RV2024-092-Bijlage-2-Jaarstukken-2023.pdf
Tekst van het document
Gemeentelijke rechten De gemeente West Betuwe heft de volgende rechten: • leges, • liggeld, • lijkbezorgingsrechten, • marktgeld, • staangelden woonwagens.
Leges Leges zijn de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is dat deze tarieven kostendekkend zijn. De bij de Legesverordening behorende Tarieventabel bestaat uit 3 titels. Titel 1 omvat de algemene dienstverlening zoals de Burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen etc. Titel 2 heeft betrekking op de omgevingsvergunningen, terwijl Titel 3 bestaat uit vergunningen die onder de werking van de Europese Dienstenrichtlijn vallen, zoals horecavergunningen, evenementen en markten, etc. De totale kostendekkendheid van de Legesverordening is ongeveer 77 procent. Onderstaand treft u een overzicht aan van de kostendekkendheid van de Legesverordening en de daarbij behorende titels:
Jaarstukken West Betuwe 2023
81
Bedragen x € 1.000 Kostendekking leges Directe lasten Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
Titel 1 810 810
Titel 2 1.900 1.900
Titel 3 7 7
Totaal 2.717 2.717
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW Totale lasten
491 29 1.330
435 341 2.676
11 1 19
937 371 4.025
Opbrengst heffingen Dekking
1.097 83%
1.994 75%
11 63%
3.102 77%
Toelichting: De tarieventabel bij de legesverordening leidt niet tot een totale kostendekking. Voor een deel komt dit doordat er sprake is van wettelijk vastgestelde tarieven of gemaximeerde tarieven. In enkele gevallen is bewust voor gematigde tarieven gekozen.
Liggeld Voor het hebben van een ligplaats wordt liggeld geheven van de houders van een ligplaatsvergunning. In de praktijk betekent dit een heffing voor woonschepen. Eigenaren van woonschepen betalen geen onroerende zaakbelasting, omdat schepen roerende zaken zijn. Het liggeld is daarvoor een alternatief. In West Betuwe wordt van in totaal van tien belastingplichtigen liggeld geheven. Het liggeld mag niet meer dan kostendekkend zijn.
82
Jaarstukken West Betuwe 2023
Bedragen x € 1.000 Kostendekking liggelden Directe lasten
6
Directe baten (exclusief heffingen)
-
Netto lasten
6
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
1
BTW
1
Totale lasten
8
Opbrengst heffingen
4
Dekking
100%
49%
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. De lijkbezorgingsrechten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Ten behoeve van een nieuwe beheersverordening voor de begraafplaatsen in West Betuwe is in 2018 en 2019 onderzoek naar de lijkbezorgingsrechten uitgevoerd en is de kostendekking berekend. Daarbij is uitgegaan van alle kosten van de begraafplaatsen ‘binnen de hekken’. In 2019 is de "Beleidsvisie en beheerplan begraafplaatsen 2019 t/m 2023" vastgesteld. In Geldermalsen kon het onderhoud sinds 2012 ook jaarlijks worden betaald. Wie daarvoor heeft gekozen, krijgt van West Betuwe tot het einde van de afgesproken termijn jaarlijks een aanslag voor het onderhoud. De tarieven van 2023 zijn verhoogd met het geldende inflatiecorrectiepercentage van 8,7%. De verordening en de tarieventabel lijkbezorgingsrechten 2023 zijn uitgebreid met het hoofdstuk natuurlijk begraven op de begraafplaats Ophemert. Tevens is de mogelijkheid tot 50 jaar begraafrecht toegevoegd.
Jaarstukken West Betuwe 2023
83
Bedragen x € 1.000 Kostendekking lijkbezorgingsrechten Directe lasten Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
1.591 271
-/-
1.320
Toe te rekenen lasten: Toegerekende rente inzet reserves en voorzieningen Overhead BTW Totale lasten
Opbrengst heffingen
9 438 0 1.767
100%
765
Dekking
43%
Toelichting: De lijkbezorgingsrechten leiden niet tot een totale kostendekking. Een bedrag van 1.001.000 euro komt ten laste van de algemene middelen. Dat deze taak niet kostendekkend is komt enerzijds door de in het verleden genomen besluiten uit de voorgaande gemeenten en anderzijds door de besluitvorming bij de vaststelling van het beheerplan Begraafplaatsen op 25 juni 2019.
Marktgeld West Betuwe heft marktgeld voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Geldermalsen. Ook de geraamde opbrengsten van marktgelden mogen niet hoger dan de geraamde kosten zijn. De opbrengst marktgelden is 3.000 euro hoger dan begroot.
84
Jaarstukken West Betuwe 2023
Bedragen x € 1.000 Kostendekking marktgelden Directe lasten
89
Directe baten (exclusief heffingen)
4
Netto lasten
85
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
16
BTW
15
Totale lasten
115
Opbrengst heffingen
42
Dekking
100%
36%
Staangelden woonwagens Voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen en voor de diensten en het gebruik van voorzieningen die met de standplaats verband houden, wordt staangeld geheven. Er wordt alleen staangeld geheven als er geen privaatrechtelijke huurovereenkomst is afgesloten. De verordening voor woonwagenrechten is dus een vangnet voor de gevallen waarin geen huurovereenkomst is gesloten. Het tarief bedraagt per jaar 1.566,00 euro.
Jaarstukken West Betuwe 2023
85
2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe binnen de eigen middelen financiële risico's kan opvangen. En op welke wijze de gemeente risicomanagement inzet voor het beheersen en terugdringen van risico's. We blikken ook terug op de begroting om te zien of de verwachte risico's zijn opgetreden.
Beleidskaders Op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing is de nota Risicomanagement het beleidskader. Deze is op 24 november 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. Ook geven we in de nota aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's.
Samenvatting De gemeente West Betuwe vindt het wenselijk om de risico's die invloed op de bedrijfsvoering of op de financiële positie hebben, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's stelt de organisatie in staat op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de huidige risico’s en de aan toekomstige investeringen gerelateerde risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Voor deze jaarrekening actualiseerden we het risicoprofiel. In deze paragraaf blikken we ook terug op de financiële risico's die zich in 2023 daadwerkelijk voordeden. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen krijgen, voerden we een risico-actualisatie uit en op basis daarvan berekenden we het weerstandsvermogen.
Weerstandsratio:
86
Weerstandscapaciteit Gewogen risicototaal
29.314.000 18.951.000
= 1,55
Jaarstukken West Betuwe 2023
De ratio weerstandsvermogen wordt beoordeeld met behulp van onderstaande normtabel. De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. De tabel geeft een waardering bij de berekende ratio. Waardering
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen. De verbetering van het weerstandsvermogen komt door lagere risico's in de grondexploitatie en lagere risico's in de reguliere begroting.
Financiële kengetallen In het Besluit begroting en verantwoording is bepaald dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De kengetallen worden meerjarig gepresenteerd. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. Vanaf dit jaarverslag publiceren we de kengetallen afgerond op hele cijfers, de vergelijkende cijfers pasten we hierop aan. Jaarrekening 2023 Kengetallen netto schuldquote netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio structurele exploitatieruimte grondexploitatie belastingcapaciteit
Jaarstukken West Betuwe 2023
verloop van de kengetallen Rekening Begroting Rekening 2022 2023 2023 24% 92% 46% 21% 88% 38% 55% 37% 50% 4,5% -0,3% 9,7% 19% 27% 19% 139% 136% 130%
87
De provincie Gelderland hanteert bij de beoordeling van de kengetallen een classificering in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Per kengetal voor de jaarrekening 2023 gaan wij nader in op de vergelijking met deze classificatie. De provincie zal bij de beoordeling van de begroting ook het ‘Gelderse gemiddelde’ van alle kengetallen publiceren, zodat wij het kengetal van West Betuwe daarmee kunnen vergelijken. Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote geeft de netto-schuld als aandeel van de totale inkomsten weer. Dit kengetal geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer kapitaallasten er zijn (rente en aflossing) waardoor een begroting minder flexibel wordt. Volgens de classificatie van de provincie is tussen 90 procent en 130 procent sprake van een enigszins risicovolle score, een getal <90% geeft een minst risicovolle score. Voor 2023 heeft West Betuwe de categorie 'minst risicovol' behaald. De gecorrigeerde netto schuldquote geeft hetzelfde beeld. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen.
Een solvabiliteitsratio onder de 20 procent wordt door de provincie als meest risicovol beschouwd; een ratio van 50 procent en hoger is het minst risicovol. West Betuwe scoort in de jaarrekening 2023 de classificatie A, hetgeen de minst risicovolle score betekent. Structurele exploitatieruimte Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is, en of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een positieve begroting én meerjarenraming wordt door de provincie gezien als minst risicovol. De kengetallen voor West Betuwe komen boven deze norm uit en krijgen daarom een ruime voldoende. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De provincie classificeert een uitkomst >35 procent als meest risicovol. Over de uitkomsten van dit kengetal kan worden gesteld dat de grondexploitatie van West Betuwe enigszins risicovol is. De jaarrekening 2023 geeft een voordeliger uitkomst dan begroot (19 procent werkelijk ten opzichte van 27 procent geraamd). Ten opzichte van de kengetallen bij de jaarrekening 2022 is er niet veel gewijzigd.
88
Jaarstukken West Betuwe 2023
Belastingcapaciteit Voor de berekening van dit kengetal worden de woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZ-waarde afgezet tegen het landelijk gemiddelde voor een gezin in het voorafgaande begrotingsjaar. De uitkomsten van dit kengetal laten zien dat de gemiddelde woonlasten in West Betuwe boven het landelijk gemiddelde liggen. De provinciale classificatie C bevestigt dit beeld. Het lagere percentage ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt doordat de gemiddelde aanslag voor de woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) in 2023 minder sterk is gestegen dan gemiddeld in Nederland. Beoordeling financieel beeld in samenhang met de kengetallen De kengetallen van deze jaarrekening laten zien dat de financiële positie van West Betuwe verbeterd is ten opzichte van de begroting 2023. Zowel de nettoschuldquote als de solvabiliteit vallen in de provinciale categorie 'minst risicovol. Bij de grondexploitatie zijn er positieve ontwikkelingen en het kengetal scoort in de categorie 'enigszins risicovol'. Er zijn weinig mogelijkheden om de lokale lasten verder te verhogen. De begroting laat het ook niet toe om deze lasten te verlagen.
Risicobeheersing Een organisatie is in control wanneer de bedrijfsvoering bijdraagt aan de realisatie van beleidsdoelstellingen, zodanig dat er geen grote onverwachte verrassingen zullen optreden. Risicomanagement is een van de instrumenten die de gemeente inzet voor control. De gemeenteraad stelde in 2020 de nota risicomanagement vast, waarin de uitgangspunten voor het risicomanagementbeleid, taken en verantwoordelijkheden, het risicomanagementproces en de kaders voor de weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen zijn opgenomen. West Betuwe hanteert volgens deze nota bij het risicomanagement de volgende uitgangspunten: 1. Het risicomanagement gaat over risico’s die financiële, politieke, juridische en maatschappelijke gevolgen hebben; 2. De financiële risico’s worden op een consistente wijze gekwantificeerd en gewogen; 3. Financiële risico’s met een score van 50.000 euro of hoger tellen mee in de benodigde weerstandscapaciteit; 4. Het proces van risicomanagement wordt minimaal twee keer per jaar doorlopen; 5. Frauderisico’s en beheersingsmaatregelen worden afzonderlijk in beeld gebracht; 6. Over de uitvoering van risicomanagement wordt gerapporteerd in de documenten van de planning & controlcyclus.
Twee keer per jaar actualiseren we het risicoprofiel, de eerste keer ten behoeve van de jaarrekening en de 1e bestuursrapportage en vervolgens ten behoeve van de begroting en de 2e bestuursrapportage. Bij de startsessies van de planning & controlproducten besteden we aandacht aan risicomanagement en bij de tegenleessessies beoordelen we de geactualiseerde en nieuwe risico's. In 2023 voerden we een onderzoek uit naar de verzekerbare risico's, met de uitkomsten gaan we in 2024 aan de slag.
Jaarstukken West Betuwe 2023
89
Risicoprofiel Terugblik We starten in deze paragraaf in het jaarverslag met een terugblik op de risico's 2023. Van de risico's uit de paragraaf Weerstandsvermogen van de begroting 2023 deden de volgende risico's zich daadwerkelijk voor: • Grondexploitatie: door de stijging van rente en een toename van de plankosten moesten we in 2023 een hogere verliesvoorziening treffen voor verliesgevende projecten en in een enkel geval de tussen. • Hogere lasten als gevolg van te betalen vennootschapsbelasting: de voorlopige aanslag 2023 was met 635.000 euro fors. We onderzoeken nog of de definitieve aanslag als gevolg van de uitkomsten van de grondexploitatie lager wordt. • Hogere uitgaven voor jeugd en Wmo, de werkelijke uitkomst met een nadeel van 2.089.000 is fors nadeliger dan het ingeschatte risico voor het niet realiseren van de taakstelling. • Hogere lasten bij verbonden partijen: Werkzaak, ODR en BSR. Ook in 2023 hadden we te maken met prijsstijgingen. Deze konden we opvangen binnen de stelpost loon- en prijsstijgingen. Vooruitblik De vooruitblik gaat uit van de actualisatieslag die we deden op de risico's van de begroting 2024. In totaal identificeerden we 39 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de 10 risico's met het grootste effect op het weerstandsvermogen.
Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 12.506.000 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 6.445.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 18.951.000 bedraagt.
90
Jaarstukken West Betuwe 2023
Top 10 financiële risico's Omschrijving
Netto-risico score
Kans van optreden
Maximaal financieel gevolg in euro
Invloed op Weerstandsvermogen
Sanering geluidswal en “afbouw” golfbaan worden niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar
50 %
15.000.000
52,77 %
Niet volledig of vertraagd realiseren structurele taakstelling
90 %
1.000.000
7,57 %
Aantal clienten Jeugd doorverwezen door derden.
70 %
500.000
6,28 %
Personeelstekorten bij zorgaanbieders met als gevolg wachtlijsten voor mensen die een zorgbehoefte hebben
90 %
600.000
4,77 %
Niet realiseren door Rijk opgelegde bezuinigingen
70 %
790.000
4.,47 %
Verlofstuwmeer personeel
50 %
1.200.000
4,08 %
Hogere lasten als gevolg van te betalen vennootschapsbelasting
25 %
250.000
2,.92 %
Hogere lasten als gevolg van de risico-analyse van de AVRI
50 %
500.000
2,63 %
Derving legesopbrengsten die mogelijk niet geheel gecompenseerd wordt door het rijk
50 %
500.000
1,33 %
Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren
50 %
500.000
1,31 %
29 overige risico's
5.200.000
11,87 %
Totaal
26.040.000
100 %
Toelichting risico's Sanering komt voor rekening van gemeente Bij de milieusanering in Spijk is er een risico dat de gemeente probleemeigenaar wordt. De kosten voor het uitvoeren van de sanering kunnen hoog zijn. Dat heeft impact op het weerstandsvermogen van de gemeente. De gemeenteraad besloot daarom op 27 juni 2023 om een tijdelijke impuls in de vorm van een lening voor de toekomstige gebiedsontwikkeling op het gebied van sport, toerisme en recreatie en energietransitie in combinatie met het oplossen milieuprobleem in Spijk aan te merken als een publieke taak. Op grond hiervan heeft het college besloten om een samenwerkingsovereenkomst met The Dutch en
Jaarstukken West Betuwe 2023
91
ESG aan te gaan waarin nadere afspraken zijn gemaakt over de doelen, samenwerking en de termijn van realisatie van de aangemerkte projecten waaronder het oplossen van het milieuprobleem. Voor het verstrekken van de lening is een overeenkomst tot geldlening vastgesteld met een aantal waarborgen indien de afspraken of terugbetaling niet nagekomen worden. Een belangrijke waarborg is het hypotheekrecht dat de gemeente kan opeisen. De lening wordt over een termijn van 7 jaar terugbetaald. Met het verstrekken van de lening en het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst zijn er voor de gemeente zekerheden ingebouwd dat de partijen ESG en The Dutch het milieuprobleem gaan oplossen waardoor de maatschappelijke risico’s worden verminderd. Vanwege de samenwerkingsovereenkomst en de startfase van de samenwerking verlagen we voor de begroting de kans van optreden van het risico van 70% naar 50% en het bedrag naar een verwachte waarde van 5 miljoen en een maximale waarde van 15 miljoen euro. Niet volledig of vertraagd realiseren structurele taakstelling Het gaat om de taakstelling op de kosten van de Wmo en jeugdzorg, zoals opgelegd bij West Betuwe Financieel in Evenwicht. Bij het opmaken van de jaarrekening 2023 is gebleken dat er een forse overschrijding was op de zorgkosten voor Wmo en jeugdzorg.
Dit heeft enerzijds te maken met de vergrijzing (Wmo) en anderzijds doordat de duur en intensiteit van trajecten in de jeugdzorg is toegenomen. Ook laten de nieuwe inkoopcontracten nog niet direct een afname van de zorgkosten zien. We stellen een herstelplan op om de kosten terug te dringen, maar het risico bestaat dat de eerder opgelegde taakstelling niet of niet volledig kan worden gerealiseerd. De kans hierop schatten wij voor 2024 op 90%. Aantal cliënten Jeugd doorverwezen door derden Dit betreft het risico dat de significante toename van het aantal vragen naar specialistische voorzieningen in 2023 zich onverminderd doorzet in 2024. In het laatste kwartaal van 2023 was er een significante toename te zien van jeugdigen die gebruik maken van deze vormen van zorg. In januari 2023 maakten 32 jeugdigen gebruik van deze intensieve vorm van zorg. In december waren dit er ruim 200. Belangrijk om te benadrukken is dat de verwijzingen voornamelijk afkomstig zijn van Gecertificeerde Instellingen (GI’s)2 en medisch specialisten, waarbij slechts 14% door team sociaal wordt verwezen. Hierdoor is deze categorie minder beïnvloedbaar door de gemeente. We schatten de kans dat het risico zich voordoet op 70%. Personeelstekorten bij zorgaanbieders De krapte op de arbeidsmarkt in de zorgsector is urgent en dagelijks voelbaar.
Het risico bestaat dat de formatie niet op orde is, er gaten vallen en afgesproken prestaties om die reden niet kunnen worden gerealiseerd. Wij zien hierdoor wachtlijsten bij zorginstellingen ontstaan. Omdat de gemeente verantwoordelijk is voor die cliënten die nog niet door de instellingen geholpen kunnen worden lopen de wachtlijsten bij het gemeentelijk Team Sociaal óók op. Hierdoor kunnen ook de problemen van de cliënten veranderen met onvoorspelbare financiële effecten. Een oplossing, die we kunnen inzetten en ook extra geld kost, is het extra inhuren van capaciteit bij Team Sociaal. De kans van optreden van het risico is zeer groot, 90%.
92
Jaarstukken West Betuwe 2023
Niet realiseren door Rijk opgelegde bezuinigingen Het Rijk verwacht dat gemeenten 1 miljard euro kunnen besparen op jeugzorg (overeengekomen dossiers met VNG). Wij weten niet welke dossiers dit zijn en boeken de besparing nu ook in als te realiseren. Feitelijk is dit een ophoging van de taakstelling waarvoor eventueel een beleidsaanpassing nodig is. Aandeel West Betuwe loopt op van 790.000 euro in 2024 tot ruim 2 miljoen euro in 2027. We schatten de kans dat de besparing niet gerealiseerd wordt op hoog, 70%. Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Hiervoor hebben we, met uitzondering van het aandeel dat actief gespaard wordt, geen voorziening of reserve opgenomen. In totaal bedraagt het stuwmeer aan het einde van 2022 in geld een bedrag van 1.200.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2024 opnemen, daarom verwachten we een bedrag van 300.000 euro en schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 50%. Hogere lasten als gevolg van te betalen Vennootschapsbelasting De gemeente moet Vennootschapsbelasting betalen over behaalde winst op economische activiteiten. In West Betuwe is de grondexploitatie de voornaamste economische activiteit. Voor het bepalen van de fiscale winst gelden andere regels dan het Besluit begroten en verantwoorden.
De omvang van de kosten van de Vennootschapsbelasting is vooraf moeilijk in te schatten. In 2024 onderzoeken we wel hoe we hier beter op kunnen sturen. Hogere lasten als gevolg van de risico analyse van de AVRI De AVRI heeft in haar paragraaf weerstandsvermogen in de jaarstukken beschreven in hoeverre de risico's niet zijn afgedekt. Het aandeel van de gemeente West Betuwe in dat bedrag is maximaal 500.000. De kans dat dit risico optreedt, schatten wij op gemiddeld, 50%. Derving legesinkomsten door invoering Wet kwaliteitsborging bouw Op 1 januari 2024 treedt (gekoppeld aan de Omgevingswet) de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) in werking. Deze Wkb heeft tot gevolg dat gemeenten (of uitvoeringsdiensten) voor omgevingsvergunningsaanvragen in gevolgklasse 1 de bouwtechnische toets niet meer uitvoeren, wat leidt tot minder verhaalbare legeskosten. Uit berekeningen (op basis van huidige hoeveelheid aanvragen) blijkt dat dit leidt tot een structurele derving van 250.000 tot 500.000 euro per jaar. Mogelijk wordt (een deel van) de derving van de leges door de Wkb door het Rijk gecompenseerd. Dat wordt een half jaar voor inwerkingtreding van de wet bekendgemaakt. De kans dat dit risico zich daadwerkelijk voordoet, waarderen we daarom op 50%.
Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Door de krapte op de arbeidsmarkt voor werkgevers blijven vacatures (langdurig) openstaan. Dit veroorzaakt regelmatig de nodige inzet van inhuurpersoneel. Daar waar ook inhuur niet beschikbaar is leidt dit tot een hogere belasting van collega’s met als gevolg een risico op verzuim en niet uitgevoerde werkzaamheden. Ofwel tot hogere kosten van inhuur. De kans is zeer groot dat dit risico zich voordoet. Momenteel en de komende jaren blijft de arbeidsmarkt voor werkgevers erg moeilijk. Indien er gemiddeld 4 vacatures niet of langdurig niet ingevuld kunnen worden dient rekening te worden gehouden met dubbele
Jaarstukken West Betuwe 2023
93
loonkosten (het beschikbare vacaturegeld is reeds begroot). Mocht als gevolg van de niet ingevulde vacatures verzuim bij eigen personeel ontstaan door verhoogde werkdruk zal het verzuimpercentage stijgen. Het totale risico loopt op tot 500.000 euro. Omdat we sinds 2023 actief inzetten op het nieuwe concept Flexibele kern en uitgebreide arbeidscommunicatie schatten we de kans dat het risico optreedt op 50%. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend. Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 6.445.000 euro. Hiervan is een bedrag van 2.486.000 euro berekend voor de risico's van bedrijventerreinen, voornamelijk Hondsgemet Noord. Voor 3.959.000 euro zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Dit risicobedrag betreft voornamelijk De Plantage en Molenblok. Als gevolg van verwerking van de opgetreden risico's rondom rentestijging en plankosten in de grondexploitatie, is het risicobedrag afgenomen. Er is een algemene reserve Grondexploitatie, die na de bestemming van het resultaat 2023 niet voldoende is om de risico’s in de grondexploitatie te kunnen opvangen.
Een bedrag van 873.000 euro zal derhalve door de algemene reserve moeten worden opgevangen, wanneer deze risico's zich voordoen.
Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Startcapaciteit
Algemene reserve (stand 31-12-2023)
23.915.000 euro
Algemene reserve (restant aanwendingen begroting 2023)
- 4.732.000 euro
Algemene reserve (aanwendingen begroting 2024)
- 4.408.000 euro
Algemene reserve (toevoegingen begroting 2024)
6.298.000 euro
Resultaatbestemming 2023 (toevoeging aan algemene reserve)
2.100.000 euro
Algemene reserve grondexploitatie (stand 31-12-2023)
7.817.000 euro
Algemene reserve grondexploitatie (aanwendingen begroting 2024)
0 euro
Resultaatbestemming 2023 (onttrekking aan alg. reserve Grex)
- 1.676.000 euro
Totale weerstandscapaciteit
29.314.000 euro
94
Jaarstukken West Betuwe 2023
Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
€ 29.314.000 € 18.951.000
= 1,55
De ratio weerstandsvermogen wordt beoordeeld met behulp van onderstaande normtabel. De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. De tabel geeft een waardering bij de berekende ratio. Waardering
Ratio
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 – 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 – 1,4
Voldoende
D
0,8 – 1,0
Matig
E
0,6 – 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen.
Jaarstukken West Betuwe 2023
95
3 Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een van de kerntaken van onze gemeente. Een functionele en goed onderhouden buitenruimte draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking en is daarnaast van groot economisch belang. Inzicht in en een visie op de openbare ruimte is onmisbaar voor het beheer ervan. Actuele gegevens over het areaal en de kwaliteit zijn de basis voor dat inzicht. De kaders voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte zijn voor West Betuwe vastgelegd in de zogenoemde Koepelnota openbare ruimte. Deze nota overkoepelt alle afzonderlijke beleid- en beheerplannen en wordt eens in de vijf jaar geactualiseerd. Er staan niet alleen kwaliteitsuitgangspunten in, maar ook de kaders voor bijvoorbeeld duurzaamheid en bewonersparticipatie. De Nota is door de raad op 25 juni 2019 vastgesteld en liep t/m 2023. Met de komst van de omgevingsvisie is momenteel geen urgentie meer, om een nieuwe Koepelnota op te stellen. Kaders voor actualisaties van beleids-/beheerplannen komen voort uit de omgevingsvisie. Op basis van de Koepelnota stellen we beleid- en beheerplannen op of actualiseren deze.
In de afgelopen vier jaar zijn dat geweest: het gemeentelijk Water en rioleringsbeleidsplan (WRP), het Beleid- en beheerplan begraafplaatsen (beiden in 2019), het Beleid- en beheerplan wegen en het groenbeleidsplan (beiden in 2020) en het Beleid- en beheerplan watergangen plus het Beleid- en beheerplan gebouwen (beiden in 2021). En in 2023 het beleidsplan Licht in de openbare ruimte. De overige beheerplannen (civiele kunstwerken, schoonhouden verhardingen en gladheidsbestrijding) zullen in de komende twee à drie jaar een harmonisatieslag ondergaan. Tot die tijd hanteren we de uitvoeringsprogramma’s van de verschillende beheerdisciplines, op basis van de huidige beheerplannen van de drie voormalige gemeenten. Het actueel beleidskader, het areaal, het bestede budget en de uitgevoerde maatregelen over 2023 zijn in het overzicht per beheerplan op hoofdlijnen weergegeven. Wat de maatregelen betreft zijn alleen de bijzondere of grotere maatregelen genoemd, tenzij die voornamelijk uit jaarlijks terugkerend cyclisch onderhoud bestaan. Een ontwikkeling die in 2023 is doorgezet, is de invoering van assetmanagement in de openbare ruimte. Een ontwikkeling die ook landelijk steeds breder is waar te nemen. Bij gemeenten, maar ook andere overheidsinstellingen. Een asset is een beheerdiscipline, zoals wegen, of groen.
Met assetmanagement werk je zo integraal mogelijk in de openbare ruimte, met participatie van stakeholders. Dat is op zich niet nieuw en volgens dit principe werken we al zo veel als mogelijk (zie bijv. het project oud-Asperen). Wat wel nieuw is, is dat keuzes over de inzet van assets/middelen steeds meer gebaseerd worden op basis van de mate waarin ze bijdragen aan de (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente. Zo ver zijn we nog niet, maar dit is wel de richting waar we naar toe willen. Om op deze wijze duidelijk onderbouwd keuzes te kunnen maken.
96
Jaarstukken West Betuwe 2023
Infrastructuur en gebouwen Beheerplan Civiele kunstwerken
Areaal 93 stuks
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidskader Geldermalsen: Beleids-- en beheerplan Kunstwerken 2011-2014, looptijd verlengd naar 2022 Lingewaal: Geen apart beleidsplan: onderdeel van wegbeheer Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig. West Betuwe: Opstellen nieuw beleidsplan in 2023/2024, ingaand per 2025. Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2023 is er op een aantal plaatsen (ad hoc) onderhoud uitgevoerd aan brugdek, leuningen en damwandconstructie. Naast regulier onderhoud zoals het verwijderen van onkruid, reinigen van diverse kunstwerken en het repareren van (kleine) schades. In 2023 is gestart met het opstellen van een geharmoniseerd nieuw beleids- en beheerplan, dat in de eerste helft van 24 wordt afgerond. Civiele kunstwerken Omschrijving
Kosten 2023
Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal
31.000 0 0 17.000 48.000
Jaarstukken West Betuwe 2023
97
Beheerplan Openbare Verlichting Beleidskader West Betuwe:
Areaal 10.338 stuks
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidsplan Licht in West Betuwe 2023-3032 (vastgesteld 27 juni 2023)
Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2023 zijn we verdergegaan met het verledden van de openbare verlichting middels de subsidie van de provincie die tot eind 2023 was verlengd. Eind 2023 was ongeveer 90% van ons areaal in led uitgevoerd. Het resterende gedeelte wordt verled zodra bekend is of de verlichting gehandhaafd blijft (conform uitwerking van het nieuwe beleidsplan) of dat er sprake is van schade of uitval. Dit zal daarom nog niet direct terug te zien zijn in de exploitatie kosten. Het aantal bovengrondse storingen neemt af door de vervanging in led, wel zijn er meer ondergrondse storingen. Mogelijk door de hoge waterstand en het graven in de gronden. Openbare verlichting Omschrijving
Kosten 2023
Onderhoud
218.000
Investeringen
764.000
Advies en Onderzoek
0
Exploitatie
1.067.000
Totaal
2.069.000
98
Jaarstukken West Betuwe 2023
Beheerplan Schoonhouden verharding
Areaal 1.093.011 m2
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Schoonhouden van verhardingen 2016-2020. Lingewaal: Geen apart beleidsplan: wordt uitgevoerd binnen het groenbeleidsplan. Neerijnen: Geen apart beleidsplan, wordt uitgevoerd binnen het DVO-product Wegen waarvoor het ‘Beleid- en beheerplan onderhoud wegen, 2014 – 2018’ de norm is. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2026, als onderdeel van het geactualiseerde wegenbeheerplan. Uitgevoerde activiteiten en kosten De onkruidbestrijding op element- en halfverhardingen voert de Avri uit en vindt plaats op basis van beeldkwaliteit in samenhang met het straatvegen en het blad ruimen. Dit houdt in dat niet per definitie in vaste rondes wordt gewerkt, maar er wordt ingegrepen als de kwaliteit niet meer aan de afgesproken beeldkwaliteit voldoet. Voor het vegen van de bestratingen heeft de Avri een eigen veegwagen in gebruik die is voorzien van apparatuur waarmee data wordt verzameld van de plekken waar actief geveegd is. Met de verzamelde data wordt data-gestuurd geveegd op de plekken waar het nodig is. Daarmee wordt op termijn efficiënter en goedkoper geveegd. De onkruidbestrijding op verhardingen wordt integraal uitgevoerd door de inzet van de veegmachine en de onkuidbestrijdingsmachines nauw op elkaar af te stemmen. Op plekken waar het onkruid moeilijk machinaal te beheersen is wordt door Avri een derde partij ingezet.
Op moeilijk te beheersen plekken wordt incidenteel geborsteld. Schoonhouden verharding Omschrijving
Kosten 2023
Onderhoud Investeringen Advies en Onderzoek Exploitatie Totaal
Jaarstukken West Betuwe 2023
979.000 0 0 0 979.000
99
Beheerplan Wegen
Beleidskader West Betuwe:
Areaal Circa 4.700.000 m2
Onderhoudsniveau Asfaltverhardingen op niveau Basis en elementenverhardingen voor wat betreft rijbanen en parkeren niveau Laag en fiets- en voetpaden op niveau Basis. Het huidige kwaliteitsniveau ligt gemiddeld onder basisniveau.
Beheerplan Wegen 2021-2025
Uitgevoerde activiteiten en kosten Op basis van de 2-jaarlijkse weginspectie en het bijbehorende maatregelenplan werd uitvoering gegeven aan: de onderhoudsopgaven van klein en groot onderhoud om de openbare ruimte in stand te houden. De opgaven en bijbehorende budgetten die daaronder vallen zijn: - Klein onderhoud op basis van het maatregelenplan - Groot onderhoud op basis van het maatregelenplan - Herinrichtingen van wegen op basis van onderhoud. (Integrale meekoppelkansen) - Aanleg van duurzame bermverhardingen (Betonsloven/ grasbetonkeien) - Dagelijks onderhoud wegbermen - Dagelijks onderhoud wegmarkeringen - Dagelijks onderhoud halfverharde paden en wegen - Kansen en wensen leefomgeving verhardingen - Klimaatbestendig inrichten van verhardingen Aan de hand van het maatregelenplan 2022-2023 (bestaand uit duizenden maatregelen) zijn kerngericht tal van trottoirs herstraat en in het buitengebied asfaltschades hersteld. Om de achterstand van het onderhoud in te lopen werd de nadruk voornamelijk gelegd op asfaltwegen in het buitengebied. Gezien de staat van de wegen in het buitengebied was de keuze gemaakt om groot onderhoud niet kerngericht uit te voeren, maar puur op basis van de staat van de wegen. Voorbeelden zijn: J.F. Kennedylaan, Vijfhoevenweg, Zuiderlingedijk, Oude Kapelstraat, Ridderslag en Oude Waag.
Voor het groot onderhoud aan asfaltwegen is een bouwteamovereenkomst ingericht. Het doel van dit bouwteam is om ervoor te zorgen dat de omvangrijke opgave die we hebben in te lopen. Belangrijke aspecten zijn hier aan de voorkant gezamenlijk naar innovatie, kwaliteit, circulariteit en duurzaamheid te kijken. Om de bermenproblematiek zoals randschades en kapotte bermen te bestrijden zijn op zowel nieuwe als bestaande wegen betonsloven aangebracht langs de wegen.
100
Jaarstukken West Betuwe 2023