RV2024-127-bijlage-1-programmabegroting-2025.pdf
Tekst van het document
-1.163
-3.211
-6.946
-5.127
-6.216
-8.264
Baten
102.678
108.785
112.786
107.688
108.288
109.103
101.515
105.574
105.840
102.561
102.072
100.839
Toevoegingen aan reserves
-26
-2.228
-4.061
0
-10
0
Onttrekkingen van reserves
10.639
12.845
1.156
91
30
0
112.128
116.191
102.935
102.652
102.092
100.839
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe
40
Overhead
Financiën Bedragen x € 1.000
(exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
-17.251
-20.280
-19.844
-19.284
-18.979
-19.141
Baten
222
24
27
27
27
27
-17.029
-20.256
-19.818
-19.257
-18.952
-19.114
Toevoegingen aan reserves
-3.885
-1.286
-1.286
-386
-386
-386
Onttrekkingen van reserves
2.158
1.582
888
647
602
595
-18.756
-19.960
-20.216
-18.996
-18.736
-18.905
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe
41
Vennootschapsbelasting
Financiën Bedragen x € 1.000
(exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
-104
0
0
0
0
0
Baten
0
0
0
0
0
0
-104
0
0
0
0
0
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
0
0
0
-104
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe
42
Onvoorzien
Financiën Bedragen x € 1.000
(exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
0
-100
-100
-100
-100
-100
Baten
0
0
0
0
0
0
0
-100
-100
-100
-100
-100
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
0
0
0
0
-100
-100
-100
-100
-100
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe
43
Paragrafen
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 44
Lokale heffingen Algemeen De gemeentelijke belastingen bedragen landelijk circa 17 procent van de totale inkomsten. De mogelijkheden voor gemeenten om belastingen te heffen, zijn wettelijk geregeld. Ze mogen alleen belastingen heffen die in de wet worden genoemd. Er geldt geen verplichting om belastingen te heffen. De gemeente bepaalt zelf of een lokale belasting wel of niet binnen de gemeente wordt ingevoerd. In deze paragraaf gaan wij in op de lokale heffingen en onze voornemens voor 2025 op dit gebied. De effecten van Financieel Fit en de integrale beoordeling van het nieuw beleid 2025 zijn nog niet verwerkt in deze paragraaf. Deze leiden nog tot aanpassingen.
Samenvattend overzicht Geraamde opbrengsten (bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2023
Begroting 2024 *
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Onroerende zaakbelastingen
15.529
16.070
16.921
16.981
17.040
17.099
Rioolheffingen
9.114
9.893
11.101
11.824
12.595
12.831
Parkeergelden
144
140
140
140
140
140
Naheffingsaanslagen parkeergelden
4
31
32
32
32
32
Parkeervergunningen
9
7
7
7
7
7
Invalideparkeerkaarten
22
16
16
16
16
16
Precariobelasting (standplaatsen (mini)markten, kermissen en reclamebakken)
68
69
70
70
70
70
Reclamebelasting
39
43
43
43
43
43
Toeristenbelasting
284
232
243
243
243
243
1.751
1.498
1.572
1.572
1.572
1.572
Leges burgerlijke stand
124
139
159
175
180
180
Leges reisdocumenten
280
579
660
760
780
780
Leges rijbewijzen
234
228
231
245
238
238
Overige legesopbrengsten
780
604
414
414
415
415
Leges omgevingsvergunningen
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 45
Liggelden
4
4
4
4
4
4
Lijkbezorgingsrechten
765
793
794
797
797
797
Marktgelden (algemene markt kern Geldermalsen)
42
39
39
39
39
39
29.143
30.385
32.447
33.362
34.212
34.507
Totaal (inclusief oninbaar / exclusief kwijtscheldingen) * inclusief begrotingswijzigingen
Beleidskader Belastingen en rechten Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies), die volgens de Gemeentewet worden aangemerkt als gemeentelijke belastingen. Kenmerkend voor belastingen is dat er geen direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. De burger draagt bij aan de algemene middelen van de gemeente, waaruit een gedeelte van de uitgaven worden betaald. Kenmerkend voor rechten is dat er wel sprake is van een directe relatie tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Er is sprake van een specifieke dienst die door de gemeente wordt verleend. Er zijn drie typen gemeentelijke belastingen met eigen spelregels: algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en rechten. Algemene belastingen De inkomsten uit de algemene belastingen komen ten gunste van de algemene middelen van de gemeente. De inkomsten zijn niet geoormerkt en kunnen vrij voor alle taken en voorzieningen worden ingezet. De gemeenteraad bepaalt waaraan de middelen worden besteed. Tot de algemene belastingen behoren de: − onroerendezaakbelasting (OZB), − toeristenbelasting, − precariobelasting op kabels en leidingen, − precariobelasting op standplaatsen, − parkeerbelasting, − reclamebelasting. De algemene belastingen hebben een onbeperkte tariefstelling.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 46
Bestemmingsbelastingen De inkomsten uit de bestemmingsbelastingen zijn voor specifieke taken of voorzieningen met een algemeen belang bestemd. Tot de bestemmingsbelastingen behoren de: − rioolheffing, − afvalstoffenheffing. De opbrengsten van bestemmingsbelastingen mogen nooit hoger zijn dan de kosten van de betreffende taak of voorziening. In de begroting mogen ze niet meer dan 100 procent kostendekkend zijn. Het uitgangspunt in West Betuwe is dat bij de rioolheffing gestreefd wordt naar 100 procent kostendekking. Rechten Bij de heffing van rechten is er een aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De volgende belastingen zijn rechten: − leges, − liggeld, − lijkbezorgingsrechten, − marktgelden, − staangeld voor woonwagens. De opbrengsten van rechten mogen nooit hoger zijn dan de kosten van de desbetreffende taak of voorziening. Ze mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Toepassing indexering (inflatiecorrectie) De gemeente West Betuwe streeft voor 2025 naar beperking van de toename van de lastendruk voor de burgers. De belastingopbrengsten zijn in de begroting 2025 trendmatig verhoogd met een inflatiepercentage van 4,93%. Berekening 2025 o.b.v. de huidige systematiek Op basis van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024 (maart 2024, stand Meicirculaire 2024), wordt het (voorlopige) inflatiepercentage 2025 als volgt berekend:
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 47
Berekening indexering 2025 (stand: voorjaarsnota 2025 rijk) Ontwikkeling van de loonkosten (loonvoet sector Overheid) Ontwikkeling van de materiële kosten (prijs overheidsconsumptie)
Wegingsfactor 70% 30%
Act. 2023 5,70% 4,10%
Act. 2024 6,40% 2,90%
Voorl. 2025 4,40% 2,20%
Totaal 2025
Gemiddeld Reeds doorberekend
5,22% 4,57%
5,35% 4,81%
3,74% 0,00%
14,31% 9,38%
Totaal
0,65%
0,54%
3,74%
4,93%
Afronding legestarieven Bij de berekening van de legestarieven worden deze vanaf 2023, met uitzondering van de tarieven die door het rijk worden vastgesteld, rekenkundig afgerond zodat de tarieven praktisch werkbaar zijn. De afronding is op 5 eurocent bij bedragen onder de 100 euro, op 50 eurocent bij bedragen boven de 100 euro en op gehele euro's boven de 200 euro. Kwijtscheldingsbeleid De mogelijkheid om kwijtschelding van lokale heffingen te verlenen, is in artikel 255 van de Gemeentewet geregeld. Hoofdregel is dat gemeenten het kwijtscheldingsbeleid van de rijksoverheid volgen, zoals dat in de Uitvoeringsregeling is geregeld. Een uitzondering is dat gemeenten bij de berekening in het kader van een kwijtscheldingsverzoek van 100 procent van de bijstandsnorm mogen uitgaan. Het Rijk hanteert 90 procent. De gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) behandelt kwijtscheldingsverzoeken. Op grond van de belastingverordeningen wordt kwijtschelding verleend voor OZB en rioolheffing. Voor de overige belastingen en rechten wordt geen kwijtschelding verleend.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 48
Gemeentelijke belastingen De gemeente West Betuwe heft de volgende belastingen: • • • • • •
onroerendezaakbelasting (OZB) * rioolheffing * parkeerbelasting precariobelasting op standplaatsen reclamebelasting * toeristenbelasting
De heffingen met een * worden door BSR verzorgd. BSR verzorgt ook de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). West Betuwe heeft de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen bij het gemeentelijk samenwerkingsverband Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) ondergebracht. De belangrijkste taken van Avri zijn de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, het beheer van openbare ruimte en handhaving. De tarieven afvalstoffenheffing worden jaarlijks vastgesteld door het algemeen bestuur van Avri.
Vergelijking tarieven met regiogemeenten Door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) wordt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten opgesteld. Een onderdeel van deze publicatie is het inzichtelijk maken van de woonlasten lokale belastingen per gemeente. Hierdoor kan de gemeente vergeleken worden met andere gemeenten. De gemeente met rangnummer 1 heeft gemiddeld de laagste aanslag van het land, terwijl rangnummer 345 (2023: 349) gemiddeld de hoogste aanslag heeft.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 49
Vergelijking tarieven met regiogemeenten
Gemeente
Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden 2023
Buren
2024
2023
2024
2023
1.136
1.210
1.161
1.232
Culemborg
945
1.066
971
1.090
Houten
756
808
950
1.023
Maasdriel
965
1.003
1.001
1.031
1.061
1.077
1.081
1.096
Tiel
901
942
981
1.021
Vijfheerenlanden
924
956
1.008
1.046
1.211
1.277
1.231
1.289
958
963
980
974
1.012
1.096
1.040
1.121
871
911
946
994
Neder-Betuwe
West Betuwe West Maas en Waal Zaltbommel
Landelijk gemiddelde
Bron: COELO-Atlas van de lokale lasten 2023 en 2024 Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 50
Rangnummer meerpersoons huishouden
327 209 183 247 303 224 257 341 221 279
2024 340 270 214 227 272 209 243 327 162 283
OZB De grondslag voor de heffing van onroerendezaakbelasting (OZB) is een percentage van de WOZ-waarde. De WOZ-waarde voor het belastingjaar 2024 is gelijk aan de waarde op waardepeildatum 1 januari 2024. Bij de samenstelling van deze paragraaf is de herwaardering naar waardepeildatum 1 januari 2024 nog in volle gang. Daarom zijn de uitkomsten nog niet bekend en kunnen ook nog geen tarieven worden berekend. De marktontwikkeling tussen 1 januari 2023 en 1 januari 2024 wordt voor woningen vooralsnog op een stijging van 7,3 procent en voor niet-woningen op 1,6 procent geschat (op basis van de voorlopige informatie van de BSR). Uitgangspunt bij de OZB is dat de opbrengsten door eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen dezelfde verhouding laten zien als vorig jaar. In januari 2025 wordt de OZB-verordening met de definitieve tarieven ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. In de opbrengstramingen is rekening gehouden met een indexering van 4,93 procent voor 2025.
Rioolheffing Binnen de gemeente West Betuwe geldt als maatstaf van de heffing het aantal kubieke meters water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd. De aanslag wordt opgelegd aan de gebruiker van een perceel. In de verordening is een vrijstelling opgenomen voor garages en volkstuinen. Voor de planperiode van het Water- en rioleringsbeleidsplan 2024 - 2028 (WRP) is bezien welke investeringen noodzakelijk zijn op het gebied van afvalwaterinzameling, afvalwatertransport en afvoer van overtollig regen- en grondwater. Alle financiële en personele aspecten rondom de verbrede rioleringszorg, inclusief grondwater, zijn in het WRP verwerkt. Het WRP West Betuwe 2024–2028 is op 23 april 2024 door de gemeenteraad van West Betuwe vastgesteld. Het basistarief voor de rioolheffing (tot 500 m 3 waterverbruik) is voor 2025 berekend op 491 euro per jaar per huishouden. Dit is inclusief een verhoging van 48 euro als gevolg van de jaarlijkse tariefstijging van 5,6 procent uit het WRP 2024 - 2028 en de toepassing van een indexering met 4,93 procent voor 2025. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente West Betuwe streeft in beginsel ook naar die maximale kostendekkendheid.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 51
Bedragen x € 1.000 Kostendekking rioolheffing Directe lasten (inclusief rente)
€
7.681
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
7.681
Overhead
€
1.186
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
282
BTW
€
1.980
Totale lasten
€
11.129 100%
Opbrengst heffingen
€
11.129
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
100%
Parkeerbelasting In bepaalde gebieden van West Betuwe geldt de verplichting parkeerbelasting te betalen. Deze belasting wordt gebruikt om de kosten van de parkeervoorzieningen te bestrijden en het parkeren te reguleren. Parkeergelden (betaling via parkeerautomaat) Het tarief voor 2025 bedraagt 0,60 euro per uur. Kosten naheffingsaanslag Indien niet of niet-voldoende wordt betaald bij parkeerapparatuur volgt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting. Deze bestaat uit het tarief voor één uur verhoogd met kosten.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 52
Voor 2024 bedroegen deze kosten 76,70 euro. De minister van BZK stelt jaarlijks het maximum bedrag vast dat mag worden doorberekend. Voor 2025 is dit bedrag vastgesteld op 78,80 euro. Het verhogen van het maximumbedrag leidt er niet automatisch toe dat gemeenten het bedrag dat zij in rekening brengen verhogen tot het (nieuwe) maximumbedrag. De kosten die zijn verbonden aan het opleggen en innen van een naheffingsaanslag parkeerbelasting verschillen namelijk per gemeente. Advies is om het maximale tarief van € 78,80 in rekening te brengen. Bedragen x € 1.000 Kostendekking naheffingsaanslag Directe lasten (inclusief rente)
€
73
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
73
Overhead
€
33
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
0
BTW
€
1
Totale lasten
€
106 100%
Opbrengst heffingen
€
36
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
33%
Precariobelasting Precario op standplaatsen Standplaatsen worden ingenomen door ondernemers met bijvoorbeeld een kraam of een verkoopwagen op plaatsen waar geen sprake van een markt is conform de marktgeldverordening. Voor standplaatsen kunnen verschillende heffingen naast elkaar worden geheven, namelijk een precariobelasting voor het in gebruik nemen van gemeentegrond en leges voor de afgifte van een standplaatsvergunning, al dan niet naar tijdsduur. Beiden worden geheven in West Betuwe. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 53
Precariobelasting is een algemene belasting met een onbeperkte tariefstelling. De tarieven van de standplaatsen per jaar verhogen we voor 2025 met het indexeringspercentage van 4,93%. De tarieven voor de seizoensgebonden verkoop worden met ingang van het belastingjaar 2024 eens in de vijf jaar verhoogd via de gecumuleerde wijze met de inflatiecorrectiepercentages van de afgelopen vijf jaren. Hier is voor gekozen vanwege de geringe verhoging als er jaarlijks wordt verhoogd met het inflatiecorrectiepercentage en de afronding van de tarieven.
Reclamebelasting Binnen West Betuwe wordt enkel reclamebelasting in de kern van Geldermalsen geheven. Deze reclamebelasting werd in 2017 op verzoek van de ondernemers ingevoerd. Afgesproken is dat de opbrengsten na aftrek van de perceptiekosten via een aparte subsidieverordening in een ondernemersfonds worden gestort. Vanuit dit fonds worden collectieve evenementen, promotie-activiteiten en feestverlichting gefinancierd, evenals activiteiten voor het versterken van het centrumgebied en het verbeteren van het vestigingsklimaat. Het tarief bedraagt in 2025, net als in 2024 minimaal 350 euro en maximaal 1.000 euro per vestiging.
Toeristenbelasting Eigenaren van campings, hotels, pensions enzovoort moeten toeristenbelasting betalen en zij rekenen die door aan degenen die bij hen verblijven. Dit zijn nooit inwoners van de gemeente. West Betuwe heft toeristenbelasting voor een verblijf met overnachting. De raad heeft tijdens de begrotingsbehandeling 2020 een motie aangenomen over toeristenbelasting. De motie riep het college op om in 2020 een onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden van differentiatie in de tarieven toeristenbelasting per 2021 en het aanbod van recreatieve en toerisme voorzieningen binnen de gemeente West Betuwe categoriaal in beeld te brengen met de daarbij behorende gebruiksaantallen. Als gevolg van COVID-19 is het tarief van 2019 voor de jaren 2021 en 2022 gehandhaafd. Vanaf 2023 wordt het destijds door de raad vastgestelde tarief van 1,50 euro per persoon per nacht gehanteerd. Dit tarief blijft gehandhaafd voor de periode 2023 tot en met 2025. Daarna wordt het tarief eens in de vijf jaar via de gecumuleerde wijze verhoogd met het inflatiecorrectiepercentage van de afgelopen vijf jaren.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 54
Gemeentelijke rechten De gemeente West Betuwe heft de volgende rechten: − Leges − Liggeld − Lijkbezorgingsrechten − Marktgelden − Staangelden woonwagens
Leges Leges zijn de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is dat deze tarieven kostendekkend zijn. Voor de harmonisatie ervan, bij de begroting 2019, is gecontroleerd of die niet tot een kostendekking van meer dan 100 procent leidt. De bij de Legesverordening behorende Tarieventabel bestaat uit 3 hoofdstukken. Hoofdstuk 1 omvat de algemene dienstverlening zoals de Burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen etc. Hoofdstuk 2 heeft betrekking op de omgevingsvergunningen, terwijl Hoofdstuk 3 bestaat uit vergunningen die onder de werking van de Europese Dienstenrichtlijn vallen, zoals horecavergunningen, evenementen en markten, etc. De totale kostendekkendheid van de Legesverordening is ongeveer 58 procent. Onderstaand treft u een overzicht aan van de kostendekkendheid van de Legesverordening en de daarbij behorende titels:
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 55
Bedragen x € 1.000 Kostendekking leges Directe lasten (inclusief rente) € Directe baten (exclusief heffingen) € Netto lasten €
Titel 1 966 € - € 966 €
Titel 2 2.710 € -€ 2.710 €
Titel 3 53 € - € 53 €
Totaal 3.729 3.729
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW
€ €
490 € 4€
432 € 476 €
51 € -€
973 480
Totale lasten
€
1.460 €
3.618 €
104 €
5.182
Opbrengst heffingen
€
1.288 €
1.715 €
16 €
3.019
88%
47%
Dekking
16%
58%
Toelichting: De tarieventabel bij de legesverordening leidt niet tot een totale kostendekking. Voor een deel komt dit doordat er sprake is van wettelijk vastgestelde tarieven of gemaximeerde tarieven. In enkele gevallen is bewust voor gematigde tarieven gekozen, bijvoorbeeld voor het organiseren van evenementen.
Belangrijke ontwikkelingen Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is op 1 januari 2024 ingegaan voor nieuwe bouwwerken in gevolgklasse 1. Dat is de laagste risicoklasse waar bijvoorbeeld eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden onder vallen. Eind 2023 is besloten om de Wkb voor verbouw niet op 1 januari 2024 in te laten gaan. Eerst zal een toets plaatsvinden in 2024 om te bepalen wat een goede datum is voor verbouw. Verbouw zal in ieder geval niet op 1 januari 2025 onder de Wkb komen. Op basis van deze wetgeving heeft de legesheffing op dit punt voor 2024 een forse aanpassing ondergaan. Voor 2025 worden de tarieven voor Hoofdstuk 2 aangepast op basis van de verrichte werkzaamheden voor de binnengekomen aanvragen en verleende vergunningen in 2024. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 56
Liggeld Voor het hebben van een ligplaats wordt liggeld geheven van de houders van een ligplaatsvergunning. In de praktijk betekent dit een heffing voor woonschepen. Eigenaren van woonschepen betalen geen onroerende zaakbelasting, omdat schepen roerende zaken zijn. Het liggeld is daarvoor een alternatief. Het liggeld mag niet meer dan kostendekkend zijn.
Bedragen x € 1.000 Kostendekking liggelden Directe lasten (inclusief rente)
€
5
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
5
€
-
BTW
€
1
Totale lasten
€
6 100%
Opbrengst heffingen
€
4
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead Rente inzet reserves en voorzieningen
Dekking
71%
De tarieven voor 2025 worden verhoogd met het indexeringspercentage.
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. De lijkbezorgingsrechten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 57
Met het vaststellen van de Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2025-2029 wordt voorzien in verzorgde en goed onderhouden begraafplaatsen, een goede begraafplaatsadministratie en voldoende capaciteit voor begraven en as bestemmingen tot 2050 tegen een betaalbaar tarief. Er is besloten een verhoging van 10% voor 2025 toe te passen naast het inflatiecorrectiepercentage 2025 van 4,93%. In Geldermalsen kon het onderhoud sinds 2012 ook jaarlijks worden betaald. Wie daarvoor heeft gekozen, krijgt van West Betuwe tot het einde van de afgesproken termijn jaarlijks een aanslag voor het onderhoud.
Bedragen x € 1.000 Kostendekking lijkbezorgingsrechten Directe lasten (inclusief rente)
€
2.666
Directe baten (exclusief heffingen)
€
1.070
Netto lasten
€
1.596
Overhead
€
707
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
8
BTW
€
14
Totale lasten
€
2.325 100%
Opbrengst heffingen
€
-/-
Toe te rekenen lasten:
797
Dekking
34%
Toelichting: De lijkbezorgingsrechten leiden niet tot een totale kostendekking. Een bedrag van 1.528.000 euro komt ten laste van de algemene middelen. Dat deze taak niet kostendekkend is komt enerzijds door de in het verleden genomen besluiten uit de voorgaande gemeenten en anderzijds door de besluitvorming bij de vaststelling van het beheerplan Begraafplaatsen op 25 juni 2019. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 58
Marktgeld West Betuwe heft marktgeld voor het innemen van een standplaats op de markt. Ook de geraamde opbrengsten van marktgelden mogen niet hoger dan de geraamde kosten zijn.
Bedragen x € 1.000 Kostendekking marktgelden Directe lasten (inclusief rente)
€
52
Directe baten (exclusief heffingen)
€
4
Netto lasten
€
48
Overhead
€
19
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
-
BTW
€
7
Totale lasten
€
74 100%
Opbrengst heffingen
€
41
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
56%
Staangelden woonwagens Voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen en voor de diensten en het gebruik van voorzieningen die met de standplaats verband houden, wordt staangeld geheven. Er wordt alleen staangeld geheven als er geen privaatrechtelijke huurovereenkomst is afgesloten. De verordening voor woonwachtenrechten is dus een vangnet voor de gevallen waarin geen huurovereenkomst is gesloten. De tarieven worden voor 2025 verhoogd met het indexeringspercentage van 4,93%. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 59
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe binnen de eigen middelen financiële risico's kan opvangen. En op welke wijze de gemeente risicomanagement inzet voor het beheersen en terugdringen van risico's.
Beleidskaders Op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing is de nota Risicomanagement het beleidskader. De gemeenteraad stelde deze nota op 24 november 2020 vast. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. Ook geven we in de nota aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's en hoe we het risicomanagementproces inrichten. In 2025 actualiseren we de nota Risicomanagement.
Samenvatting De gemeente West Betuwe acht het wenselijk risico's die van invloed op de bedrijfsvoering zijn, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's stelt de organisatie in staat op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de huidige risico’s en de aan toekomstige investeringen gerelateerde risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen krijgen, is een risico-inventarisatie uitgevoerd en op basis daarvan is het weerstandsvermogen berekend. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
30.480.000 xx.xxx.xxx
= 0,XX
De ratio van 0,XX valt volgens de norm in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen om de risico's te kunnen afdekken.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 60
Financiële kengetallen Om tot een beter inzicht te komen van de financiële positie van de gemeente is in het BBV een standaard set van financiële kengetallen voorgeschreven. De kengetallen geven gezamenlijk op eenvoudige wijze inzicht over de financiële positie van de gemeente.
Kengetallen
Realisatie 2023
1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit
45% 38% 50% 19% 10,1%
130%
Begroting 2024
2025
2026
2027
2028
84% 77% 35% 12% 0,2% 130%
81% 74% 35% 12% 0,9% 130%
87% 80% 34% 15% -3,0%
80% 73% 33% 12% -3,2%
84% 77% 31% 9% -3,6%
130%
130%
130%
In het Gemeenschappelijk financieel toezichtskader van de provincies zijn voor de financiële kengetallen signaleringswaarden opgenomen die door de provinciaal toezichthouder gebruikt wordt voor het inzicht in de financiële situatie en risicopositie van de gemeente. Dit betreft de onderstaande signaleringswaarden. Kengetal Netto schuldquote
Categorie A Categorie B Categorie C < 90% 90 - 130% > 130%
Netto schulquote gecorrigeerd
< 90%
90 - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
Grondexploitatie
< 20%
20- 35%
> 35%
Structurele exploitatieruimte
> 0%
> 0%
< 0%
Belastingscapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 61
1a Netto schuldquote 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130 procent als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie A (minst risicovol). We verwachten dat de netto schuldquote de komende jaren daalt doordat we minder geld hoeven te lenen voor onze investeringen. 2 Solvabiliteitsratio Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie B (enigszins risicovol). We verwachten dat deze ratio de komende jaren nagenoeg op hetzelfde niveau blijft. 3 Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop.
Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie A (minst risicovol). Onze grondexploitatieratio daalt de komende jaren doordat een aantal grondexploitaties aflopen waaronder de Plantage waardoor het risico afneemt. 4 Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De meerjarenbegroting 2025 is voor 2025 sluitend en valt in de provinciale categorie A (minst risicovol), maar vanaf 2026 is deze niet structureel sluitend en de score van West Betuwe valt in de provinciale categorie C (meest risicovol). Met de maatregelen uit West Betuwe Financieel fit moet de begroting sluitend worden gemaakt. 5 Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde in het voorgaande jaar.
Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt is een beleidskeuze. De belastingdruk van West Betuwe ligt boven het landelijk gemiddelde. Een hoge belastingcapaciteit beperkt de mogelijkheden om financiële tegenvallers op te vangen met een verhoging van de tarieven. De score van West Betuwe valt in de hoogste provinciale categorie C (meest risicovol). Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 62
Risicoprofiel Voor het kwantificeren van de risico 's maken we gebruik van bandbreedtes zodat het gebruik van PM wordt voorkomen. In totaal identificeerden we 40 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de risico's waarvan het financiële effect groot en de kans dat het risico zich voordoet ook groot of zeer groot is. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is xxx euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 7.112.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente xxx euro bedraagt.
Geïdentificeerde grote risico's: Omschrijving Sanering geluidswal en “afbouw” golfbaan worden niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar Hogere kosten open einde regelingen Jeugd en Wmo Verlofstuwmeer personeel Hogere kosten DVO Avri IBORtaken Hogere lasten als gevolg van de risico-analyse van de VRGZ Hack van de gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Niet of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting Hogere proceskosten als gevolg van toename WOZ bezwaren door No Cure No Pay bureaus Naheffing energiebelasting Subtotaal aandeel in weerstandsvermogen 27 overige risico's Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 63
Netto-risico score
Kans van optreden 50 %
Maximaal financieel gevolg € 15.000.000
Invloed op WV
70 %
€ 1.300.000
8,3827 %
50 % 70 % 50 %
€ 1200000 € 500000 € 500.000
4,2829 % 3,2213 % 2,5628 %
50 %
€ 500.000
2,1829 %
50 %
€ 500.000
2,1399 %
50 %
€ 500.000
2,1137 %
70 %
€ 250.000
1,5181 %
70 %
€ 250.000
1,5111 % 85,0% 15,0%
56,9386 %
Toelichting risico's Hogere kosten open einde regelingen Jeugdwet en Wmo De uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft open einde regelingen. Dit betekent dat wij cliënten moeten ondersteunen en zorg moeten bieden wanneer zij dat nodig hebben. Ondanks de nieuwe manieren van werken vanuit het herstelplan is een autonome groei van het aantal cliënten of een toename van de zorgintensiteit mogelijk. In 2024 hebben wij daarnaast gezien dat voor sommige vormen van zorg door personeelstekorten bij zorgaanbieders lange wachtlijsten bestaan, waardoor overbrugging met suboptimale vormen van zorg noodzakelijk is. Wij schatten de kans van optreden van dit risico op groot, 70%. Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Hiervoor hebben we, met uitzondering van het aandeel dat actief gespaard wordt, geen voorziening of reserve opgenomen. In totaal bedraagt het stuwmeer aan het einde van 2022 in geld een bedrag van 1.200.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2022 opnemen, daarom schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 25%. Hogere kosten DVO AVRI Ibortaken Avri voert in de openbare ruimte een aantal taken uit op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO).
Hiervoor is een werkbegroting opgesteld en op basis daarvan opdracht verstrekt. In september 2024 heeft Avri aangegeven een overschrijding van 300.000 euro te hebben op deze werkbegroting. De extra kosten worden volgens Avri veroorzaakt door: - fouten in de nieuw gehanteerde berekeningsmethodiek van Avri en het niet kunnen herleiden van de gehanteerde normen. - het niet doorberekenen van frictiekosten bij het terughalen door de gemeente van de taken onderhoud bomen buitengebied en reinigen kolken naar de gemeente. Wij hebben bezwaar gemaakt tegen de hogere kosten en schatten het risico op mogelijke bijbetaling op 70%. Hogere lasten als gevolg van de risico analyse van de VRGZ De Veiligheidsregio Gelderland Zuid heeft in haar begroting 2025 een berekening van het weerstandsvermogen opgenomen. Hierbij kan zij niet alle risico's afdekken met de beschikbare weerstandscapacitit. De gemeenten moeten deze risico's dan opvangen, het gaat hier om het aandeel van West Betuwe in het restrisico. Het aandeel van de gemeente West Betuwe in dat bedrag is maximaal 500.000. De kans dat dit risico optreedt, schatten wij op gemiddeld, 50%. Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Gemeenten lopen een groot risico om gehackt te worden.
De dreiging vanuit buitenlandse hackers neemt toe en de mens is de voornaamste risicofactor door onvoldoende bewustzijn van informatiebeveiligingsrisico's. Daarom zorgen wij voor een optimale beveiliging van de systemen en devices en trainen we Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 64
medewerkers regelmatig op bewust worden van informatiebeveiligingsrisico's. Maar omdat de dreiging van buitenaf toeneemt, schatten wij de kans dat het risico zich voordoet op 70% en de omvang op 500.000 euro. Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Dit risico heeft te maken met de krapte op de arbeidsmarkt en behoud van personeel. Wanneer we vacatures niet kunnen invullen noch kunnen inhuren, heeft dit consequenties voor de ambities van de gemeente inclusief het realiseren van de bezuinigingsopgave. Het risico wordt enigszins gemitigeerd door onze inzet op arbeidsmarktcommunicatie en het nieuwe instrument Flexibele kern. We ramen het risico op 500.000 euro met een kans van 50% dat het risico zich voordoet. Niet of vertraagd realiseren van taakstellingen in de begroting In paragraaf 8 van deze begroting geven we aan welke taakstellingen in de begroting zijn opgenomen. Deze taakstellingen vinden voor een deel hun oorsprong in voorgaande begrotingen. Het risico dat we die taakstellingen niet realiseren ramen we op maxmaal 500.000 euro met een kans van 50% dat het risico zich voordoet. Hogere proceskosten door toename WOZ bezwaren door No Cure No Pay bureaus No Cure no pay bureaus maken in toenemende mate bezwaar tegen de vastgestelde WOZ waarde. Wanneer dit succesvol is. moet de gemeente (via de BSR de proceskosten betalen.
We schatten het risico op maximaal 250.000 met een hoge kans dat het risico zich voordoet. Naheffing energiebelasting Uit controle is gebleken dat de clustering van netaansluitingen mogelijk niet juist is en leidt tot een nabetaling van de energiebelasting. We schatten het risico op maximaal 250.000 met een hoge kans dat het risico zich voordoet. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend. Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 7.112.000 euro. Hiervan is een bedrag van 2.486.000 berekend voor de risico's van bedrijventerreinen, voornamelijk Hondsgemet noord. Met als uitgangspunt dat over de invulling van dit project begin 2025 een definitief besluit genomen wordt. Voor 4.626.000 zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Dit risicobedrag betreft voornamelijk De Plantage. Er is een algemene reserve grondexploitatie, die de risico’s in de grondexploitatie afdekt.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 65
Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.
Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Startcapaciteit
Algemene reserve
€ 24.300.000
Algemene reserve grondexploitatie
€ 6.180.000
Totale weerstandscapaciteit
€ 30.480.000
Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt in de figuur hieronder weergegeven.
De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
30.480.000 xx.xxx.xxx
= 0,XX
De ratio van 0,XX valt volgens de norm in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen om de risico's te kunnen afdekken.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 66
De normtabel is in samenwerking met de Universiteit Twente ontwikkeld en biedt een waardering van de berekende ratio.
Tabel : Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 67
Risicobeheersing Wij gaan ook in 2025 door met het tijdig identificeren van risico's en het inzetten van beheersingsmaatregelen. De in 2023 in gang gezette werkwijze om de geïdentificeerde risico's in teamverband te bespreken, zetten we voort. Er zijn vier vormen van beheersingsmaatregelen: vermijden, beheersen, overdragen of accepteren. Per risico zal bewust worden afgewogen welke beheersingsmaatregel het best passend is. We gaan vervolgens de maatregelen uitvoeren. De maatregelen zorgen ervoor dat het mogelijke effect van de risico’s verlaagd wordt. Van een bruto risico kom je tot een netto risico. Als het gaat om een financieel risico, dan blijft voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit alleen het netto risico over. In de planning & control documenten en projectrapportages rapporteren we over de financiële risico’s, alleen het netto risico telt hierbij mee in de inventarisatie van de benodigde weerstandscapaciteit.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 68
Kapitaalgoederen Algemeen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een van de kerntaken van onze gemeente. Een functionele en goed onderhouden infrastructuur draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking en is daarnaast van groot economisch belang. Zo’n infrastructuur draagt ertoe bij dat West Betuwe een aantrekkelijke gemeente is om te wonen, te recreëren, te werken en te investeren. Inzicht in en een visie op de openbare ruimte is onmisbaar voor het beheer ervan. Actuele gegevens over het areaal en de kwaliteit zijn de basis voor dat inzicht. De kaders voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte zijn in 2019 voor West Betuwe in de zogenoemde Koepelnota openbare ruimte vastgelegd. Deze nota overkoepelt alle afzonderlijk beleidsprogramma's en beheerplannen. Er staan niet alleen kwaliteitsuitgangspunten in, maar ook de kaders voor bijvoorbeeld duurzaamheid en bewonersparticipatie. We zien wel dat veel ontwerpen uit de omgevingsvisie en andere overkoepelende beleidsinstrumenten (voor klimaat en participatie) de rol van de Koepelnota overnemen. Een nieuwe Koepelnota wordt daarmee steeds meer overbodig. Op basis van de Koepelnota/ander actueel beleid stellen we beleidsprogramma's en beheerplannen voor de openbare ruimte op of actualiseren die, nu we al weer ruim 5 jaar onderweg zijn in West Betuwe.
Zoals bijvoorbeeld het water- en rioleringsprogramma (WRP) en het Beleidsprogramma en beheerplan begraafplaatsen (medio 2024). Voor de disciplines groen en wegen zijn die in 2020 vastgesteld en in 2021 voor de watergangen en de gemeentelijke gebouwen. In 2023 volgde het beleidsplan Licht en in 2024 het beleidsprogramma/beheerplan civiele kunstwerken. Het beheerplan schoonhouden verhardingen nemen we mee met de actualisatie van het wegen beleidprogramma/beheerplan wegen (2025). Het actueel beleidskader, het areaal, het budget voor het lopende jaar (jaarschijf van te nemen maatregelen exclusief uren) en de maatregelen voor het lopende jaar zijn in het overzicht hieronder per discipline op hoofdlijnen weergegeven. Wat de maatregelen betreft zijn alleen de bijzondere of grotere maatregelen genoemd, tenzij die voornamelijk uit jaarlijks terugkerend cyclisch onderhoud bestaan. Vanuit West Betuwe Financieel Fit liggen verschillende opgaven: 500.000 euro structureel bezuinigingen op de openbare ruimte breed, 1.000.000 euro op "wegen" gedurende 4 jaar ('25-'28). En daarnaast nog een hogere kostendekking op de begraafplaatsen, verlichting verminderen. Deze opsomming is niet volledig, de effecten van Financieel Fit en de integrale beoordeling van het nieuw beleid 2025 zijn nog niet verwerkt in deze paragraaf.
Deze leiden nog tot aanpassingen van datgene wat nu is opgeschreven in de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 69
Infrastructuur en gebouwen Beheerplan Civiele kunstwerken
Openbare verlichting
Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Kunstwerken 20112014, looptijd verlengd naar 2021 Lingewaal: Geen apart beleidsplan: onderdeel van wegbeheer Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2024 West Betuwe Beleidsplan 'Licht in West Betuwe' 20232032' is vastgesteld.
Areaal 147 objecten
Onderhoudsniveau West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Budget € 774.019,-
Maatregelen Uitvoeren onderhoudsmaatregelen aan de hand van uitgevoerde inspecties en het vastgestelde beheerplan. Het betreft hier € 138,769 aan onderhoud en € 635.250 aan vervangingen van kunstwerken. Dit is wel afhankelijk van de inzet van beschikbare personele inzet vanuit de gemeente.
11.000 stuks
West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit).
€ 656.581
Uitvoering geven aan beleidsplan door vermindering van verlichting per kern middels participatie conform beleid. Daarnaast in gesprek met concessiehouder van reclame. Onderhoud Openbare Verlichting volgens onderhoudscontract 20212024 en nieuw vast te leggen contract 2025-2029. "Verslimmen" verlichting die gehandhaafd wordt en nog geen led is of nog niet slim is.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 70
Schoonhouden verharding
Beeldkwaliteit voor uitvoering is geharmoniseerd voor West Betuwe en wordt geactualiseerd met het wegenbeheerplan 2025. Budget voor ledigen afvalbakken en plaatsen bladkorven is ook op deze post onder gebracht.
1.100.000 m2 608 st afvalbakken 53 bladkorven
West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Budget voor - Straatvegen - Onkruidbestrijding op verhardingen - Bladruimen, bladkorven - ledigen afvalbakken bedraagt € 976.400.
Geïntegreerde uitvoering van vegen van wegen en onkruid vrijhouden van verharding. Incl. bladruimen/bladkorven en ledigen afvalbakken. De uitvoering hiervan is opgenomen in de Dienstverleningsovereenkomst Ibor, uitgevoerd door Avri.
Wegen
Beheerplan Wegen 2021-2025.
4.700.000 m2
Asfaltverhardingen op niveau Basis en elementenverhardingen voor wat betreft rijbanen en parkeren niveau Laag. Fiets- en voetpaden op niveau Basis.
€ 1.096.000,- aan regulier onderhoud (Wegbermen, halfverhardingen, markeringen en klein onderhoud wegen) € 3.800.000,- voor planmatig onderhoud. Over de periode 20212025 voor € 15.200.000 vervangen van wegen en € 4.400.000 voor aanleg duurzame bermverharding
Iedere 2 jaar wordt een weginspectie uitgevoerd op basis waarvan het noodzakelijke groot onderhoud en vervanging van wegen wordt bepaald. Na een raakvlakkenanalyse met o.a. de disciplines Verkeer, Riolering, Water, Groen, wordt een maatregelenplan met te realiseren groot onderhoud en te vervangen wegen opgesteld. Dat is in 2024 opnieuw gebeurd vormt de input voor het onderhoudsprogramma 2026 en verder en de actualisatie van het beheerplan. Voor de realisatie worden, met toepassing van de communicatieen participatiewijzer, integrale
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 71
ontwerpen gemaakt. Met aandacht voor verkeersveiligheid, klimaatrobuustheid, duurzaamheid en kwaliteit. Er dient in de komende periode een onderzoek/inspectie plaats te vinden naar de toestand van de bermen, tevens moet er een inventarisatie en inspectie uitgevoerd te worden voor de wegmarkeringen. Gebouwen
Beheerplan Gebouwen 2021 t/m 2030
109 gebouwen
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 72
NEN 2767, conditiescore 4 (matige conditie)
€ 932.364
Conform de beheerplan wordt het onderhoud uitgevoerd aan de gebouwen. De grootste projecten zijn: • Gymzaal De Koeldert Waardenburg sanitair, plafond en verlichting vervangen • Burcht van Haaften buitenschilderwerk • Dorpshuis Spijk dakbedekking vervangen • Rijksmonumenten diverse herstel en vervangingswerkzaamheden
Groen Beheerplan Begraafplaatsen
Beleidskader Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025-2029.
Areaal 31 begraafplaatsen 19.000 graven 30 baarhuisjes 1.417 st bomen 85.975 m2 gras 35.810 m2 beplanting 9.180 m1 hagen 52.425 m2 grindpaden 14.170 m2 verharding overige voorzieningen: watertappunten, informatieborden, banken, afvalbakken, hekwerken, muren enz.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 73
Onderhoudsniveau CROWkwaliteitsbeeld A
Budget Voor het beheer en onderhoud is een budget opgenomen van 762.677 euro.
Maatregelen Dagelijks- en meerjarenonderhoud van de begraafplaatsen (inclusief de natuurlijke begraafplaats in Ophemert): groen, bomen, paden, gebouwen, meubilair, voorzieningen en hekwerken. Uitvoeren van diverse verbetermaat-regelen op het gebied van (groen)inrichting, paden en voorzieningen conform beheerplan. Uitvoeren van ongeveer 200 begrafenissen en enkele asbestemmingen per jaar.
Bomen
Programma Bomen 2025-2034 en Bomenbeheerplan 2025-2030 (vaststellen najaar 2024).
38.620 stuks
Richtlijnen van het Normen instituut bomen: cyclische snoei naar behoefte. inclusief de vervangingsopgav e.
Voor het onderhoud en vervanging van bomen is een exploitatiebudget opgenomen van 1.203.500 euro.
Dagelijks - en meerjarenonderhoud van de bomen (cyclisch) op basis van periodieke Boomveiligheids controle (BVC). Indien nodig nader onderzoek en attentie bomen. Snoeien van bomen: - Bomen : 1 x per 3 jaar alleen indien nodig volgens BVC - Fruitbomen: 1x per 2 jaar - Knotbomen: 1x per 3 jaar - Voor vervanging van bomen wordt waar mogelijk aangesloten bij projecten en (weg)reconstructies. - Vervanging populieren en essen op basis van hoog risico, volgens meerjarenplanning. - Vormbomen in de kernen vervangen door duurzame soorten die minder onderhoud vragen.
Groen
Groenbeleidsplan 20212025 en beheerplan beplantingen 20212025, beheerplan grassen 2021-2025.
579.820 m2 beplantingen/hagen
Binnen bebouwde kom: CROWkwaliteitsbeeld B Buiten bebouwde kom: CROWkwaliteitsbeeld C.
Voor het onderhoud groen is een budget opgenomen van 1.514.030 euro.
Dagelijks, meerjarenonderhoud en vervanging van beplantingen, hagen en gras. Voor de vervanging van beplantingen, hagen en grassen wordt waar mogelijk aangesloten bij projecten en (weg)reconstructies.
3.997.620 m2 grassen 942.420 m2 droge oevers/taluds watergangen
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 74
Voorbereiding en uitvoering van omvorming groen in het kader van de bezuinigingsslag en bijdrage aan biodiversiteit, klimaat en duurzaamheid.
Riolering en water Beheerplan Beheer en onderhoud van oppervlaktewatere n en bijbehorende objecten.
Beleidskader Het Beleid beheerplan Watergangen 20222026: Waterbeheer programma van het waterschap Rivierenland; De Keur en de legger van het waterschap Rivierenland.
Water- en rioleringsprojecten (beheer, vervangingen en nieuwe aanleg)
WRP 2025 t/m 2029 (waterrioleringsprogram -ma)
Areaal Onderhoudsniveau 426 km watergangen; Beschermde oevers: 32 km beschermde Binnen de bebouwde oevers/ beschoeiingen; kom 518 km onbeschermde beeldkwaliteitsniveau oever; B en buiten de ca 7.500 stuks duikers. bebouwde kom beeldkwaliteit C. Duurzaam in materiaalgebruik. Inhaalslag achterstallig onderhoud/ beeldkwaliteit D. Kunstwerken: Op basis van meldingen; Watergangen maaien en baggeren: Op basis van de Keur (Waterschap) 440 km watergangen Leidraad Riolering 476 km riolering
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 75
Budget € 431.350,-
Maatregelen Planmatig beheer en onderhoud van beschermde oevers, oevers, duikers en baggeren; Doorstroming duikers herstellen indien noodzakelijk tijdens baggerwerken; We baggeren overeenkomstig de schouwplanning van het waterschap. We voeren achterstallig onderhoud aan beschermde oevers uit. We monitoren ons areaal.
Totaal WRP Exploitatie 2025 € 2,6 miljoen Investeringen 2025 € 11,7 miljoen Loonkosten/overhead € 2,3 miljoen Kapitaalslasten (rente/afschrijving)€ 1.9 miljoen.
Opgenomen in het WRP 2025 t/m 2029. Aanleg duurzaam waterketensysteem, vervanging en reliningsprojecten riolering, realiseren gemeentelijke wateropgaven, uitvoering waterkwaliteitsmaatregelen, realiseren klimaat- en water robuuste maatregelen. Enkele benoemde grote projecten: - Project Korte Woerden Waardenburg: Vervolg voorbereiding vervangen
riolering, aanleg regenwaterriool en klimaatrobuust inrichten en integraal uitvoeringsplanning definitief maken. - Project Asperen oud centrum fase 1: Uitvoeren vervangen riolering, aanleg regenwaterriool en klimaatrobuust inrichten integraal renovatie en herinrichten. - Project Asperen oud centrum fase 2: Integraal project voorbereiden. - Communicatiemaatregelen geheel vacuumriolering: vervolg voorbereiding 2024 inclusief uitvoering. - Reinigen en inspecteren 30km vrijvervalriolering: Uitvoeren inspecties en opstellen en realiseren maatregelenplan. - Afkoppel en rioolvervangen projecten Geldermalsen: Voorbereiding en realisatie Oranje Nassaustraat en Geldersestraat nabij dijk tot aan Rijnstraat. - Project Hellouw: Vervangen riolering, aanleg regenwaterriool en klimaatrobuust inrichten en integraal uitvoeringsplanning definitief maken. - Project Nieuwe Steeg Herwijnen: Vervangen riolering, aanleg regenwaterriool en klimaatrobuust inrichten en integraal uitvoeringsplanning definitief maken. - Diverse kleinere maatregelen n.a.v. Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 76
Gemalen
WRP 2025 t/m 2029
1200 stuks
Leidraad Riolering
IBA's
WRP2025 t/m 2029
516 stuks
Leidraad Riolering
Bergbezinkbassins Overstorten
WRP 2025 t/m 2029 WRP 2025 t/m 2029
15 stuks 167 stuks
Leidraad Riolering Leidraad Riolering
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 77
wateroverlast 2024. - Doorrekenen van de hydraulische water- en rioolsystemen alle 26 kernen inclusief te treffen maatregelen. - Grex plannen: technisch adviseren, controleren, binnen WRP financien en opleveringsgegevens borgen. Jaarlijks beheer en onderhoud. Vervolg renoveren drukrioleringsgemalen oud Lingewaal. Renoveren drukrioleringsgemalen oud Neerijnen. Jaarlijks beheer en onderhoud. In 3 fases 2023 t/m 2025 modificeren / vervangen van 516 IBA's. Jaarlijks onderhoud en beheer. Jaarlijks beheer en onderhoud. Voorbereiding overstorten voorzien van een meet en monitoringssysteem.
Financiering Algemeen De uitgaven en inkomsten van de gemeente lopen niet synchroon in de tijd. Soms leent de gemeente geld om tijdig betalingen te kunnen verrichten en soms heeft ze (tijdelijk) overtollige liquide middelen. Al deze geldstromen lopen via de treasuryfunctie, die de gemeente bij de Bedrijfsvoeringsorganisatie WestBetuwe heeft ondergebracht. De uitvoering van de financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders die zijn vastgelegd in de Wet financiering decentrale overheden, afgekort Wet fido. In deze wet zijn regels opgenomen voor de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie bij de decentrale overheden. Op basis van deze regelgeving heeft de gemeente twee belangrijke instrumenten op het gebied van de treasury. Ten eerste staan de spelregels en verantwoordelijkheden voor een goede uitvoering van de treasuryfunctie in het treasurystatuut. Dit statuut is geschreven om zoveel mogelijk de financiële risico’s te beperken. Ten tweede wordt jaarlijks bij zowel de begroting als de jaarrekening een financieringsparagraaf geschreven. In deze paragraaf komt het concrete beleid aan de orde, waarbij in de begroting de nadruk wordt gelegd op de plannen voor de toekomst en in de jaarrekening een verantwoording van het afgelopen jaar.
Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders zijn: • • • • •
Financiële verordening (artikel 212) Treasurystatuut Wet Fido (Financiering decentrale overheden) Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden (Ufdo) Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën)
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 78
Rentevisie en renterisicobeheer Rentevisie Bij het nemen van beslissingen in het kader het aantrekken van geldmiddelen is het van belang dat de actuele ontwikkelingen op zowel de geld- als de kapitaalmarkt nauwlettend worden gevolgd. Als informatiebronnen zijn gebruikt de Bank Nederlandse Gemeenten, rentevisies van andere (grotere) financiële instellingen, beleid ECB en FED. Op basis van deze visies kan in het algemeen het volgende over de rentevisie worden opgemerkt (stand van zaken medio juni 2024). De Europese Centrale Bank heeft deze zomer haar beleid geherformuleerd en daaruit blijkt dat de ECB op het moment van schrijven waarschijnlijk haar monetaire beleid gaat versoepelen. In dat geval zullen de rentes (licht) gaan dalen. Hieraan ten grondslag ligt dat het inflatiecijfer in 2025 naar verwachting naar 2,20% gaat dalen. Hierbij moet wel worden aangetekend dat de toekomst op dit vlak er minder rooskleuring uitziet dan aanvankelijk werd verwacht. Voor 2025 was een daling naar 2,00% voorzien, echter dit is naar boven bijgesteld. De verwachting op het moment van schrijven is dat het inflatiecijfer in 2026 naar 2,60% gaat. Op basis hiervan is de verwachting dat de lange rentetarieven het komend jaar op een iets lager niveau uitkomen.
De analisten van de meeste financiële instellingen verwachten dat de rente van de tienjaars marktrente (euroswap) op 2,90% tot 3,20% uit zal komen Voor de korte rente is als meetpunt de driemaands Euribor aangehouden. De verwachting is dat dit percentage in 2025 tussen de 2,40% en 2,50% zal schommelen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft de maximale toegestane omvang van de kortlopende schuld aan. Als “kort” wordt aangemerkt leningen met een termijn van maximaal één jaar. Over “kort” geld wordt in een normale geldmarktsituatie een lagere rentevergoeding betaald dan over “lang” geld. De kasgeldlimiet is bedoeld om de gemeente te behoeden voor het risico, dat de rentelasten opeens fors stijgen, omdat de rente voor “kort” geld sterk kan fluctueren. Door tijdig de “kort” geldpositie te consolideren in “lang” geld ontstaat er meer zekerheid over de op langere termijn te betalen rente. Wanneer de gemeente het kasgeldlimiet voor het derde achtereenvolgende kwartaal overschrijdt, moet een plan ter goedkeuring aan de toezichthouder, de provincie Gelderland, worden voorgelegd waarin staat hoe en binnen welke termijn de overschrijding ongedaan wordt gemaakt.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 79
Voor 2025 is de verwachting dat de huidige rentecurve welke op het moment van schrijven nog een invers beeld te zien geeft zal verschuiven naar een normale curve. Dit wil zeggen dat de verwachting is dat kort geld (kasgeld tot <1 jaar) weer goedkoper wordt t.o.v. lang geld (vanaf>1 jaar). De wet Fido staat een kasgeldlimiet toe van 8,5% van het begrotingstotaal. Voor 2025 betekent dit een limietbedrag van afgerond 15,5 miljoen euro voor “korte” financiering. bedragen x 1.000 euro
Kasgeldlimiet voor het begrotingsjaar 2024
Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
6.058 15.467 9.409
13.525 15.467 1.942
1.225 15.467 14.242
2.550 15.467 12.917
Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+)/ Overschrijding (-) Renterisicobeheer
Onder renterisicobeheer wordt verstaan de onzekerheid over de hoogte van toekomstige rente uitgaven en –inkomsten. Voor de beheersing van de renterisico’s gelden een aantal concrete richtlijnen.
Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal met een minimum van 2,5 miljoen euro. Bedoeling van de normering is om de gemeente tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille te komen, dat het renterisico uit hoofde van de renteaanpassingen en herfinanciering van leningen in voldoende mate wordt beperkt. Kortom, het komen tot een spreiding in de leningenportefeuille op een manier dat herfinanciering (tegen een hoger rentepercentage) niet leidt tot grote renteveranderingen. Hiermee wordt een kader geboden bij de beoordeling van het financieringsbeleid. Renterisiconorm en renterisico vaste schulden per 1-1
2025
2026
2027
2028
Begrotingstotaal Vastgesteld percentage Renterisiconorm
182 20% 36
171 20% 34
179 20% 36
180 20% 36
Maximaal risico op vaste schuld
9
10
Ruimte (+)/ Overschrijding (-)
27
24
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 80
12
11 25
24
Renteschema Om er voor te zorgen dat in de begroting en verantwoording de totale rentelasten inzichtelijk zijn, is in het Besluit begroting en verantwoording (BBV) opgenomen dat de paragraaf financiering in ieder geval inzicht geeft in de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend met behulp van de (omslag)rente. bedragen x 1.000 euro
Rente toerekening 2025
De externe rentelasten over korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente Rente projectfinanciering toegerekend aan betreffend taakveld Saldo door te rekenen externe rente Rente eigen vermogen Rente voorzieningen
3.878 -80 3.798 0 3.798 0 46
De aan taakvelden/programma’s toe te rekenen rente
3.844
De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
4.289
Renteresultaat op het taakveld Treasury
445
EMU-saldo Koersrisico Koersrisico’s bij beleggingen in aandelen worden beperkt door de bepalingen in de Wet fido, die uitzettingen in de vorm van aandelen, anders dan het deelnemen in ondernemingen uit hoofde van de publieke taak, niet toestaan.
Programmabegroting 2025 - Gemeente West Betuwe 81
De gemeente beschikt niet over aandelen van beursgenoteerde ondernemingen en loopt als zodanig geen risico’s. Wel neemt de gemeente deel in het aandelenvermogen van de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten en indirect in de aandelen Alliander en Stedin Holding (netwerkbeheer) en Vitens. Het risico op waardeverlies van deze aandelen is zeer beperkt. Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het meerjarig opnemen van het EMU-saldo in een begrotingsparagraaf verplicht gesteld. Het EMUsaldo kan worden afgeleid uit de balans als het saldo van mutaties in de vorderingen en schulden. Het EMU-saldo van de gemeente bedraagt in 2025 2,8 miljoen euro en blijft binnen de in de septembercirculaire 2024 gepubliceerde norm.
Kredietrisico Kredietrisicobeheersing richt zich op de kredietwaardigheid (en dus het risicoprofiel) van de tegenpartijen bij financiële transacties. Kredietrisico’s kunnen zich op twee manieren manifesteren. Ten eerste is er het directe risico dat wordt gelopen uit hoofde van door de gemeente gedane uitzettingen (verstrekte geldleningen en beleggingen). Gelet op de bepalingen met betrekking tot Schatkistbankieren zijn nieuwe externe beleggingen niet meer mogelijk. Het uitzetten van geldmiddelen kan daardoor alleen nog maar plaatsvinden in ’s Rijks Schatkist of bij andere decentrale overheden. Daarnaast is een kredietrisico verbonden aan gemeentelijke leningen en garanties, die de gemeente heeft verstrekt c.q. afgegeven aan lokaal opererende organisaties. Op deze leningen loopt de gemeente kredietrisico’s. Grootste onderdeel van de verstrekte garanties vormt de achtervangfunctie voor de woningcorporaties en particuliere woningbouw. Daarbij wordt de gemeente pas aangesproken als de sector zelf en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) hun verplichtingen niet nakomen. Dit is tot op heden nog niet voorgekomen. Het risico wordt daarmee gering geacht. De portefeuille voor particuliere woningbouw wordt langzaam afgebouwd, omdat die achtervangpositie is overgenomen door de Nationale Hypotheekgarantie (NHG).