RV2024-069-Bijlage-1-Beleids-en-beheerprogramma-begraafplaatsen-2025-2029.pdf
Tekst van het document
◼
De overige materialen worden afgevoerd in een afgesloten container;
◼
Getoetst wordt of bodemverbetering noodzakelijk is;
◼
De lege graven worden aangevuld, geëgaliseerd en ingezaaid met gras;
◼
De ruiming wordt teruggekoppeld aan de medewerkers begraafplaatsadministratie ten behoeve het muteren van de administratie.
4.6
Service en dienstverlening
Om de inwoners goede dienstverlening te bieden, gebruiken we de principes van hostmanship ook voor het Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029. Dit is conform het document
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
50
Dienstverlening in West Betuwe, het dienstverleningsconcept ‘Dichtbij en op maat’ van de Werkgroep Dienstverlening d.d. 1 juni 2018.
Figuur 8 Voorbeeld van een servicepunt voor rechthebbenden en bezoekers op de begraafplaats in Heukelum (bron: gemeente West Betuwe
4.6.1
Voorlopen
De gemeente West Betuwe voert het voorlopen in eigen beheer uit. Naast het hostmanship dat de gemeente wil uitdragen, is het ook een wettelijke taak om het formulier ‘verlof tot begraven’ in ontvangst te nemen en te controleren. Het doel is, hetgeen ook in de Wet op de Lijkbezorging is vastgelegd, dat niet tot begraving wordt overgegaan voordat de houder van de begraafplaats de identiteit van het lijk heeft vastgesteld. Dit wordt gedaan door de vergelijking van document en registratienummer op de kist. De voorloper is verplicht dit te controleren. Als bijkomstigheid geldt dat ook de veiligheid kan worden bewaakt. Er is afstand tot het graf voor de aanwezigen en ook voor de begrafenisondernemers is het wenselijk als de graflift door de voorloper bediend wordt. Die kent het mechanisme waardoor risico’s op misgaan worden geminimaliseerd.
4.6.2
Oorlogsgraven
De oorlogsgraven worden deels door gemeente beheerd en deels door waaronder de Stichting Oorlogsgraven. Zie paragraaf 3.5.8 voor de locaties en aantallen. De lijst oorlogsgraven wordt door de gemeente bijgehouden. In paragraaf 3.5.9 is vermeld dat er één oorlogsgravenconsul aangesteld is. Voor het onderhouden van de oorlogsgraven, de contacten met de Oorlogsgravenstichting en de 4 mei herdenking.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
51
Daarnaast zijn er recentelijk een aantal vragen geweest over (mogelijke) oorlogsgraven. Rechthebbenden of geïnteresseerden die onderzoek doen naar het verleden komen soms met bevindingen en/ of aanvullingen. In de komende beheerperiode brengt de gemeente dit verder in beeld (aantallen en dergelijke) en bepaald hoe we hier mee om te kunnen en willen gaan.
4.6.3
Beleid begraven op eigen terrein
In 2010 is door de voormalige gemeente Geldermalsen beleid opgesteld voor het begraven op eigen terrein. Op basis van dit beleid is voor twee landgoederen een locatie aangewezen als ‘bijzondere begraafplaats’. Bij de overgang naar West Betuwe is dit beleid per abuis niet meegenomen met de harmonisatie. Daarom wordt dit beleid, gelijktijdig met het vaststellen van dit Beleids- en beheerprogramma ter vaststelling aan de raad aangeboden zodat het ook voor de gemeente West Betuwe van kracht is. Toekomstige verzoeken om te begraven op eigen grond worden dan aan dit beleid getoetst.
4.6.4
Bijzonder onderhoud en beheer
Onderhoud grafmonumenten op maat In het verleden zijn maatwerkafspraken gemaakt met rechthebbenden over het onderhoud van grafmonumenten die verder gaan dan het algemeen onderhoud begraafplaatsen. In veel gevallen is hier ook een eenmalige vergoeding voor betaald. Deze afspraken worden gerespecteerd en voortgezet in West Betuwe. Het maatwerk betreft bijvoorbeeld: ◼
Jaarlijks schoonmaken van het grafmonument;
Rechtzetten van de stenen. Nieuwe, soortgelijke maatwerkafspraken worden door de gemeente West Betuwe niet gemaakt, om te komen tot een eenduidig beheer en onderhoud. ◼
4.6.5
Grafkeuze
Door de beheerder worden de graven op volgorde in de rij uitgegeven. Als de begraafplaats dat mogelijk maakt wordt bij de uitgifte de gelegenheid geboden een graf uit te zoeken uit een aantal locaties van graven die geruimd zijn. Hier is een extra tarief aan verbonden. Voor de grafkeuze geldt dat er een aantal beschikbare grafnummers worden meegegeven waaruit men kan kiezen. Indien gewenst kan hiervoor een afspraak worden gemaakt op de begraafplaats met een medewerker van de begraafplaatsadministratie. Deze keuze wordt doorgegeven aan de begraafplaatsadministratie en vastgelegd.
4.6.6
Gebruikerswensen
Uit het overleg met de begrafenisondernemers en uit de enquête (paragraaf 3.3 en 3.4) zijn de volgende wensen naar voren gekomen, die opgenomen zijn in dit Beleids- en beheerprogramma 2025-2029: ◼
Voorlopen wordt uitgevoerd;
◼
Gelegenheid een graf te kiezen (tegen geringe meerkosten);
◼
Materieel neutraal aanwezig op de begraafplaatsen (zoveel mogelijk uit het zicht tijdens plechtigheid);
◼
Web-agenda voor het plannen van begrafenissen;
◼
Geen grond naast het graf tijdens de begrafenis en tegen meerkosten afvoeren;
◼
Betere looppaden, verbeteren en handhaven toegankelijkheid;
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
52
Plekken om te rouwen, bezinning. Eén van de bovenstaande wensen is het verwijderen van grond zodat er geen grond naast het graf ligt tijdens de begrafenis. Dit wordt alleen gedaan wanneer tussen de bestaande graven wordt begraven, omdat er onvoldoende ruimte is. In overige gevallen wordt de grond naast het graf geplaatst. Als de nabestaanden dit niet wenselijk achten bestaat de mogelijkheid om de grond te verwijderen tegen betaling. Overwogen wordt dit standaard op te nemen in het tarief voor begraven. ◼
Niet alle wensen van de begrafenisondernemers worden ingevuld. Er komt geen uitbreiding in de uitgiftetermijnen van de grafrechten en worden ook geen grafrechten voor onbepaalde tijd meer uitgegeven. Dit past niet meer in de huidige tijd en heeft een negatief effect op de kostendekkendheid en capaciteit.
4.6.7
Klantbenadering
In de komende periode wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om begrafenisondernemers meer ruimte te bieden voor het plannen van begrafenissen in de digitale agenda. Zo kunnen begrafenisondernemers op elk willekeurig tijdstip een begrafenis inplannen. De beheerder bepaalt hiervoor onder andere het aantal begrafenissen dat per dag gereserveerd kan worden en de te reserveren tijdsduur.
4.6.8
Vrijwilligers
De gemeente faciliteert de inwoners bij initiatieven, bijvoorbeeld als zij aanbieden onderhoud te verrichten op de begraafplaatsen. Dit kan door het beschikbaar stellen van materialen en materieel. Als er initiatieven zijn moet dit verder worden uitgewerkt zodat duidelijk is wat wel en niet mogelijk is. En wat de gevolgen zijn voor bijvoorbeeld de veiligheid (o.a. het werken met materieel/materiaal) en wetgeving zoals het voldoen aan de Aanvullingswet Natuur. De afspraken worden vastgelegd in een Groen Doen verklaring zodat duidelijk is wat kan en mag en wie de contactpersonen zijn. Het betreft vrijwilligerswerk en er staat in principe geen vergoeding tegenover. Op de begraafplaatsen in Est en Enspijk wordt al onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd door vrijwilligers. Dit gaat goed en levert een nog betere kwaliteit van de begraafplaatsen op.
4.6.9
Onderhoud op Joodse begraafplaatsen
In de gemeente West Betuwe liggen 4 Joodse begraafplaatsen. In Geldermalsen heeft het college op 25 april 2006, op verzoek van het Israëlitische genootschap, besloten het onderhoud op twee Joodse begraafplaatsen summier uit te voeren voor de Joodse Gemeenschap i.v.m. het gebrek aan vrijwilligers. Gemeente Lingewaal heeft destijds ook besloten het groenonderhoud op de Joodse begraafplaats in Asperen en het Joodse deel op de begraafplaats Herwijnen Peperstraat uit te voeren. Deze onderhoudskosten maken geen deel uit van dit Beleids- en beheerprogramma omdat het een specifieke doelgroep is en komen ten laste van het algemene groenonderhoud. Uitgangspunt voor de gemeente West Betuwe is deze afspraken voort te zetten. Ook wordt hierbij een bijdrage geleverd aan de instandhouding van dit cultuurhistorisch erfgoed.
4.6.10 Organisatie Binnen de gemeentelijke organisatie West Betuwe zijn de beheertaken van de begraafplaatsen verspreid over meerdere taakvelden. Hierdoor vindt de inzet op de juiste plek in de organisatie plaats. Belangrijk is
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
53
wel dat coördinatie van al deze werkzaamheden, taken en kosten/inkomsten goed is geregeld en op elkaar is afgestemd. In de huidige situatie is deze coördinatie ondergebracht bij de Adviseur Groen. Wettelijke eisen uitvoering Het onderhoud van de begraafplaatsen en het begraven wordt uitgevoerd door de buitendienst en aannemers. Voor alle betrokkenen moeten de werkomstandigheden voldoen aan de Arbowetgeving. Werken op een gemeentelijke begraafplaats valt onder het gemeentelijk Arbobeleid. Hier wordt voor West Betuwe aan voldaan. Aandachtspunten zijn hierbij: ◼
Er wordt alleen afgeweken van het punt ‘sanitaire voorziening’. Volgens de wet moet op alle begraafplaatsen een sanitaire voorziening voor de medewerkers aanwezig zijn. Op veel begraafplaatsen is dit niet het geval. Voor West Betuwe geldt dat hiervoor wordt uitgeweken naar voorzieningen op andere begraafplaatsen of de gemeentewerf. Daarmee is dit knelpunt opgelost.
◼
In 2023 is een risico-inventarisatie en evaluatie voor de buitendienst van West Betuwe uitgevoerd. Bespreking met de directie vindt plaats en daarna met de OR. Uiteraard wordt er al wel mee gewerkt en worden er actiepunten opgesteld en acties afgewerkt.
Regionale samenwerking De Regio Rivierenland (een samenwerkingsverband van acht buurgemeenten waar West Betuwe onderdeel vanuit maakt) is in 2015 begonnen aan verkenning voor samenwerking op het gebied van instandhouding van begraafplaatsen. Deze samenwerking is destijds stil komen te liggen en heeft nog geen vervolg gekregen. Het is wel waardevol regionaal contacten te onderhouden.
4.7
Monumentale begraafplaatsen en historische grafbedekkingen
In paragraaf 3.5.7 is de inventarisatie van historische grafbedekkingen benoemd. De gemeente heeft hiervoor nog geen beleidsdoelen vastgesteld. Ook is het huidige beheer van begraafplaatsen nog niet aangepast aan de uitkomst van de inventarisatie. Hieronder staan de aanbevelingen voor het onderhoud van de grafbedekkingen uit de inventarisatie. Deze aanbevelingen zijn gericht op de passende consolidatie en instandhouding van deze grafbedekkingen. Dus niet op complete restauratie (Bureau Funeraire Adviezen, 2023): 1 Een aantal geselecteerde grafmonumenten valt niet onder het criterium van de ouderdom, maar zouden wel behouden moeten worden omdat de personen van belang zijn. Deze (gemarkeerde) graven kunnen eventueel al een aantekening krijgen in het grafregister. 2 Wat het behoud van de grafmonumenten betreft, dient uitgegaan te worden van een consoliderende aanpak (instandhouding van de huidige staat zodat verval wordt voorkomen). In het inventarisatierapport van Funeraire Adviezen zijn aandachtspunten opgenomen die het onderhoud op de lange duur ten goede kunnen komen. 3 Het betrekken van lokale instellingen, vrijwilligers en stichtingen die zich al inzetten voor behoud van begraafplaatsen is sterk aanbevolen (zie paragraaf 4.8). 4 Naar aanleiding van de inventarisatie van de lijst met historische graven moet beleid op worden gesteld hoe de gemeente hiermee om wil gaan.
Hierbij moet een keuze worden gemaakt hoeveel en welke graven de gemeente daadwerkelijk in stand wilt houden. De consequenties van deze keuze en de kosten hiervan moeten nog uitgewerkt worden. Dit valt echter niet direct onder de exploitatie van
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
54
het beheer van de begraafplaatsen maar meer onder het cultuurhistorisch erfgoed en is in het maatschappelijk belang. Daarom is dit verder niet in dit programma opgenomen. In deze beheerperiode volgt een voorstel hoe ermee omgegaan kan worden. Tot die tijd worden de graven op de genoemde lijst met historisch waardevolle graven niet geruimd.
4.8
Vrijwilligerswerk op gemeentelijke begraafplaatsen
De gemeente stimuleert dat bewoners actief worden in het onderhoud van (delen van) de openbare ruimte. Het gaat met name om groen en begraafplaatsen. Op begraafplaatsen in Est en in Enspijk zijn groepen vrijwilligers actief die met gereedschap worden gefaciliteerd. In Est is een pilot voor vergoeding gestart en is voor 2023 en 2024 een vergoeding verstrekt. Met deze groepen is een Groen doen verklaring opgesteld. Dit functioneert, maar begeleiding tijdens de werkzaamheden om ongewenste situaties te voorkomen is noodzakelijk (gebruik van gemotoriseerd gereedschap zonder veiligheidsmiddelen, werkzaamheden aan grafmonumenten etc.). Als de gemeente vrijwilligerswerk in de openbare ruimte stimuleert, mogen vrijwilligers verwachten dat zij worden gefaciliteerd. Dit is de stand van zaken hiervan op begraafplaatsen: 1. De twee groepen zijn gefaciliteerd met gereedschap en er zijn afspraken gemaakt over bruikleen en onderhoud van gereedschap. 2. De risico’s van werken met vrijwilligers op begraafplaatsen, in groenvakken zijn niet in beeld. 3. Op dit moment is het werken met vrijwilligers op begraafplaatsen niet voorzien van een beleidskader, waarin alle risico’s in beeld zijn gebracht en kans of risico’s aan de voorkant verminderd zijn. Wel is er een gemeentelijke vrijwilligersverzekering die risico’s op schade en aansprakelijkheid afdekt als vangnetverzekering (zie paragraaf 3.2.2).
4. Regels uit de Arbowet voor vrijwilligerswerk zijn tot nu toe niet in beeld en worden ook niet altijd toegepast. Dat geldt ook voor Aanvullingswet Natuur. Het bovenstaande blijkt uit interviews met de beheerder van de begraafplaatsen en met andere interne stakeholders (zie Bijlage A10). Uit de enquête (paragraaf 3.3.1) blijkt bovendien dat het draagvlak onder bewoners en rechthebbenden om bij te dragen aan het onderhoud van de begraafplaatsen zeer laag is. Het onderhoud wordt gezien als een taak van de gemeente waarvoor de rechthebbenden algemeen onderhoud begraafplaatsen en grafrechten betalen. Vrijwilligerswerk toch willen stimuleren door actieve werving kan leiden tot imagoschade en wordt daarom afgeraden als mogelijk beleid voor de looptijd van dit Beleids- en beheerprogramma. Actief (delen van) begraafplaatsen onderhouden met vrijwilligers is alleen verbindend als zij zich melden, maar dan moet de gemeente wel voorzien in een kader dat risico’s vermindert en dat de facilitering vaststelt. Zie hiervoor het kader wet- en regelgeving (paragraaf 3.1 en paragraaf 3.2), met de onderdelen waar vrijwilligerswerk in naar voren komt. In Nederland is door een aantal Stichtingen Landschapsbeheer (namelijk in Groningen, Friesland en Gelderland) ervaring opgedaan met werkgroepen die zich inzetten voor behoud van funerair erfgoed op begraafplaatsen.
Mits vrijwilligers voldoende instructie hebben gehad, kunnen zij op gesloten delen van begraafplaatsen, gesloten monumentale begraafplaatsen en gedenkparken grafmonumenten, smeedwerk, historische groenvakken beperkt onderhouden. Dit vrijwilligerswerk voorziet in een behoefte van de gemeente West Betuwe omdat dit ouder funerair erfgoed vaak geen rechthebbenden meer heeft. Het onderhoud is hierdoor niet geregeld en met name de grafbedekkingen kennen hierdoor een groot risico op ongewenst verval (niet alle verval van oude grafmonumenten is onwenselijk). Tijdens de schouw
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
55
(paragraaf 4.4) en in de inventarisatie van historische grafbedekkingen (Bureau Funeraire Adviezen, 2023) is dit verval geconstateerd. Naast de aanpak voor bewoners die zich melden, is een 2e aanpak mogelijk: een vaste groep vrijwilligers die op gesloten (delen van de gemeentelijke) begraafplaatsen delen van het onderhoud van funerair erfgoed oppakt die zich voor vrijwilligerswerk lenen. Dit omdat werken met goed geïnformeerde en goed uitgeruste vrijwilligers het gewenste kennisniveau garandeert en vaste begeleiding en continue facilitering met gereedschappen en andere middelen mogelijk maakt. Hiermee worden afbreukrisico’s door schade aan onvervangbaar erfgoed, aansprakelijkheidsrisico’s en veiligheidsrisico’s voldoende voorkomen. Het is bovendien gebleken dat vrijwilligers hiervoor relatief eenvoudig zijn te motiveren, als ze zich willen inzetten voor erfgoed in hun omgeving. Een mogelijkheid is het betrekken van de Historische kring West Betuwe en de Historische Vereniging Den Ouden Dijk bij een initiatief hiervoor.
4.9
Eigen organisatie
Diverse onderhoudswerkzaamheden worden uitgevoerd door de buitendienst (wijkploeg waarin de betreffende begraafplaatsen liggen). Daarnaast worden werkzaamheden uitbesteed aan derden. Dit betreft gazon maaien, onderhoud grindpaden, onkruidbestrijding verhardingen, onderhoud bomen (50%), onderhoud gebouwen (80%), ruimen van graven/verwijderen grafmonumenten. Incidenteel wordt ondersteuning ingehuurd voor het knippen van de hagen, het onderhouden van de bomen (50%) en gebouwen (20%). De overige taken worden uitgevoerd door de buitendienst, inclusief het delven van graven en het begeleiden/voorlopen van de uitvaarten. Werkzaamheden van de begraafplaatsadministratie bestaan steeds meer uit beheeradministratie zoals verlengen, vragen over afstand doen van graven, verwerken afstandsverklaringen, ondersteuning bij ruimingen en dergelijke. Dit levert veel werk op maar de inkomsten komen pas als een graf weer uitgegeven wordt. 5 jaar geleden waren de werkzaamheden meer gericht op de uitgifte en de /verlenging van graven wat direct inkomsten genereerde voor het beheer van de begraafplaatsen (bron: mondelinge mededelingen beheerder begraafplaatsen).
4.10
Risicoanalyse
De gemeente heeft geen risicomatrix of een strategisch risicomanagement ontwikkeld voor het beheer van de openbare ruimte. Daardoor is onderstaand overzicht alleen een inventarisatie en globale inschatting van de huidige risico’s, met bestaande of nieuwe mitigerende beheermaatregelen binnen de reikwijdte van dit Beleids- en beheerprogramma opgenomen. Risico
Omschrijving
Score*
Imagoschade ontstaat als rechthebbenden en in bredere zin bewoners ontevreden zijn over het gevoerde beleid en beheer (zie toelichting onder deze tabel). Gezien de als hoog ervaren kosten voor rechthebbenden en de, in 2023 gesignaleerde, onderhoudsachterstand is de kans hierop groot. 1 Imagoschade beheerder Het effect is verlies aan draagvlak voor beleid en beheer. Uit de enquête komen wisselende signalen naar voren omdat het beeld per begraafplaats verschilt, maar gemiddeld tegen de 50% ontevreden is hoog.
2 Versnippering taken buitendienst
Als de taken van de buitendienst te veel zijn versnipperd, neemt de kans op onderhoudsachterstand en misverstanden in de interne communicatie toe. Uit paragrafen 3.4 en 4.4.1 blijkt dat de combinatie van groenonderhoud in de wijken én in de begraafplaatsen leidt tot versnippering en het niet toekomen aan onderhoud op beeldkwaliteit A. De versnippering heeft daarnaast geleid tot een aantal communicatie misverstanden. Er wordt daarom een workshop georganiseerd voor de beheerder, de
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
56
Risico
Omschrijving
Score*
teamleider, de coördinator van de Buitendienst en de Buitendienst zelf. Het doel van de workshop is om uit te wisselen wat buiten moet gebeuren, hoe de communicatie hierover kan worden verbeterd en hoe dit in het vervolg kan worden opgepakt. Hiermee is de versnippering van taken echter nog niet opgepakt maar zal hierbij ongetwijfeld een actueel bespreekpunt zijn.
3 Daling kostendekkendheid
Er komen minder inkomsten binnen omdat minder mensen worden begraven (zie hoofdstuk 5). Hierdoor ontstaat een risico op verlaging van de kostendekkendheid terwijl de vraag vanuit het bestuur is om te onderzoeken hoe de kostendekkendheid omhoog kan. Het onderzoek naar verhoging van de kostendekkendheid in dit Beleids- en beheerprogramma met draaiknoppen zorgt dat dit risico beheersbaar blijft. Zolang de gemeente echter een groot aantal gemeentelijke begraafplaatsen beheert, blijft dit kwetsbaar.
4 Afbreukrisico tijdens voorlopen/begraven
Tijdens een begraving hebben fouten altijd grote, emotionele gevolgen. Extra accuratesse en goed materiaal is een vereiste. Uit paragraaf 3.4 blijkt dat hierin wordt geïnvesteerd: medewerkers hebben een lijst gemaakt van materialen en gereedschappen die zij nodig hebben. Er zijn nog verbeterpunten, maar over het algemeen is dit risico goed in beeld.
De gemeente heeft een archief van de registers van gesloten begraafplaatsen en de huidige, 5 Verlies van bestanden en gemeentelijke begraafplaatsen. Deze analoge documenten moeten zijn beschermd tegen verlies of analoge artikelen in de schade, door ze in een kluis te bewaren. Bestanden in het archief en de administratie moeten ook administratie en het archief zijn beveiligd tegen verlies door back-ups. De gemeente heeft een kluis en verzorgt back-ups.
6 Afbreukrisico door inzet van vrijwilligers
Vrijwilligers zorgen voor goed onderhoud op de 2 begraafplaatsen waar nu vaste groepen actief zijn. Dit kent echter een afbreukrisico op verkeerd uitgevoerd onderhoud en de schade die hierdoor optreedt. Of onveilige situaties als vrijwilligers geen veiligheidsinstructie hebben gehad over het vrijwilligerswerk. Als begeleiding vanuit de gemeente niet is geregeld, is er geen toezicht om dit afbreukrisico te voorkomen. In West Betuwe ondertekenen vrijwilligers Groen doen verklaring en is er indien gewenst beperkt begeleiding. De vrijwilligers in de vaste groepen werken met gereedschap verstrekt door de gemeente. Echter is er geen Arbo-plan voor vrijwilligers.
7 Verval funerair erfgoed zonder rechthebbende
Op gesloten begraafplaatsen en de actieve begraafplaatsen is funerair erfgoed aanwezig, waar geen rechthebbende meer voor is en hierdoor niet meer wordt onderhouden. Het gaat om grafbedekkingen en smeedwerk, dat nu vervalt. De gemeente verliest hiermee een belangrijk deel van zijn erfgoed. Groen erfgoed (bomen en struiken met een symbolische waarde) wordt wel onderhouden door de gemeente. Nu er een inventarisatie is van dit erfgoed (§3.4.7 en §4.8) wordt in dit beleid- en beheerprogramma voorgesteld het onderhoud hiervan door vrijwilligers te laten uitvoeren.
* Score: groen - zeer laag/acceptabel risico; geel - laag risico/ verminderd acceptabel; oranje – hoog risico/niet acceptabel ingrijpen op termijn nodig; rood – zeer hoog risico/direct ingrijpen noodzakelijk.
Toelichting imagoschade beheerder: ◼
Capaciteitsverruimende maatregelen zoals het ruimen van graven zijn voor inwoners van de gemeente een emotioneel en gevoelig onderwerp. Bestuurlijk moeten interne en externe stakeholders (rechthebbenden, college, gemeenteraad, beheerders) hierachter staan en het vraagt een goede communicatie.
◼
De uitstraling van de begraafplaatsen was 5 jaar geleden kwalitatief hoog: beeldkwaliteit A (zie paragraaf 3.2.2). Het ongenoegen van de in 2023 gesignaleerde verlaging van het kwaliteitsniveau is zichtbaar in de enquête en in een aantal klachten. Wegwerken van achterstallig onderhoud is een voor de hand liggende aanpak om het risico op imagoschade te verkleinen.
◼
Wijzigingen in de tarieven voor rechthebbenden kunnen veel vragen en discussie oproepen. Zowel voor de beheerder als voor de stakeholders kan dit worden gerelativeerd door de kosten in andere gemeenten met die in West Betuwe te vergelijken (zie §7.6.1).
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
57
◼
Ontwikkelingen in de capaciteit van de begraafplaatsen moeten goed in beeld zijn bij de gemeente. Zoals is gebeurd in het huidige Beleids- en beheerplan en zoals opnieuw is gebeurd in dit Beleids- en beheerprogramma.
◼
Uitstellen van maatregelen kan gevolgen hebben voor verhoogd onderhoud en daarmee hogere onderhoudskosten. Het opstellen van protocollen voor onderhoud, inclusief voorbereiding en nazorg kan achterstallig onderhoud voorkomen.
◼
Bij het beheren van zoveel begraafplaatsen door de Buitendienst die ook het groenbeheer in de wijken uitvoert, is het lastig om het beheer efficiënt op de gewenste Beeldkwaliteit A te krijgen en te houden.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
58
5
Aangepaste capaciteit
De primaire taak voor de gemeente op het gebied van beheer van begraafplaatsen is het zorgen voor begraafcapaciteit. Daarvoor is het nodig om te weten hoe groot de capaciteit van de gezamenlijke begraafplaatsen is. Door deze kennis te koppelen aan de verwachte sterftecijfers binnen de gemeente, wordt duidelijk hoeveel grafruimte nodig is en of er geruimd moet en kan worden en of het nodig is om de begraafplaatsen uit te breiden. Daarnaast wordt de capaciteits-berekening gebruikt om de hoogte van het grafrecht te bepalen in de kostendekkingsberekening. Voor een goede onderbouwing in de bestuursrapportage wordt twee keer per jaar een meerjarenoverzicht begraven/verlenging grafrecht opgesteld.
5.1
Huidige capaciteit
Voor de capaciteitsberekening is eerst de capaciteit in 2023 in beeld gebracht. Het eindresultaat staat in paragraaf 5.4. In bijlage A4 is een uitsplitsing gemaakt naar het type graven per begraafplaats. Bij de berekeningen is voor de algemene graven een algemene gebruiksduur van 15 jaar gehanteerd. Dit is omdat algemene graven voor tien jaar worden uitgegeven maar in de praktijk worden ze gemiddeld één keer in de 15 jaar geruimd. Onderstaand worden enkele gegevens van de begraafplaatsen genoemd: ◼
De totale oppervlakte van alle 31 algemene begraafplaatsen in West Betuwe is 23,7 ha, met in totaal bijna 19.500 graven. Hiervan liggen bijna 2.500 graven op de oude, monumentale begraafplaatsen en bijna 17.000 graven op actieve begraafplaatsen.
◼
De gemiddelde oppervlakte per graf is 11 m2. Het netto grafoppervlak bedraagt gemiddeld 2,5 m2. Dat betekent dat de gemeente gemiddeld 8,5 m2 begraafplaats per graf moet onderhouden.
◼
De grafdichtheid is 821 graven per ha.
◼
Van de 16.936 uit te geven graven op de begraafplaatsen, exclusief de monumentale begraafplaatsen, zijn 7479 graven (34%) uitgegeven voor onbepaalde tijd en zijn nog 7.224 graven beschikbaar (19%). 53% van de graven is voor een bepaalde tijd uitgegeven (20, 30 of 50 jaar).
◼
Indertijd zijn bij de overgang van onbepaalde tijdsgraven veel graven gereserveerd in de voormalige gemeente Neerijnen, dit betreft ca. 800 graven. Dit houdt in dat de grafrechten zijn uitgegeven en betaald, maar dat er nog niet daadwerkelijk in begraven is. Het is niet duidelijk in hoeverre de rechthebbenden van deze graven bekend zijn. De gemeente is actief om de rechthebbenden te achterhalen.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
59
Figuur 9 Luchtfoto begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
Met bekendmakingen op de graven probeert de gemeente actief de nabestaanden te achterhalen. De verwachting is dat een deel van deze graven geen rechthebbende meer bekend is, omdat bij het overlijden van de rechthebbende de rechten niet zijn overgeschreven naar nabestaanden. Daarnaast is van 965 graven het type graf niet bekend. Voordat gesproken wordt over het uitbreiden van begraafplaatsen moeten deze gegevens compleet zijn zodat door ruiming ingebreid kan worden. Dit scheelt kosten voor en door uitbreiding en houdt de begraafplaats compact. Oude delen van een aantal begraafplaatsen lijken leeg te zijn. Het is niet duidelijk of hier nog graven aanwezig zijn. Interessant is deze gebieden in kaart te brengen en te onderzoeken of hier nog menselijke resten aanwezig zijn. Zo niet dan biedt dit mogelijkheden voor ‘nieuwe’ grafruimte. Dit lijkt op de volgende begraafplaatsen van toepassing: Buurmalsen (Lingedijk), Herwijnen (Peperstraat), Tuil (St. Antonisstraat), Waardenburg (Kaalakkerstraat), Beesd (Schuttersweg), Deil (‘t Oosteneind), Varik (Weiweg) en Ophemert (Hermoesestraat). Aangezien het hier delen van en monumentale begraafplaatsen betreft, heeft het verder geen invloed op de capaciteitsberekening.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
60
Het is van belang overcapaciteit (buffer) aan grafbestemmingen te hebben. Omdat bijna elke kern zijn eigen begraafplaats heeft en de meeste inwoners voorkeur hebben om in hun eigen woonkern begraven te worden, vraagt elke begraafplaats een stukje (buffer)capaciteit. Daarnaast is de capaciteit afhankelijk van het type graf, de doelgroepen en het ruimen. Deze differentiatie heeft tot gevolg dat meer grafruimte nodig is. Deze buffer ligt hoger dan bij één grote begraafplaats.
5.2
Huidige stand sterftecijfers en aantal uitvaarten
Het sterftecijfer (of de mortaliteit) is het jaarlijkse aantal sterfgevallen per 1000 mensen. Landelijk is de verwachting dat het sterftecijfer stijgt tot het jaar 2060 met een sterke stijging tussen 2030 en 2040 (CBS 2014 prognose overledenen). Uit de recente gegevens van het CBS Bevolkingsprognose 2017-2060 (Bron Centraal Bureau voor de Statistiek) vergeleken met de Bevolkingsprognose uit 2014 ligt het aantal overledenen iets hoger. Voor een overzicht wordt verwezen naar bijlage A6, sterftecijfers. Op basis van de prognose uit 2022 is de capaciteitsberekening opgesteld. In de periode 2013 – 2017 vonden jaarlijks ca. 228 uitvaarten in de gemeente West Betuwe plaats, waarvan 97% begravingen en 3% asbestemmingen. In de periode 2019-2022 liggen deze cijfers iets lager, namelijk gemiddeld 190 uitvaarten en 2% asbestemmingen. In 2020 is het aantal uitvaarten erg laag geweest en in het Coronajaar 2021 heel hoog. Ondanks deze schommelingen loopt het aantal uitvaarten terug. Dit geldt ook voor het aantal asbestemmingen, ondanks de komst van de crematoria. In de onderstaande tabellen is een uitsplitsing van de gegevens weergegeven (Begraafplaatsadministratie West Betuwe). Tabel 5.2. Uitvaarten Gemeente West Betuwe 2019-2022 Jaar
Algemene graven
Particuliere graven
Urnen nis of graf
Verstrooiing
Kindergraven
Opgraving
Totaal
n.v.t.
n.v.t.
Nieuw
Bijzetting
Nieuw
Bijzetting
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Uitvaarten
2019
10
62
89
4
3
0
4
0
168
2020
5
90
123
1
1
0
5
5
234
2021
8
72
128
1
1
0
1
8
213
2022
7
73
110
5
2
0
2
1
199
2023
4
50
105
10
2
3
3
0
177
Jaarlijks worden gemiddeld 5 algemene graven en 90 nieuwe graven uitgegeven en vinden er 95 bijzettingen plaats in West Betuwe. Op een aantal begraafplaatsen is het aantal bijzettingen laag omdat op de begraafplaatsen naast elkaar wordt begraven en dit wordt gezien als nieuwe uitgifte i.p.v. bijzetting. Daar is geen sprake van bijzettingen maar van reserveringen. Er worden bijna geen algemene graven uitgegeven. Door de aanleg van diverse urnenmuren vanaf 2010 zijn er mogelijkheden bijgekomen voor het plaatsen van urnen. Hier wordt weinig gebruik van gemaakt, ondanks het feit dat de mogelijkheden onder de aandacht zijn gebracht bij de uitvaartondernemers en de media. Ondanks dat de verwachting is dat het aantal asbijzettingen zal toenemen door de komst van de crematoria in Tiel en Beesd neemt het aantal asbijzettingen af. Landelijk wordt van de circa 20% van de crematies de as begraven of bijgezet in een urnen nis. De overige as wordt mee naar huis genomen, verstrooid of elders bijgezet.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
61
5.3
Uitgangspunten capaciteitsberekening
Er is een capaciteitsberekening gemaakt over de periode 2023 – 2070. Het bepalen van de nodige capaciteit is een berekening met een bandbreedte omdat het niet mogelijk is exact te voorspellen hoeveel mensen wanneer overlijden en waar/ of ze begraven willen worden. De effecten van de gehanteerde uitgangspunten vallen binnen deze bandbreedte (marges). Bij het opstellen van de berekening zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ◼
Voor het bepalen van de sterftecijfers is uitgegaan van de landelijke gegevens van het CBS;
◼
De begrafenissen op de niet-gemeentelijke begraafplaatsen in de gemeente zijn buiten beschouwing gelaten, omdat deze niet van invloed zijn op de benodigde capaciteit van de gemeentelijke begraafplaatsen;
◼
De begraafcapaciteit op de monumentale begraafplaatsen zijn buiten beschouwing gelaten. Er is geen actief beleid om deze begraafplaatsen in functie te herstellen. Te zijner tijd moet bepaald worden of de graven op de monumentale begraafplaatsen worden geruimd;
◼
De invloed van de crematoria op het aantal urnenbijzettingen is buiten beschouwing gelaten, omdat deze invloed tot 2023 weinig effect had op het aantal urnenbijzettingen in de gemeente West Betuwe. Het is niet bekend wat de invloed van de crematoria de aankomende vijf jaar zal zijn. Na die 5 jaar is meer zicht op de invloed van de crematoria in de omgeving op het aantal urnenbijzettingen;
◼
De locaties van de voormalige gemeente Neerijnen zijn in de capaciteitsberekening beschouwd als één-diep begraven. Op de overige locaties is twee-diep begraven aangehouden, ondanks het feit dat in de praktijk op enkele locaties maar één-diep kan worden begraven;
◼
Alle ruimingen vinden groepsgewijs plaats. Er wordt incidenteel gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot schudden;
◼
Er is geen rekening gehouden met kindergraven gezien de specifieke doelgroep. Kindergraven kennen over het algemeen een langere gebruiksduur. Dit is van invloed op de benodigde capaciteit, maar het aantal nieuw uit te geven kindergraven is zo klein dat dit verwaarloosbaar is op het totaal;
◼
Er is nog geen rekening gehouden met het ruimen van urnen (wat wel tot de mogelijkheden behoort). Het aandeel op de begraafplaatsen is daarvoor te klein. Daarnaast heeft het nauwelijks invloed op het ruimtegebruik op de begraafplaatsen.
5.4
Resultaten capaciteitsberekening
Op basis van de verwachte sterftecijfers, de huidige capaciteit en de hierboven genoemde uitgangspunten is een capaciteitsberekening gemaakt. Het gedetailleerde overzicht staat in de bijlage A4. Het verwachte tekort aan begraafcapaciteit zonder aanvullende maatregelen is per begraafplaats uitgesplitst (zie tabel 5.4a).
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
62
Tabel 5.4a. Capaciteitstekort per begraafplaats Gemeentelijke begraafplaatsen
Capaciteitstekort oplopend
Tekort aan capaciteit in:
Van
Tot in 2070
001 Acquoy
Achterweg
2040
20
30
002 Beesd
Schuttersweg
2055
100
120
004 Enspijk
Beemd
2060
10
20
005 Deil
Oosteneind
2050
100
120
006 Meteren
Bredestraat
2040
100
150
008 Buurmalsen
Lingedijk
2030
400
500
009 Geldermalsen
Emmalaan
2040
600
620
011 Asperen
Leerdamse weg
2035
290
300
014 Heukelum
Achterweg
2055
80
90
017 Spijk
Spijksesteeg
> 2070
0
0
018 Vuren
Graaf Reinaldweg
2060
80
90
015 Herwijnen
Peperstraat
2045
240
260
020 Est
Esterweg
2035
100
120
021 Haaften
Bernhardstraat
2045
310
330
022 Haaften
Engelenhof
2070
0
0
023 Hellouw
Beatrixstraat
2045
130
150
024 Ophemert
Hermoesestraat
2045
160
180
025 Opijnen
Slotstraat
2035
130
150
027 Tuil
Haarstraat
> 2070
0
0
030 Varik
Weiweg
2060
30
40
032 Waardenburg
Kaalakkerstraat
2030
650
680
Tot 2040 is genoeg ruimte aanwezig op de gemeentelijke begraafplaatsen met uitzondering van de begraafplaats in Geldermalsen, Buurmalsen, Asperen, Est en Opijnen. Door het inzetten van de ruimingen is voorlopig genoeg capaciteit te realiseren. Er zijn volgens opgave van de gemeente ca. 450 graven vrij om te ruimen. Afgelopen 5 jaar zijn er 670 graven geruimd. In 2025 en 2026 zullen er tussen de 200 en 300 graven per jaar geruimd worden, daarna elk jaar tussen de 100 en 200 per jaar. Echter, door de hoge grondwaterstanden en boomwortels kan een deel van de (administratief) geruimde graven niet worden ingezet. In Geldermalsen is hierop geanticipeerd door een stuk grond te reserveren voor uitbreiding. Dit is nog niet in de bovenstaande berekeningen meegenomen. Geadviseerd wordt de uitbreiding Geldermalsen Emmalaan pas in gebruik te nemen wanneer het echt nodig is. Wel is wenselijk hiervoor reeds het inrichtingsplan op te stellen zodat wanneer de uitbreiding nodig is gelijk overgegaan kan worden tot de inrichting van dat deel. Van jaar tot jaar moet bekeken worden of het nodig is de uitbreiding in gebruik te nemen. Voor Haaften is er een uitwijkmogelijkheid op Engelenhof, waar geen capaciteitstekort is. Est heeft nog de mogelijkheid om het weiland achter de bestaande begraafplaats in te richten.
Voor alle begraafplaatsen staan de mogelijkheden voor capaciteitsuitbreiding opgesomd in onderstaande tabel 5.4b.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
63
Tabel 5.4b.: Mogelijkheden tot capaciteitsuitbreiding per begraafplaats West Betuwe Begraafplaats
001 Acquoy 002 Beesd
Mogelijkheid tot capaciteitsuitbreiding
Binnen de hekken is op het voorterrein voldoende ruimte om uit te breiden. Nader bekijken van de graven voor onbepaalde tijd, zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden aan de zijkanten van de begraafplaats. 003 Beesd Veerweg Geen acties 004 Enspijk Beemd Nader bekijken van de graven van onbepaalde tijd, ruimte voor uitbreiding aanwezig bij de entree. 005 Deil t Oosteneind Geen verwachte capaciteitsproblemen. Na ruiming op het oude deel kan door de hoge grondwaterstanden niet meer twee-diep begraven worden, waardoor de capaciteit afneemt. Dit is niet meegenomen in de capaciteitsberekening. 006 Meteren Bredestraat Voldoende uitbreidingsruimte binnen de hekken. 007 Meteren Rijksstraatweg Geen acties 008 Buurmalsen Lingedijk Op tijd ruimen en uitbreiden van het aantal begraafplaatsen binnen de bestaande ruimte. 009 Geldermalsen Emmalaan Nader bekijken van de graven van onbepaalde tijd. Blijven ruimen en na ruiming op het oude deel kan door de hoge grondwaterstanden niet meer twee-diep begraven worden, waardoor de capaciteit afneemt. Dit is niet meegenomen in de capaciteitsberekening. 011 Asperen Leerdamse weg Versnellen ruimingen en nader bekijken mogelijkheden van de onbepaalde tijdsgraven, zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden en/ of paden herstructureren. Over ca. 5 - 10 jaar komen de eerste bepaalde tijdsgraven in beeld voor mogelijk ruimen.
012 Heukelum NH Kerk Torenstraat Geen acties 013 Heukelum Achterweg Versnellen van de ruimingen, nader bekijken van graven van onbepaalde tijd en de reserveringen monitoren. Over ca. 5 tot 10 jaar komen de eerste bepaalde tijdsgraven in beeld voor mogelijk ruimen. 014 Spijk Spijkse Weg Geen acties 015 Spijk Spijkse Steeg Absoluut geen tekort aan graven te verwachten de komende 70 jaar. 016 Vuren Graaf Reinaldweg Versnellen ruimingen en nader bekijken mogelijkheden van de graven van onbepaalde tijd, zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden en/ of paden herstructureren. Over ca. 5 - 10 jaar komen de eerste bepaalde tijdsgraven in beeld voor mogelijk ruimen. 017 Vuren Waaldijk Geen acties 018 Herwijnen Peperstraat Versnellen ruimingen en nader bekijken mogelijkheden van de onbepaalde tijdsgraven, zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden en/ of paden herstructureren. Over ca. 5 - 10 jaar komen de eerste bepaalde tijdsgraven in beeld voor mogelijk ruimen. 020 Est Esterweg Versnellen ruimingen, nader bekijken van graven van onbepaalde tijd, in gebruik nemen van mogelijke uitbreidingslocatie zolang mogelijk uitstellen en reserveringen monitoren. 021 Haaften Bernhardstraat Versnellen ruimingen, nader bekijken van graven van onbepaalde tijd, in gebruik nemen van mogelijke uitbreidingslocatie zolang mogelijk uitstellen en reserveringen monitoren.
022 Engelenhof Veel algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v. publicatie 023 Hellouw Beatrixstraat Versnellen ruimingen, nader bekijken van graven van onbepaalde tijd, in gebruik nemen van mogelijke uitbreidingslocatie zolang mogelijk uitstellen en reserveringen monitoren. 024 Ophemert Hermoesestraat Veel algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v. publicatie 025 Opijnen Slotstraat Versnellen ruimingen, nader bekijken van de graven van onbepaalde tijd, in gebruik nemen van de mogelijke uitbreidingslocatie en reserveringen monitoren. Aantal algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v. publicatie. 026 Opijnen Stoepstraat Veel algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v. publicatie 027 Tuil Haarstraat Geen acties 028 Tuil St Antoniestraat Versnellen ruimingen, nader bekijken van graven van onbepaalde tijd. De reserveringen monitoren. Er lijken veel graven leeg (geen steen en met gras ingezaaid) 029 Tuil Langstraat Geen acties 030 Varik NH kerk Stoepstraat Veel algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v.
publicatie 031 Varik Kerkstraat Geen acties 032 Waardenburg Kaalakkerstraat Versnellen ruimingen, nader bekijken van de graven van onbepaalde tijd, in gebruik nemen van de mogelijke uitbreidingslocatie en reserveringen monitoren. Aantal algemene graven uitgegeven waarvan de rechten zijn verlopen, nalopen of deze geruimd kunnen worden d.m.v. publicatie.
25 april 2024
Achterweg Schuttersweg
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
64
De conclusie op basis van de resultaten van de capaciteitsberekeningen is: voer regelmatig, minimaal één keer in de 5 jaar, een capaciteitsberekening uit en bepaal daarmee de toekomstige capaciteit van de begraafplaatsen. Voer daarnaast een actief ruimingsbeleid uit waarbij het advies is: stel uitbreidingen zo veel mogelijk uit en onderzoek de mogelijkheden van rechthebbenden van de onbepaalde tijds graven en van ruimingen. De gemeente heeft recent ca. 450 rechthebbenden aangeschreven voor het onderhoud van hun graven. Als niet voldaan wordt aan voldoende onderhoud kunnen graven komen te vervallen en biedt dit mogelijkheden tot ruimingen. Aan de hand van de capaciteitsberekeningen wordt bepaald of er wel of geen investeringen gedaan moeten worden voor uitbreidingen op bepaalde locaties. Ondanks het coalitieakkoord uit 2019, waarin gesteld wordt “Kernenbeleid: alle openbare begraafplaatsen worden in stand gehouden”, adviseren wij dit uitgangspunt nog eens goed te bekijken in relatie tot de kostendekking. Als onvoldoende capaciteit dreigt te ontstaan moet alsnog gekeken worden of de naburige dorpen deze capaciteit wel hebben. Er moet zoveel mogelijk voorkomen worden dat er nog uitbreidingen plaatsvinden.
Uit kostenoverweging is het waard om dit te bekijken als blijkt dat binnen de gemeente West Betuwe elders voldoende capaciteit aanwezig is op één of aantal van de ruim 31 begraafplaatsen.
Figuur 10 Impressie begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
65
6
Maatregelenplan 2025-2029
Om de gewenste kwaliteit op de begraafplaatsen te behouden en in stand te houden zijn voor de aankomende beheerperiode maatregelen nodig. Het betreft maatregelen voor instandhouding, voor verbeteringen en voor vervangingen. De verbetermaatregelen zijn bepaald aan de hand van de ontwikkelvisie en de beleidsuitgangspunten. Al deze onderwerpen komen in dit hoofdstuk aan bod. De uitwerkingen en resultaten per begraafplaats liggen ter inzage bij de afdeling. In de bijlage van dit programma zijn de samenvattende resultaten weergegeven.
6.1
Korte visie en beleidsdoelen
De gemeente West Betuwe omschrijft de visie op beleid en beheer van de 31 gemeentelijke begraafplaatsen als volgt, overigens dezelfde visie als in het Beleids- en beheerplan 2019-2023: “Een begraafplaats is een plek tot gedenken en herinneren. De gemeente West Betuwe biedt voldoende ruimte tot begraven en asbestemming ten behoeve van al haar inwoners, in een sfeer die past bij het karakter van de afzonderlijke kernen, met elk een eigen identiteit en goede sociale cohesie. Daarnaast is een begraafplaats onderdeel van het historische en cultureel erfgoed van een gemeente en haar inwoners. Het biedt als groene oase van rust de mogelijkheden tot bezinning en verpozing en draagt bij aan klimaatadaptatie zoals verwoordt in het gemeentelijk klimaatbeleid. Hiermee geeft de gemeente uiting aan de zorg voor inwoners en biedt ze gelegenheid tot rouw en rouwverwerking. De gemeente geeft door middel van een goede exploitatie en een goed beheer invulling aan duurzaam rentmeesterschap, passend binnen de daarvoor geldende wetgeving en de eigen beleidsambities.” Hierbij passen de volgende beleidsdoelen voor het beheer van deze begraafplaatsen in de periode 20252029: 1. Begraven blijft betaalbaar voor de inwoners, doordat in de hele gemeente één tarief geldt en eenduidigheid geldt voor gebruik en beheer en onderhoud voor alle 31 begraafplaatsen.
Dit tarief sluit aan op tariefontwikkelingen in de omliggende gemeenten waarbij lasten en baten in evenwicht blijven door een kostendekkingsgraad van minimaal 50%. 2. Begraafplaatsen zijn breed beleefbaar voor bezoekers door passende activiteiten te organiseren of passend te faciliteren (zoals open dagen, de lichtjesavond, LOB-weekend van de begraafplaatsen (LOB=Landelijke organisatie begraafplaatsen) of geschiedenisverhalen over begraafplaatsen). 3. Beheer van begraafplaatsen door het betrokken personeel is één samenhangende keten: informatie wordt uitgewisseld zodat iedereen zijn of haar werk kan doen. Iedereen is er zich van bewust dat beslissingen van invloed zijn op het werk van anderen. 4. Met het dagelijks onderhoud wordt tijdens de looptijd van dit Beleids- en beheerprogramma gezorgd voor een A-kwaliteit (CROW Beeldkwaliteitscatalogus) uitstraling op alle 31 begraafplaatsen zodat instandhouding gewaarborgd wordt binnen de huidige kaders (paragraaf 3.1, 3.2, 3.3 en 3.4). Werkzaamheden die bij het dagelijks onderhoud horen zijn onder andere: 4.1. Onkruid verwijderen; 4.2. Gazonmaaien; 4.3. Hagen knippen; 4.4. Beplanting en bomen onderhouden; 4.5. Bladeren ruimen; 4.6. Afvalbakken legen; 4.7. Onkruidvrijhouden (grind)paden.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
66
5. Het achterstallig onderhoud dat is gesignaleerd in de schouw (paragraaf 4.4, Bijlage 1) is weggewerkt, uiterlijk in 2025. 6. Op begraafplaatsen worden tijdig nieuwe bomen aangeplant zodat er niet een groot gat ontstaat als een oude boom wegvalt. 7. De gemeente ruimt graven volgens het protocol ruimingen om uitbreidingen van begraafplaatsen te voorkomen. 8. Nu het funerair erfgoed (grafbedekkingen) op 21 van de 31 begraafplaatsen is geïnventariseerd en gewaardeerd, zorgt de gemeente voor de instandhouding van dit erfgoed door de mogelijkheden te onderzoeken voor het oprichten van een vrijwilligersgroep funerair erfgoed en door het aanwijzen van (delen van) begraafplaatsen als gemeentelijk monument. Specifiek onderhoud dat niet door vrijwilligers kan worden uitgevoerd, wordt in beeld gebracht en hier wordt subsidie voor aangevraagd om dit uit te voeren. 9. Inrichting en beheer voldoen op dit moment aan (toekomstig) gemeentelijk klimaatbeleid en dragen bij aan de klimaatdoelen van de gemeente. De huidige inrichting en het huidig beheer kunnen alleen worden aangepast, nadat is vastgesteld dat deze bijdrage aan de beleidsdoelen van het klimaatbeleid minimaal hetzelfde blijft. 10. Natuurlijk begraven: mogelijkheden voor uitbreiding van percelen ingericht als natuurlijke begraafplaats worden onderzocht.
Deze beleidsdoelen zijn in de paragraaf 6.2-6.4 opgenomen in meerjarenprogramma’s. In paragraaf 8.2 wordt voor beleidsdoel 6 een aanbevolen werkwijze voorgesteld.
Figuur 11 Historische grafbedekking begraafplaats Waardenburg (bron: gemeente West Betuwe)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
67
6.2
Meerjarenprogramma onderhoud
Het meerjarenprogramma onderhoud is een lange termijnplan voor het uitvoeren van noodzakelijk onderhoud aan de begraafplaatsen en bestaat uit periodiek terugkerende maatregelen. Onderhoudsmaatregelen: ◼
Snoeien;
◼
Het terugzetten van beplanting;
◼
Het herstellen van verzakkingen van de grond;
◼
Het ruimen van de graven;
◼
Het herstellen van de paden;
Het uitvoeren van maatregelen aan de gebouwen. Alle onderhoudsmaatregelen zijn terug te vinden in bijlage A6. ◼
Bij het verdelen van de maatregelen over de jaren heen, zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ◼
De werkbelasting per jaar is ongeveer gelijk;
◼
De maatregelen met de hoogste prioriteit worden het eerst uitgevoerd. De prioriteit wordt vastgesteld door de beheerder begraafplaatsen;
◼
De maatregelen worden zoveel mogelijk per begraafplaats opgepakt.
Alle maatregelen zijn noodzakelijk om de continuïteit van de begraafplaatsen te kunnen waarborgen binnen de gestelde kaders. In verband met de niet-chemische onkruidbestrijding op de paden, is het echter wel noodzakelijk dat alle paden geschikt zijn voor deze nieuwe manier van werken. Dat houdt in dat paden waar nodig en waar mogelijk worden omgevormd, zodat het onkruid op verharding bestreden kan worden door een combinatie van branden, hete lucht, heet water en borstelen of de paden van een andere constructie worden voorzien. De begraafplaatsen worden vanaf heden in augustus/september jaarlijks gemonitord op onderhoudskwaliteit. Dit is ook de beste periode om een boom te beoordelen op de vitaliteit (zie paragraaf 4.4.1).
6.3
Meerjarenprogramma vervanging
Alle objecten en groenvoorzieningen hebben een levensduur. Bij het begraafplaatsenbeheer worden de objecten vervangen wanneer ze op zijn (levensduur verstreken of van te lage kwaliteit), om de kwaliteit van de begraafplaatsen op peil te houden. De vervangingsmaatregelen zijn terug te vinden in bijlage 6 en 7. Daar zijn de volgende uitgangspunten bij gehanteerd: ◼
Alle objecten worden vervangen door een soortgelijk object;
◼
Voor de planning en de kostendekking wordt uitgegaan van de gangbare en realistische Nederlandse afschrijvingstermijnen c.q. vervangingscycli;
◼
De vervangingsmaatregelen zijn gelijkmatig over de jaren verdeeld, om piekbelastingen te voorkomen. Maatregelen met een lagere prioriteit zijn over de latere jaren verdeeld.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
68
◼
Tussen 2025 – 2029 is geen vervanging van de gebouwtjes op de begraafplaatsen voorzien.
Het vervangingsprogramma is vooral bedoeld om een inschatting van de kosten te maken op de langere termijn. De daadwerkelijke vervanging is afhankelijk van de actuele kwaliteit van de objecten. Ook kunnen nieuwe inzichten op termijn tot aangepaste vervangingsvoorstellen leiden. Door het Beleids- en beheerprogramma elke vijf jaar te actualiseren, blijven de maatregelen op maat en actueel.
Figuur 12 Impressie begraafplaats Waardenburg (bron: gemeente West Betuwe)
6.4
Meerjarenprogramma overige maatregelen
Tabel 6.4 Verbetermaatregelen periode 2024-2029. Jaartal
Volgnr.
Activiteit
2024
1
Analyse mogelijkheden efficiënter werken en verbetering dienstverlening.
2024 2025
2
Herdenkingsmonumenten: Vaststellen locaties en inplannen aanleg van herdenkingsmonumenten bij verzamelgraven en verstrooïngsvelden.
20242025
3
25 april 2024
In paragraaf 6.1 is de visie op beleid en beheer beschreven. Uit deze strategie en de schouw in paragraaf 4.4 volgen diverse éénmalige maatregelen die zijn opgesomd in bijlagen A6 en A7. Het betreft voornamelijk verbeteringen, die nodig zijn om de kwaliteit en uitstraling van de begraafplaats te verbeteren. De verbetermaatregelen uit bijlage A7 worden zoveel mogelijk evenwichtig over de jaren verdeeld. Voorbeelden van verbetermaatregelen zijn: ◼
Het aanplanten van bomen;
◼
Het uitbreiden/ verbeteren van servicepunten;
◼
Het omvormen van plantvakken naar gazon;
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
69
Jaartal
2025
Volgnr.
4
Activiteit ◼
Het uitdunnen van de bosplantsoenrand;
◼
Verbeteren van de kwaliteit van de bosplantsoenranden gericht op het efficiënter beheer en onderhoud;
◼
Het sturen op natuurlijke groei van de beplanting;
◼
Het verbeteren van de paden;
◼
Het verbeteren van de uitstraling van de gebouwen.
Presentatie Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2025-2029: Presentatie Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2025-2029 aan de Buitendienst. Onderzoeken mogelijkheden m.b.t. eigen dienst: Mogelijke terugkeer begraafplaatsenploeg vanaf het moment dat de nieuwe werf in gebruik is Mobiele schaftgelegenheid op begraafplaatsen Werkproces bij begraven
2025
20252029
5
6
Klimaatbeleid: Klimaatbeleid van de gemeente West Betuwe wordt als flankerend beleid beoordeeld op gevolgen voor begraafplaatsen. Indien nodig wordt het onderhoud aangepast en eventuele inrichtingsmaatregelen vastgesteld. Overigens geldt dit voor al het flankerend beleid voor beheer van de begraafplaatsen zoals mogelijk voor water/ riolering, biodiversiteit, duurzaamheid, bestrijding van invasieve exoten etc. Onderhoudssubsidie cultuurhistorie aanvragen: Aanwijzen (delen van) begraafplaatsen en eventueel individuele grafbedekkingen als gemeentelijk monument, zodat hier in het vervolg een onderhoudssubsidie voor kan worden aangevraagd en zodat de bescherming van deze (delen van) begraafplaatsen goed is geregeld. Aanvragen gemeentelijke subsidie voor onderhoud aan de begraafplaatsen aangewezen als gemeentelijk monument, volgens regels gemeentelijke subsidieverordening. Opstellen Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2030-2034: In deze jaren worden de werkzaamheden uitgevoerd voor het opstellen van het nieuw Beleids- en beheerprogramma Begraafplaatsen met een geldigheidsduur van 5 jaar. Bij deze activiteiten zijn inbegrepen:
20282029
2029
7
8
25 april 2024
◼
Heroverwegen/actualiseren van het Beleids- en beheerprogramma 2025-2029.
◼
Inventarisatie begraafplaatsen op beeldkwaliteit en uit te voeren maatregelen.
◼
Capaciteitsberekening begraafplaatsen.
◼
Enquête onder inwoners/rechthebbenden en overleg met interne en externe stakeholders.
◼
Overige analyses om tot het nieuwe plan te komen.
Evaluatie natuurlijk begraven: volgens afspraak met de wethouder, zodat bepaald kan worden of natuurlijk begraven in de behoefte voorziet en of uitbreiding gewenst is en of natuurbegraven nog in overweging moet worden genomen. Terugkoppeling aan de raad zodat de raad hierop kan besluiten.
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
70
Figuur 13 Luchtfoto begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
71
7
Kostendekkingsplan
Begraafplaatsen kennen een kosten- en een batenkant in de exploitatie. De kostendekking heeft betrekking op de primaire functie van begraafplaatsen. Dat zijn de voorzieningen voor het begraven en de asbestemming en alles wat daaraan voorafgaat. Een secundaire functie is bijvoorbeeld het behouden van een oude begraafplaats als park. De baten bestaan uit begraafrechten, grafrechten en onderhoudsrechten. Al deze rechten vallen onder de gemeentelijke belastingen. Door de kosten en baten met elkaar te vergelijken wordt duidelijk wat de dekkingsgraad van het product ‘begraafplaatsen’ is en welke afwegingen daarin gemaakt moeten worden. Gezien het feit dat de gemeente West Betuwe over 31 begraafplaatsen beschikt die verspreid liggen in de gemeente is het lastig deze kostendekkend te exploiteren. De resultaten van de kostendekkingsberekening staan in dit hoofdstuk beschreven.
7.1
Kostendekkingsplan en kostendekkingsgraad
In het kostendekkingsplan worden de baten tegen de lasten afgezet. Daarmee ontstaat inzicht in de dekkingsgraad. Er zijn 2 soorten kostendekkendheid, namelijk fiscale kostendekkendheid op basis van de systematiek in paragraaf 1 van de lokale heffingen uit de gemeentelijke programmabegroting 2023 en op basis van Lasten/ Baten taakveld. In dit beleidsprogramma berekenen we de kostendekkendheid op basis van lasten/ baten (saldo taakveld begraafplaatsen). In deze paragraaf wordt de overhead en rente toegeschreven aan het taakveld begraafplaatsen. Bij het berekenen van de kostendekking zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ◼
Het prijspeil is 2023.
◼
Alle kosten zijn inclusief BTW, behalve de uren van de eigen dienst.
◼
In de berekening is geen rekening gehouden met de jaarlijkse inflatie.
◼
Alleen de voorziening afkoop onderhoud is van toepassing voor de voormalige gemeente Geldermalsen en vanaf 2019 alle kernen van de gemeente West Betuwe; alleen een aflopende deel van de rechthebbenden van de voormalige gemeente Geldermalsen krijgen jaarlijks een nota voor het onderhoud mits het onderhoud niet éénmalig is afgekocht. Voor rechthebbenden uit de andere 2 voormalige gemeenten is dit niet van toepassing.
◼
De uurtarieven van derden zijn gelijk gesteld aan het uurtarief van de medewerkers van de buitendienst. Deze tarieven zijn marktconform. Derden worden incidenteel ingeschakeld om de piekbelasting mee op te vangen, zoals onkruidbestrijding en hagen knippen en bij het uitvoeren van specialistisch werk (bijvoorbeeld bij ruimen van graven), maar ook structureel bij o.a. onderhoud gebouwen, grasmaaien, onderhoud grindpaden en onderhoud bomen;
◼
Alle onderhoudskosten worden ten laste van de onderhoudsreserve gebracht.
◼
Voor de benodigde personele inzet is de fte-evaluatie uit paragraaf 7.2.1 aangehouden.
◼
De onderhoudsreserve moet altijd positief blijven.
◼
Er is geen rekening gehouden met een mogelijke stijging van het aantal crematies ondanks de komst van de crematoria. Deze hebben nog steeds geen/ weinig invloed op het aantal urnenbijzettingen/graven. Voor de korte termijn worden dan ook geen grote verschuivingen verwacht. Wel zien we het aantal nieuw uitgegeven graven teruglopen. Het kostendekkingsplan wordt over uiterlijk vijf jaar weer geactualiseerd. Dan is er mogelijk meer zicht op de ontwikkelingen rondom begraven en crematies;
◼
Als gevolg van het bovenstaande punt is geen rekening gehouden met inkomsten uit asverstrooiingen of een grote toename in bijzettingen in de urnennissen.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
72
◼
Alle lopende kapitaallasten zijn één op één overgenomen.
In tabel 7.1.1 zijn de lasten en in tabel 7.1.2 zijn de baten benoemd, met daarna de kostendekking en het verloop van de onderhoudsvoorziening. De opzet van de tabel is gelijk aan de productraming. Tabel 7.1.1 Lasten begraafplaatsen (prijspeil 2023, inclusief BTW) West Betuwe 2025 6.750.100
Kosten (incl. BTW) o.b.v. Beleids- en beheerprogramma 2025-2029 2026 2027 2028 2029
Beheer begraafplaatsen (bestemmingsreserve) Lasten
38.270
Beheer begraafplaatsen
€576.658
€585.983
€652.468
€597.304
€573.789
38.400
Uitbestede werkzaamheden
€20.000
€20.000
€20.000
€20.000
€20.000
Lasten reserve Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen
€596.658
€€€605.983
€672.468
€617.304
€593.789
6.750.100
Beheer begraafplaatsen (begraven) Lasten
11.999
Salarissen en sociale lasten
€736.937
€736.937
€736.937
€736.937
€736.937
21.030
Gemeentelijke belastingen
€6.500
€6.500
€6.500
€6.500
€6.500
33.100
Pacht en erfpacht begraafplaats
€5.000
€5.000
€5.000
€5.000
€5.000
38.300
Gas, water en elektra
€7.000
€7.000
€7.000
€7.000
€7.000
38.440
Schoonmaakdiensten
€5.000
€5.000
€5.000
€5.000
€5.000
€2.500
€2.500
€2.500
€2.500
€15.600
€15.600
€15.600
€15.600
€15.600
72.000
Verzekeringen Uitbestede werkzaamheden AVRIIBOR Toevoeging aan reserve bhp begraafplaatsen
€2.500
€619.736
€619.736
€619.736
€619.736
€619.736
73.000
Afschrijvingen
€61.783
€61.782
€61.781
€61.781
€61.781
74.000
Toegerekende rente
€19.272
€17.728
€16.180
€14.637
€13.094
€1.479.328
€1.477.783
€1.476.234
€1.474.691
€1.473.148
€3.165
€3.165
€3.165
€3.165
€3.165
€54.302
€54.302
€54.302
€54.302
€54.302
€11.879
€11.879
€11.879
€11.879
€11.879
€273
€273
€273
€273
€273
€69.619
€69.619
€69.619
€69.619
€69.619
38.550 43.361
6.750.099
74.999
Overhead werf/tractie Doorbelasting belasting (werf en tractie budi) Doorbelasting onderhoud (werf en tractie budi) Doorbelasting afschrijving (werf en tractie budi) Doorbelasting rente (werf en tractie budi)
6.750.940
BR Groenonderhoud begraafplaatsen
71000 U
Toevoeging aan reserve
€53.734
€53.734
€53.734
€53.734
€53.734
71500 I
Onttrekking aan reserve
-€78.634
-€78.634
-€78.634
-€78.634
-€78.634
-€24.900
-€24.900
-€24.900
-€24.900
-€24.900
€1.524.047
€1.522.502
€1.520.953
€1.519.410
€1.517.867
21.999 38.999 73.999
Totale lasten taakveld begraafplaatsen
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029