RV2023-097-bijlage-programmabegroting-2024.pdf
Tekst van het document
79
Financiering Algemeen De uitgaven en inkomsten van de gemeente lopen niet synchroon in de tijd. Soms leent de gemeente geld om tijdig betalingen te kunnen verrichten en soms heeft ze (tijdelijk) overtollige liquide middelen. Al deze geldstromen lopen via de treasuryfunctie, die de gemeente bij de Bedrijfsvoeringsorganisatie WestBetuwe heeft ondergebracht. De uitvoering van de financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders die zijn vastgelegd in de Wet financiering decentrale overheden, afgekort Wet fido. In deze wet zijn regels opgenomen voor de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie bij de decentrale overheden. Op basis van deze regelgeving heeft de gemeente twee belangrijke instrumenten op het gebied van de treasury. Ten eerste staan de spelregels en verantwoordelijkheden voor een goede uitvoering van de treasuryfunctie in het treasurystatuut. Dit statuut is geschreven om zoveel mogelijk de financiële risico’s te beperken. Ten tweede wordt jaarlijks bij zowel de begroting als de jaarrekening een financieringsparagraaf geschreven. In deze paragraaf komt het concrete beleid aan de orde, waarbij in de begroting de nadruk wordt gelegd op de plannen voor de toekomst en in de jaarrekening een verantwoording van het afgelopen jaar.
Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders zijn: • • • • •
Financiële verordening (artikel 212) Treasurystatuut Wet Fido (Financiering decentrale overheden) Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden (Ufdo) Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën)
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
80
Rentevisie en renterisicobeheer Rentevisie Bij het nemen van beslissingen in het kader het aantrekken van geldmiddelen is het van belang dat de actuele ontwikkelingen op zowel de geld- als de kapitaalmarkt nauwlettend worden gevolgd. Als informatiebronnen zijn gebruikt het wekelijks economische beeld van de huisbankier, de Bank Nederlandse Gemeenten, en de rentevisies van andere (grotere) financiële instellingen. Op basis van deze visies kan in het algemeen het volgende over de rentevisie worden opgemerkt (stand van zaken medio augustus 2023). De Europese Centrale Bank heeft deze zomer haar beleid geherformuleerd en daaruit blijkt dat de ECB op het moment van schrijven waarschijnlijk haar monetaire beleid nog verder gaat verkrappen. In dit geval zullen de rentes nog verder gaan stijgen. Hieraan ten grondslag ligt dat de inflatie ook in 2024 waarschijnlijk nog boven de doelstelling van de ECB blijft. Op basis hiervan is de verwachting dat de lange rentetarieven ook het komend jaar op een hoger niveau uitkomen. De analisten van de meeste financiële instellingen verwachten dat de rente van de tienjaars marktrente (euroswap) in 2024 op 3,40% tot 3,60% uit zal komen. Voor de korte rente is als meetpunt de driemaands Euribor aangehouden. De verwachting is dat dit percentage in 2024 tussen de 4,00% en 4,20% zal schommelen.
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft de maximale toegestane omvang van de kortlopende schuld aan. Als “kort” wordt aangemerkt leningen met een termijn van maximaal één jaar. Over “kort” geld wordt in een normale geldmarktsituatie een lagere rentevergoeding betaald dan over “lang” geld. De kasgeldlimiet is bedoeld om de gemeente te behoeden voor het risico, dat de rentelasten opeens fors stijgen, omdat de rente voor “kort” geld sterk kan fluctueren. Door tijdig de “kort” geldpositie te consolideren in “lang” geld ontstaat er meer zekerheid over de op langere termijn te betalen rente. Wanneer de gemeente het kasgeldlimiet voor het derde achtereenvolgende kwartaal overschrijdt, moet een plan ter goedkeuring aan de toezichthouder, de provincie Gelderland, worden voorgelegd waarin staat hoe en binnen welke termijn de overschrijding ongedaan wordt gemaakt. In de huidige marktsituatie is momenteel sprake van een inverse rentecurve, wat wil zeggen dat “kort” geld in deze situatie duurder is dan “lang” geld. Om deze reden zal voor 2024 dan ook zoveel mogelijk worden gekozen om “kort” geld uitsluitend voor incidentele en/of onvoorziene tekorten in te zetten en in de financiering hoofdzakelijk te voorzien middels (middel)lange termijn geldleningen.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
81
De wet Fido staat een kasgeldlimiet toe van 8,5% van het begrotingstotaal. Voor 2024 betekent dit een limietbedrag van afgerond 13,7 miljoen euro voor “korte” financiering. bedragen x 1.000 euro
Kasgeldlimiet voor het begrotingsjaar 2023
Kwartaal 1
Kwartaal 2
Kwartaal 3
Kwartaal 4
-11.862 13.679 24.140
3.734 13.679 8.544
-11.769 13.679 24.047
-14.259 13.679 26.537
Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+)/ Overschrijding (-) Renterisicobeheer
Onder renterisicobeheer wordt verstaan de onzekerheid over de hoogte van toekomstige rente uitgaven en –inkomsten. Voor de beheersing van de renterisico’s gelden een aantal concrete richtlijnen.
Renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal met een minimum van 2,5 miljoen euro. Bedoeling van de normering is om de gemeente tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille te komen, dat het renterisico uit hoofde van de renteaanpassingen en herfinanciering van leningen in voldoende mate wordt beperkt. Kortom, het komen tot een spreiding in de leningenportefeuille op een manier dat herfinanciering (tegen een hoger rentepercentage) niet leidt tot grote renteveranderingen. Hiermee wordt een kader geboden bij de beoordeling van het financieringsbeleid.
Renterisiconorm en renterisico vaste schulden per 1-1
2024
2025
2026
2027
Begrotingstotaal (x 1 miljoen euro) Vastgesteld percentage Renterisiconorm Maximaal risico op vaste schuld Ruimte (+)/ Overschrijding (-)
161 20% 32 17 15
153 20% 31 7 24
155 20% 31 6 25
154 20% 31 6 25
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
82
Ten tijde van het opstellen van deze paragraaf was de gemeente nog uitsluitend voornemens om in 2023 een lening ter hoogte van € 5 miljoen uit te lenen aan een derde partij. Inmiddels is dit voornemen omgezet in een definitief besluit, echter kwam dit besluit te laat om hierin nog te worden meegenomen. Renteschema Om er voor te zorgen dat in de begroting en verantwoording de totale rentelasten inzichtelijk zijn, is in het Besluit begroting en verantwoording (BBV) opgenomen dat de paragraaf financiering in ieder geval inzicht geeft in de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend met behulp van de (omslag)rente. bedragen x 1.000 euro
Rente toerekening 2024
De externe rentelasten over korte en lange financiering De externe rentebaten
4.764 -80
Totaal door te rekenen externe rente
4.684
De rente doorberekend aan de grondexploitatie
-913
Rente projectfinanciering toegerekend aan betreffend taakveld Saldo door te rekenen externe rente
0 3.771
Rente eigen vermogen
0
Rente voorzieningen
46
De aan taakvelden/programma’s toe te rekenen rente
3.817
De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente
-3.754
Renteresultaat op het taakveld Treasury
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
63
83
EMU-saldo Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het meerjarig opnemen van het EMU-saldo in een begrotingsparagraaf verplicht gesteld. Het EMUsaldo kan worden afgeleid uit de balans als het saldo van mutaties in de vorderingen en schulden. Het EMU-saldo van de gemeente bedraagt in 2024 -/1 miljoen euro en blijft binnen de in de septembercirculaire 2022 gepubliceerde norm van 5,6 miljoen euro. Koersrisico Koersrisico’s bij beleggingen in aandelen worden beperkt door de bepalingen in de Wet fido, die uitzettingen in de vorm van aandelen, anders dan het deelnemen in ondernemingen uit hoofde van de publieke taak, niet toestaan. De gemeente beschikt niet over aandelen van beursgenoteerde ondernemingen en loopt als zodanig geen risico’s. Wel neemt de gemeente deel in het aandelenvermogen van de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten en indirect in de aandelen Alliander en Stedin Holding (netwerkbeheer) en Vitens. Het risico op waardeverlies van deze aandelen is zeer beperkt.
Kredietrisico Kredietrisicobeheersing richt zich op de kredietwaardigheid (en dus het risicoprofiel) van de tegenpartijen bij financiële transacties. Kredietrisico’s kunnen zich op twee manieren manifesteren. Ten eerste is er het directe risico dat wordt gelopen uit hoofde van door de gemeente gedane uitzettingen (verstrekte geldleningen en beleggingen). Gelet op de bepalingen met betrekking tot Schatkistbankieren zijn nieuwe externe beleggingen niet meer mogelijk. Het uitzetten van geldmiddelen kan daardoor alleen nog maar plaatsvinden in ’s Rijks Schatkist of bij andere decentrale overheden. Daarnaast is een kredietrisico verbonden aan gemeentelijke leningen en garanties, die de gemeente heeft verstrekt c.q. afgegeven aan lokaal opererende organisaties. Op deze leningen loopt de gemeente kredietrisico’s. Grootste onderdeel van de verstrekte garanties vormt de achtervangfunctie voor de woningcorporaties en particuliere woningbouw. Daarbij wordt de gemeente pas aangesproken als de sector zelf en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) hun verplichtingen niet nakomen. Dit is tot op heden nog niet voorgekomen. Het risico wordt daarmee gering geacht. De portefeuille voor particuliere woningbouw wordt langzaam afgebouwd, omdat die achtervangpositie is overgenomen door de Nationale Hypotheekgarantie (NHG).
Door meer aflossingen van particulieren bouwt de portefeuille sneller af dan verwacht.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
84
Interne liquiditeitsbeheer 2024
2025
2026
2027
342 5.710 9.502 -1.601 974 14.926
597 6.144 1.478 1.690 1.332 11.241
-71 7.206 8.547 -1.915 1.646 15.413
-300 7.242 9.225 -1.554 1.988 16.601
Kasstroom uit investeringsactiviteiten
-15.956 -15.956
-4.421 -4.421
-2.852 -2.852
-3.199 -3.199
Financieringsbehoefte (-) c.q. -overschot (+)
-1.030
6.820
12.561
13.402
19 15.855 -14.846 1.028
19 0 -6.197 -6.177
17 0 -12.734 -12.717
17 0 -13.345 -13.328
Kasstroom uit financieringsactiviteiten < 1 jaar
0 2 2
0 -643 -643
0 156 156
0 -74 -74
Mutatie geldmiddelen
0
0
0
0
Liquiditeitenprognose bedragen x 1.000 euro
Kasstroom uit operationele activiteiten Resultaat Afschrijvingen, afwaarderingen Mutatie voorraden Mutatie reserves Mutatie voorzieningen Kasstroom uit operationele activiteiten Kasstroom uit investeringsactiviteiten Netto investeringen materiële vaste activa
Kasstroom uit financieringsactiviteiten > 1 jaar Aflossing verstrekte leningen Toename opgenomen leningen Aflossing opgenomen leningen Kasstroom uit financieringsactiviteiten > 1 jaar Kasstroom uit financieringsactiviteiten < 1 jaar Mutatie uitzettingen in 's Rijks schatkist Mutatie opgenomen kasgeldleningen
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
85
Financiering 1. Vaste leningen In het onderstaand overzicht wordt een beeld geschetst van het verloop van de vaste leningenportefeuille voor het jaar 2024. bedragen x € 1.000
Mutaties in portefeuille
Bedragen
Rente %
Stand per 1 januari 2024 Nieuwe leningen Reguliere aflossingen Vervroegde aflossingen
58.447 15.000 14.846 0
0,399% - 4,995% 3,40%
Stand per 31 december 2024
58.602
Het al dan niet aantrekken van geld hangt af van het verloop van kasstromen in de gemeente en het verschil tussen inkomsten en uitgaven. De financieringsbehoefte van de gemeente wordt bepaald door het verloop van verschillende kasstromen: liquiditeitsverloop vanuit de exploitatie, meerjarig investeringsplan, liquiditeitsverloop binnen grondexploitaties en herfinanciering van aflopende leningen. 2. Deelnemingen In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de instanties waarbij sprake is van een vorm van deelname in het kapitaal van de desbetreffende instelling. bedragen x € 1.000
Omschrijving
Rating
Boekwaarde per 31-12-2024
BNG Bank Vitens Alliander N.V. Alliander N.V. convert aandeelhouderslening Stedin Holding
AAA A+ A+ A+ A-
137 5 2.662 1.023 1.155
Totaal
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
4.982
86
Een rating is te beschouwen als een kwaliteitskeurmerk. Ratings worden uitgedrukt in een combinatie van letters en cijfers. Een Triple A-rating is de hoogst mogelijke rating. Hoe hoger de rating, hoe lager het kredietrisico voor een belegger en vice versa. Deelnemingen zijn tegen boekwaarde/aanschafwaarde verantwoord en als zodanig in deze financieringsparagraaf opgenomen. Het tegen boekwaarde verantwoorden is in overeenstemming met de geldende voorschriften. 3. Uitgezette leningen In het verleden zijn leningen aan derde verstrekt. Het huidige beleid is om hier terughoudend mee om te gaan, vanwege het risico dat eraan verbonden is. bedragen x € 1.000
Verstrekte geldleningen
Stand per 1-1-2024
Aflossing 2024
Verstrekkingen 2024
Stand per 31-12-2024
Startersleningen Duurzaamheidslening Verenigingen Hyp. lening personeel
1.841 1.474 281 477
0 0 21 5
0 0 0 0
1.841 1.474 260 472
Totaal
4.073
26
0
4.047
4. Garantstelling In het verleden zijn garanties verstrekt aan met name woningbouwcorporaties of maatschappelijke organisaties. Ook hier voert de gemeente een terughoudend beleid. In onderstaand tabel wordt een overzicht gegeven van de gegarandeerde geldleningen, waarbij een onderscheid is gemaakt tussen de garanties waarbij de gemeente als achtervang fungeert en de garanties waarbij de gemeente direct risicodrager is.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
87
bedragen x € 1.000
Gegarandeerde geldleningen
Oorspronkelijk bedrag
Stand per
Stand per
Stand per
31-12-2023
31-12-2024
31-12-2025
50-100%
41.651
31.831
22.011
50%
59.744
59.744
59.744
101.395
91.575
81.755
% garantstelling
Particuliere woningbouw Woningbouwcorporaties Gemeente als achtervang
101.955
UBR
15.672
100%
3.731
3.731
3.731
Stichting Avondlicht
2.400
100%
60
60
60
Sporthal De Wiel
2.684
100%
2.410
2.364
2.344
Leningen personeel
943
100%
393
337
337
Verenigingen
100
50%
120
107
6.714
6.599
6.566
108.109
98.174
88.321
Gemeente als directe risicodrager Totaal gegarandeerde geldleningen
94
5. Relatiebeheer Met de huisbankier BNG Bank N.V. vindt periodiek overleg plaats, waarbij aandacht wordt besteed aan eventuele nieuwe ontwikkelingen. Ook het contract dat de gemeente met de bank heeft, is tegen het licht gehouden, waarbij de nadruk ligt op inhoudelijke bepalingen en concurrerende condities. De bank zet in op een verdere automatisering van haar dienstverlening op het gebied van het betalingsverkeer.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
88
Kasbeheer Geldstroombeheer De geldstromen lopen hoofdzakelijk via de BNG Bank. De saldi op de rekeningen bij andere banken (Rabo en ABN/AMRO) worden zoveel mogelijk periodiek overgeboekt naar de hoofdrekening van de BNG Bank. De gemeente werkt met een liquiditeitsprognose die éénmaal per maand wordt geactualiseerd. De grootste onzekerheden inzake inkomende en uitgaande geldstromen volgen uit de grondexploitatie en investeringen in infrastructurele projecten. Schatkistbankieren De wet schatkistbankieren schrijft voor dat overtollige middelen dagelijks worden afgeroomd naar een rekening bij de schatkist van het Rijk. Het Ministerie van Financiën heeft een drempelbedrag vastgesteld dat op de rekening courant van de eigen bank mag blijven staan. Het drempelbedrag is het maximale bedrag dat een decentrale overheid dagelijks, over een heel kwartaal bezien, buiten de schatkist mag aanhouden. Deze drempel bedraagt per 1 juli 2021 2% van het begrotingstotaal. Conform de regelgeving wordt er bij jaarrekening verantwoording afgelegd over het totaal aan middelen dat per kwartaal buiten de schatkist is gehouden. De verwachting is dat in 2024 aan de drempel wordt voldaan.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
89
Bedrijfsvoering Visie en organisatie-ontwikkeling De ambitie van West Betuwe en visie op de organisatie(ontwikkeling) De visie op onze organisatie is afgeleid van de visie die het bestuur heeft op de gemeente. Deze is als volgt: “West Betuwe is een krachtige en toekomstbestendige gemeente die er is voor haar samenleving, die samen met en voor haar inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties bouwt aan de toekomst. West Betuwe heeft als gemeente “dienstverlening dichtbij” hoog in het vaandel staan. Kleinschaligheid wordt omarmd en West Betuwe staat dan ook in verbinding met de kernen en het buitengebied. Er wordt ingespeeld op de veranderende samenleving en bestuurlijke omgeving en West Betuwe heeft een sterke positie in de regio.” In het verlengde van het voorgaande zijn er vier ambities geformuleerd waar de gemeente zich op richt: Samen met de samenleving: 1. Benutten van kracht uit de samenleving 2. Lokale gemeenschap krijgt ruimte en vertrouwen om initiatieven te ontplooien Dienstverlening dichtbij en op maat: 3. Persoonlijk contact staat voorop, goed digitaal ondersteund 4. Het verstrekken van producten gebeurt op maat. Onze missie: “In de doorontwikkeling van de organisatie richten we ons steeds minder op het werken in structuren en vanuit regels, maar op netwerk- en relatiegericht werken rondom inhoudelijke maatschappelijke vraagstukken.
De organisatie zoekt – afhankelijk van de opgave- naar een passende vorm van organiseren. Dat betekent dat er niet één benadering is, maar verschillende. Het resultaat telt, niet de vorm.”
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
90
Onze visie op de organisatie: De gemeente wil een flexibele, mensgerichte en resultaatgerichte samenwerkingsorganisatie zijn. In verbinding met haar omgeving. Daarbij sluit zij aan bij het zelf-organiserende vermogen van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. Waar nodig stimuleert zij dat ook. De organisatie van West Betuwe is primair gericht op de externe dienstverlening. In de metafoor van de fruitboom, is de organisatie gericht op het ‘optimaal laten bloeien’ van de ‘vruchten’. Daarvoor is het nodig om continu te investeren in ‘de wortels’ van de boom: de organisatie en haar medewerkers zijn deze wortels. Ons personeel is het belangrijkste kapitaal dat West Betuwe heeft. Daarom willen we een aantrekkelijke werkgever zijn. In de doorontwikkeling van de organisatie richten we ons steeds minder op het werken in structuren en vanuit regels, maar op netwerk- en relatiegericht werken rondom inhoudelijke maatschappelijke vraagstukken (opgaven). De organisatie zoekt – afhankelijk van de opgave – naar een passende vorm van organiseren. Dat betekent dat er niet één benadering is, maar dat er verschillende mogelijkheden zijn. Het resultaat telt, niet de vorm. Het versterken van integraal en programmatisch werken is van groot belang om als organisatie wendbaar en toekomstbestendig te zijn. We investeren dan ook om te werken vanuit programma’s en projecten.
Het gaat daarbij om multidisciplinaire, complexe, strategische opgaven die vaak een combinatie vragen van experimenterend, regulier en projectmatig werken. Programmamanagers, medewerkers en teamleiders leveren elk vanuit hun eigen rol een bijdrage aan de te realiseren doelen en resultaten van de programma’s. Op die manier realiseren we betere strategische sturing. Kerngericht werken! In het coalitieakkoord “In beweging” (2022-2026) heeft het bestuur het onderwerp ‘kerngericht werken’ sterk op de voorgrond geplaatst. “Onze gemeente kenmerkt zich door 26 kernen met een eigen identiteit en karakter. Deze moeten behouden blijven. We houden dan ook oog voor de eigenheid van onze kernen en leveren maatwerk per kern. De basis voor dit maatwerk ligt in de 26 opgestelde kernagenda’s van onze inwoners. We gaan met onze inwoners aan de slag om de kernagenda’s uit te voeren.” Om deze bestuurlijke ambitie waar te maken, werken we er de komende jaren aan om kerngericht werken ‘goed in de vingers te krijgen’. Het is een belangrijk onderdeel in de ontwikkeling van onze organisatie. We hebben de afgelopen jaren de nodige ervaring opgedaan met deze manier van werken. We hebben hierin goede zaken bereikt. Tegelijkertijd is gebleken, dat het een complexe opgave is om ‘goed’ kerngericht te werken. We constateren dat we op dit vlak nog het nodige kunnen verbeteren.
Daar gaan we met overgave mee aan de slag.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
91
Om te zorgen dat bestuur en medewerkers prettig en goed hun werk kunnen doen is een goede huisvesting met bijbehorende goede faciliteiten van belang. Hier gaven we invulling aan door de realisatie van een nieuw gemeentehuis in 2023. De inrichting sluit aan bij de manier van werken die we in onze missie en visie voor ogen hebben. Dienstverlening door en samenwerking met verbonden partijen Een groot gedeelte van diensten die voor onze inwoners van belang zijn, worden door medewerkers uit onze eigen ambtelijke organisatie geleverd. Er zijn echter opgaven die beter vanuit samenwerking opgepakt kunnen worden en waarvoor het effectiever en efficiënter is om deze door een gespecialiseerde
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
92
organisatie uit te laten voeren. Daarom worden sommige vormen van dienstverlening door andere organisaties verzorgd. Dit zijn zogenaamde verbonden partijen. We kennen er verschillende. Op het gebied van de bedrijfsvoering hebben wij, samen met de gemeenten Culemborg en Tiel, een aantal taken uitbesteed aan de Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe (BWB). BWB is daarmee een belangrijke partner voor de doorontwikkeling van onze bedrijfsvoering.
Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders voor de bedrijfsvoering van West Betuwe zijn in de volgende documenten vastgelegd: • ‘Besturen en organiseren in West Betuwe': het realiseren van de ambities van de nieuwe gemeente en het vormgeven van de nieuwe organisatie vraagt om een stevig fundament. Dit document beschrijft dat fundament. • Organisatieplan West Betuwe 2020 - vastgesteld door college • Programmaplan Samen West Betuws Werken - vastgesteld door college • Controlvisie - vastgesteld door college
Thema's a)
Organisatie-ontwikkeling
Zoals gezegd: Onze visie is, dat we een toekomstbestendige en wendbare organisatie willen zijn. Maar wat houdt dit in? Op het gebied van de organisatieontwikkeling hebben we de volgende lange termijn doelstelling. en geformuleerd. I. II. III.
Samen met het bestuur werken we aan een bloeiend West Betuwe. Bestuur en medewerkers zijn trots op onze resultaten en onze organisatie. De opgaven in de samenleving staan centraal in ons werk. De kwaliteiten van de medewerkers in onze organisatie bewegen voortdurend mee met wat de omgeving van hen vraagt. We zijn een lerende organisatie. Een flexibele kern binnen onze organisatie levert hier een belangrijke bijdrage aan.
Inspelen op de arbeidsmarkt
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
93
Bij de ontwikkeling van onze organisatie is de ontwikkeling van de arbeidsmarkt relevant. De arbeidsmarkt In Nederland is erg krap. Het aantal werkzoekenden is historisch laag en het aantal openstaande vacatures is hoog. Medewerkers hebben werkgevers ‘voor het uitkiezen’ en werkgevers halen alles uit de kast om medewerkers aan te trekken en binnen te houden (binden en boeien). Dat geldt ook voor onze gemeente. Vacatures zijn regelmatig moeilijk in te vullen en inhuurkrachten moeilijk binnen te halen. We verwachten dat we voor een langere periode hiermee te maken hebben. We anticiperen hierop door onze arbeidsmarktbenadering en de inrichting van onze organisatie (door een gericht aanpak van recruitment en het gaan werken met een flexibele kern). Arbeidsmarktbenadering Om nieuwe medewerkers aan onze organisatie te kunnen binden hebben we in 2023 verschillende zaken ondernomen. We hebben deelgenomen aan een carrièrebeurs. Met een wezenlijk aantal mensen met wie we tijdens de beurs in gesprek zijn geraakt, hebben we daarna korte kennismakingsgesprekken gevoerd. Verschillende van deze mensen zijn inmiddels bij ons in dienst getreden. Bovendien zijn we social media gerichter in gaan zetten om onze gemeente, onze organisatie en onze vacatures onder de aandacht te brengen. De ingezette lijn om een effectieve arbeidsmarktbenadering te realiseren zetten we ook in 2024 door.
Flexibele kern Qua inrichting van de organisatie zetten we bewust in op de ontwikkeling van een flexibele kern. Dit is een team met breed inzetbare en talentvolle collega’s, met een vast dienstverband. Zij vervullen binnen onze organisatie, daar waar nodig, allerlei opdrachten. Met de flexibele kern willen we: • • • • •
Snel in kunnen spelen op capaciteitsvragen in de organisatie. Talent binden aan de organisatie door boeiende en afwisselende opdrachten. Kennis behouden door de voorheen incidentele inzet te binden aan je organisatie. Wendbaarheid en lerend veranderen stimuleren in de gehele organisatie, de flexibele kern kan hiervoor aanjager/ambassadeur zijn. Inhuurkosten beperken.
In 2023 zijn we gestart met deze ontwikkeling. Per 1 oktober 2023 hebben we 23 flexibel inzetbare mensen aan ons weten te binden. Het gaat om ondersteuners, medewerkers, adviseurs en projectleiders. De omvang van dit team staat niet vast en is mede afhankelijk van de capaciteitsvraag in 2024 en verder. In 2024 verschuift het accent van werving en selectie, naar brede inzetbaarheid, lerend veranderen en wisseling van opdrachten. We evalueren deze manier van werken en sturen waar nodig bij.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
94
Coördinatiepunt lerende organisatie We willen een lerende organisatie zijn. En een aantrekkelijke werkgever die investeert in de ontwikkeling van haar medewerkers. Dat zijn we niet van vandaag op morgen. We investeren hier gericht in. We faciliteren dit vanuit het coördinatiepunt lerende organisatie. Dit team zorgt ervoor dat medewerkers de regie over hun eigen ontwikkeling kunnen nemen door middel van een leeraanbod, coaching, intervisie en kennisoverdracht over werkvormen. Zij koppelen de behoeften van de organisatie en haar medewerkers aan wat de (continu) veranderende samenleving van de organisatie vraagt en vertalen dit naar een passend leeraanbod en/of interventies. In 2024 bouwen dit team en de ondersteuning richting de organisatie verder uit. De invoering van een Learning management system levert hier een belangrijke bijdrage aan. Vanuit het coördinatiepunt lerende organisatie blijven we investeren in de nieuwe manieren van werken door het verzorgen van trainingen op het gebied van programmatisch werken, projectmatig werken, procesverbetering, adviesvaardigheden en kerngericht werken. Ook organiseren we regelmatig leercafé ’s en jaarlijks een brede Netwerkdag voor alle medewerkers. Jaardoelen 2024 In dit kader van de organisatie-ontwikkeling hebben we ons de volgende jaardoelen voor 2024 gesteld: • • • • • • • • •
Het programma organisatie ontwikkeling (2021-2024) ronden we af en de projecten en opbrengsten borgen we in de organisatie. We werken met de zes kernwaarden binnen de organisatie (dienstverlenend, vakbekwaam, vertrouwen, mensgericht, gedreven, durf). We hebben op basis van de ervaringen in 2023 een arbeidsmarktbeleid vastgesteld en de uitvoering hiervan opgestart. Er is een strategische personeelsplanning, daarmee bekijken welke ontwikkelingen van belang zijn voor de ontwikkeling van personeel voor de komende jaren. Op basis van de resultaten van de medewerkerspeiling 2023 werken we aan verbeteracties. Het HRM-instrumentarium is verder uitgewerkt en sluit beter aan op de ontwikkeling van de organisatie. Ieder team (inclusief het managementteam) heeft een teamplan 2024 gericht op resultaten, ontwikkeling en capaciteit/planning. De flexibele kern ontwikkelen we door op basis van een evaluatie van de eerste fase (2023) . Onze werkvoorraad (in programma’s, projecten, dagelijks werk) zijn scherper in beeld en we sturen scherper op de realisatie hiervan (fasering en prioritering). We gaan aan de slag met portfoliomanagement.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
95
b)
Financiën
Op het gebied van de financiën hebben we volgende speerpunten. –
We zorgen voor een solide begrotingsbeleid. Hierbij laten we ons oorspronkelijke streven om te komen tot een meerjarig financieel sluitende begroting los. Gemeenten worden geconfronteerd met flink dalende Rijksuitgaven vanaf 2026. Dat is ook in het begrotingsbeeld van West Betuwe terug te zien. We volgen hierbij de VNG-richtlijn. Om een zo goed mogelijke begrotingspositie te bereiken gaan we in 2024 hiervoor het volgende doen: ▪ ▪
–
De actualiteit en betrouwbaarheid van onze financieel administratieve processen is in 2024 verder verbeterd. Hiervoor gaan we het volgende doen. ▪ ▪
–
We vragen subsidies aan voor projecten / werkzaamheden en verruimen hierdoor onze financiële mogelijkheden. Op basis van de ervaringen die we in 2023 hebben opgedaan verbeteren we de effectiviteit van onze manier van werken op dit vlak. We verbeteren onze manier van het maken van prognoses over de uitgaven en inkomsten in het sociaal domein.
We sturen op een goed verloop van het proces van opstellen van de jaarrekening en de accountantscontrole. We zorgen dat maatregelen in het huidige verbeterplan administratieve processen worden doorgevoerd en tot gewenste prestatieverbetering leiden.
De inrichting van onze begroting en financiële systemen zorgt voor optimale mogelijkheden om de leefbaarheid van onze kernen te versterken. Om dit te bereiken voeren we een aantal pilots uit op die betrekking hebben op het kerngericht inrichten van de begroting en eva lueren de (tussen)uitkomsten.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
96
c)
Inkoop
We willen als gemeente rechtmatig en doelmatig inkopen. Hier besteden we nadrukkelijk aandacht aan. In het coalitieprogramma wordt verder het belang benadrukt om de lokale economie te stimuleren: “We zoeken naar uitvoerders die binding hebben met West Betuwe en er trots op zijn om voor deze gemeente werk uit te voeren.” In 2024 hebben we op dit vlak de volgende voornemen: • • • • • d)
Verbeteren van de rechtmatigheid van onze inkooptrajecten. Het verder doorontwikkelen van inkoopstrategieën voor de verschillende productgroepen. Versterken van de regionale samenwerking op het gebied van inkoop. Hierbij wordt met name de samenwerking met Tiel, Culemborg en BWB geïntensiveerd. Het verder inrichten van en beter gebruik maken van de mogelijkheden van ons inkoopsysteem. Het opleiden en begeleiden en zorgen voor kennisdeling van de inkopers binnen onze organisatie. Huisvesting
Op het moment van opstellen van deze begroting is de renovatie en inrichting van het gemeentehuis en de buitenruimte nagenoeg afgerond. Vanaf medio november hebben bestuur en medewerkers een moderne werkplek en zijn ook de raadsvoorzieningen weer helemaal up to date. De officiële opening zal. begin 2024 plaatsvinden. Uiterlijk in de eerste bestuursrapportage van 2024 gaan we de investering die hiervoor gedaan is verantwoorden. Voor de nieuwbouw van de gemeentewerf in Rumpt ronden we in 2023 de voorbereiding van het ontwerp en de aanbesteding af. Wij gaan de aanbesteding in het eerste kwartaal van 2024 afronden. Afhankelijk van de uitkomst van de aanbesteding zal de daadwerkelijke bouw uiterlijk eind 2024 starten. Eind 2025 verwachten we de nieuwe gemeentewerf in gebruik te kunnen nemen.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
97
e)
Informatisering en automatisering Samen met de Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe (BWB) stelden we een Informatiebeleidsplan 2023-2025 en een automatiseringsbeleidsplan op, gevolgd door een uitvoeringsplan. In deze plannen verbonden we externe ontwikkelingen met de gemeentelijke ambities. Belangrijkste uitgangspunt in de plannen is dat het informatiebeleid de dienstverlening moet ondersteunen, dat de privacy wordt gewaarborgd en dat digitalisering en plaats- en tijdonafhankelijk werken een vanzelfsprekendheid is. Ook moeten de systemen ons ondersteunen bij wettelijke ontwikkelingen zoals de Omgevingswet en de Wet Open Overheid. We werken als partners met elkaar samen en versterken elkaar daar waar het kan. Belangrijke projecten voor 2024 voor West Betuwe zijn: • • • • •
We versterken onze manier van werken op het gebied van datagedreven werken. Door een betere informat ievoorziening zullen we onze beleidskeuzes beter kunnen onderbouwen en de effecten beter kunnen monitoren. Doorloop vanuit 2023: vervangen GBI, het systeem voor het beheren van de openbare ruimte. Doorloop vanuit 2023: aanschaf en implementeren portfoliomanagementtool voor het beheer van onze projecten. Doorontwikkelen zaaksysteem Djuma ter ondersteuning van het zaakgericht werken en de mogelijkheid om data te genereren over d e dienstverlening. De verdere implementatie van de Wet Open Overheid en hiermee samenhangende wetgeving de Wet elektronische publicaties (Wep) en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv).
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
98
Informatiebeveiliging
f)
In een optimaal functionerende gemeente zijn digitale informatie en informatiesystemen van essentieel belang. De kwaliteit van dienstverlening en bedrijfsvoering hangt sterk af van de goede beschikbaarheid en toegankelijkheid van informatiesystemen, evenals de betrouwbaarheid van de opgeslagen gegevens. Binnen de organisatie is steeds meer bewustwording voor onze informatieveiligheid. De implementatie van maatregelen om onze weerbaarheid te behouden loopt volgens planning. Het Nationaal Cyber Security Centrum en de landelijke Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten geven aan dat cybercriminaliteit en daarmee de risico’s op verstoring van ICT als gevolg van een cyberaanval onverminderd hoog zijn. Om onze weerbaarheid op het gebied van informatieveiligheid en cybersecurity te verhogen volgen we de landelijke Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Via onze roadmap informatiebeveiliging onderhouden we bestaande en implementeren we nieuwe verplichte organisatorische en technische maatregelen. Alleen al het verplichte deel van de BIO en NIS2 vraagt komende jaren een impuls. Een extra structurele investering is nodig om ook voor de nabije toekomst onze weerbaarheid op het gebied van informatieveiligheid te behouden. Hierbij gaat het om een investering in mensen (FTE) en middelen waaronder beveiligingssoftware.
Deze structurele investering is nodig om onze digitale informatievoorziening te beschermen tegen toenemende en steeds effectievere cyberaanvallen en te voldoen aan de wettelijke verplichten en audits. Wat gaan we doen? Implementatie van Monitoring en Response. Met deze oplossing worden digitale inbreuken of incidenten vroegtijdig opgemerkt en ondervangen. -
Vergroten van informatiebeveiliging en privacy bewustzijn en van de medewerkers en management.
-
We starten met de implementatie van een Information Security Management System (ISMS).
-
Verantwoording afleggen over informatieveiligheid en privacy (ENSIA).
-
Uitwerken van een voorstel om de informatiebeveiliging nog meer toekomstbestendig te maken.
-
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
99
g)
Algemene verordening gegevensbescherming/ privacy In 2023 hebben we veel werk verzet om te zorgen dat onze privacypraktijk verder verbeteren. We willen in 2024 op de ingeslagen weg doorgaan. Hiervoor gaan we het volgende doen: - Verder versterken van bewustzijn van medewerkers. - Verder versterken van de kennis en vaardigheden van medewerkers die regelmatig met privacy vraagstukken van doen hebben. - Uitvoeren van DPIA’s. - Up-to-date houden van ons register van verwerkingen. Middels een periodieke GAP-analyse wordt de voortgang gevolgd.
h) Rechtmatigheidsverantwoording Tot en met 2022 controleerde de accountant expliciet het rechtmatig handelen door de gemeente en bevatte de controleverklaring een oordeel over dit rechtmatig handelen. Vanaf boekjaar 2023 legt het college verantwoording over het rechtmatig handelen af aan de gemeenteraad. Dit gaat over drie van de negen criteria voor de rechtmatigheid: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (groen omcirkeld). De overige rechtmatigheidscriteria overlappen met de criteria voor het getrouwe beeld, zoals uit navolgende figuur blijkt.
In de jaarrekening 2023, die in het voorjaar van 2024 wordt opgesteld, legt ons college voor het eerst verantwoording af over de naleving van de regels, die relevant zijn voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente. In de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag gaan we vervolgens in op de geconstateerde rechtmatigheidsfouten en verbeteringen in de interne beheersing.
Programmabegroting 2024 - Gemeente West Betuwe
100