RV2025-055-bijlage-1-visie-sociaal-domein-gemeente-west-betuwe-samen-sterk-en-in-beweging.pdf

6.4 Vitaal leven Vitaal leven betekent je goed voelen, zowel lichamelijk als mentaal en sociaal. Wie zich goed voelt, heeft minder zorg nodig en kan actiever meedoen in de samenleving. Daarom werken we samen met inwoners en organisaties aan een gezond en actief leven in alle kernen van West Betuwe. Met Positieve Gezondheid als basis. Iedereen verdient gelijke kansen op een goede gezondheid. We willen een gemeente waar mensen veerkrachtig zijn, zich kunnen ontwikkelen en elkaar ondersteunen, met respect voor ieders identiteit. Daarom zorgen we voor toegankelijke hulp en voorzieningen die aansluiten op de behoeften van inwoners.

26 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

We werken de komende vier jaar aan de volgende speerpunten: 1. We verbeteren mogelijkheden voor sporten, bewegen, spelen en beleven 2. We ontwikkelen een duurzaam sport-, beweeg- en cultuuraanbod 3. We stimuleren een gezonde leefstijl We verbeteren mogelijkheden voor sporten, bewegen, spelen en beleven Iedereen moet de kans krijgen om te sporten, bewegen en spelen in een veilige en fijne omgeving. Daarom werkt de gemeente samen met verenigingen en stichtingen om sport- en speelplekken goed te onderhouden. In West Betuwe zijn er 110 speelplekken en 155 sportverenigingen, maar niet alles is in goede staat. We gaan dit verbeteren en zorgen voor duidelijke afspraken over het onderhoud. Zo maken we speel- en sportplekken veilig, toegankelijk en aantrekkelijk voor iedereen. Veel sportaccommodaties zijn verouderd of niet geschikt voor meerdere activiteiten. Zo kunnen kantines door de huidige regels vaak niet voor andere sporten of bijeenkomsten worden gebruikt. We zoeken naar oplossingen om deze ruimtes breder in te zetten. Bijna elke kern in de gemeente heeft een sport- en/of maatschappelijke accommodatie. Dit biedt kansen om sporten en bewegen voor iedereen makkelijker te maken. De gemeente zorgt ervoor dat openbare sport- en speelplekken goed worden onderhouden, zodat ze optimaal gebruikt kunnen worden.

Wat gaan we doen: • We zorgen voor veilige en goed onderhouden speelplekken in alle kernen. • We werken samen met verenigingen en stichtingen aan kwalitatieve en veelzijdige accommodaties voor sport en cultuur. • We onderhouden beweegplekken en stimuleren initiatieven om bewegen in de buitenruimte aantrekkelijker te maken. We ontwikkelen een duurzaam sport-, beweeg- en cultuuraanbod West Betuwe heeft een actief verenigingsleven, waarin vrijwilligers een grote rol spelen. Zij organiseren activiteiten en helpen inwoners om in beweging te komen. De gemeente ondersteunt deze organisaties, zodat zij zich kunnen richten op hun belangrijkste taak: inwoners enthousiast maken en in beweging brengen. Iedereen moet kunnen sporten en bewegen. Soms zijn hier aanpassingen voor nodig, wat extra investeringen vraagt. We helpen vrijwilligersorganisaties om hiermee aan de slag te gaan, zodat sport en cultuur toegankelijk blijven voor iedereen. Wat gaan we doen: • We verbeteren de samenwerking met en tussen sport- en beweegaanbieders. • We ondersteunen verenigingen en stichtingen, zodat zij zich kunnen richten op hun activiteiten • We moedigen sportclubs, culturele organisaties en andere aanbieders aan om hun aanbod divers en inclusief te maken.

27 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

We stimuleren een gezonde leefstijl Steeds meer mensen zijn zich bewust van het belang van een gezonde leefstijl. Wat gezond leven precies betekent, verschilt per persoon, maar het gaat vaak om voldoende bewegen, gezond eten, goed slapen, ontspannen en bewuste keuzes maken over alcohol, roken en drugs. Wie zich fit voelt, kan vaak meer aan en geniet langer van het leven. De gemeente wil inwoners ondersteunen bij een gezonde leefstijl, zonder dwingend te zijn. We kijken daarbij naar Positieve Gezondheid: niet alleen fysiek welzijn is belangrijk, maar ook mentaal welbevinden, sociale contacten en het gevoel grip te hebben op het eigen leven. Daarom richten we ons op preventie en een omgeving die gezonde keuzes makkelijker maakt. Samen met scholen, sportverenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties zetten we ons in voor initiatieven zoals de JOGG-aanpak, leefstijlspreekuren en campagnes rond stoppen met roken. Daarnaast bieden onze partners ondersteuning bij vragen over mentale gezondheid, alcohol-, drugs- en medicijngebruik gamen, sociale media en gokken. Door kennis en ondersteuning te bieden, helpen we inwoners om bewuste keuzes te maken en gezondheidsverschillen te verkleinen. Wat gaan we doen: • We werken samen met vrijwilligersorganisaties, ondernemers en maatschappelijke partners om gezond en actief leven te stimuleren.

• We ondersteunen sportverenigingen bij het creëren van een gezonde kantine, rookvrije terreinen en verantwoord alcoholbeleid.

6.5 Passende zorg en ondersteuning In West Betuwe willen we dat iedereen de zorg en ondersteuning krijgt die nodig is. Sommige inwoners krijgen ‘geïndiceerde’ zorg via de Wmo, Jeugdwet of ontvangen ondersteuning vanuit de Participatiewet. We vinden het belangrijk dat inwoners zelf de regie houden over hun leven. Daarom kijken we eerst naar wat iemand op eigen kracht kan, welke hulp het sociale netwerk kan bieden en welke mogelijkheden het voorliggend veld biedt. Wanneer nodig zetten we professionele ondersteuning in. We bieden ondersteuning zo lang als nodig, maar proberen dit altijd zo kort en dichtbij mogelijk te houden. Hierbij hebben we oog voor de leefomgeving van de inwoner. We zijn bij dit onderwerp in grote mate afhankelijk van het Rijk. Denk aan veranderingen door de Hervormingsagenda Jeugd en het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Ook stimuleert de overheid dat mensen langer thuis blijven wonen, wat zorgt voor meer en andere zorgvragen binnen de Wmo. Inwoners voelen zich verbonden met hun kern en willen hier vaak hun hele leven blijven wonen. Daarom zorgen we voor voldoende zorg en ondersteuning, geschikte woningen en toegankelijke voorzieningen. Goede samenwerking is hierbij essentieel. We werken samen met inwoners, zorgorganisaties, welzijnsinstanties, woningcorporaties, politie en andere partijen. De

28 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

gemeente heeft hierin een verbindende en coördinerende rol. Het is belangrijk dat de sociale (pedagogische) basis, preventie, Team Sociaal en (jeugd)hulp goed op elkaar aansluiten. We werken de komende vier jaar aan de volgende speerpunten: 1. We ondersteunen inwoners grip op hun leven te houden 2. We bieden voldoende passende (combinatie van) woon- en zorgoplossingen 3. We zorgen voor een soepele overgang van 18- naar 18+ zorg. 4. We zetten zorg en ondersteuning gericht en doelmatig in. 5. We hebben grip op de zorg(uitgaven). We ondersteunen inwoners om grip op hun leven te houden De samenleving wordt steeds complexer. Daardoor zien we dat sommige inwoners moeite hebben om alles bij te houden en grip verliezen op hun leven. Dit kan grote gevolgen hebben voor henzelf en hun omgeving. We willen dit voorkomen door problemen zo vroeg mogelijk te signaleren en samen te werken met andere organisaties. Daarom voeren we de Aanpak ter Voorkoming van Escalatie (AVE) in. Dit zorgt voor duidelijke afspraken over wie de regie heeft, hoe we samenwerken met zorg- en veiligheidsorganisaties en hoe we snel kunnen ingrijpen bij problemen. Ook blijven we na een crisissituatie hulp bieden om te voorkomen dat iemand opnieuw in de problemen komt. Daar waar noodzakelijk durven we buiten gebaande paden te gaan.

Als het helpt, zetten we via de doorbraakmethode nieuwe of ongebruikelijke vormen van ondersteuning in. Wat gaan we doen: • We ondersteunen inwoners om mentaal weerbaarder te worden. • We zetten in op (vroeg)signalering van psychische- en verslavingsproblematiek en huiselijk geweld, zodat we sneller de juiste zorg en ondersteuning kunnen bieden. • We verbeteren de samenwerking tussen partijen die zich inzetten voor inwoners die zich bevinden op het snijvlak van zorg en veiligheid. • We versterken de samenwerking binnen de gemeente op het gebied van zorg en veiligheid. We bieden voldoende passende (combinatie van) woon- en zorgoplossingen We willen dat inwoners op tijd nadenken over hun woonsituatie als ze ouder worden. In de komende jaren zal het aantal ouderen in West Betuwe flink stijgen. Daardoor zal ook de vraag naar zorg toenemen en ingewikkelder worden. Daarom stimuleert de Rijksoverheid dat mensen zo lang mogelijk thuis blijven wonen met zorg en ondersteuning via de Wmo. Dit betekent dat er meer vraag komt naar hulpmiddelen en voorzieningen. Ook zijn er meer geschikte woningen nodig, zodat ouderen verantwoord thuis kunnen blijven wonen. Om hierin te kunnen voorzien is het nodig om specifiek beleid te ontwikkelen. Hierin hebben we specifiek aandacht voor mensen met (beginnende) dementie.

Er is een tekort aan woningen en woonvormen voor mensen met een specifieke zorgbehoefte. In onze gemeente is 80% van de woningen in bezit van de bewoner. Veel van deze woningen zijn niet geschikt voor ouderen of mensen met een zorgvraag. Daarnaast zien we dat ouderen vaak niet willen verhuizen, vooral omdat er geen geschikte alternatieven in hun eigen kern zijn. We gaan onderzoeken hoe we kunnen zorgen voor voldoende geschikte

29 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

woningen voor ouderen en andere mensen met een zorgbehoefte. Dit kan door nieuwe woonvormen te ontwikkelen, doorstroom te stimuleren, flexibele woonoplossingen aan te bieden en particuliere initiatieven te ondersteunen. De gemeente Nijmegen regelt namens alle gemeenten in Gelderland-Zuid de inkoop en uitvoering van beschermd wonen en beschermd thuis. De komende jaren werken deze gemeenten samen met gecontracteerde zorgaanbieders aan een betere spreiding van woonvoorzieningen in de regio’s Rijk van Nijmegen en Rivierenland. Daarnaast werken we op regionaal niveau aan een toekomstvisie voor maatschappelijke opvang. Als gemeenten hebben we immers samen de verantwoordelijkheid om daklozen op te vangen. Dit sluit aan bij onze woonzorgvisie. Wat gaan we doen: • We maken inwoners bewust dat ze op tijd moeten nadenken over een passende woning als ze ouder worden. • We stimuleren inwoners om hun eigen woning levensloopbestendig te maken als zij daar willen blijven wonen. • Voor wie dat nodig heeft, bieden we passende zorg en ondersteuning zodat inwoners zo lang mogelijk en zo zelfstandig mogelijk thuis kunnen blijven wonen. • We hebben extra aandacht voor (jonge) mensen met dementie en ouderen in onze gemeente.

• We zetten ons in voor meer passende en betaalbare woonvormen voor inwoners met psychische problemen of een verslaving (zoals skaeve huse, housing first en kamers met aandacht). We zorgen voor een soepel overgang van 18- naar 18+ zorg. In Nederland ervaren veel jongeren problemen bij de overgang van jeugdzorg naar volwassenenzorg. Tot hun 18e verjaardag vallen zij onder de Jeugdwet, maar daarna krijgen zij te maken met de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en de Participatiewet. Deze wetten verschillen in opzet en uitvoering, waardoor de overgang niet altijd soepel verloopt. Een soepele overgang is ook belangrijk voor de bestaanszekerheid van jongeren. We willen dat zij zonder schulden opgroeien en goed voorbereid zijn op de toekomst. Wat gaan we doen: • We besteden extra aandacht aan de overgang van 18- naar 18+ op het gebied van zorg, ondersteuning, wonen, werk en inkomen. We zorgen voor een doorgaande ondersteuningslijn. • Waar continuïteit van zorg nodig is, regelen we een soepele overgang. Dit doen we met een warme overdracht bij de toegang tot ondersteuning en procedures en regelgeving beter op elkaar af te stemmen. Denk hierbij aan Jeugdwet, Wmo, Participatiewet en aanverwante onderwerpen zoals wonen. We zetten zorg en ondersteuning gericht en doelmatig in. We willen zorg en ondersteuning zo inzetten dat inwoners er optimaal van profiteren.

Met het herstelplan zijn we begonnen met een verandering in de aanpak. We richten ons meer op ‘normaliseren’: sommige problemen horen bij het leven en hoeven niet altijd met gespecialiseerde zorg te worden opgelost. Dit sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd. En geldt ook voor andere levensfases. Iedereen krijgt in het leven te maken met uitdagingen,

30 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

maar dat betekent niet dat deze altijd als probleem moeten worden gezien. Daarom stimuleren we het zoveel mogelijk regelen van zorg en ondersteuning binnen de eigen omgeving, zoals bij het opvoeden van kinderen of het ondersteunen van ouderen. Daarnaast kijken we breder dan alleen de vraag waarmee iemand bij ons komt. Wanneer een inwoner zich meldt, nemen we ook andere zaken mee, zoals woonsituatie, schulden of gezinssituatie. Een integrale aanpak werkt namelijk het beste. Binnen het herstelplan hebben we stappen gezet om de zorg beter te coördineren. Het Team Sociaal neemt de regie als ondersteuning nodig is. Dit zorgt voor meer duidelijkheid en betere hulp voor inwoners. We kijken kritisch naar verlengingen van zorgtrajecten: is het verlengen van ondersteuning de beste oplossing of is een andere aanpak nodig? Wat gaan we doen: • We zorgen voor een laagdrempelige toegang tot ondersteuning en werken nauw samen met andere toegangspoorten tot hulp zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen. • We zetten in op normaliseren, want ups en down horen bij het leven. • We zetten erkende en innovatieve interventies in. • We versterken informele netwerken en werken met ervaringsdeskundigen. • We voeren regie over individuele zorgsituaties en zorgen voor duidelijke besluitvorming We hebben grip op de zorg(uitgaven) De gemeente heeft steeds minder financiële ruimte.

Dit komt enerzijds doordat de landelijke overheid minder financiële steun geeft en anderzijds doordat de kosten blijven stijgen. Dit is eerder in hoofdstuk 3 toegelicht. Daarom is het noodzakelijk om beter inzichtelijk te hebben welke zorg nodig is en wat dit kost. In het herstelplan hebben we hier al stappen in gezet, bijvoorbeeld met het jeugd/Wmo-dashboard. De komende vier jaar moeten we deze lijn doortrekken. Wat gaan we doen: • We gebruiken data om ontwikkelingen in de zorg te herkennen, te voorspellen en hierop in te spelen. • We testen innovatieve zorgvormen als pilot, om te kijken of deze betere en goedkopere oplossingen bieden. • We versterken de samenwerking tussen verschillende zorgniveaus (nulde-, eerste- en tweede lijn), zodat inwoners sneller de juiste ondersteuning krijgen. • We maken realistische begrotingen voor het Sociaal Domein, zodat we onverwachte uitgaven kunnen beperken.

31 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

7

Sturen en samenwerken

Een visie alleen is niet genoeg. Het zijn de mensen – inwoners, raadsleden, collegeleden, gemeentelijke medewerkers en maatschappelijke partners – die deze visie tot leven brengen. In West Betuwe werken we samen aan een sociaal domein waarin iedereen kan meedoen. Dat vraagt om duidelijke sturing, effectieve samenwerking en een aanpak die meebeweegt met de veranderende behoeften van inwoners. Met scherpe keuzes, datagedreven inzichten en een sterk netwerk bouwen we aan een duurzame toekomst.

7.1 Leidraad om inhoud en vorm te geven aan ons werk Deze beleidsvisie beschrijft onze overkoepelende visie op het sociaal domein voor de komende jaren. Hierin staat welke richting we willen inslaan en welke ambities we hebben. De komende jaren werken we per opgave aan de verschillende speerpunten. Om deze doelen te bereiken, is het belangrijk dat raadsleden, collegeleden en gemeentelijke medewerkers de visie en de bijbehorende leidende principes die als uitgangspunt dienen, goed begrijpen en toepassen. We vertalen deze leidende principes concreet naar de praktijk voor de organisatie, teams en individuele medewerkers. Wat betekent ‘preventie’ of ‘uitgaan van mogelijkheden’ in jouw dagelijks werk? Dit biedt een handvat om hierover in gesprek te blijven en zo de uitgangspunten van deze visie levend te houden. Om onze plannen uit te voeren, vertalen we de speerpunten naar werkplannen per team. Dit vraagt om samenwerking tussen verschillende gemeentelijke afdelingen. Daarom blijven we investeren in een efficiënte manier van werken, zoals programmatisch en projectmatig werken, en in goed capaciteitsbeheer. Een stabiel team van medewerkers is cruciaal om de visie waar te maken. Onze HR-agenda helpt bij het behouden van medewerkers.

Dankzij het herstelplan sociaal domein heeft de gemeenteraad in 2024 extra middelen vrijgemaakt om tijdelijke contracten om te zetten naar vaste formatie. We willen deze stabiliteit vasthouden, zodat we ons optimaal kunnen richten op de inhoudelijke opgaven uit deze visie.

7.2 Sturing: scherp aan de wind varen Het sociaal domein is constant in beweging. Dat betekent dat we gedurende de looptijd van deze visie moeten kunnen bijsturen. We hanteren hierbij enkele belangrijke principes: • We richten ons op de gebieden waar de meeste vooruitgang te boeken is, met extra aandacht voor moeilijk bereikbare groepen. • We versterken en behouden bestaande sociale structuren waar dat kan. • We werken binnen de financiële mogelijkheden en zorgen voor een realistische en transparante begroting. Datasturing We sturen steeds meer op basis van data. Een belangrijke stap hierin is het data-dashboard Jeugd/Wmo, dat ons helpt trends en ontwikkelingen in het sociaal domein te analyseren. Zie

32 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

onderstaand kader. Dit inzicht helpt om beleid beter af te stemmen op de behoeften van inwoners en tegelijkertijd de kosten beheersbaar te houden. Data-dashboard Jeugd/Wmo Sinds 2024 hebben we een dashboard waarmee we beter inzicht krijgen in de ondersteuning die inwoners ontvangen. Dit helpt om trends, aantallen en financiële gevolgen van beleid beter te analyseren. We bevinden ons in een eerste fase, waarin we deze inzichten verdiepen en vertalen naar concrete acties om grip op de financiën te houden. In de toekomst willen we data ook gebruiken om ontwikkelingen te voorspellen. Bijvoorbeeld door te analyseren waar bepaalde zorgbehoeften waarschijnlijk zullen ontstaan, zodat we hier tijdig op kunnen inspelen. Om de data goed te duiden, organiseren we sessies waarin beleidsadviseurs, consulenten, financiële specialisten, contractbeheerders en data-analisten samen naar de cijfers kijken. Zo krijgen we een breder perspectief en kunnen we beter begrijpen wat er speelt. Waar nodig nodigen we ook externe deskundigen uit, zoals een praktijkondersteuner GGZ of een intern begeleider van een school. De komende jaren willen we datagedreven werken verder ontwikkelen en uitbreiden naar andere thema's.

Een voorbeeld hiervan is de Leefbarometer, die inzicht geeft in de leefbaarheid per kern binnen West Betuwe op basis van vijf dimensies: woningvoorraad, fysieke omgeving, voorzieningen, sociale samenhang en overlast & onveiligheid. Met deze informatie kunnen we beter inspelen op specifieke behoeften per kern. Inzichten uit deze data-dashboards duiden we en delen we met partners en inwoners. Dit helpt ons om de verhalen achter de cijfers te kennen en daarmee om ontwikkelingen beter te begrijpen. Verantwoording gemeenteraad We rapporteren jaarlijks over de voortgang via de Planning & Control-cyclus. Daarnaast bespreken we de ontwikkelingen tijdens de halfjaarlijkse bijeenkomsten over het sociaal domein. In de eerste helft van 2027 presenteren we een tussentijdse evaluatie. Hierin wordt gerapporteerd hoe ver we zijn met de uitvoering van deze visie.

7.3 Uitnodiging aan partners en inwoners: samen sterk en in beweging De uitdagingen in West Betuwe laten zich niet oplossen binnen de grenzen van afzonderlijke wetten of organisaties. Problemen van inwoners hangen vaak met elkaar samen. Daarom geloven we in een integrale aanpak waarin zorg, welzijn, werk en andere thema’s worden verbonden. Alleen door samen te werken met verschillende partijen kunnen we effectieve en duurzame oplossingen realiseren. We werken daarom voortdurend samen met inwoners, zorgverleners, onderwijsinstellingen, sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties. Per opgave bepalen we welke

33 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

rol de gemeente inneemt en welke partners nodig zijn. Voor sommige speerpunten leggen we afspraken vast in contracten of subsidievoorwaarden. We toetsen regelmatig of de aanpak van deze organisaties aansluit bij onze beleidsdoelen. Tegelijkertijd zijn onze samenwerkingspartners de ogen en oren in de samenleving. We kunnen niet alles zelf, en hebben (ervarings)deskundigheid van inwoners en professionals nodig om scherp te blijven op de echte uitdagingen en de best mogelijke oplossingen te vinden. Daarom investeren we in netwerksamenwerking, waarbij we samen bouwen aan een sterke sociale basis voor West Betuwe. Jaarlijkse ontmoeting met partners Om de samenwerking te versterken en de samenwerking op (de opgaven van) deze beleidsvisie te versterken, organiseren we jaarlijks een bijeenkomst met maatschappelijke partners. Dit biedt de kans om: • De voortgang van de visie samen te bespreken. • De leidende principes en ambities levend te houden. • Successen en knelpunten in de uitvoering te delen en waar nodig bij te sturen. We willen laten zien wat we samen bereiken en waar we nog kunnen verbeteren.

34 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

Bijlage A: Overzicht regulier beleid Om de visie op het sociaal domein beknopt te houden, nemen we een overzicht op van het reguliere beleid. Dit biedt inzicht in de diverse taken en verantwoordelijkheden van de gemeente binnen het sociaal domein en laat zien welke voorzieningen en ondersteuning beschikbaar zijn voor inwoners. Peuteropvang en voorschoolse educatie We zorgen voor laagdrempelige peuteropvang voor alle peuters, ook zonder kinderopvangtoeslag. We zijn verantwoordelijk voor voldoende voorschoolse educatie voor kinderen met taal- of ontwikkelingsachterstand, met hoge kwaliteitseisen. In West Betuwe zijn 20 locaties voor opvang, waarvan 10 voorschoolse educatie bieden en 6 extra ondersteuning voor kinderen met een risico op taal- en/of ontwikkelingsachterstanden.

Toezicht en handhaving kinderopvang We zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit en het toezicht op kinderopvang in West Betuwe. Er zijn 32 locaties voor buitenschoolse opvang, 34 voor kinderdagopvang en 77 voor gastouderopvang. De GGD inspecteert jaarlijks de locaties. Bij niet-naleving wordt het handhavingsprotocol ingezet voor veilige opvang.

Vroegschoolse educatie De Wet op het Primair Onderwijs (WPO) staat gemeente toe activiteiten voor leerlingen met een achterstand in de Nederlandse taal (mede) te financieren. We financieren, samen met het onderwijs, de pilot ‘vroegschoolse educatie’ voor leerlingen met een taalachterstand. Deze pilot richt zich op taalontwikkeling in groep 1 en 2 en loopt tot 2026. Ongeveer 120 leerlingen nemen deel per jaar. Een evaluatie volgt medio 2025.

Leerlingenvervoer In West Betuwe maken circa 250 leerlingen gebruik van leerlingenvervoer naar 52 scholen in 30 plaatsen, als ze niet zelfstandig naar school kunnen reizen. Dit vervoer wordt bekostigd voor leerlingen die als gevolg van een handicap zijn aangewezen op verderweg gelegen onderwijs of hiervoor op basis van een geloofsovertuiging voor kiezen.

Leerplicht De handhaving van de Leerplichtwet is uitbesteed aan Regio Rivierenland, die een team van leerplichtambtenaren inzet. Zij werken preventief, in samenwerking met scholen, jongerenwerk en hulporganisaties. Bij schoolverzuim wordt een gesprek gevoerd en worden vervolgacties afgesproken om het recht op onderwijs te waarborgen.

Jeugd- en jongerenwerk Het jongerenwerk in West Betuwe helpt jongeren van 10 tot 23 jaar om weerbaar op te groeien en hun talenten te ontwikkelen. Jongerenwerkers zijn zichtbaar op scholen, op straat en online, en organiseren open inloopavonden en activiteiten. Ze bieden ondersteuning bij vragen en zetten preventieve interventies in om de leefomgeving te versterken. Door samen te werken met andere organisaties voorkomen ze problemen en bevorderen ze de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.

Aanpak Vroegtijdig School Verlaten (VSV) Het Doorstroompunt van Regio Rivierenland werkt samen met gemeenten, scholen en Leerplicht om schooluitval te voorkomen en jongeren de juiste zorg te bieden. Ze zorgen ervoor dat jongeren een startkwalificatie behalen en begeleiden kwetsbare jongeren. Het doel is verzuim en voortijdig schoolverlaten onder 12- tot 23-jarigen te verminderen.

35 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

Samenwerking onderwijs – jeugdhulp In onze onderwijsvisie staat samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs centraal. Lokaal en regionaal werken we samen met partners om kinderen te ondersteunen bij opgroeien en opvoeden. In alle 36 scholen is schoolmaatschappelijk werk beschikbaar, en een pilot voor jeugdhulp via externe partners is in ontwikkeling.

Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland Zuid GGD Gelderland-Zuid voert taken uit die zijn opgedragen op basis van de Wet Publieke Gezondheid en andere wetten. Dit omvat het signaleren van gezondheidsproblemen, acuut optreden bij gevaar, zorg toegankelijk maken en samenwerking bevorderen. Daarnaast biedt de GGD diverse zorgdiensten, waaronder jeugdgezondheidszorg en infectieziektebestrijding, en kan facultatieve taken uitvoeren op verzoek van gemeenten.

Informatie, advies en toegang tot ondersteuning Sinds 2015 zijn we verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo 2015 en de Jeugdwet. We informeren inwoners via onze website, Wegwijs in West Betuwe en folders. Bij vragen kunnen inwoners terecht bij Team Sociaal, waar consulenten samen met hen de beste oplossing voor ondersteuning zoeken, met minimale zorginzet.

Regionale inkoop Wmo en Jeugd Sinds 2015 zijn we verantwoordelijk voor de Wmo 2015 en Jeugdwet. Acht gemeenten in regio Rivierenland werken samen bij zorginkoop en leveranciersmanagement, met 200 overeenkomsten vanaf 2022. Doelen zijn onder andere zelfredzaamheid, preventie en grip op kosten. Het leveranciersmanagement wordt uitgevoerd door Regio Rivierenland, die de voortgang monitort en gemeenten informeert over aandachtspunten.

Doelgroepenvervoer Het aanvullend regiovervoer is geregeld in de Verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp 2025. Inwoners die niet zelfstandig kunnen reizen, krijgen de Wmo-pas voor sociaal recreatieve doeleinden, tegen een gereduceerd tarief. Er zijn ruim 1.500 Wmo-pashouders, en er wordt gewerkt aan verbeteringen in het toekennings- en administratieve proces.

Hulp bij huishouden/ huishoudelijke ondersteuning Huishoudelijke ondersteuning is een maatwerkvoorziening op basis van de Wmo voor inwoners die niet zelf huishoudelijke taken kunnen uitvoeren, zoals wassen, stofzuigen of het verzorgen van kinderen. Team Sociaal stelt de indicaties vast. Zes gemeenten in regio Rivierenland werken samen bij de inkoop, met nieuwe overeenkomsten die ingaan op 1 april 2025.

Inclusie, Diversiteit en Gelijkheid De Lokale Inclusieagenda 2020 richt zich op een inclusieve samenleving, gebaseerd op mensenrechten en het VN-verdrag Handicap. Inclusie is het uitgangspunt voor alle beleid en behandelt onderwerpen zoals bewustwording, toegankelijkheid, sport, armoede en anti-discriminatie. In december 2025 wordt samen met het COCNijmegen een Regenboogconferentie georganiseerd.

Antidiscriminatie Gemeenten moeten op basis van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorziening (Wga) een voorziening aanbieden voor klachten en ondersteuning. In West Betuwe voert Vizier Oost deze taak uit. We werken samen om bewustwording te vergroten en het melden van discriminatie te stimuleren.

Schuldhulpverlening Sinds de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (2012) is schuldhulpverlening een wettelijke taak voor gemeenten. Door deze wet hebben gemeenten de verplichting om inwoners met

36 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

schulden te helpen en een regierol in het voorkomen en oplossen van schulden bij inwoners en ondernemers. Gemeente West Betuwe voert de schuldhulpverlening zelfstandig uit.

Participatie Iedereen die arbeid kan verrichten, maar zonder hulp moeilijk op de arbeidsmarkt kan functioneren, valt onder de Participatiewet. De gemeente zorgt ervoor dat alle inwoners in staat zijn om zelfstandig en actief deel te nemen aan de samenleving. Zo helpen wij meer mensen, ook mensen met een arbeidsbeperking, bij het vinden van werk. Ons uitgangspunt is dat iedereen meedoet naar vermogen.

Werkzaak Werkzaak Rivierenland voert de participatiewet uit voor de gemeente West Betuwe. Werkzaak ondersteunt inwoners bij het vinden en behouden van werk. Werkzaak helpt werkzoekenden, medewerkers en werkgevers bij het ontdekken, ontwikkelen en inzetten van talenten. Wanneer nodig, biedt Werkzaak ook financiële ondersteuning of werk in een werkomgeving die is aangepast aan de mogelijkheden van de persoon.

RWPOA Arbeidsmarktregio Rivierenland (voorheen RW-POA) is een regionaal bestuurlijk samenwerkingsverband, een netwerkorganisatie bestaande uit vertegenwoordigers van regiogemeenten, werkgevers- en werknemersorganisaties, UWV, Werkzaak Rivierenland en onderwijsinstellingen. Het doel is het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

Inburgering Op basis van de Wet Inburgering 2021 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het inburgeren van nieuwkomers, met als doel hen snel te laten meedoen, bij voorkeur via betaald werk. Gemeente West Betuwe is verantwoordelijk voor de inkoop, monitoring en evaluatie. De uitvoering wordt verzorgd door Welzijn West Betuwe, met leerroutes via ROC Rivor.

Opvang Vluchtelingen Wij pakken onze landelijke taak op om vluchtelingen op te vangen en houden ons daarbij aan de wet. Ons uitgangspunt is om zoveel mogelijk te werken met kleine opvanglocaties verspreid over de kernen.

Minimabeleid Minimaregelingen ondersteunen inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen, zoals bijzondere bijstand en inkomenstoeslag. In West Betuwe geldt de 120%-norm, wat betekent dat inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm mogelijk in aanmerking komen voor deze regelingen.

Volwasseneneducatie & laaggeletterdheid Gemeente Tiel heeft op basis van de Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB) een coördinerende rol in het regionaal educatiebeleid en de aanpak van laaggeletterdheid. Samen met regiogemeenten stelt Tiel jaarlijks een educatieprogramma op om laaggeletterdheid te voorkomen en te bestrijden.

Cultuur en kunst West Betuwe stimuleert een bloeiend cultureel leven met laagdrempelige kunst- en cultuuractiviteiten. We ondersteunen het culturele netwerk en maken kunst en erfgoed toegankelijk.

Sport, spelen en bewegen De gemeente stimuleert inwoners om samen in beweging te zijn door te investeren in sport- en beweegfaciliteiten, met ruim 100 speelplekken, 40 buitensportaccommodaties en 18 binnensportaccommodaties. We faciliteren wandelen, fietsen, zwemmen en kanoën in ons buitengebied door de vele fiets-, wandel- en kanoroutes te onderhouden. En koppelen bewegen daarmee aan cultuurhistorie en recreatie. We ondersteunen meer dan 150 sportaanbieders met

37 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

subsidies en informatie, en moedigen nieuwe beweeginitiatieven aan met stimuleringssubsidies, met focus op een veilige en gezonde omgeving.

Verordeningen en beleidsregels Sociaal Domein De gemeente toetst regelmatig de juistheid en uitvoerbaarheid van de Wmo- en Jeugdverordening op basis van interne controles en landelijke ontwikkelingen. Per 1 januari 2025 is er een nieuwe verordening Wmo en Jeugd, die noodzakelijk is voor het uitvoeren van wettelijke taken. Het is belangrijk dat de verordening actueel is voor team sociaal bij het aanvragen en toekennen van voorzieningen.

Subsidieverstrekkingen We koesteren de initiatieven die er binnen onze gemeente ontplooid worden. Indien deze bijdragen aan onze maatschappelijke doelstellingen, faciliteren we deze door subsidie te verstrekken. Onderverdeeld in drie categorieën namelijk Vitale kernen, activiteiten en (professionele) diensten verstrekken wij jaarlijks ruim 200 structurele subsidies. Daarnaast nog tientallen incidentele subsidies voor nieuwe initiatieven.

Cliëntervaringsonderzoeken Wmo en Jeugd Sinds 2016 zijn gemeenten verplicht om jaarlijks een cliëntervaringsonderzoek (CEO) uit te voeren op basis van de Wmo 2015 en Jeugdwet. De resultaten moeten inzicht geven in de ervaring van cliënten.

Mantelzorg Door vergrijzing neemt de druk op mantelzorgers toe, terwijl ze essentieel zijn voor thuis wonen. We willen overbelasting voorkomen, mantelzorgers waarderen en hun eigen kracht vergroten. We werken samen met Welzijn West Betuwe voor taken zoals het mantelzorgcompliment, ondersteuning en waardering van mantelzorgers.

Huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling We hebben een regionaal en lokaal plan huiselijk geweld en kindermishandeling. We hebben vijf aandachtfunctionarissen huiselijk geweld en kindermishandeling en één aandachtfunctionaris ouderenmishandeling. Zij helpen bij het signaleren en melden van huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling.

Personen met onbegrepen gedrag Alle gemeenten in Gelderland-Zuid hebben samen het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) ingericht. Dit meldpunt helpt mensen die zorg nodig hebben, maar deze zorg vaak vermijden, en geeft advies. Het MBZ zoekt actief mensen met onbegrepen gedrag op en probeert hen te begeleiden naar de zorg die ze nodig hebben.

Zorg en Veiligheidshuis We hebben een Zorg en Veiligheidshuis in Rivierenland. Dit is een samenwerking tussen organisaties die werken op het gebied van straf, zorg en bestuur. Bij complexe casuïstiek waar zorg en veiligheid speelt, maken deze organisaties samen een plan om de situatie op te lossen.

38 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

Bijlage B: Data Data bij Figuur 1: Waar staan we nu? Bestaanszekerheid Aandeel huishoudens met bijstand West Betuwe Nederland 2024 1,9% 4,7% Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, peilmaand januari 2024 Huishoudens met problematische schulden West Betuwe 2023 6,2% Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

niet stedelijk 6,1%

Nederland 8,8%

niet stedelijk 1,9%

Nederland 2,4%

Opvoeden en opgroeien Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)

2023 Bron: DUO / Ingrado

West Betuwe 1,7%

Percentage jongeren tevreden met eigen leven GGD West GelderlandBetuwe Zuid Nederland 2024 86,3% 86,2% 82,8% Bron: Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024, GGD Percentage jongvolwassenen dat (heel) vaak stress ervaart Gemeente West Betuwe 2024 38% Bron: Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024, GGD

Regio GelderlandZuid 42%

Nederland 43%

39 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

Ontmoeten en omzien Percentage volwassenen (18 jaar en ouder) dat eenzaamheid ervaart West niet Betuwe stedelijk 2022 39,7% 44,8% Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022, GGD

Nederland 48,6%

Percentage volwassenen (18 jaar en ouder) dat mantelzorg verleent West niet Betuwe stedelijk 2022 13,5% 14,7% Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022, GGD

Nederland 13,4%

Percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet

2023 Bron: VNG burgerpeiling 2023

West Betuwe 47%

niet stedelijk Nederland 45% 43%

Vitaal leven Percentage volwassenen dat voldoet aan beweegrichtlijn West niet Betuwe stedelijk 2022 43,1% 45,3% Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022, GGD

Nederland 47,5%

Percentage volwassenen dat rookt West niet Betuwe stedelijk 2022 14% 15,5% Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022, GGD

Nederland 16,6%

Passende zorg en ondersteuning Percentage jongeren met jeugdhulp

eerste halfjaar 2024

West Betuwe 12,3%

Nederland 11,5%

40 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek Wmo-cliënten per 1000 inwoners West Betuwe 2023 42 Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

Nederland 70

41 | SAMEN STERK EN IN BEWEGING