gebaseerd op een begrotingstotaal van € 172.937.000. (bedragen x € 1.000) Kasgeldlimiet voor het begrotingsjaar 2024 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4 Totaal netto vlottende schuld -609 3.525 -8.775 -17.339 Toegestane kasgeldlimiet 14.700 14.700 14.700 14.700 Ruimte (+)/ Overschrijding (-) 15.309 11.175 23.475 32.039 Per kwartaal wordt gemeten of de gemeente binnen de kasgeldlimiet blijft. De gemeente blijft in alle kwartalen van 2024 ruimschoots onder het toegestane kasgeldlimiet en voldoet daarmee aan de gestelde voorwaarden. 2. Renterisiconorm Om het risico van renteaanpassing en herfinanciering bij langlopende leningen te beperken is de renterisiconorm geïntroduceerd. Deze norm houdt in, dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari.

Het doel van de renterisiconorm is om tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille te komen dat het renterisico in voldoende mate wordt beperkt. Indien een leningenportefeuille gelijkmatig is opgebouwd, zal ook het renterisico over de vaste schuld gelijkmatig in de tijd verspreid zijn.

97

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

(bedragen x € 1.000) Jaarrekening 2024

Renterisiconorm en renterisico vaste schulden Begrotingstotaal Vastgesteld percentage Renterisiconorm Maximaal risico op vaste schuld Ruimte (+)/ Overschrijding (-)

172.937 20% 34.587 15.561 19.026

De gemeente is ruim onder drempel van de renterisiconorm gebleven. Er hebben geen renteherzieningen op de portefeuille met langlopende leningen plaatsgevonden. 3. Koersrisico Vanwege het verplichte schatkistbankieren zijn er geen koersrisico’s in het kader van het treasurybeleid. Aandelen van nutsbedrijven zijn uit hoofde van de publieke taak aangetrokken en worden niet als risicovolle beleggingen beschouwd. Het betreft de aandelen in de NV BNG Bank, Vitens, Stedin, Alliander In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de instanties waarbij sprake is van een vorm van deelname in het kapitaal van de desbetreffende instelling.

Omschrijving BNG Bank Vitens Alliander N.V. Stedin Holding N.V. Stedin Holding N.V. cumulatief preferent dividend Totaal

Rating Boekwaarde per 31-12-2024 AAA A+ A+ AA-

137 5 2.662 1.155 680 4.639

(bedragen x € 1.000) Netto opbrengst 2024 111 0 316 13 2 442

Een rating is te beschouwen als een kwaliteitskeurmerk. Ratings worden uitgedrukt in een combinatie van letters en cijfers. Een Triple A-rating is de hoogst mogelijke rating. Hoe hoger de rating, hoe lager het kredietrisico voor een belegger en vice versa.

98

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

De deelnemingen zijn tegen verkrijgingsprijs verantwoord. Het tegen verkrijgingsprijs verantwoorden is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Om qua treasury goed inzicht te geven in de waarde van de beleggingsportefeuille ligt het meer voor de hand om naast de boekwaarde ook de marktwaarde (=verkoopwaarde) te vermelden. Doordat het aandelen betreft van niet-beursgenoteerde ondernemingen die tevens beperkt verhandelbaar zijn, is dat niet mogelijk. 4. Kredietrisico Het uitzetten van middelen in het kader van treasury is alleen nog toegestaan binnen de kaders van de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden. Hierdoor doen zich bij het uitzetten van middelen geen (nieuwe) kredietrisico’s voor. Bij het verstrekken van leningen, garanties of borgstellingen uit hoofde van de publieke taak worden, indien mogelijk, zekerheden of garanties geëist. Bij kredietrisico’s kan een onderverdeling in de volgende categorieën worden gemaakt: A. Verstrekte geldleningen In het verleden zijn leningen aan derden verstrekt. Het huidige beleid is om hier terughoudend mee om te gaan, vanwege het risico dat eraan verbonden is. (bedragen x € 1.000) Verstrekte geldleningen

Stand per 1-1-2024

Aflossing 2024

Verstrekkingen Stand per 2024 31-12-2024

Startersleningen Duurzaamheidslening Toekomstbestendig Wonen Stimuleringsreg. Maatschapplijk Vastgoed

2.624 687

159 103

650 2

3.115 586

1.542

243

788

2.087

104

6

0

98

Verenigingen Hypoth. lening personeel Overige leningen Totaal

250 464 6.023 11.694

13 11 0 535

0 0 0 1.440

237 455 6.023 12.601

De starters- en duurzaamheidsleningen worden door de SVn uitgevoerd. In 2024 was er nog sprake van een hogere inflatie dan gewenst, de economische gevolgen hiervan worden vooral door jongeren (starters) ondervonden, zij krijgen minder eenvoudig leningen voor investeringen toegekend en hebben minder

99

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025

financiële armslag. Hierbij biedt SVn de helpende hand door o.m. startersleningen te verstrekken. Ondanks het feit dat dit nog niet is voorgekomen, moeten we er toch rekening mee houden dat gezien de economische ontwikkelingen er een kans bestaat dat sommige lening als oninbaar moeten worden afgeboekt. Het risico dat de aflossingstermijnen van de leningen aan de verenigingen niet worden voldaan is klein. Ook in de periode dat Covid-19 een grote rol speelde in het verenigingsleven, zijn alle leningen conform schema afgelost. De gemeente heeft in het verleden aan (oud) medewerkers een hypothecaire geldlening verstrekt. In 2021 heeft een aantal van hen, vanwege de gunstige rentetarieven, de lening vervroegd afgelost. Van de overgebleven leningen wordt het risico op niet terugbetalen als uiterst klein ingeschat.

B. Garantstelling In het verleden zijn garanties verstrekt aan met name woningbouwcorporaties of maatschappelijke organisaties. Ook hier voert de gemeente een terughoudend beleid. In onderstaand tabel wordt een overzicht gegeven van de gegarandeerde geldleningen, waarbij een onderscheid is gemaakt tussen de garanties waarbij de gemeente als achtervang fungeert en de garanties waarbij de gemeente direct risicodrager is. (bedragen x € 1.000)

Gegarandeerde geldleningen

Particuliere woningbouw Woningbouwcorporaties Gemeente als achtervang Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Sporthal De Wiel Leningen personeel VV Tricht TV Rhelico HCG De Waalrackets Gemeente als directe risicodrager Totaal gegarandeerde geldleningen

Oorspronkelijk % garantstelling

Stand per

Opname

Aflossing

Stand per

bedrag

1-1-2024

2024

2024

31-12-2024

101.955

50-100% 50%

47.557 63.162 110.719

3.506 1.169 4.675

44.051 61.993 106.044

37.500

23,8%

8.799

0

8.799

2.684 943 100 100 125 63

100% 100% 50% 50% 50% 50%

2.313 439 43 43 41 32 11.710

50

2 58

2.263 439 40 40 41 30 11.652

122.429

4.733

117.696

3 3

100

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025