RV2024-069-Bijlage-1-Beleids-en-beheerprogramma-begraafplaatsen-2025-2029.pdf
Tekst van het document
RAPPORT Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025 – 2029 Eindversie 4.1 Klant:
Gemeente West Betuwe
Referentie: BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003 Status:
003/A3
Datum:
25 april 2024
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Koggelaan 21 8017 JN Zwolle Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 +31 88 348 65 00 T info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025 – 2029 Ondertitel: Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029 Referentie: BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003 Status: 003/A3 Datum: 25 april 2024 Projectnaam: Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025 – 2029 Projectnummer: BI9261 Auteur(s): DvL, AK, JW
Opgesteld door: DvL Gecontroleerd door: AK Datum: 25 april 2024 Goedgekeurd door: GJH Datum: 25 april 2024
Classificatie Open
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
i
Versie
Datum
Omschrijving
Opgesteld
Gecontroleerd
Goedgekeurd
P01.01
25-8-2023
Concept opzet voor PSU
AK
JW
GJH
A01.01
27-10-2023
Externe review H2 en H3
DvL
AK
GJH
SA.01
21-11-2023
Externe review H4 en H5
JW/DvL
AK
GJH
S5.01
29-01-2024
Externe review H6-H8, eindconcept 1
JW/DvL
AK
GJH
16-02-2024
Externe review eindconcept 2
JW/DvL
AK
GJH
A2.02
08-03-2024
Eindversie 1
AK/DvL
GJH
AK
A3.01
15-03-2024
Eindversie 2
AK
GJH
AK
A3.02
22-02-2024
Eindversie 3
AK
GJH
AK
A3.02
19-04-2024
Eindversie 4
AK
GJH
GJH
A3.03
25-4-2024
Eindversie 4.1
AK
GjH
GJH
A2.01
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
ii
Inhoud 1
Bestuurlijke samenvatting
5
2
Inleiding
7
2.1
Aanleiding
7
2.1
Geldigheidsduur
7
2.2
Collectie te beheren objecten op begraafplaatsen
8
2.3
Visie en kernpunten
11
2.4
Leeswijzer
12
3
Kaders beleid en beheer
13
3.1
Kader instandhouding
13
3.1.1 3.1.2 3.1.3
Wet- en regelgeving Provinciale regelgeving Gemeentelijke regelgeving
13 17 17
3.2
Kader beleid
19
3.2.1 3.2.2 3.2.3
Bestuurlijke ambitie Beleidsambities Beheerplannen openbare ruimte
19 21 22
3.3
Wensen en meldingen bewoners
23
3.3.1 3.3.2
Enquête bewoners Meldingen
23 24
3.4
Uitkomsten betrokkenheidssessies met stakeholders
24
3.4.1
Gemeenteraad
26
3.5
Ontwikkelingen in beheer en begraven
27
3.5.1 Ontwikkeling aantal inwoners 3.5.2 Begraafplaatsen en klimaatadaptatie 3.5.3 Natuurlijk begraven op bestaande begraafplaats 3.5.4 Hergebruik grafstenen/monumenten 3.5.5 Nieuwe asbestemming: urnamenten 3.5.6 Inrichting herdenkingsmonumenten 3.5.7 Inventarisatie opvallende en historische grafbedekkingen 21 gemeentelijke begraafplaatsen 3.5.8 Komst crematoria in de omgeving en vraag urnenvoorziening 3.5.9 Oorlogsgraven
27 29 29 30 30 31
3.6
Communicatie
34
4
Evaluatie huidig beleid en beheer
36
4.1
Stand van zaken harmonisatie
36
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
31 32 33
1
4.2
Capaciteit begraafplaatsen
36
4.2.1 4.2.2
Uitbreiding begraafplaats in Geldermalsen Evaluatie ruimingen
36 36
4.3
Differentiatie van begraven
38
4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4 4.3.5 4.3.6 4.3.7
Stand van zaken kindergraven Stand van zaken keldergraven Stand van zaken asbestemming Graven onbepaalde tijd Gedenkparken en administratief gesloten begraafplaatsen Natuurbegraven Graven voor alle geloofsovertuigingen
38 38 38 39 39 39 40
4.4
Uitstraling van de begraafplaatsen
40
4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.4.4
Stand van zaken terreinkwaliteit Gebouwen Stand van zaken parkeervoorzieningen Monumentale begraafplaatsen en grafmonumenten
40 47 47 48
4.5
Graftypen, rechten en onderhoudsrechten
48
4.6
Service en dienstverlening
50
4.6.1 4.6.2 4.6.3 4.6.4 4.6.5 4.6.6 4.6.7 4.6.8 4.6.9 4.6.10
Voorlopen Oorlogsgraven Beleid begraven op eigen terrein Bijzonder onderhoud en beheer Grafkeuze Gebruikerswensen Klantbenadering Vrijwilligers Onderhoud op Joodse begraafplaatsen Organisatie
51 51 52 52 52 52 53 53 53 53
4.7
Monumentale begraafplaatsen en historische grafbedekkingen
54
4.8
Vrijwilligerswerk op gemeentelijke begraafplaatsen
55
4.9
Eigen organisatie
56
4.10
Risicoanalyse
56
5
Aangepaste capaciteit
59
5.1
Huidige capaciteit
59
5.2
Huidige stand sterftecijfers en aantal uitvaarten
61
5.3
Uitgangspunten capaciteitsberekening
62
5.4
Resultaten capaciteitsberekening
62
6
Maatregelenplan 2025-2029
66
6.1
Korte visie en beleidsdoelen
66
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
2
6.2
Meerjarenprogramma onderhoud
68
6.3
Meerjarenprogramma vervanging
68
6.4
Meerjarenprogramma overige maatregelen
69
7
Kostendekkingsplan
72
7.1
Kostendekkingsplan en kostendekkingsgraad
72
7.2
Personele inzet en tarieven
75
7.2.1
Personele inzet
75
7.3
Vervangingswaarde
76
7.4
Onderhoudskosten
76
7.5
Inkomsten
77
7.5.1
Vergelijking leges met omliggende gemeenten
78
7.6
Draaiknoppen
78
8
Conclusies en aanbevelingen
87
8.1
Conclusies
87
8.2
Ontwikkelparagraaf
87
8.2.1 8.2.2 8.2.3
Aanbevelingen beheer en beleid begraafplaatsen Risicogevoelige zaken Overige aanbevelingen
87 89 90
9
Gebruikte bronnen
91
Figuren Figuur 1 luchtfoto begraafplaats Deil (bron: gemeente West Betuwe)
7
Figuur 2 Begraafplaats Deil met informatiepaneel, verharding en groenvoorzieningen (bron: gemeente West Betuwe)
13
Figuur 3 Luchtfoto van de begraafplaats aan de Emmalaan in Geldermalsen (bron: gemeente West Betuwe)
23
Figuur 4 Excursie van de gemeenteraad naar een aantal begraafplaatsen in 2023, natuurlijke begraafplaats Ophemert (bron: gemeente West Betuwe)
26
Figuur 5 Voorbeelden van Urnamenten (van Links naar rechts: appel, tulp en kers (nog niet in kleur gespoten) 30 Figuur 6 Voorbeeld van historische grafbedekkingen begraafplaats Geldermalsen (bron: gemeente West Betuwe) 32 Figuur 7 Monumentaal gebouw op begraafplaats Herwijnen, waarin urnen geplaatst kunnen worden (bron: gemeente West Betuwe)
33
Figuur 8 Begraafplaats Heukelum met urnenmuur (bron: gemeente West Betuwe)
45
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
3
Figuur 9 Luchtfoto begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
60
Figuur 10 Impressie begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
65
Figuur 11 Historische grafbedekking begraafplaats Waardenburg (bron: gemeente West Betuwe) 67 Figuur 12 Impressie begraafplaats Waardenburg (bron: gemeente West Betuwe)
69
Figuur 13 Luchtfoto begraafplaats Opijnen (bron: gemeente West Betuwe)
71
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
4
1
Bestuurlijke samenvatting
Dit Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025-2029 volgt het vorige Beleids- en beheerplan op. Dat is op het moment van schrijven het nog vigerende beleid- en beheerplan Begraafplaatsen 2019-2023 dat met één jaar is verlengd. De gemeente West Betuwe actualiseert in dit Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025-2029 het vigerende plan door nieuwe regelgeving en nieuwe beleidsambities te verwerken met een nieuwe Meerjarenplanning en -raming. Een schouw is uitgevoerd van de begraafplaatsen naar de beeldkwaliteit en de technische kwaliteit. Een capaciteitsberekening is uitgevoerd om vast te stellen of extra begraafcapaciteit nodig is. Een enquête is uitgevoerd onder rechthebbenden en onder inwoners van de gemeente. Het huidig beheer is geëvalueerd met zowel interne als externe stakeholders en de wethouder. Voor de raad is een excursie georganiseerd waarbij vier begraafplaatsen bezocht zijn. Een analyse is uitgevoerd van de actuele wet- en regelgeving en van de beleidsambities die van toepassing zijn. Daarnaast onderzoekt dit Beleids- en beheerprogramma de mogelijkheden om de kostendekkendheid van het product begraafplaatsen te verhogen van 50% naar 75%. Dit zoals vermeldt in de Perspectiefnota 2023 van de gemeente.
De gemeente geeft met dit Beleids- en beheerplan invulling aan de wettelijke taak tot lijkbezorging door de begraafplaatsen te beheren. Dit Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West Betuwe 2025-2029 beschrijft hoe de begraafplaatsen in de periode 2025– 2029 worden beheerd. De volgende visie ligt aan dit beleid en beheer ten grondslag: Een begraafplaats is een plek tot gedenken en herinneren. De gemeente West Betuwe biedt voldoende ruimte tot begraven en asbestemming ten behoeve van al haar inwoners, in een sfeer die past bij het karakter van de afzonderlijke kernen, met elk een eigen identiteit en goede sociale cohesie. Daarnaast is een begraafplaats onderdeel van het historische en cultureel erfgoed van een gemeente en haar inwoners. Het biedt als groene oase van rust de mogelijkheden tot bezinning en verpozing. Hiermee geeft de gemeente uiting aan de zorg voor inwoners en biedt ze gelegenheid tot rouw en rouwverwerking. De gemeente geeft door middel van een goede exploitatie en een goed beheer invulling aan duurzaam rentmeesterschap, passend binnen de daarvoor geldende wetgeving en de eigen beleidsambities. De volgende beleidsdoelen geven invulling aan deze visie in de periode 2025-2029: 1. Begraven blijft betaalbaar voor de inwoners, doordat in de gehele gemeente één tarief geldt en eenduidigheid geldt voor gebruik en beheer en onderhoud voor alle 31 begraafplaatsen.
Dit tarief sluit aan op tariefontwikkelingen in de omliggende gemeenten waarbij lasten en baten in evenwicht blijven. 2. Begraafplaatsen zijn breed beleefbaar voor bezoekers door passende activiteiten te organiseren of passend te faciliteren (zoals open dagen, de lichtjesavond, LOB-weekend van de begraafplaatsen (Landelijke organisatie begraafplaatsen) of geschiedenisverhalen over de begraafplaatsen). 3. Beheer van begraafplaatsen door het betrokken personeel is één samenhangende keten: informatie wordt uitgewisseld zodat iedereen zijn of haar werk goed kan doen. Iedereen is er zich van bewust dat beslissingen van invloed zijn op het werk van anderen. 4. Met het dagelijks onderhoud wordt tijdens de looptijd van dit Beleids- en beheerprogramma gezorgd voor een A-kwaliteit (CROW Beeldkwaliteitscatalogus) uitstraling op alle 31 begraafplaatsen zodat instandhouding gewaarborgd wordt binnen de huidige kaders (paragraaf 3.1, 3.2, 3.3 en 3.4). 5. Het achterstallig onderhoud dat is gesignaleerd in de schouw (paragraaf 4.4, Bijlage 1) is uiterlijk in 2025 weggewerkt.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
5
6. Nu het funerair erfgoed (grafbedekkingen) op 21 van de 31 begraafplaatsen is geïnventariseerd en gewaardeerd, zorgt de gemeente voor de instandhouding van dit erfgoed door het oprichten van een vrijwilligersgroep funerair erfgoed en door het aanwijzen van (delen van) begraafplaatsen als monument. Specifiek onderhoud dat niet door vrijwilligers kan worden uitgevoerd, wordt in beeld gebracht. Hiervoor worden subsidiemogelijkheden onderzocht en indien mogelijk aangevraagd. Om deze beleidsdoelen te halen, zijn de volgende zaken actueel: 1. De harmonisatie van beleid en beheer van de drie voormalige gemeenten is afgerond. 2. Uit de schouw blijkt dat niet al het groen en de verhardingen niet beeldkwaliteit A hebben maar B en soms zelfs C. Dat komt door achterstallig onderhoud van zowel rechthebbenden als van de gemeente. De gemeente onderneemt vanaf 2023 actie om dit achterstallig onderhoud weg te werken. De verwachting is dat in 2025 het achterstallig onderhoud is weggewerkt en het beheer is geoptimaliseerd om beeldkwaliteit A vast te houden. 3. Uit de capaciteitsberekening bleek dat tot 2060 voldoende capaciteit beschikbaar is, zolang de gemeente graven blijft ruimen en het aantal begrafenissen blijft dalen. De geplande uitbreiding van de begraafplaats in Geldermalsen hoeft pas in gebruik te worden genomen, wanneer dat echt nodig is. 4.
Uit de enquête bleek onder meer onvrede over het onderhoudsbeeld op een aantal begraafplaatsen, behoefte aan betere informatie en de wens om het begraven betaalbaar te houden. Tenslotte bleek dat er vrijwel geen draagvlak is voor onderhoud als vrijwilliger, omdat men vindt dat dit een gemeentelijke taak is. Overigens, op de begraafplaatsen in Est en in Enspijk worden onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd door vrijwilligers. Dit gaat goed en levert een betere kwaliteit van deze begraafplaatsen op. 5. Door prijsvergelijking met omliggende gemeenten blijken de tarieven voor begraven en asbestemmingen in de gemeente West Betuwe de op één na laagste te zijn in de regio. De beheer- en onderhoudsmaatregelen in dit Beleids- en beheerplan realiseren de beleidsdoelen. Kostendekkendheid en draaiknoppen De berekende kostendekkingsgraad van het product begraafplaatsen voor West Betuwe is 47% in 2025 en is van 2026-2029 46%. De gemeente heeft 12 draaiknoppen maar die vallen voor een groot deel af omdat ze niet haalbaar zijn. De draaiknoppen die RHDHV adviseert, zullen de kostendekkingsgraad met naar schatting 7% doen toenemen naar maximaal 54% in 2025: ◼
Draaiknop 5: Monumentale begraafplaatsen of monumentale delen van begraafplaatsen sluiten en of omvormen tot gedenkpark.
Draaiknop 8: Grafrecht en onderhoudsrecht naar boven bijstellen (hoewel nu geen beleid). Een stijging van de kostendekking naar 75% is dus niet mogelijk. ◼
Enkele aanbevelingen ◼
Monitor beheer en onderhoud in september om de beeldkwaliteit goed te volgen.
◼
Blijf de volgende zaken 1 x in de 5 jaar uitvoeren: de schouw, de enquête, de actualisatie van de capaciteitsberekening en van de kostendekkendheid. De eerstvolgende keer in 2028.
◼
Leg de selectie van historische grafbedekkingen formeel vast in een besluit van B&W.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
6
2
Inleiding
2.1
Aanleiding
Dit Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029 volgt het huidige beleid- en beheerplan 2019-2023 (verlengd met één jaar) op. Het huidige plan wordt geactualiseerd door nieuwe regelgeving en nieuwe beleidsambities hierin te verwerken met een nieuwe Meerjarenplanning en raming. Ook onderzoekt de gemeente de mogelijkheden om de kostendekkendheid van het product begraafplaatsen te verhogen van 50% naar 75%.
2.1
Geldigheidsduur
Dit Beleids- en beheerprogramma bevat zowel het begraafplaatsenbeleid als de beheeraspecten. Zowel het beleidsprogramma, het beheerprogramma, als de financiële consequenties hebben een geldigheidsduur van vijf jaar en daarmee een looptijd van 2025 tot en met 2029. Daarnaast is in het kostendekkingsplan een doorkijk van tien jaar opgenomen.
Figuur 1 luchtfoto begraafplaats Deil (bron: gemeente West Betuwe)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
7
2.2
Collectie te beheren objecten op begraafplaatsen
De gemeente West Betuwe heeft 31 begraafplaatsen in eigendom en beheer, verspreid over de kernen (zie figuur 2.2), met een totaaloppervlakte van ca. 23,7 hectare. Alles binnen het hek wordt aan de begraafplaatsen toegerekend (bomen, beplanting, paden, gebouwen incl. hekwerken en poorten). Van de gemeentelijke begraafplaatsen zijn er dertien geheel of gedeeltelijk tot monument verklaard. Per jaar worden gemiddeld 196 uitvaarten verzorgd op de gemeentelijke begraafplaatsen. Daarnaast zijn in de gemeente nog zestien bijzondere- en kerkelijke begraafplaatsen, vier Joodse begraafplaatsen en twee begraafplaatsen op particulier terrein aanwezig. Deze begraafplaatsen vallen buiten dit Beleids- en beheerprogramma. De bouwkundige zaken zoals gebouwen, poorten en muren op en rond de begraafplaatsen zijn opgenomen in het Onderhoudsprogramma Gebouwen begraafplaatsen 2025 – 2029. Het budget voor onderhoud van de gebouwen, poorten en muren op begraafplaatsen, zijn in dit voorliggende programma opgenomen. Voor 20 algemene begraafplaatsen wordt een plan uitgewerkt voor het plaatsen van herinneringsmonumenten. Dit zijn algemene monumenten ter herinnering van personen waarvan het graf geruimd is, de as verstrooit of andere vormen van herinnering. Het beheer hiervan valt onder dit Beleidsen beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029.
In dit programma wordt zo beleid en beheer opgesteld voor de volgende gemeentelijke begraafplaatsen 1: 001. Acquoy aan de Achterweg 002. Beesd aan de Schuttersweg 003. Beesd aan de Veerweg 004. Enspijk aan de Beemd 005. Deil aan ’t Oosteneind 006. Meteren aan de Bredestraat 007. Meteren aan de Rijkstraatweg 008. Buurmalsen aan de Lingedijk 009. Geldermalsen aan de Emmalaan 010. Geldermalsen aan de D.J. van Wijkstraat 011. Asperen aan de Heukelumseweg 013. Heukelum aan de Torenstraat 014. Heukelum aan de Achterweg 015. Herwijnen aan de Peperstraat 016. Spijk aan de Zuiderlingedijk 017. Spijk aan de Spijksesteeg 018. Vuren aan de Graaf Reinaldweg; 019. Vuren aan de Waaldijk 020. Est aan de Esterweg 021. Haaften aan de Bernhardstraat 022. Haaften aan de Engelenhof 023. Hellouw aan de Beatrixstraat 024. Ophemert aan de Heermoesestraat (met natuurlijke begraafplaats) 025. Opijnen aan de Slotstraat 1
Begraafplaats 12 betreft één van de Joodse begraafplaatsen in de gemeente, die buiten de reikwijdte van dit Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029 vallen.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
8
026. Opijnen aan de Stoepstraat 027. Tuil aan de Haarstraat 029. Tuil aan de Langstraat 028. Tuil aan de St. Antoniestraat 030. Varik aan de Weiweg 031. Varik, aan de Kerkstraat 032. Waardenburg aan de Kaalakkerstraat. (Gemeente West Betuwe, 2022)
Figuur 2.2 Kaart ligging gemeentelijke begraafplaatsen opgenomen in het plan (bron: Basisregistratie Grootschalige Topografie, gemeente West Betuwe).
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
9
Op deze begraafplaatsen zijn de volgende onderdelen in beheer: Beheercategorie
Totaal
Eenheid
Bomen Bomen in gras >7 jr.
320
st
Knotboom gras
1
st
Bomen in beplanting 0-7jr
-
st
Bomen in beplanting >7jr
923
st
Bomen in verharding -7jr.
13
st
Bomen in verharding >7jr.
160
st
Bosplantsoen
-
Bosplantsoen gecultiveerd
16.956
m2
Bosplantsoen wild
1.997
m2
Sierheesters
-
Sierheesters
11.575
m2
Bodembedekkende heesters
4.279
m2
Bot- en Heesterrozen
303
m2
Rozen hybride
147
m2
Vaste planten
552
m2
Hagen
-
Hagen < 80 cm
5.769
m1
Hagen >80 cm
2.400
m1
Blokhagen
1.010
m2
Gazons
-
Gazon < 500 m2
61.766
m2
Gazon > 500 m2
-
m2
Ruw Gras 2 x
23.227
m2
Ruw Gras 5 x
976
m2
Hekwerken
-
Hekwerken
1.275
m1
40
st
Poorten, muren en hekwerken Meubilair
-
Papierbakken, containers
58
st
Bank + Picknickset
50
st
Verhardingen
-
Halfverharding grindt
25.050
m2
Halfverharding duomix
27.373
m2
Elementenverharding
4.258
m2
Asfaltverharding
9.912
m2
Water
-
Watergang
25 april 2024
6.700
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
10
m2
Beheercategorie
Totaal
Drainage
-
Drainage
316
Gebouwen
-
Beheerdersruimte
30
Grafstroken
Eenheid
m1
st
-
Grafstroken/zwarte grond
32.813
m2
Graven
-
Graven
19.075
st
Graven
45
st
Urnenmuur/nis
404
st
Urnamenten
9
st
19.194
st
Grafnummerbordjes Watertappunten
-
Watertappunten
28
Informatieborden
-
Informatieborden
st
26
st
Totaal stuks
40.376
st
Totaal oppervlak
209.297
m2
Zie ook Bijlage A2.
2.3
Visie en kernpunten
In het huidige Beleids- en beheerplan begraafplaatsen is het noodzakelijk geweest om het beleid en de begroting te harmoniseren voor gemeente West Betuwe. Hiervoor is voor de gemeente West Betuwe de volgende visie opgesteld: Een begraafplaats is een plek tot gedenken en herinneren. De gemeente West Betuwe biedt voldoende ruimte tot begraven en asbestemming ten behoeve van al haar inwoners, in een sfeer die past bij het karakter van de afzonderlijke kernen, met elk een eigen identiteit en goede sociale cohesie. Daarnaast is een begraafplaats onderdeel van het historische en cultureel erfgoed van een gemeente en haar inwoners. Het biedt als groene oase van rust de mogelijkheden tot bezinning en verpozing. Hiermee geeft de gemeente uiting aan de zorg voor inwoners en biedt ze gelegenheid tot rouw en rouwverwerking. De gemeente geeft door middel van een goede exploitatie en een goed beheer invulling aan duurzaam rentmeesterschap, passend binnen de daarvoor geldende wetgeving. Voor de gemeente geldt dat het belangrijk is dat begraven betaalbaar blijft voor de inwoners, dat er in de gehele gemeente één tarief geldt en dat het gebruik, beheer en onderhoud voor alle 31 begraafplaatsen éénduidig is. Deze visie blijft van toepassing op het voorliggende Beleids- en beheerprogramma. De kernpunten voor dit Beleids- en beheerprogramma zijn gelijk aan het huidige plan: 1.
Het efficiënt inrichten van de bedrijfsvoering voor de begraafplaatsen 2. Beheren op de afgesproken beeldkwaliteit A (conform de KOR CROW)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
11
3. Aantrekkelijk(er) maken van de begraafplaatsen terwijl het specifieke karakter van de begraafplaatsen bewaard blijft 4. Huidig aantal begraafplaatsen in de kernen handhaven 5. Zorgdragen voor voldoende begraafcapaciteit 6. Het blijven faciliteren op het gebied van trends rondom plechtigheden 7. Verbeteren inrichting en voorzieningenniveau 8. Soort uit te geven graven of asbestemmingen: algemeen graf, particulier graf voor 20, 30 en 50 jaar (met 5,10 of 20 jaar verlenging), natuurlijk graf voor 60 of 100 jaar, algemeen kindergraf en particulier kindergraf, urnengraf/urnennissen, urnamenten en asverstrooiing 9. Ruimen van graven (boven – en ondergronds) 10. Inspelen op nieuwe ontwikkelingen, waarbij aandacht is voor het bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit.
2.4
Leeswijzer
Het Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029 geeft een overzicht van beleid, beheer en onderhoud van de 31 gemeentelijke begraafplaatsen in de gemeente West Betuwe. In hoofdstuk 3 wordt een overzicht gegeven van de wet- en regelgeving voor deze begraafplaatsen. Daarna volgen de beleidsambities hiervoor, input van stakeholders in de gemeentelijke organisatie en input van inwoners. Met de wet- en regelgeving, en de beleidsambitities, als basis wordt het huidige beleid en beheer geëvalueerd in hoofdstuk 4. Verbeterpunten volgen uit een analyse van de vorige onderhoudsperiode. In hoofdstuk 5 wordt doorgelicht of de huidige capaciteit voldoende is. Het geactualiseerde beleid, beheer en maatregelenplan voor de periode 2025-2029 wordt in hoofdstuk 6 uitgewerkt. Dit wordt gevormd door de uitgangspunten voor onderhoud van de begraafplaatsen uit hoofdstuk 3 en de verbeterpunten uit hoofdstuk 4 en 5. Door deze verbeterpunten mee te nemen bij de keuzes voor het beleid en beheer, sluit het beter aan bij nieuwe ontwikkelingen en de wensen van de betrokkenen. In hoofdstuk 7 volgt het kostendekkingsplan. De conclusies komen in hoofdstuk 8 aan bod, met in de ontwikkelparagraaf de aanbevelingen voor het vervolg. Waar u in de tekst ziet staan: “(naam, jaartal)” gaat het om een bronvermelding die u terugvindt met titel in het hoofdstuk Gebruikte Bronnen.
Bij dit Beleids- en beheerprogramma hoort het rapport met de bijlagen: ”Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen West-Betuwe 2025-2029, bijlagen”, RHDHV 2024.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
12
Figuur 2 Begraafplaats Deil met informatiepaneel, verharding en groenvoorzieningen (bron: gemeente West Betuwe)
3
Kaders beleid en beheer
Het kader voor het Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen wordt gevormd door wetgeving en de gemeentelijke beleidsplannen die betrekking hebben op de begraafplaatsen. In de onderstaande tabellen is de relevante wet- en regelgeving opgesomd.
3.1
Kader instandhouding
3.1.1
Wet- en regelgeving
Tabel 3.1.1 Wettelijke kaders Wet-/regelgeving Grondwet
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma
Zorg van de overheid is
Het dagelijks en planmatig beheer door een gemeente is onderdeel van de zorg
gericht op de
voor een goede leefomgeving.
bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Burgerlijk Wetboek 1,
De gemeente draagt zorg
De gemeente heeft een zorgplicht voor (het groen op) gemeentelijke
artikel 6:162 –
voor het areaal (oppervlakte
begraafplaatsen. Dat betekent dat de gemeente op de hoogte moet zijn van de
Zorgplicht
van een gebied) dat in
toestand van haar areaal door middel van bijvoorbeeld inspecties en voldoende
beheer is. Er zijn regels
moet doen om een veilig gebruik mogelijk te maken. Bomen moeten periodiek
m.b.t. overlijden inwoners
worden geïnspecteerd op veiligheid. De gemeente moet aantonen wat is gedaan
gemeente.
om risico’s voor de gebruiker van de openbare ruimte te beperken en dat zij structureel aan monitoring en onderhoud doet om deze risico’s te verkleinen.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
13
Wet-/regelgeving
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma Regels zijn gesteld voor het bijhouden van een register van overlijden en voor het opmaken van de Akte van Overlijden door de ambtenaar van de Burgerlijke stand.
Wet op de lijkbezorging Regels en bevoegdheden Art. 24: De begraafplaatsen worden onderscheiden in gemeentelijke en bijzondere. (2022 -heden) gemeente met betrekking tot Art. 27: begraven, ruimen en
1. De houder van een begraafplaats of crematorium houdt een openbaar register
cremeren.
van alle daar begraven of gecremeerde lijken, met een nauwkeurige aanduiding van de plaats waar zij begraven zijn of de asbestemming. 2. Het in het eerste lid bedoelde register is openbaar. 3. Het register van een bijzondere begraafplaats of crematorium wordt bij opheffing van die begraafplaats overgebracht naar het archief van de gemeente waarin die begraafplaats was gelegen. Art. 33: Een gemeente heeft voor zich of met een of meer andere gemeenten tezamen tenminste een gemeentelijke begraafplaats en een asbestemming, tenzij gedeputeerde staten van deze verplichting tijdelijk ontheffing hebben verleend. Art. 37: 1. Een bijzondere begraafplaats kan slechts worden aangelegd en in stand gehouden door een kerkgenootschap dan wel door een privaatrechtelijke rechtspersoon of een natuurlijk persoon. 2. Onder kerkgenootschap wordt mede verstaan een onderdeel daarvan of een rechtspersoon, in het leven geroepen door een of meer kerkgenootschappen of onderdelen daarvan. Sluiten (deel van) gemeentelijke begraafplaats Art. 44: Als op (deel van) een begraafplaats gedurende tien jaren geen begraving meer heeft plaats gehad, kunnen burgemeester en wethouders de begraafplaats gesloten verklaren. Deze wet heeft regels voor de procedure hiervoor en de mogelijkheid bezwaar- en beroep aan te tekenen. Art.46: Een gesloten begraafplaats blijft 20 jaar onaangeroerd Art.
47: Een begraafplaats houdt op dit te zijn, indien de grond die bestemming heeft verloren en zich daarin geen graf (meer) bevindt.
Besluit op de Lijkbezorging (2020 – heden)
Regels met betrekking tot
Art. 5:
wijze van omkisting,
1 De afstand tussen de graven onderling bedraagt ten minste dertig centimeter.
begraven, cremeren.
2. Boven de kist of het omhulsel bevindt zich een laag grond van ten minste vijfenzestig centimeter. 3. Ten hoogste drie lijken mogen boven elkaar worden begraven, mits boven elke kist of ander omhulsel een laag grond van ten minste dertig centimeter dikte wordt aangebracht, die bij een volgende begraving niet mag worden geroerd. Ten aanzien van de bovenste kist of het bovenste omhulsel is het tweede lid van toepassing. 4. De graven bevinden zich ten minste dertig centimeter boven het niveau van de gemiddeld hoogste grondwaterstand. 5. Het derde en vierde lid zijn niet van toepassing op bestaande graven.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
14
Wet-/regelgeving
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma Art. 6: De afstand van een graf tot de erfscheiding van de begraafplaats bedraagt ten minste één meter.
Inspectierichtlijn lijkbezorging VROM (1999)
Vervallen sinds 2010
N.v.t. De 'Inspectierichtlijn lijkbezorging' uit 1999 is vervallen, doordat de taak van de VROM-Inspectie sinds 1 januari 2010 is vervallen (meer informatie https://www.uitvaart.nl/juridisch/overige/milieu/inspectierichtlijn-vrom-1999-nogsteeds-geldig/25728).
Arbo Wet – Het voeren van een In de uitvoering van het beheer op begraafplaatsen wordt een Arbo-plan gemaakt Arbeidsomstandigheden arbeidsomstandighedenbeleid met risico’s van het werk en de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen en met als onderdeel het
veilige/gekeurde gereedschappen.
uitvoeren van een Risico-
Arbo en de RI&E vallen buiten de reikwijdte van dit Beleids- en beheerprogramma,
Inventarisatie en Evaluatie
omdat dit bij de Buitendienst ligt (wat beleid, uitvoering en budget betreft)
(RI&E). Regels voor vrijwilligerswerk De volgende algemene verplichtingen uit de Arbowetgeving gelden ook voor organisaties waar vrijwilligers werken: ◼
Voorkómen van ongevallen met gevaarlijke stoffen.
◼
Voorlichting en onderricht over gevaarlijke situaties en hoe die te voorkomen
◼
Melding van ongevallen aan de Arbeidsinspectie en registratie van ongevallen in een lijst van ongevallen
◼
De verantwoordelijkheid voor derden op het terrein of in het gebouw van de vrijwilligersorganisatie
◼
Een aantal verplichtingen voor werknemers (en dus ook vrijwilligers), zoals het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen
◼
Verplichtingen over certificatie (bijv. een motorkettingzaag- of bosmaaier certificaat met veiligheidsuitrusting) zijn mogelijkheden voor de Arbeidsinspectie om in te grijpen (bijv. een eis tot naleving geven) en de mogelijkheid tot het opleggen van een bestuurlijke boete gelden ook voor organisaties met vrijwilligers.
◼
Veiligheidsincidenten moeten gemeld bij de Arbeidsinspectie die komt inspecteren. Iedere aanwezige vrijwilliger wordt hoofdelijk aansprakelijk gesteld als er niet veilig werd gewerkt. In de praktijk betekent dat tevoren een terrein moet zijn belopen voor controle op veiligheidsrisico’s, dat er een instructie moet zijn over veilig werken voorafgaand aan de werkdag en dat een EHBO kist, een BHV’er en noodnummers aanwezig moeten zijn.
Vrijstellingen:
25 april 2024
◼
Contract met een Arbodienst voor vrijwilligerswerk is niet verplicht
◼
Een Risico-Inventarisatie en Evaluatie met plan van aanpak is niet verplicht (maar vanwege de specifieke risico’s die vrijwilligerswerk kent, zeer aan te raden: zie punt hierboven met betrekking tot de Arbeidsinspectie)
◼
Minimumleeftijd: als vrijwilligers jonger zijn dan 18 gelden daarvoor dezelfde regels als voor betaald werk voor jongeren onder de 18. Vrijwilligers onder de 18 jaar behoren in de Arbowetgeving tot de kwetsbare groepen daarom gelden ook voor hen de Arbowet en de Arbeidstijdenwet. Vrijwilligerswerk waaraan voor jongere vrijwilligers specifieke gevaren verbonden zijn, mag alleen door jongeren gedaan worden onder deskundig toezicht.
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
15
Wet-/regelgeving
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma ◼
Maximumleeftijd: het is aan de “aanbieder” van het vrijwilligerswerk om een maximumleeftijd vast te stellen die passend is bij de aard van het vrijwilligerswerk. Maar geen maximumleeftijd opgeven mag ook.
Verordening (EU) Nr.
Vanaf 22 oktober 2014 over
Gemeente moet invasieve, uitheemse soorten actief bestrijden: zie § 2.1.4.
1143/2014 van het
de preventie en beheersing
Soorten die al aanwezig zijn moeten zoveel mogelijk worden beperkt en mogen
Europees Parlement
van de introductie en
zich niet uitbreiden, onder meer door het uitvoeren van beheer. De beheerder
en de raad.
verspreiding van invasieve
moet dus weten waar invasieve exoten voorkomen op begraafplaatsen om dit
uitheemse soorten.
voorkomen.
Regels voor gebouwd, niet
Geen uitgangspunten voor in het voorliggende programma: gemeentelijke
gebouwd en archeologisch
begraafplaatsen zijn niet aangewezen als rijksmonument.
Erfgoedwet
erfgoed en monumenten. Wet
Regels voor bescherming
Dit betekent voor het beheer dat wordt gewerkt volgens een vaste leidraad, een
Natuurbescherming
inheemse soorten planten
goede planning van de werkzaamheden moet worden gemaakt, er gewerkt moet
(2017 – heden)
en dieren binnen en buiten
worden buiten de kwetsbare periode en goed uitgekeken moet worden tijdens het
Natuurnetwerk Nederland
uitvoeren van het werk. Voor de uitvoering van groentaken wordt de gedragscode soortbescherming voor gemeenten van toepassing verklaard (Gemeente West Betuwe, 2021).
Wet
Regels voor bestrijding van
De Europese overheid heeft eisen gesteld aan het gebruik van chemische
gewasbescherming en onkruiden
(bestrijdings)middelen in het openbaar groen. De gemeente mag alleen
biociden
bestrijdingsmiddelen gebruiken die het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) heeft toegelaten op de Nederlandse markt. De gemeente heeft besloten alle chemische bestrijdingsmiddelen niet meer te gebruiken. Dit betekent voor de beplanting dat de bestrijding op een mechanische of natuurlijke manier moet worden uitgevoerd (bijvoorbeeld door middel van schoffelen, hete lucht en/of heet water). In uitzonderlijke gevallen (bijvoorbeeld de bestrijding van invasieve exoten zoals Japanse Duizendknoop) kunnen wettelijk toegestane middelen gebruikt worden (Gemeente West Betuwe, 2021). Voor de eikenprocessierupsbestrijding werd gebruik gemaakt van het preventief spuiten van een wettelijk toegestaan biologisch bestrijdingsmiddel. Sinds 2022 wordt alleen nog curatief gewerkt. Er wordt niet preventief gespoten maar geïnspecteerd en naar aanleiding van de inspectie indien nodig weggezogen. Voor nadere uitleg wordt verwezen naar www.westbetuwe.nl/eikenprocessierups (Gemeente West Betuwe, 2021).
Kamerbrief water en
Water en bodem zijn
Bij beleid, inrichting en beheer kan de gemeente onder meer de volgende
bodem sturend
sturend voor landgebruik
uitgangspunten hanteren met betrekking tot uitdagingen door de klimaatsveranderingen:
2
◼
Het principe van “niet afwentelen” op toekomstige generaties, omliggende gebieden op begraafplaatsen en andersom.
◼
Bij beheer en inrichting wordt meer rekening gehouden met klimaatextremen.
◼
“Minder vergraven, minder afdekken, minder verontreinigen”.
◼
Integrale aanpak leefomgeving2.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/11/25/water-en-bodem-sturend.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
16
3.1.2
Provinciale regelgeving
Tabel 3.1.2. Provinciale regelgeving Verordening
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma
Omgevingsverordening
Regels voor de
Art. 3.10 In een waterwingebied mag geen begraafplaats worden aangelegd of
provincie Gelderland
leefomgeving
uitgebreid.
(2023 – heden)
waaronder
Art. 320 en 3.32g: In een Grondwaterbeschermingsgebied of een kwetsbaar
begraafplaatsen,
Drinkwaterbeschermingsgebied is aanleg van een begraafplaats verboden; alleen
natuurlijke
uitbreiding is onder voorwaarden toegestaan.
begraafplaatsen en natuurbegraafplaatsen. Diverse regels voor natuurbegraafplaatsen en natuurlijk begraven, waarvoor naar de verordening zelf wordt verwezen.
3.1.3
Gemeentelijke regelgeving
Tabel 3.1.3. Gemeentelijke regelgeving Verordening Algemene plaatselijke
Inhoud Algemene regels
Uitgangspunten voor het voorliggende programma Afdeling 9:
verordening West
Verstrooiing van as op een door de overledene of nabestaande gewenste plek buiten
Betuwe
een permanent daartoe bestemd terrein is verboden als dit overlast geeft en op: ◼
Verharde delen van de weg;
◼
Gemeentelijke begraafplaatsen en crematoriumterreinen;
◼
Bij gemeente in eigendom zijnde gronden;
◼
In recreatiegebieden.
Ontheffing is mogelijk. Beheerverordening
Regels voor soorten
Art. 3 Gemeentelijke begraafplaatsen zijn dagelijks toegankelijk en de tijden zijn
gemeentelijke
graven, voor
openbaar bekend.
begraafplaatsen
asbezorging, voor
Art. 28. Het college kan een lijst bijhouden van graven van historische betekenis of
gemeente West Betuwe
grafbedekkingen en
waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft, zodat die in stand blijven.
(2022 – heden)
voor grafrechten.
Dat moet gebeuren voordat tot ruiming van graven wordt overgegaan.
Artikel 2 Oude begraafplaatsen Er vindt geen uitgifte van nieuwe graven plaats, maar alleen nog bijzettingen in particuliere graven op 11 van de begraafplaatsen. Aanvullende regelgeving n.a.v. de artikelen 3 lid 1, 11, 16 lid 3 en 19 lid 2 van de Beheerverordening Gemeentelijke begraafplaatsen West Betuwe
Regels m.b.t. het begraven en bijzettingen, uitgifte van graven, vereisten inrichting en onderhoud graf en omgeving.
Artikel 4 Indeling en uitgifte der graven 1. Op de gemeentelijke begraafplaats worden de volgende mogelijkheden tot lijkbezorging geboden: het begraven of bijzetten in een particulier (kinder)graf, het bijzetten in een particulier urnengraf of particuliere urnennis, het verstrooien van as. 2. Op de gemeentelijke begraafplaats wordt eveneens de mogelijkheid geboden om: te begraven of bij te zetten in een algemeen (kinder)graf en om asbussen bij te zetten in een algemeen urnengraf of algemene urnennis. 3. Het college bepaalt welke (delen van de) begraafplaatsen in aanmerking komen voor het begraven in twee begraaflagen en welke (delen van de) begraafplaatsen in
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
17
Verordening
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma aanmerking komen voor begraven in één begraaflaag. Het college baseert deze keuze op de hoogte van de grondwaterstand en op Besluit op de Lijkbezorging. 4. De beheerder bepaalt de volgorde van uitgifte en de plaatsbepaling. 5. Het college draagt er zorg voor dat er van elke begraafplaats een gewaarmerkte (digitale) plattegrondtekening wordt aangehouden waarop de indeling en de grafnummering van de begraafplaats is aangegeven. Artikel 5 Aantal overledenen of asbussen per graf 1. In een particulier graf, met twee begraaflagen, kunnen maximaal twee lijken worden begraven; of één lijk en één asbus met of zonder urn. 2. In een particulier graf, met één begraaflaag, kan maximaal één lijk worden begraven. Er kan naast elkaar begraven worden indien het begraven in meer dan één begraaflaag niet mogelijk is zoals aangegeven in artikel 4 lid 3. 3. In een particulier urnengraf kunnen max. twee asbussen met of zonder urn worden bijgezet. 4. In een particuliere urnennis kunnen max. twee asbussen met of zonder urn worden bijgezet. 5. In een algemeen graf wordt max. één lijk begraven. 6. In een algemeen urnengraf kan max. één asbus met of zonder urn worden bijgezet. 7. In een algemene urnennis kan max. één asbus met of zonder urn worden bijgezet. 8. In een urnament kan de as van één of twee personen worden bijgezet.
Diverse regels voor de inrichting van de graven en grafkelders waaronder afmetingen en aard van de grafbedekking, grafbeplanting, eisen aan (het plaatsen van) de gedenksteen, eisen voor het onderhoud van de rechthebbende/ belanghebbende waarvoor naar de aanvullende regelgeving zelf wordt verwezen. (Nadere regels voor de algemene begraafplaatsen gemeente West Betuwe)
Beleidsregel bijzondere
Vervallen per 1-1-2021, Regels voor het inrichten van een bijzondere begraafplaats in particulier bezit op
begraafplaatsen op
wordt bij dit plan
eigengrond gemeente
opnieuw vastgesteld.
landgoed Mariënwaerdt in Beesd en Landgoed Noorderhoek in Deil.
Geldermalsen Verordening op de
Regels voor het heffen
In het voorliggende programma worden de tarieven en regels uit Bijlage 1 van deze
heffing en de invordering van grafrechten en de
verordening gebruikt om opbrengsten uit grafrechten, begraven en algemeen
van
onderhoud begraafplaatsen te begroten, waarbij inbegrepen te betalen rechten voor
hoogte ervan.
lijkbezorgingsrechten
natuurlijk begraven en urnennissen.
gemeente West Betuwe 2023. Regels m.b.t.
1
Erfgoedverordening West gemeentelijke Betuwe 2019 – heden
Nadere regels voor de gemeentelijke
25 april 2024
monumenten en stads- 2 en dorpsgezichten.
n.v.t.
Art.13 Het is verboden een gemeentelijk monument te beschadigen, te vernielen of onderhoud te onthouden, noodzakelijk voor de instandhouding Art. 14 lid 1: omgevingsvergunning is noodzakelijk voor sloop- en herstelwerkzaamheden, behalve als de aanleg niet wijzigt.
Er vindt geen uitgifte van nieuwe graven plaats maar alleen nog bijzettingen in particuliere graven op de volgende gemeentelijke begraafplaatsen: a. Beesd aan de Veerweg; b. Geldermalsen aan de D.J van Wijkstraat;
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
18
Verordening
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma c. Haaften aan de Engelenhof; d. Heukelum bij de NH Kerk aan de Torenstraat; e. Meteren aan de Achtersteweg/Rijksstraatweg; f. Opijnen aan de Stoepstraat; g. Spijk aan de Zuiderlingedijk; h. Tuil aan de St. Antoniestraat; i. Tuil aan de Langstraat; j. Varik aan de Kerkstraat; k. Vuren aan de Waaldijk. Verder zijn regels opgenomen over openingstijden, indeling en uitgifte van graven, over bijzetten van urnen, over vereisten voor keldergraven en over grafbedekkingen (onder meer omvang en beplanting).
begraafplaatsen in de gemeente West Betuwe 2022 - heden3
Register gemeentelijke
Gemeentelijke
monumenten
begraafplaatsen aangewezen als gemeentelijk monument
• • • • • • •
Beesd (Veerweg); Deil (’t Oosteneind); Enspijk (Beemd); Geldermalsen (D.J. van Wijkstraat); Meteren (Rijksstraatweg); Ophemert (Hermoesestraat); Opijnen (Stoepstraat) Baarhuisje begraafplaats;
•
Waardenburg (Kaalakkerstraat).
Beleidsregels begraven
De gemeente stelt regels op voor begravingen zonder nabestaande. De gemeente
zonder rechthebbende
heeft hier de wettelijke plicht de begraving te organiseren en te bekostigen (artikelen 20 tot en met 22a van de Wet op de lijkbezorging). Deze regels kunnen nog niet geciteerd worden, maar vormen na vaststelling onderdeel van dit Kader instandhouding.
Gemeentelijke
Op grond van de gemeentelijke subsidieverordening kan de gemeente als eigenaar
subsidieverordening
ook subsidie aanvragen voor onderhoud. Voor de 12 begraafplaatsen die gemeentelijk monument zijn, kan dus elk jaar per begraafplaats subsidie worden aangevraagd voor regulier onderhoud aan monumentale graven, paden, het groen, hekwerken muren etc. De subsidie bedraagt maximaal 20% van 10.000 euro aan subsidiabele kosten, dus 2000 euro. De provincie Gelderland treedt op als co-financierder en subsidieert 70% van 2000 euro oftewel 1400 euro. Per gemeentelijk monument kan jaarlijks maximaal 3400 euro aan subsidie worden aangevraagd, voorafgaand aan de uitvoering van het onderhoud.
3.2
Kader beleid
3.2.1
Bestuurlijke ambitie
Tabel 3.2.1. Bestuurlijke ambitie Beleidsstuk Perspectiefnota 2023
3
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma
Ambities van het nieuw Onderzoek naar de mogelijkheden om verhoging van de kostendekkendheid van de aangetreden College
begraafplaatsen te verhogen van 50% naar 75% vindt plaats in 2023 en het resultaat
voor de
en advies is onderdeel van het voorliggende programma.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2022-578203.pdf
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
19
Beleidsstuk
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma
bestuursperiode 2022
Dit doen we door de efficiency te verhogen en door participatie van inwoners, Right to
tot 2026
Challenge. We zoeken aansluiting bij het kerngericht werken en geven al vanaf 2022 ruimte voor pilots met vrijwilligers. Stijging van de leges is niet een uitgangspunt. De geleerde lessen uit de pilots verwerken we bij de actualisatie van het beheerplan begraafplaatsen (waarvan we de huidige looptijd met 1 jaar verlengen).
Omgevingsvisie West
Visie op de
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2019-2023 (2019) is opgenomen als relevant
Betuwe 1.0 (2022-
ontwikkeling van de
beleidsstuk, maar de omgevingsvisie bevat geen kaders voor dit plan. Verder geen
heden)
leefomgeving in de
uitgangspunten.
gemeente, basis voor beleid en Omgevingsplan Nog geldende
Bepalingen voor
uitgangspunten
strategisch beleid en
Coalitieakkoord 2019
beheer
◼
Het beleid en beheer van de begraafplaatsen is gericht op goed beheer, zo duurzaam mogelijk met goed rentmeesterschap.
◼
Zowel de rechthebbenden als de gemeente als beheerder zijn gebaat bij een optimaal beheer waarbij kwaliteit en kosten met elkaar in verhouding staan. Kosten zijn ook van belang in relatie tot de concurrentiepositie die de crematoria innemen ten opzichte van de begraafplaatsen.
◼
Kernenbeleid: alle openbare begraafplaatsen worden in stand gehouden (in dit Beleids- en beheerprogramma wordt dit aangepast (zie hoofdstukken 4,5 en 6).
begraafplaatsen
Hostmanship: ◼
Gemeente zorgt voor voorlopers bij begrafenisplechtigheden en de gemeente faciliteert inwoners bij initiatieven, bijvoorbeeld als zij aanbieden onderhoud te verrichten.
Functie en gebruik: ◼
Het (voorlopig) niet in gebruik nemen van uitbreidingslocaties en/of kiezen voor herbestemming.
◼
Enkele (delen van) oude begraafplaatsen worden omgevormd tot herdenkpark
◼
Monumentale graven (graven met cultuurhistorische betekenis): duidelijkheid krijgen over het in standhouden.
◼
Een bijdrage leveren aan het in stand houden van waardige, nette en toegankelijke (ook voor minder validen) begraafplaatsen.
◼
Asverstrooiingsvelden aanwijzen en inrichten op diverse begraafplaatsen.
Beheer en onderhoud: ◼
Onderhoud/rechtzetten grafsteen/grafmonument is een verantwoording voor rechthebbenden, de gemeente benadert actief rechthebbenden.
◼
Het ruimen van graven cyclisch uitvoeren (onder- en bovengronds). Ook graven voor onbepaalde tijd. Bij ruimen zorgvuldig omgaan met het zoeken naar rechthebbenden, kijkend binnen de mogelijkheden van de Wet.
◼
Reserveren van een graf voor overlijden is sinds 2023 mogelijk.
◼
De begraafplaatsen zijn waardig, net en toegankelijk.
Trends en ontwikkelingen te volgen:
25 april 2024
◼
Toetsen behoefte aan bepaalde graftypen/ asbestemmingen.
◼
Begraven voor niet-inwoners is mogelijk.
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
20
3.2.2
Beleidsambities
Tabel 3.2.2 Beleidsambities Beleidsstuk Groenbeleidsplan
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma
Beleidsdoelen m.b.t.
Bestrijding invasieve exoten: In Nederland komen een aantal plantensoorten voor die
groen, grassen en
zich vanuit elders gevestigd hebben. Deze soorten hebben nagenoeg geen natuurlijke
bomen
vijanden en kunnen zich daardoor snel vermeerderen. Om onze eigen inheemse beplanting te beschermen is het noodzakelijk deze invasieve exoten te bestrijden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld over de Japanse duizendknoop, reuze berenklauw en watercrassula. Bestrijding ziektes en plagen (bij bomen): enkele ziektes, aantastingen en plagen hebben grote gevolgen voor bomen of voor mensen die hierbij in de buurt komen. Denk bijvoorbeeld aan essentaksterfte waarbij takken uit de boom breken of de eikenprocessierups waarvan de brandharen tot irritatie leiden bij mensen.
Communicatieplan
Algemeen
Er is in 2023 een communicatieplan opgesteld waarin communicatiemomenten
Begraafplaatsen 2023
communicatieplan om
worden benoemd en wordt bepaald wat en wanneer we communiceren. Eén keer per
regelmatig
maand wordt dit kort besproken met communicatie, de begraafplaats administratie en
onderwerpen van de
de adviseur Groen.
begraafplaats te communiceren.
Om de behoeften/wensen van inwoners/rechthebbenden/bezoekers te peilen In 2022 is een enquête uitgevoerd onder begrafenisondernemers om wensen en behoeften te registreren en de gemeente te informeren over wat leeft onder nabestaanden. In 2023 een enquête aan inwoners en rechthebbenden. Enkele aandachtspunten die in het communicatieplan aan de orde komen zijn: ◼
Ruimen van graven
◼
Gefaseerde aanleg vorstvrije waterleidingen en kranen op begraafplaatsen.
◼
Inventaris servicepunten aanvullen waar zaken zoals gieters en gereedschappen ontbreken.
◼
Informatievoorziening aan inwoners/rechthebbende/bezoekers via infokast, website, social media en huis aan is blad.
Afrondingsbeleid
Uniform
Met ingang van belastingjaar 2023 is het uniform afrondingsbeleid vastgesteld door de
tarieven gemeente West
afrondingsbeleid
gemeenteraad. Bij de berekening van tarieven worden deze, met uitzondering van de
Betuwe 2023
legestarieven die door het rijk worden vastgesteld, rekenkundig afgerond zodat de tarieven praktisch werkbaar zijn. De afronding is op 5 eurocent bij bedragen onder de 100 euro, op 50 eurocent bij bedragen boven de 100 euro en op gehele euro's boven de 200 euro. De afronding is altijd naar beneden, ten voordele van de burger. ◼
Collectieve vangnetverzekering vrijwilligerswerk en mantelzorgers
25 april 2024
Als inwoners betrokken worden bij het onderhoud is het belangrijk dat hier een goed verzekering voor is.
Verzekering voor
◼
Verzekering vrijwilligerswerk die ook geldt voor vrijwilligerswerk op in dit geval de gemeentelijke begraafplaatsen.
◼
Vangnetverzekering omdat die alleen uitkeert als de verzekering van de vrijwilliger niet of gedeeltelijk uitkeert bij schadeclaims en aantasting van de gezondheid door ongelukken.
aansprakelijkheid en schade
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
21
Beleidsstuk
Inhoud
Uitgangspunten voor het voorliggende programma ◼
Hoewel de website van de gemeente vermeldt dat deze verzekering alleen geldt voor inwoners van de gemeente klopt dit niet helemaal: de verzekering keert ook uit aan mensen van buiten de gemeente die in de gemeente vrijwilligerswerk doen. Maar alleen als de vangnetverzekering van de gemeente waar die vrijwilliger woont niet uitkeert.
De LAS en het bijbehorende maatregelenprogramma klimaatadaptatie bevatten geen specifieke uitgangspunten voor begraafplaatsen. Wel zijn de volgende algemene Leidende principes voor uitgangspunten voor (her)ontwikkelingen relevant voor het voorliggende programma: Lokale (klimaat) Adaptatie een klimaatadaptieve ◼ Bij nieuwe ontwikkelingen standaard nadenken over het toepassen van vergroening Strategie (LAS) inrichting van de fysieke en ruimte voor waterberging. Elke ontwikkeling beschrijft in een paragraaf hoe leefomgeving. rekening wordt gehouden met het veranderende klimaat. Op natuurlijke momenten wordt gewerkt aan klimaatbestendiger worden. Weergave hoe
De maatlat is bedoeld om een basis te bieden voor groen en klimaatbestendig bouwen en bebouwd gebied, door zowel een duidelijke ondergrens te stellen als hogere klimaatadaptieve inrichting in een groene ambities te stimuleren. Voor uitgangspunten voor inrichting van begraafplaatsen zie gebouwde omgeving 2022 de maatlat4. omgeving eruitziet. Maatlat groene
3.2.3
klimaatadaptieve
Beheerplannen openbare ruimte
Tabel 3.2.3 Beheerplannen openbare ruimte Beheer
Inhoud
Groenbeheerplan
Beheer van
beplantingen, grassen
beplantingen, grassen
en bomen
en bomen.
Uitgangspunten voor het voorliggende programma ◼
Voor regulier beheer van groen en bomen wordt de CROW-beeldsystematiek gebruikt. Voor begraafplaatsen geldt Beeldkwaliteit: A
◼
De Buitendienst voert het onderhoud van groen en bomen uit op de gemeentelijke begraafplaatsen.
◼
Voor bomen wordt voorjaar 2024 een nieuw Beleids- en beheerprogramma opgesteld. De ambities zijn gelijk aan het groenbeheerplan en het beheerplan begraafplaatsen sluit aan op het nieuw op te stellen Beleids- en beheerprogramma voor bomen.
(Gemeente West Betuwe, 2021) Groenbeheerplan
Beheer van de
watergangen
watergangen.
Beheerplan gebouwen
Beheer van gebouwen. Onderhoud en onderhoudsprogrammering van gebouwen, muren poorten en hekken op begraafplaatsen valt onder beheerplan gebouwen, maar het budget is opgenomen in het Beleids- en beheerplan begraafplaatsen.
Overige beheerplannen openbare ruimte
4
Geen uitgangspunten gevonden voor het voorliggende programma. Het reguliere beheer en onderhoud van de watergangen rondom de begraafplaatsen wordt uitgevoerd volgens de Keur van het waterschap.
◼
Voor straatmeubulair is geen beheerplan
◼
Voor verlichting is apart beheerplan (2023-2028).
◼
Verharding op begraafplaatsen is onderdeel van dit Beleids- en beheerprogramma.
https://klimaatadaptatienederland.nl/hulpmiddelen/overzicht/maatlat-groene-klimaatadaptieve-gebouwde-omgeving/
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
22
Figuur 3 Luchtfoto van de begraafplaats aan de Emmalaan in Geldermalsen (bron: gemeente West Betuwe)
Beleidsambities van de gemeente met betrekking tot klimaat en natuurlijk begraven vindt u in paragraaf 3.5.2 en 3.5.3.
3.3
Wensen en meldingen bewoners
3.3.1
Enquête bewoners
Aan inwoners, rechthebbenden en aan bezoekers van de begraafplaatsen in gemeente West Betuwe is in oktober 2023 gevraagd om een enquête in te vullen om na te gaan of men tevreden is over de begraafplaatsen. Ook zijn de genoemde wensen die men heeft, meegenomen bij het opstellen van het voorliggende Beleids- en beheerprogramma. De digitale vragenlijst is op de gemeentelijke website gezet zodat alle inwoners/ rechthebbenden/ bezoekers in de gelegenheid zijn gesteld deze in te vullen. Er zijn twee papieren enquêtes ingediend. De enquête is aangekondigd in de diverse huis-aan-huisbladen in de gemeente, op social media en via een bewonersbrief aan 600 rechthebbenden die buiten de gemeente, maar wel in de regio, wonen. Er zijn ruim 500 enquêtes ingevuld. Alle resultaten zijn verzameld en geanalyseerd. De resultaten zijn verwerkt in een beknopte rapportage (Bijlage A11). De uitkomsten van deze rapportage zijn meegenomen bij het opstellen van het Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
23
Algemeen kan worden gesteld dat er behoefte is aan het volgende: ◼
Meer en beter onderhoud met een gepaste werkwijze door zowel de aannemer(s) als de buiten dienst, waarbij netjes gewerkt wordt.
◼
Aanpassingen in de inrichting van de begraafplaats voor zowel het groen als de verhardingen. De verhardingen zijn veelal begroeid met onkruid en voor mindervaliden minder toegankelijk.
◼
Op diverse begraafplaatsen betere of meer voorzieningen. Dit betreft voornamelijk bankjes, (warm) waterpunten die ook in de winter beschikbaar zijn en gereedschap/- schoonmaakmiddelen om de graven schoon te houden.
◼
Betere informatievoorziening. Dit betreft o.a. informatie over de duur van grafrechten, de kosten van het onderhoud, (de noodzaak van/ reden voor) ruimen van graven, de rechten en plichten van rechthebbenden, uitzoeken van graflocatie, de taken van de gemeente m.b.t. onderhoud van de begraafplaatsen, monumentale graven en de oude graven. Betaalbaar begraven, natuur(lijk) begraven en meer asbestemmingen.
Bewoners blijken in grote meerderheid geen onderhoudsvrijwilligerswerk te willen verrichten op gemeentelijke begraafplaatsen, omdat men vindt dat dit een gemeentetaak is.
3.3.2
Meldingen
Bij de gemeente West Betuwe zijn in 2019 en 2020 in totaal ca. 60 meldingen binnengekomen voor de 31 begraafplaatsen. In 2022 waren dit er 28. In 2023 nam het aantal licht toe tot 35 meldingen. De meldingen hebben betrekking op onder andere het onderhoudsniveau, aanwezige beplanting, volle afvalbakken, konijnen maar ook over het ontbreken van voorzieningen zoals gieters. In het meldingensysteem wordt onderscheid gemaakt in het onderwerp waar de melding betrekking op heeft, bijvoorbeeld: groenbeheer, paden en algemene terrein kwaliteit. Van de meldingen heeft ruim 70% te maken met het onderhoud van groen en de paden. Met name de onkruidbestrijding is voor velen een doorn in het oog. Het geeft een bevestiging van hetgeen in §3.4.1 en §3.4.3 aangegeven wordt over de beleving van de terreinkwaliteit. Niet alle meldingen komen in het meldingensysteem terecht. Een deel van de meldingen komt bij de medewerkers van de begraafplaatsadministratie, groenmedewerkers of hun leidinggevenden terecht. Deze meldingen worden niet geregistreerd. Uit de gesprekken met de medewerkers blijkt dat de meldingen betrekking hebben op het (achterstallige) onderhoud van de paden, graven, ruimte om de graven heen en het algemene beeld van de begraafplaats (zie Memo stakeholdersessies).
3.4
Uitkomsten betrokkenheidssessies met stakeholders
Op 18 september 2023 zijn voor het opstellen van het Beleids- en beheerprogramma begraafplaats West Betuwe 2025-2029 betrokkenheidssessies georganiseerd met stakeholders. Het doel van deze sessies was het ophalen van uitgangspunten, wensen en behoeften onder de betrokkenen. Deze informatie is input voor het Beleids- en beheerprogramma 2025-2029. De volgende betrokkenen waren aanwezig tijdens de sessies: 1. Voorlopers en Medewerkers begraafplaats 2. Beheerders/Toezichthouders (voor aannemers)
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
24
3. Begrafenisondernemers en steenhouwerijen 4. Financieel consulent 5. Medewerkers Begraafplaatsadministratie 6. Communicatieadviseur 7. Adviseurs Beleid en beheer (Groen, Wegen, Bouwkunde, Water/riolering, Klimaat) De uitkomst van deze sessies is opgenomen in bijlage A10. Algemeen kan het onderstaande worden gesteld: 1. Het huidige beeld van de begraafplaatsen lijkt niet overal te voldoen aan de wensen van bezoekers en rechthebbenden. De buitendienst heeft te weinig capaciteit voor het onderhoud en het is (nog) niet voldoende duidelijk welke taken bij de groenmedewerkers en aannemers liggen. 2. Niet alle rechthebbenden voldoen aan hun verplichtingen om het graf te onderhouden (voorjaar 2023 is een brief verstuurd aan 450 rechthebbenden met het verzoek dit te doen). 3. Bij de buitendienst is behoefte aan meer duidelijkheid over het uitgeven van graven. 4. Er is behoefte aan een betere afstemming tussen binnen en buiten zodat de medewerkers die buiten hun werkzaamheden uitvoeren beter zijn geïnformeerd over wat ze wel en wat niet onderhouden. 5. De medewerkers van de buitendienst willen vragen van bezoekers en rechthebbenden beter kunnen beantwoorden. Hierbij wordt verwezen naar de inzet van het communicatieplan waarin afspraken kunnen worden gemaakt om de medewerkers van de nodige informatie te voorzien. 6.
Er is behoefte aan een meer gelijke invulling van hetzelfde beleid tussen de onderhoudsteams en de gebiedsbeheerders. 7. De wens is om uit te besteden onderhoudswerkzaamheden samen te voegen in één bestek om grensgevallen en onduidelijkheden te voorkomen. 8. Er is vraag naar mogelijkheden om richtlijnen op te stellen voor omvormingen en keuze voor beplanting bij het vervangen van (dode/slechte) beplanting. 9. De ontwikkelvisie en vervangingslijst materieel van de eigen dienst moet in het voorliggende programma verwerkt te worden. 10. Er is vraag naar een betere planning waarbij periodieke werkzaamheden minder druk geven op het dagelijks onderhoud. 11. De inzet van vrijwilligers dient onderzocht te worden en een plan van aanpak opgesteld te worden. Bij de inzet van vrijwilligers dient er ook bewustwording gecreëerd te worden voor veilig gebruik van materieel en kennis van bijv. de Wet Natuurbescherming. 12. Begrafenisondernemers stellen dat de gemeente West Betuwe de enige is die apart kosten voor het verplaatsen van grond voorafgaand aan een plechtigheid verrekent. Dit valt slecht bij nabestaanden. Het advies is deze kosten te verlagen of op te nemen in de tarieven (zoals de meeste gemeenten doen). 13. De duur tussen de begrafenis en plaatsing steen dient korter te worden omdat nabestaanden niet lang willen wachten met het plaatsen van het grafmonument. Dit kan evt.
aangepast worden in de gemeentelijke regelgeving. 14. Om de begrafenisplechtigheid beter te laten verlopen dient er voor en tijdens de plechtigheid meer contact te zijn tussen de begrafenisondernemer, de groenmedewerkers en de voorlopers. 15. De kostendekkendheid in de regio dient geanalyseerd te worden en vergeleken te worden met de kostendekkendheid van gemeente West Betuwe (zie paragraaf 7.5). 16. Bij het verbeteren van de promotie van het product begraven is in het communicatieplan meer aandacht nodig voor asverstrooiingen zodat men weet welke mogelijkheden er zijn.
25 april 2024
Beleids- en beheerplan begraafplaatsen 2025 – 2029
BI9261-RHD-SA-WB-RP-CY-003
25
17. Het is beter om uit te zoeken of investeringen nodig zijn die de kostendekking te verhogen m.b.t. gebouwbeheer. 18. Bij kindergraven dient de beplanting aangesloten te worden en passend bij de uitstraling van deze graven (kleurrijk, bloemen, mogelijk in een eigen besloten hof e.d.). 19. Meekoppelkansen tussen groen, wegen, water en gebouwen bij het beheer van begraafplaatsen dienen beter benut te worden zodat werk met werk gemaakt kan worden. 20. Aanvullende aandachtspunten voor de begraafplaats administratie zijn: 20.1. Administratie bestaat steeds meer uit beheeradministratie zoals verlengen, vragen over afstand van grafrecht, verwerken afstandsverklaringen e.d. Dit levert veel werk op maar de inkomsten komen pas als een graf weer uitgegeven wordt. 20.2. 5 jaar geleden waren de werkzaamheden veel meer gericht op alleen de uitgifte/verlenging van graven met direct gerelateerd daaraan de inkomsten.