RV2025-078-bijlage-6-jaarstukken-2024.pdf
Tekst van het document
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
We geven uitvoering aan de speerpunten Uitvoering acties laaggeletterdheid en de uit de onderwijsvisie en de aanpak bewustwording vergroten. laaggeletterdheid.
In 2024 zijn de taal- en computertrainingen voortgezet. Om laaggeletterden beter te bereiken, maakten we een top 5 van vindplaatsen. Daar voerden we gesprekken en hielden spreekuren. Taalambassadeurs zijn opgeleid. Zij kunnen door inwoners worden ingezet. Bijvoorbeeld om hen te helpen bij brieven lezen. De gemeente en andere organisaties kunnen hen inzetten voor hulp bij communicatie in begrijpelijke taal.
Er is meer inwonersparticipatie bij Inrichting monitoring aantal beleids-ontwikkeling en projecten van de inwonersinitiatieven en participatie-trajecten gemeente.
In maart 2024 ontving de raad een informatienota over de evaluatie van participatie-ervaringen en de bijbeborende aanbevelingen. De afgeronde evaluatie van de particpatie-ervaringen en pilots leverde aanbevelingen op. Die gingen over 'kennis en vaardigheden', 'particpatietools en -formats' , 'overzicht' en 'adviseren en leren'. Deze aanbevelingen vormen de basis voor de meerjarige doorontwikkeling op het gebied van participatie. Ze kregen een plek in het jaarplan van Kerngericht werken en prioriteerden we. Veel daarvan krijgen in 2025 een plek in Bloei!: een hybride participatieplatform voor kernen. Dit platform is een instrument dat overzicht geeft in participatietrajecten.
42
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Er is meer inwonersparticipatie bij Geactualiseerde visie en aanpak jongerenbeleidsontwikkeling en projecten van de participatie. gemeente.
Om de raad te informeren stuurden wij het geactualiseerde uitvoeringsplan "Jongerenparticipatie en Jongerenwaardering" in november 2024. Daarin beschrijven we hoe we jongeren actief kunnen betrekken bij gemeentelijk beleid en besluitvorming. Het plan geeft praktische handvatten waarmee de gemeente jongeren kan bereiken en betrekken. Hierbij zijn we geholpen door adviesbureau TwynstraGudde, jongerenwerkorganisaties, welzijnsorganisatie en de jongerenadviesraad. Jongerenparticipatie heeft als doel dat jongeren hun mening kunnen geven en invloed kunnen uitvoeren op beleid en beslissingen die hen raken. Als gemeente investeren we daarin op verschillende manieren. We verdiepen ons in de leefwereld van jongeren. Daarnaast zijn er initiatieven zoals de Jongerenadviesraad en activiteiten zoals Democracity en speeddaten met raadsleden. Daarin leren jongeren op verschillende niveaus meer over politiek en besluitvorming. Of ze kunnen juist actief meedenken of meedoen. De inzet van jongeren waardeert de gemeente bijvoorbeeld met een initiatief zoals het jaarlijkse Jeugdlintje. Daarmee belonen we jongeren die zich inzetten voor de leefbaarheid van hun leefomgeving.
Verbonden partijen Wat heeft er gespeeld? Uitvoeringsorganisatie breedbandnetwerk Rivierenland (UBR) De uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland (UBR) betreft de exploitatie van het glasvezelnetwerk op 8880 adressen in het buitengebied van de zeven deelnemende gemeenten. De jaarrekening 2024 laat een positief resultaat zien en de bestuursrapportage 2024 geeft een positief resultaat aan op alle taakvelden met uitzondering van de tijdige aanleg. Eind 2024 is 98 procent van het netwerk gereed. In 2025 moeten er nog 261 adressen worden aangesloten. Het gaat daarbij met name om de dijkversterkingsadressen of waarvoor nog instemmingsverklaringen van particuliere grondeigenaren of aanlegvergunningen nodig zijn. Het project bevindt zich nu in de opleveringsfase. 43
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Leven
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2024 2024
Rekening 2024
Bedragen (x €1.000) Lasten
-36.332
-63.071
-51.262
Baten
4.501
23.854
22.748
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-31.830
-39.217
-28.514
Toevoegingen aan reserves
-8.465
-21.566
-21.826
Onttrekkingen van reserves
9.343
19.939
10.469
-30.953
-40.843
-39.871
Gerealiseerd resultaat
44
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Omzien Doelstellingen Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan 4-jaar doel Meer kansengelijkheid in het bereiken van een goede gezondheid. Jaardoel 2024
Resultaat
Voortgang
We zorgen voor tijdige zorg en ondersteuning aan jeugdigen.
Een gerealiseerde ketenaanpak kansrijke start.
De lokale coalitie (bestaande uit de betrokken professionals) stelde het lokale plan van aanpak 'Kansrijke Start voor 2024-2026 in West Betuwe' vast. Maandelijks organiseerden we Ouder- en Kind cafés in Geldermalsen, Asperen en Haaften. Daarnaast is er elke maand een Betuws Mamacafé in Geldermalsen. Er is regionale afstemming over de (keten)afspraken. De regionale ketenregisseur werkt de actielijnen voor-, tijdens en na de zwangerschap verder uit.
We zorgen voor tijdige zorg en ondersteuning aan jeugdigen.
Ruim 1000 jongeren hebben via verschillende interventies aan hun mentale gezondheid en mentale weerbaarheid gewerkt.
Een onderdeel van de subsidieopdracht aan de jongerenwerkorganisaties (Connect2Jeugd en Mozaïek Welzijn) zijn de interventies 'Rots en water' in het voortgezet onderwijs en 'Weerbaarheidstraining jeugd'. Welzijn West Betuwe, Connect2Jeugd en Mozaïek Welzijn voeren de Maatschappelijke Diensttijd uit. Met de diverse interventies hebben we de doelstelling gehaald.
45
Toelichting
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
We zorgen voor tijdige zorg en ondersteuning aan jeugdigen.
Minimaal 100 leerlingen zijn bereikt via de inzet van het schoolmaat-schappelijk werk in het onderwijs.
De inzet van schoolmaatschappelijk werk is structureel geborgd in de formatie van Team Sociaal. Daarmee zijn groepswerk en individuele begeleiding geregeld voor zowel het primair- als voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. We bereiken ruim 250 leerlingen per schooljaar.
We zorgen voor tijdige zorg en ondersteuning aan jeugdigen.
Een vastgesteld plan van aanpak betaalbare jeugdzorg.
Het Herstelplan Sociaal Domein is de basis voor meer sturing op toegang tot jeugdzorg. Daarmee beheersen we ook de kosten en regievoering binnen de jeugdzorg. In januari 2025 presenteerde de VNG handvatten om een stevige lokale toegang in te vullen. We analyseren hoe we dit kunnen vertalen naar onze gemeente.
We werken in regionaal verband aan toekomstbestendige zorg.
Uitvoering regionale inkoop-strategie WmoJeugdhulp en het pilotspoor.
De regionale leveranciersmanagers voeren de contractgesprekken met de gecontracteerde aanbieders. In 2024 is een regionaal dashboard aangeschaft. Dit geeft ons inzicht in de inzet van het gecontracteerde aanbod. Hiermee borgen we de monitoring van de nieuwe zorgcontracten. De pilot eetstoornissen geven we verder vorm via de Regionale beleidswerkgroep jeugd. De mogelijkheden voor een pilot lichte dagbesteding Wmo verkennen we nog.
We werken in regionaal verband aan toekomstbestendige zorg.
Geïmplementeerde bevindingen en speerpunten van de Regiovisie Jeugd-hulp in ons beleid en in Team Sociaal.
Vanuit het herstelplan sociaal domein evalueren we op het juiste moment de ingezette hulp. Het dashboard sociaal domein is klaar. Op basis van dit dashboard verklaren we iedere maand de bevindingen. Dit doen we met beleidsadviseurs, kwaliteitsadviseurs en uitvoering. Daarmee bepalen we welke interventies passen. In kwartaal 1 van 2025 beginnen we met de uitvoeringsagenda van de Regiovisie Jeugd. Dit doen we samen met de regiogemeenten. Hierin zetten we zowel regionale acties als thema's die we lokaal gaan uitvoeren en invoeren.
46
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
We stimuleren dat inwoners (jong en oud) gezond leven.
Een herijkt lokaal preventie akkoord.
Op alle GALA-thema's zijn succesvolle projecten gestart. In 2025 gaan we daarmee door. De GALAthema's zijn gericht op specifieke doelgroepen zoals ouderen en jeugd/ jongeren. Daarnaast zijn er ook gezondheidsinterventies zoals stoppen met roken en de alcohol verkeer cursus (AVC). We steunen projecten waarmee we de sportiviteit in de leefomgeving vergroten.
We stimuleren dat inwoners (jong en oud) gezond leven.
Uitgevoerde activiteiten om gezond gewicht te stimuleren.
De ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht is gestart vanuit het GALA. Hiervoor stelden we een projectleider aan en schreven het projectplan. In het voorjaar van 2025 beginnen de eerste gezinnen in Geldermalsen. Vanuit het GALA zijn we ook bezig met de ketenaanpak voor volwassenen. Hiervoor versterkt onze projectleider de bestaande netwerken. Voor zowel volwassenen als kinderen werken we samen op deze thema's in de regio Rivierenland. We gaan door met de JOGG-aanpak. De opdracht van de buurtsportcoaches van Welzijn West Betuwe is uitgebreid.
47
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
4-jaar doel Meer inwoners doen actief mee aan de samenleving. Jaardoel 2024
Resultaat
Voortgang
Toelichting
We implementeren de wettelijke taak tot De wettelijke taak tot de opvang van de opvang van nieuwkomers. nieuwkomers en spreiding locaties is geïmplementeerd en geborgd in beleid en uitvoering.
In 2024 hielpen we inburgeraars op weg om in West Betuwe te integreren. Welzijn West Betuwe zorgde voor maatschappelijke begeleiding en voor één van de ROC Rivor leerroutes die bij hen paste. Ook ontwikkelden we maatwerk voor inburgeraars op HBO/WO-niveau die de Onderwijsroute volgen. Zij kunnen taalschakeltrajecten volgen waarmee we hen op weg helpen naar passend werk. Daarnaast is er voor de jongeren in de Zeldzaamheids-route (Z-route) een speciale route gemaakt: de Z-route+. Samen met leeftijdsgenoten kunnen zij zo versneld hun inburgering doorlopen, gericht op werk.
We implementeren de wettelijke taak tot Aantal te realiseren en gerealiseerde plekken is de opvang van nieuwkomers. op koers.
In 2024 bleven we ontheemden uit Oekraïne opvangen en begeleiden. Daarmee voldoen we aan de opgave voor deze opvang. Het is gelukt om de taakstelling huisvesting statushouders voor 2024 bijna helemaal te realiseren. In 2024 ging ook de Spreidingswet in. Dit gaven wij vorm met een communicatie- en participatietraject. Ook maakten we een locatiescan. De minister van asiel en migratie nam het verdeelbesluit op 20 december 2024. Dat betekent dat wij 150 asielopvangplaatsen moeten realiseren.
We zorgen voor een inclusieve Een herijkte inclusieagenda. samenleving met ruimte voor diversiteit.
In gesprek met het Platform Toegankelijk West Betuwe evalueerden we de inclusieagenda. Door personele wisselingen is deze evaluatie niet verwerkt. Ook is het nog niet gelukt om de inclusieagenda te herijken. De evaluatie, herijking en verbreding van de inclusieagenda staan op de agenda voor 2025. Voor inclusie zijn er losse initiatieven opgepakt: bij een aantal dorpshuizen en speelplekken verbeterden we de toegankelijkheid. 48
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
We zorgen voor een inclusieve Een georganiseerde Regionale Regenboogsamenleving met ruimte voor diversiteit. conferentie in West Betuwe.
De regenboogconferentie is uitgesteld tot 2025. Dit deden we in overleg met de organisatie van de regenboogconferenties in Gelderland. De voorbereiding is dit jaar wel gestart. Er is een projectgroep samengesteld. De provincie gaf een subsidie aan COC Nijmegen. Daarmee stelden we een coördinator aan. Met de projectgroep is een activiteitenplan opgesteld.
We versterken de inzet van de sociale basis.
Het thema eenzaamheid is in 2024 vertaald naar 'ontmoeting'. Dit pakken we kerngericht aan in lokale initiatieven om elkaar te ontmoeten. Denk daarbij aan open eettafels en (nieuwe) Odensehuiskamers. We ondersteunden lokale initiatieven gericht op ontmoeting zoals Beesd voor Elkaar. Voor de doelgroep jongeren doen we mee met het regionale programma Join Us.
Een positieve score ten opzichte van het landelijk gemiddelde voor langdurige sociale eenzaamheid.
4-jaar doel Meer inwoners wonen langer passend thuis. Jaardoel 2024
Resultaat
Voortgang
We implementeren en borgen de aanbevelingen uit de woonzorgvisie.
Een opgesteld programma Wonen en Zorg
We toetsen verzoeken van zorgZorgaanbieders voldoen aan de eisen conform aanbieders aan het bestemmingsplan en het bestemmingsplan en het normenkader. het sociale normenkader zorgaanbieders.
49
Toelichting In oktober 2024 probeerden we een bijeenkomst met partners te organiseren. Deze is afgelast door te weinig aanmeldingen. Op 1 december 2024 starte de programmamanager Wonen, zorg en leven. Deze geeft het uitvoeringsprogramma verder vorm. Om het uitvoeringsprogramma concreet te kunnen invullen zijn de eerste stappen: het veld verkennen en focus aanbrengen. In 2024 stelde het college het normenkader vast. Dit gebruiken we om verzoeken van zorgaanbieders te beoordelen.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
We versterken de regionale samenwerking als het gaat om beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
Gemaakte prestatieafspraken met woningcorporaties t.a.v. beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
Jaarlijks komt maximaal 30% van de vrijkomende sociale huurwoningvoorraad beschikbaar voor aandachtsgroepen. Dit is opgenomen in de prestatieafspraken. Onder de aandachtsgroepen vallen personen die uitstromen uit beschermd wonen.
Verbonden partijen GGD Gelderland-Zuid Samenwerking Dagelijks Bestuur (DB) en Algemeen Bestuur (AB) GGD Geconstateerd is dat de samenwerking tussen DB, AB en GGD voor verbetering vatbaar is. De Basculegroep is gevraagd hierin het bestuur te ondersteunen. Ook wordt gekeken naar de ambtelijke samenwerking tussen GGD en gemeenten. Dit verbetertraject loopt door in 2025. Overdracht jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jaar in regio Rivierenland Vanaf 1 januari 2026 zal de GGD de jeugdgezondheidszorg voor de 0 tot 4-jarigen voor de gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel uit gaan voeren. Santé partners - die momenteel de jeugdgezondheidszorg uitvoert, heeft aangegeven de uitvoering over te willen dragen aan een andere partij. Het portefeuillehouders-overleg Wmo/Jeugd van regio Rivierenland heeft aangegeven voor de GGD te kiezen als nieuwe partij. Voortgang IZA / GALA Per 1 mei 2024 zijn twee regionaal ketenregisseurs voor Rijk van Nijmegen en Rivierenland aangenomen en gestart. Doel is het versterken van de ketenaanpakken. Deze zijn onderdeel van het versterken van de preventie-infrastructuur in Gelderland-Zuid als het gaat om de brede maatschappelijke opgave rondom preventie. De voortgang van deze trajecten is onduidelijk vanwege onzekerheid van structurele financiering vanuit het Rijk.
50
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Omzien
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2024 2024
Rekening 2024
Bedragen (x €1.000) Lasten
-33.240
-39.938
-39.803
Baten
158
1.026
1.408
-33.082
-38.912
-38.395
-33.082
-38.912
-38.395
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen van reserves Gerealiseerd resultaat
51
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Financiering en Algemene dekkingsmiddelen Verbonden partijen Wat heeft er gespeeld? Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) Het algemeen bestuur heeft door Berenschot een onderzoek uit laten voeren naar volumegroei. Volumegroei kan een substantiële bijdrage leveren aan kostenbeheersing. In 2023 is BSR begonnen met invulling te geven aan de bevindingen van het rapport, hetgeen in 2024 heeft geresulteerd in de toetreding van een nieuwe deelnemer per 1 januari 2025. Hiermee staat de beoogde volumegroei niet stil en zal dit ook de komende jaren een speerpunt zijn. De focus van BSR lag in 2024 op de verdere verbetering van de kwaliteit van het primaire proces. De agenda van 2024 was omvangrijk en uitdagend, waarbij een aantal mooie resultaten zijn geboekt, waaronder: • Het aantal bezwaren tegen de WOZ-waarde was lager, maar nog steeds een groot aantal.
Ondanks dit grote aantal bezwaarschriften is BSR erin geslaagd op nagenoeg alle bezwaarschriften tijdig uitspraak te doen; • In 2024 is BSR gestart met een inloopspreekuur op het gemeentehuis van de gemeente West Betuwe; • Bij de afdeling Basisregistratie & Belastingen is in 2024 hard gewerkt aan het efficiënt opleggen van de aanslagen; • In 2023 is een project gestart welke de koppeling tussen de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van de deelnemende gemeenten en de WOZ-administratie bij BSR op een hoger niveau brengt en dit niveau borgt door beheermaatregelen. Dit project is in 2024 voortgezet. • Verdere uitwerking en invulling van autonome groei (nieuwe deelnemers en/of fusie met andere belastingsamenwerkingen op basis van het rapport Berenschot; • BSR heeft zich het laatste kwartaal ingezet om de implementatie van de nieuwe deelnemer zo voorspoedig mogelijk te laten verlopen; In 2024 is de Gemeenschappelijke regeling aangepast overeenkomstig de nieuwe wetgeving gemeenschappelijke regelingen.
52
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Algemene dekkingsmiddelen
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2024 2024
Rekening 2024
Bedragen (x €1.000) Lasten
-3.293
-1.841
-2.227
Baten
106.593
109.636
110.274
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
103.301
107.795
108.047
Toevoegingen aan reserves
-1.228
-2.774
-2.672
Onttrekkingen van reserves
2.041
18.804
18.322
104.113
123.826
123.697
Gerealiseerd resultaat
53
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Paragrafen 1 Lokale heffingen Algemeen De gemeentelijke belastingen bedragen landelijk circa 19 procent van de totale inkomsten. In deze paragraaf gaan wij in op de heffingen die de gemeente mag opleggen vanuit haar publiekrechtelijke taak. De mogelijkheden voor gemeenten om belastingen te heffen, zijn wettelijk geregeld. Ze mogen alleen belastingen heffen die in de wet worden genoemd. Er geldt geen verplichting om belastingen te heffen. De gemeente bepaalt zelf of een lokale belasting wel of niet binnen de gemeente wordt ingevoerd.
54
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Samenvattend overzicht Begroting
Begroting na
Realisatie
voor wijziging
wijziging
2024
Onroerende zaakbelastingen (OZB)
15.636.600 16.072.000 16.344.115
Rioolheffing
9.927.400
9.893.300
9.760.991
Parkeergelden
140.000
140.000
145.408
Naheffingsaanslagen parkeergelden
34.515
34.515
74
Parkeervergunningen
6.900
6.900
12.283
Invalideparkeerkaarten
15.644
15.644
26.738
Precariobelasting (standplaatsen markten, kermissen en reclamebakken)
69.421
69.421
64.162
Reclamebelasting
40.000
42.500
53.643
Toeristenbelasting
231.530
231.530
385.844
1.498.283
1.648.283
1.417.595
Leges burgerlijke stand
139.400
139.400
113.771
Leges reisdocumenten
579.400
579.400
748.316
Leges rijbewijzen
227.800
227.800
262.995
Evenementenleges
16.090
16.090
16.461
Overige legesopbrengsten
379.143
587.779
1.017.349
3.900
3.900
0
Lijkbezorgingsrechten
794.285
794.285
842.169
Marktgelden (algemene weekmarkt kern Geldermalsen)
39.000
39.000
43.193
Leges omgevingsvergunningen
Liggelden
Netto opbrengst (na oninbaarheid) Kwijtscheldingen belastingen Totaal netto opbrengst
29.779.311 30.541.747 31.255.103 -256.000
-256.000
-229.484
29.523.311
30.285.747
31.025.620
55
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Beleidskader Belastingen en rechten Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies), die volgens de Gemeentewet worden aangemerkt als gemeentelijke belastingen. Belastingen Kenmerkend voor belastingen is dat er geen direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. Met andere woorden: de burger draagt bij aan de algemene middelen van de gemeente, waaruit een gedeelte van de uitgaven worden betaald. Rechten Kenmerkend voor rechten is dat er wel sprake is van een directe relatie tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Er is sprake van een specifieke dienst die door de gemeente wordt verleend. Het streven is 100 procent kostendekkendheid. Bij rechten mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefeningen van de taak. De gemeente West Betuwe streeft naar beperking van de toename van de lastendruk voor de burgers. De belastingtarieven zijn in 2024 trendmatig verhoogd met een inflatiepercentage van 4,93% procent. Kwijtscheldingsbeleid De mogelijkheid om kwijtschelding van lokale heffingen te verlenen, is in artikel 255 van de Gemeentewet geregeld. Hoofdregel is dat gemeenten het kwijtscheldingsbeleid van de rijksoverheid volgen, zoals dat in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 is geregeld.
Een uitzondering is dat gemeenten bij de berekening in het kader van een kwijtscheldingsverzoek van 100 procent van de bijstandsnorm mogen uitgaan. Het Rijk hanteert 90 procent. De gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) behandelt kwijtscheldingsverzoeken. Op grond van de belastingverordeningen wordt kwijtschelding verleend voor OZB en rioolheffing. Voor de OZB zal er in de meeste gevallen geen kwijtschelding worden verleend in verband met de aanwezigheid van een te grote overwaarde. Voor de overige belastingen en rechten wordt geen kwijtschelding verleend.
56
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Gemeentelijke belastingen De gemeente West Betuwe heft de volgende belastingen: • onroerende-zaakbelasting (OZB),* • rioolheffing,* • parkeerbelasting, • precariobelasting op standplaatsen, • reclamebelasting,* • toeristenbelasting. De heffingen met een * worden door BSR verzorgd. BSR verzorgt ook de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). West Betuwe heeft de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen bij het gemeentelijk samenwerkingsverband Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) ondergebracht. De belangrijkste taken van Avri zijn de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, het beheer van openbare ruimte en handhaving. Het algemeen bestuur van Avri stelt jaarlijks de tarieven voor de afvalstoffenheffing vast.
57
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Vergelijking tarieven met de regiogemeenten Uit de rapporten over 2023 en 2024 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), is onderstaand overzicht samengesteld van de lokale lastenontwikkeling in West Betuwe zowel in vergelijking met de buurgemeenten als met het landelijk gemiddelde. Om de lastendruk te bepalen wordt uitgegaan van de grootste heffingen, te weten OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Tevens wordt onderscheid gemaakt in eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Gemeente
Eenpersoons huishouden
Meerpersoons huishouden
Rangnummer meerpersoons huishouden
2023
2024
2023
2024
2023
2024
Buren
1.136
1.210
1.161
1.232
327
317
Culemborg
945
1.066
971
1.090
209
270
Gorinchem
880
878
995
1.009
239
198
Maasdriel
965
1.003
1.001
1.031
247
227
Neder-Betuwe
1.061
1.077
1.081
1.096
303
272
Tiel
901
942
981
1.021
224
208
Vijfheerenlanden
920
956
1.008
1.046
257
243
West Betuwe*
1.211
1.277
1.231
1.289
341
327
West Maas en Waal
958
963
980
974
221
162
Zaltbommel
1.012
1.096
1.040
1.121
279
283
Landelijk gemiddelde
871
911
946
994
Bron : COELO-Atlas van de lokale lasten 2023 en 2024 De (deel)gemeente met rangnummer 1 heeft de laagste woonlasten in de categorie meerpersoonshuishouden en nummer 344 (2024 / 2023: 344) heeft de hoogste woonlasten.
58
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
* het tarief is als volgt opgebouwd: Eenpersoons huishouden
Meerpersoonshuishouden
2023
2024
2023
2024
OZB
481
504
481
504
Rioolheffing
417
443
417
443
Afvalstoffenheffing
323
330
333
342
Totaal
1.211
1.277
1.231
1.289
OZB De grondslag voor de heffing van onroerendezaakbelasting (OZB) is een percentage van de WOZ-waarde. De WOZ-waarde voor het belastingjaar 2024 is bepaald naar de waarde op waardepeildatum 1 januari 2023. In de categorie woningen steeg de waarde ten opzichte van waardepeildatum 1 januari 2022 met gemiddeld 5 procent. Voor de niet-woningen is sprake van een gemiddelde waardestijging van 2 procent. Tarieven OZB
2024
Woningen OZB eigenarenbelasting
0,1023%
Niet woningen OZB gebruikersbelasting
0,2563%
OZB eigenarenbelasting
0,3058%
De totaal in 2024 gerealiseerde (netto) opbrengst OZB bedraagt 16.344.000 euro en is 272.000 euro hoger dan begroot. Uitgedrukt in een percentage van de totaal begrote opbrengst is dit een verschil van 1,7 procent. De hogere (netto) opbrengst wordt voor 186.000 euro veroorzaakt door meeropbrengsten van voorgaande jaren.
59
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Rioolheffing Binnen de gemeente West Betuwe geldt als maatstaf van de heffing het aantal kubieke meters water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd. Het tarief voor de rioolheffing is, conform het uitgangspunt alle belastingen te harmoniseren, voor 2024 berekend op 443 euro per jaar per huishouden, tot en met 500 m3 waterverbruik. Omdat er bij de rioolheffing sprake is van een gesloten financieringssysteem heeft de hogere gerealiseerde opbrengst geen gevolgen voor de jaarrekening 2024. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente West Betuwe streeft ook naar die maximale kostendekkendheid. Bedragen x € 1.000 Kostendekking rioolheffing Directe lasten taakveld 7.2
6.996
Directe lasten taakveld 6.3 (kwijtscheldingen)
230
Directe baten taakveld 7.2 (exclusief heffingen)
-70
Netto lasten
-/-
7.156
Toe te rekenen lasten: Toegerekende rente inzet reserves en voorzieningen
198
Overhead
1.034
BTW
1.412
Totale lasten
9.801
Opbrengst heffingen
9.794
Dekking
100%
100%
60
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Parkeerbelasting In het centrum van Geldermalsen geldt de verplichting parkeerbelasting te betalen. Deze belasting wordt gebruikt om de kosten van de parkeervoorzieningen te bestrijden en het parkeren te reguleren. Kosten naheffingsaanslag Indien niet of onvoldoende parkeerbelasting op aangifte wordt voldaan, volgt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting. Deze bestaat uit het tarief voor één uur, verhoogd met kosten. Voor 2024 bedroegen deze kosten 76,70 euro. De gerealiseerde opbrengst parkeerbelasting is 5.000 euro hoger lager dan de raming en de gerealiseerde opbrengst van de naheffingsaanslagen is 35.000 euro lager dan de raming.
Precariobelasting Precario op standplaatsen Precariobelasting is gebaseerd op artikel 228 van de Gemeentewet. Hierin is geregeld dat "ter zake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, een precariobelasting kan worden geheven". Standplaatsen worden ingenomen door ondernemers met bijvoorbeeld een kraam of een verkoopwagen op plaatsen waar geen sprake van een markt is conform de marktgeldverordening. Voor standplaatsen kunnen verschillende heffingen naast elkaar worden geheven, namelijk een precariobelasting voor het in gebruik nemen van gemeentegrond en leges voor de afgifte van een standplaatsvergunning, al dan niet naar tijdsduur. Beiden worden geheven in West Betuwe. Precariobelasting is een algemene belasting met een onbeperkte tariefstelling. Voor 2024 is het tarief gecorrigeerd met de inflatiecorrectie van 4,02% procent. Het tarief voor 2024 bedraagt: 1. Voor het innemen van een standplaats, anders dan het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Geldermalsen, per standplaats, per dagdeel (maximaal 4 uur), per jaar € 297,00; 2. Voor het innemen van een standplaats ten behoeve van seizoensgebonden verkoop waarbij de standplaats in die periode meerdere dagen per week wordt ingenomen, per m2, per week € 0,90; 3.
Voor het innemen van een standplaats die wordt gebruikt ten behoeve van het uitoefenen van maatschappelijk sociale gezondheidsdiensten, zoals bevolkingsonderzoeken € 0,00.
61
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Reclamebelasting Binnen West Betuwe wordt enkel reclamebelasting in de kern van Geldermalsen geheven. Deze reclamebelasting werd in 2017 op verzoek van de ondernemers ingevoerd. Afgesproken is dat de opbrengsten na aftrek van de uitvoeringskosten via een aparte subsidieverordening in een ondernemersfonds worden gestort. Vanuit dit fonds worden collectieve evenementen, promotieactiviteiten en feestverlichting gefinancierd, evenals activiteiten voor het versterken van het centrumgebied en het verbeteren van het vestigingsklimaat. Het tarief bedroeg in 2024, net als in 2023 minimaal 350 euro en maximaal 1.000 euro per vestiging.
Toeristenbelasting Eigenaren van campings, hotels, pensions enzovoort moeten toeristenbelasting betalen en zij rekenen die door aan degenen die bij hen verblijven. Dit zijn nooit inwoners van de gemeente. West Betuwe heft toeristenbelasting voor een verblijf met overnachting. In 2020 is besloten tot een tarief van 1,50 euro per persoon. Vanwege Covid-19 is dit nog niet doorgevoerd in 2021 en 2022. Vanaf 2023 wordt het destijds door de raad vastgestelde tarief van 1,50 euro per persoon per nacht gehanteerd. Dit tarief blijft bevroren tot en met belastingjaar 2025.
Gemeentelijke rechten De gemeente West Betuwe heft de volgende rechten: • leges, • liggeld, • lijkbezorgingsrechten, • marktgeld, • staangelden woonwagens.
Leges Leges zijn de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is dat deze tarieven kostendekkend zijn. De bij de Legesverordening behorende Tarieventabel bestaat uit 3 hoofdstukken. Hoofdstuk 1 omvat de algemene dienstverlening zoals de Burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen etc. Hoofdstuk 2 heeft betrekking op de omgevingsvergunningen, terwijl Hoofdstuk 3 bestaat uit vergunningen die onder de werking van de Europese Dienstenrichtlijn vallen, zoals horecavergunningen, evenementen en markten, etc. De totale kostendekkendheid van de Legesverordening is ongeveer 81 procent. 62
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Onderstaand treft u een overzicht aan van de kostendekkendheid van de Legesverordening en de daarbij behorende titels: Bedragen x € 1.000 Kostendekking leges Directe lasten Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
Titel 1 1.287 1.287
Titel 2 1.705 1.705
Titel 3 8 8
Totaal 3.000 3.000
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW Totale lasten
736 32 2.055
308 287 2.300
8 1 17
1.052 320 4.372
Opbrengst heffingen Dekking
1.589 77%
1.957 85%
14 85%
3.560 81%
Toelichting: De tarieventabel bij de legesverordening leidt niet tot een totale kostendekking. Voor een deel komt dit doordat er sprake is van wettelijk vastgestelde tarieven of gemaximeerde tarieven. In enkele gevallen is bewust voor gematigde tarieven gekozen.
Liggeld Voor het hebben van een ligplaats wordt liggeld geheven van de houders van een ligplaatsvergunning. In de praktijk betekent dit een heffing voor woonschepen. Eigenaren van woonschepen betalen geen onroerende zaakbelasting, omdat schepen roerende zaken zijn. Het liggeld is daarvoor een alternatief. In West Betuwe wordt van in totaal van tien belastingplichtigen liggeld geheven. Het liggeld mag niet meer dan kostendekkend zijn.
63
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Bedragen x € 1.000 Kostendekking liggelden Directe lasten
6
Directe baten (exclusief heffingen)
-
Netto lasten
6
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
1
BTW
1
Totale lasten
8
Opbrengst heffingen
0
Dekking
100%
0%
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. De lijkbezorgingsrechten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Ten behoeve van een nieuwe beheersverordening voor de begraafplaatsen in West Betuwe is in 2018 en 2019 onderzoek naar de lijkbezorgingsrechten uitgevoerd en is de kostendekking berekend. Daarbij is uitgegaan van alle kosten van de begraafplaatsen ‘binnen de hekken’. In 2024 is de "Beleidsvisie en beheerplan begraafplaatsen 2024 t/m 2028" vastgesteld. In Geldermalsen kon het onderhoud sinds 2012 ook jaarlijks worden betaald. Wie daarvoor heeft gekozen, krijgt van West Betuwe tot het einde van de afgesproken termijn jaarlijks een aanslag voor het onderhoud. De tarieven van 2024 zijn verhoogd met het geldende inflatiecorrectiepercentage van 4,02%.
64
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
De verordening en de tarieventabel lijkbezorgingsrechten 2024 zijn uitgebreid met enkele mogelijkheden zodat deze beter aansluiten bij de behoefte van de rechthebbenden. Eveneens zijn er de eerste urnamenten geplaatst. Bedragen x € 1.000 Kostendekking lijkbezorgingsrechten Directe lasten
1.621
Directe baten (exclusief heffingen)
275
Netto lasten
-/-
1.346
Toe te rekenen lasten: Toegerekende rente inzet reserves en voorzieningen
9
Overhead
472
BTW
0
Totale lasten
1.827
Opbrengst heffingen
100%
842
Dekking
46%
Toelichting: De lijkbezorgingsrechten leiden niet tot een totale kostendekking. Een bedrag van 985.000 euro komt ten laste van de algemene middelen. Dat deze taak niet kostendekkend is komt enerzijds door de in het verleden genomen besluiten uit de voorgaande gemeenten en anderzijds door de besluitvorming bij de vaststelling van het beheerplan Begraafplaatsen op 25 juni 2019.
65
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Marktgeld West Betuwe heft marktgeld voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Geldermalsen. Ook de geraamde opbrengsten van marktgelden mogen niet hoger dan de geraamde kosten zijn. De opbrengst marktgelden is 3.000 euro hoger dan begroot. Bedragen x € 1.000 Kostendekking marktgelden Directe lasten
88
Directe baten (exclusief heffingen)
4
Netto lasten
84
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
18
BTW
14
Totale lasten
116
Opbrengst heffingen
43
Dekking
100%
37%
Staangelden woonwagens Voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen en voor de diensten en het gebruik van voorzieningen die met de standplaats verband houden, wordt staangeld geheven. Er wordt alleen staangeld geheven als er geen privaatrechtelijke huurovereenkomst is afgesloten. De verordening voor woonwagenrechten is dus een vangnet voor de gevallen waarin geen huurovereenkomst is gesloten. Het tarief bedraagt per jaar 1.629,00 euro.
66
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe binnen de eigen middelen financiële risico's kan opvangen. En op welke wijze de gemeente risicomanagement inzet voor het beheersen en terugdringen van risico's. We blikken ook terug op de begroting om te zien of de verwachte risico's zijn opgetreden.
Beleidskaders Op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing is de nota Risicomanagement het beleidskader. Deze is op 24 november 2020 door de gemeente-raad vastgesteld. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. Ook geven we in de nota aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's.
Samenvatting De gemeente West Betuwe vindt het wenselijk om de risico's die invloed op de bedrijfsvoering of op de financiële positie hebben, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's stelt de organisatie in staat op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de huidige risico’s en de aan toekomstige investeringen gerelateerde risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Voor deze jaarrekening actualiseerden we het risicoprofiel. In deze paragraaf blikken we ook terug op de financiële risico's die zich in 2024 daadwerkelijk voordeden. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen krijgen, voerden we een risico-actualisatie uit en op basis daarvan berekenden we het weerstandsvermogen.
Weerstandsratio:
Weerstandscapaciteit Gewogen risicototaal
29.460.700 19.824.188
= 1,49
De ratio weerstandsvermogen wordt beoordeeld met behulp van onderstaande normtabel. De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. De tabel geeft een waardering bij de berekende ratio.
67
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen. De verbetering van het weerstandsvermogen komt voornamelijk door lagere risico's in de grondexploitatie.
Financiële kengetallen In het Besluit begroting en verantwoording is bepaald dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De kengetallen worden meerjarig gepresenteerd. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. Vanaf dit jaarverslag publiceren we de kengetallen afgerond op hele cijfers, de vergelijkende cijfers pasten we hierop aan.
68
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Jaarrekening 2024 Kengetallen netto schuldquote netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio structurele exploitatieruimte grondexploitatie belastingcapaciteit
verloop van de kengetallen Rekening Begroting Rekening 2023 2024 2024 45% 82% 49% 38% 78% 42% 50% 36% 44% 10,1% 1,8% 2,5% 19% 18% 19% 130% 136% 130%
De provincie Gelderland hanteert bij de beoordeling van de kengetallen een classificering in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Per kengetal voor de jaarrekening 2024 gaan wij nader in op de vergelijking met deze classificatie. De provincie zal bij de beoordeling van de begroting ook het ‘Gelderse gemiddelde’ van alle kengetallen publiceren, zodat wij het kengetal van West Betuwe daarmee kunnen vergelijken. Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote geeft de netto-schuld als aandeel van de totale inkomsten weer. Dit kengetal geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer kapitaallasten er zijn (rente en aflossing) waardoor een begroting minder flexibel wordt. Volgens de classificatie van de provincie is tussen 90 procent en 130 procent sprake van een enigszins risicovolle score, een getal <90% geeft een minst risicovolle score. Voor 2024 heeft West Betuwe de categorie 'minst risicovol' behaald. De begrote investeringen zijn maar gedeeltelijk gerealiseerd, daarom trokken we ook minder leningen aan en nam de schuldquote beperkt toe ten opzichte van de jaarrekening 2023. De gecorrigeerde netto schuldquote geeft hetzelfde beeld.
Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Een solvabiliteitsratio onder de 20 procent wordt door de provincie als meest risicovol beschouwd; een ratio van 50 procent en hoger is het minst risicovol. West Betuwe scoort in de jaarrekening 2024 de classificatie B, hetgeen de enigszins risicovolle score betekent. Het verloop van dit kengetal laat ook zien dat we in 2024 minder externe financiering aantrokken dan begroot.
69
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Structurele exploitatieruimte Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is, en of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een positieve begroting én meerjarenraming wordt door de provincie gezien als minst risicovol. De kengetallen voor West Betuwe komen boven deze norm uit en krijgen daarom een ruime voldoende. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De provincie classificeert een uitkomst >35 procent als meest risicovol. Over de uitkomsten van dit kengetal kan worden gesteld dat de grondexploitatie van West Betuwe enigszins risicovol is. Ten opzichte van de kengetallen bij de jaarrekening 2023 is er niet veel gewijzigd. Belastingcapaciteit Voor de berekening van dit kengetal worden de woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZ-waarde afgezet tegen het landelijk gemiddelde voor een gezin in het voorafgaande begrotingsjaar. De uitkomsten van dit kengetal laten zien dat de gemiddelde woonlasten in West Betuwe boven het landelijk gemiddelde liggen. De provinciale classificatie C bevestigt dit beeld.
In de begroting 2024 is rekening gehouden met de cijfers over 2023, terwijl bij de jaarrekening 2024 rekening is gehouden met de cijfers over 2024. Het hogere percentage ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt doordat de gemiddelde aanslag voor de woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) in 2024 sterker is gestegen dan gemiddeld in Nederland (9,2 procent lokaal ten opzichte van 5,3 procent landelijk). De gemiddelde OZB-aanslag is gestegen met 4,6%, maar de stijging van de rioolheffing en afvalstoffenheffing waren, met respectievelijk 10,8 en 13,7 procent, aanzienlijk hoger. Beoordeling financieel beeld in samenhang met de kengetallen De kengetallen van deze jaarrekening laten zien dat de financiële positie van West Betuwe verbeterd is ten opzichte van de begroting 2024. Zowel de nettoschuldquote als de solvabiliteit vallen in de provinciale categorie 'minst risicovol. Dat komt vooral door achterblijvende investeringen waardoor we beperkt externe financiering aantrokken. Bij de grondexploitatie zijn er positieve ontwikkelingen en het kengetal scoort in de categorie 'enigszins risicovol'. Er zijn weinig mogelijkheden om de lokale lasten verder te verhogen. De begroting laat het ook niet toe om deze lasten te verlagen.
Risicobeheersing Een organisatie is in control wanneer de bedrijfsvoering bijdraagt aan de realisatie van beleidsdoelstellingen, zodanig dat er geen grote onverwachte verrassingen zullen optreden. Risicomanagement is een van de instrumenten die de gemeente inzet voor control. De gemeenteraad stelde in 2020 de nota risicomanagement vast, waarin de uitgangspunten voor het risicomanagementbeleid, taken en verantwoordelijkheden, het risicomanagementproces en de kaders voor de weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen zijn opgenomen.
70
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
West Betuwe hanteert volgens deze nota bij het risicomanagement de volgende uitgangspunten: 1. Het risicomanagement gaat over risico’s die financiële, politieke, juridische en maatschappelijke gevolgen hebben; 2. De financiële risico’s worden op een consistente wijze gekwantificeerd en gewogen; 3. Financiële risico’s met een score van 50.000 euro of hoger tellen mee in de benodigde weerstandscapaciteit; 4. Het proces van risicomanagement wordt minimaal twee keer per jaar doorlopen; 5. Frauderisico’s en beheersingsmaatregelen worden afzonderlijk in beeld gebracht; 6. Over de uitvoering van risicomanagement wordt gerapporteerd in de documenten van de planning & controlcyclus. Twee keer per jaar actualiseren we het risicoprofiel, de eerste keer ten behoeve van de jaarrekening en de 1e bestuursrapportage en vervolgens ten behoeve van de begroting en de 2e bestuursrapportage. Bij de startsessies van de planning & controlproducten besteden we aandacht aan risicomanagement en bij de tegenleessessies beoordelen we de geactualiseerde en nieuwe risico's. In 2024 rondden we het onderzoek naar de verzekerbare risico's af, met de uitkomsten gaan we in 2025 aan de slag.
Risicoprofiel Terugblik We starten in deze paragraaf in het jaarverslag met een terugblik op de risico's 2024. Van de risico's uit de paragraaf Weerstandsvermogen van de begroting 2024 deden de volgende risico's zich daadwerkelijk voor: • Niet realiseren bezuinigingen Rijk: het Rijk legde ons bezuinigingen op in verband met de hervormingsagenda Jeugdzorg. In de praktijk namen de kosten van de Jeugdzorg voor onze gemeente in 2024 juist toe. Ook zorgden personeelstekorten bij zorgaanbieders voor hogere kosten door extra inzet vanuit het team Sociaal en suboptimale oplossingen. Dit resulteerde in een overschrijding van de begroting met ruim 1,8 miljoen euro. Daarom startten we met de uitvoering van een herstelplan. • Niet kunnen invullen vacatures deed zich op specifieke vakgebieden zoals financieel advies, civieltechnische functies en ruimtelijke ordening voor. • Vervangen van medewerkers of uitbetalen verlofstuwmeren bij vertrek van medewerkers. Ook in 2024 hadden we te maken met prijsstijgingen. Deze konden we opvangen binnen de stelpost loon- en prijsstijgingen. Vooruitblik De vooruitblik gaat uit van de actualisatieslag die we deden op de risico's van de begroting 2025. Een aantal risico's bleek inmiddels niet meer actueel. In totaal identificeerden we 29 risico's.
Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de 10 risico's met het grootste effect op het weerstandsvermogen. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. 71
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 15.613.188 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 4.211.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 19.824.188 bedraagt. Top 10 financiële risico's Omschrijving
Netto-risico score
Maximaal financieel gevolg in euro
Kans van optreden
Invloed op Weerstandsvermogen
Sanering geluidswal en “afbouw” golfbaan worden niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar
50 %
19.000.000
67,56 %
Niet volledig of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting
50 %
1.000.000
5,10 %
Hogere kosten open einderegelingen jeugd en wmo
50 %
1.300.000
4,86 %
Hogere kosten als gevolg van mogelijke overdracht wethouderspensioenen naar ABP in 2028
25 %
1.850.000
4,00 %
Hogere kosten DVO AVRI Ibortaken
70 %
500.000
2,61 %
Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens
50 %
500.000
1,76 %
Algemeen risico van gestegen prijzen boven de compensatie door het Rijk
50 %
500.000
1,75 %
Verlofstuwmeer personeel
25 %
1.056.000
1,53 %
Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren
50 %
400.000
1,39 %
Ontdekken van drugslabs en hennepkwekerijen
50 %
250.000
1,21 %
19 overige risico's Totaal
72
3.275.000
9,44 %
29.631.000
100,00 %
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Toelichting risico's Sanering komt voor rekening van gemeente Bij de milieusanering in Spijk was en is er een risico dat de gemeente probleemeigenaar wordt. De kosten voor het uitvoeren van de sanering kunnen dan hoog voor de gemeente zijn. Dat heeft impact op het weerstandsvermogen van de gemeente. De gemeenteraad besloot mede daarom op 27 juni 2023 om een tijdelijke impuls in de vorm van een lening voor de toekomstige gebiedsontwikkeling op het gebied van sport, toerisme en recreatie en energietransitie in combinatie met het oplossen milieuprobleem in Spijk aan te merken als een publieke taak. Op grond hiervan heeft het college besloten om een samenwerkingsovereenkomst met The Dutch en ESG aan te gaan waarin nadere afspraken zijn gemaakt over de doelen, de samenwerking en de termijn van realisatie van de aangemerkte projecten waaronder het oplossen van het milieuprobleem. Voor het verstrekken van de lening is een overeenkomst tot geldlening vastgesteld met een aantal waarborgen indien de afspraken of terugbetaling niet nagekomen worden. Met het verstrekken van de lening en het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst zijn er voor de gemeente zekerheden ingebouwd dat de partijen ESG en The Dutch het milieuprobleem gaan oplossen waardoor de maatschappelijke risico’s worden verminderd. Er zijn nu enkele actuele ontwikkelingen die een mogelijke impact hebben op het risico.
Enerzijds zijn de ramingen van de oplossingsrichting voor een landmark recent geactualiseerd waarbij er vragen zijn of de initiatiefnemer de kosten voor het realiseren van de totaaloplossing van het milieuprobleem volgens de samenwerkingsovereenkomst financieel kan dragen. Voornaamste reden hiervoor zijn de gewijzigde marktomstandigheden. Anderzijds is er op dit moment een variantenonderzoek gaande met de betrokken andere overheden. Verschillende scenario’s zijn hierin opgenomen om tot een optimale variant te komen. Een van deze opties is de afvoer van de staalslakken. Dit zou tot onaanvaardbaar hoge kosten kunnen leiden. Landelijk heeft de Algemene Rekenkamer aan de minister en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat gerapporteerd dat er maatregelen getroffen moeten worden voor een veilige en circulaire toepassing van afval (waaronder staalslakken). Volgens de huidige wet- en regelgeving voldoet de gekozen oplossing echter. Daarnaast is de recente uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State helder over verwerking van de staalslakken op locatie. Daarom houden we in de waardering van het risico geen rekening met de hoge kosten van het afvoeren van de staalslakken. De kans, dat het risico zich voordoet, hangt mede samen met de termijn waarop de discussie met de andere overheden eindigt.
Daarnaast is het zo dat eventuele aanpassingen en wet- en regelgeving niet van toepassing zullen zijn op bestaande casussen. Onze inzet is er op gericht het risico zo laag mogelijk te houden. Omdat er nog geen zicht is op de uitkomst van de discussie, schatten we de kans echter op 50 procent. Het bedrag stelden we bij op basis van de laatste ramingen van de acceptabele varianten naar een verwachte waarde van 10 miljoen en een maximale waarde van 19 miljoen euro. Niet volledig of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting In de begroting zijn taakstellingen opgenomen. Deze taakstellingen vinden voor een deel hun oorsprong in voorgaande begrotingen en voor het grootste deel in de besluitvorming over de Financieel Fit maatregelen bij de begroting 2025. Het risico dat we die taakstellingen niet realiseren ramen we op maxmaal 500.000 euro met een kans van 50% dat het risico zich voordoet.
73
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Hogere kosten open einde regelingen Jeugdwet en Wmo De uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft open einde regelingen. Dit betekent dat wij cliënten moeten ondersteunen en zorg moeten bieden wanneer zij dat nodig hebben. Ondanks de nieuwe manieren van werken vanuit het herstelplan is een autonome groei van het aantal cliënten of een toename van de zorgintensiteit mogelijk. In 2024 hebben wij daarnaast gezien dat voor sommige vormen van zorg door personeelstekorten bij zorgaanbieders lange wachtlijsten bestaan, waardoor overbrugging met suboptimale vormen van zorg noodzakelijk is. Door toename aantal, complexiteit en duur zorgtrajecten ontstaan er hogere kosten. Bij jeugd gaat het vooral om duur en complexiteit, bij Wmo om vergrijzing en deels nog aanzuigende werking als gevolg van het abonnementstarief. De verwachting is dat het Rijk de toename van de kosten voor een deel gaat compenseren op grond van de voorjaarsnota 2025, daarom schatten wij de kans op dit risico per saldo op 50%. Hogere kosten als gevolg van mogelijke overdracht van wethouderspensioenen naar het ABP in 2028 De wetgeving rondom de pensioenregelingen voor wethouders wijzigt mogelijk per 2028. Doordat ABP een andere rente hanteert moet mogelijk in 2028 wel (eenmalig) een fors bedrag worden bijgestort in de voorziening. Het verschil in rekenmethode is 1.850.000.
We nemen dit bedrag nu op als risico met een kleine kans van optreden, gelet op de termijn. Als er meer zekerheid over is, verwerken we het bedrag in de begroting. Hogere kosten DVO AVRI Ibor-taken Avri voert in de openbare ruimte een aantal taken uit op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO). Hiervoor is een werkbegroting opgesteld en op basis daarvan opdracht verstrekt. In september 2024 heeft Avri aangegeven een overschrijding van 300.000 euro te hebben op deze werkbegroting. Daarnaast wil AVRI de tijdelijke frictiekosten als gevolg van het terughalen door de gemeente van de taken onderhoud bomen buitengebied en reinigen kolken alsnog doorberekenen. Wij hebben bezwaar gemaakt tegen de hogere kosten en schatten het risico op mogelijke bijbetaling op 70%. Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Gemeenten lopen een groot risico om gehackt te worden. De dreiging vanuit buitenlandse hackers neemt toe en de mens is de voornaamste risicofactor door onvoldoende bewustzijn van informatiebeveiligingsrisico's. Daarom zorgen wij voor een optimale beveiliging van de systemen en devices en trainen we medewerkers regelmatig op bewust worden van informatiebeveiligingsrisico's. Maar omdat de dreiging van buitenaf toeneemt, schatten wij de kans dat het risico zich voordoet op 50% en de omvang op 500.000 euro.
Algemeen risico van gestegen prijzen boven de prijscompensatie door het Rijk Het gaat vooral om prijsstijgingen in de GWW sector en in het sociaal domein. Het uitvoeren van de begroting en de beheerplannen wordt hierdoor duurder. Het is bekend dat het Rijk niet alle prijsstijgingen compenseert, die door het Centraal Planbureau zijn berekend. Het verschil is gemiddeld 1%.
74
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Met de invoering van de nieuwe CAO gemeenten hebben medewerkers de mogelijkheid om bovenwettelijk verlof te sparen. Inmiddels wordt daar meer gebruik van gemaakt, maar constateren we wel dat de bovenwettelijke verlofsaldi ultimo 2024 een waarde vertegenwoordigden van 1.581.000. Hiervan betreft 525.000 een voorziening voor verlofsparen. Voor het overige kunnen wij geen reservering opnemen. In totaal bedraagt het niet gereserveerde stuwmeer aan het einde van 2024 in geld een bedrag van 1.056.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2025 opnemen, daarom verwachten we een bedrag van 256.000 euro en schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 25%. Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Dit risico heeft te maken met de krapte op de arbeidsmarkt en behoud van personeel. Het risico wordt enigszins gemitigeerd door onze inzet op arbeidsmarktcommunicatie en het nieuwe instrument Flexibele kern en het werken met eigen recruiters. Het risico betreft de meerkosten als gevolg van inhuur op de vacatures. Mocht als gevolg van de niet ingevulde vacatures verzuim bij eigen personeel ontstaan door verhoogde werkdruk zal het verzuimpercentage stijgen. Het totale risico stelden we bij naar 400.000 euro.
Omdat we sinds 2023 actief inzetten op het nieuwe concept Flexibele kern en uitgebreide arbeidscommunicatie, en sinds begin 2025 beschikken over eigen recruiters, schatten we de kans dat het risico optreedt op 50%. Ontdekken van drugslabs en hennepkwekerijen De problematiek van ondermijning en drugslabs in het buitengebied verschuift van Brabant naar Gelderland. Wanneer de kosten van sanering niet verhaald kunnen worden op de veroorzaker, draagt de gemeente deze kosten. Gelet op de ervaringen in de afgelopen jaren stellen we de kans op dit risico op aannemelijk. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend. Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 4.211.000 euro. Hiervan is een bedrag van 2.565.000 euro berekend voor de risico's van bedrijventerreinen, voornamelijk Hondsgemet noord. Voor 1.646.000 euro zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Dit risicobedrag betreft voornamelijk De Plantage en een aantal kleinere woningbouwprojecten.
Als gevolg van verwerking van de opgetreden risico's rondom rentestijging en plankosten in de grondexploitatie, en de nog niet als opbrengst verwerkte WBI subsidie, is het risicobedrag afgenomen. Er is een algemene reserve grondexploitatie, die na de bestemming van het resultaat 2024 voldoende is om de risico’s in de grondexploitatie te kunnen opvangen.
75
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Startcapaciteit
Algemene reserve (stand 31-12-2024)
22.197.800 euro
Algemene reserve (restant aanwendingen begroting 2024)
- 527.900 euro
Algemene reserve (aanwendingen begroting 2025)
- 6.586.000 euro
Algemene reserve (toevoegingen begroting 2025)
5.278.300 euro
Resultaatbestemming 2024 (toevoeging aan algemene reserve)
1.751.500 euro
Algemene reserve grondexploitatie (stand 31-12-2024)
6.190.300 euro
Algemene reserve grondexploitatie (aanwendingen begroting 2025)
0 euro
Resultaatbestemming 2024 (toevoeging aan alg. reserve Grex)
1.156.700 euro
Totale weerstandscapaciteit
29.460.700 euro
Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
€ 29.460.700
= 1,49
€ 19.824.188
76
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
De ratio weerstandsvermogen wordt beoordeeld met behulp van onderstaande normtabel. De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. De tabel geeft een waardering bij de berekende ratio.
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen.
77
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 7 juli 2025
3 Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een van de kerntaken van onze gemeente. Een functionele en goed onderhouden buitenruimte draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking en is daarnaast van groot economisch belang. Inzicht in en een visie op de openbare ruimte is onmisbaar voor het beheer ervan. Actuele gegevens over het areaal en de kwaliteit zijn de basis voor dat inzicht. De kaders voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte zijn voor West Betuwe vastgelegd in de zogenoemde Koepelnota openbare ruimte. Deze nota overkoepelt alle afzonderlijke beleid- en beheerplannen en wordt eens in de vijf jaar geactualiseerd. Er staan niet alleen kwaliteitsuitgangspunten in, maar ook de kaders voor bijvoorbeeld duurzaamheid en bewonersparticipatie. De Nota is door de raad op 25 juni 2019 vastgesteld en liep t/m 2023. Met de komst van de omgevingsvisie is momenteel geen urgentie meer om een nieuwe Koepelnota op te stellen. Kaders voor actualisaties van beleids-/beheerplannen komen voort uit de omgevingsvisie. Op basis van de omgevingsvisie stellen we beleid- en beheerplannen op of actualiseren deze.