RV2023-047-Bijlage-factsheets-achtergrondinformatie-versie-2.pdf

Leesinstruc*e Bijgevoegde factsheets zijn losse hoofdstukjes die als achtergrondinforma7e gelezen kunnen worden. In de digitale kaart staan icoontjes met lokale foto’s. Hier staat in het kort het beleid aangegeven. Meer informa7e over dat onderwerp is te lezen in de factsheets (de losse hoofdstukjes dus). Aangezien de factsheets op zichzelf staan, staan sommige onderwerpen dus meerdere keren benoemd. Het documenten beleid in het kort is een samenvaDng.

Bedrijventerrein Situatieschets West Betuwe kent veel bedrijventerreinen. Deze verschillen in omvang en inrichting. We zien licht van lantaarnpalen (openbare verlichting), binnen- en buitenverlichting van bedrijven en vaak ook van reclame verlichting (aan de gevel of bij het pand). Al het licht bij elkaar bepaalt het beeld op straat. Een felverlicht reclamebord is in de avond en nacht juist minder leesbaar. Het licht afkomstig van een bedrijf is soms ook van verre zichtbaar. Soms werkt een bedrijf 24/7, dan is er altijd licht nodig. Toch kunnen we dan ook kijken hoe de totale hoeveelheid licht wat minder kan. Wet-, regelgeving en keurmerken op bedrijventerrein We zijn niet verplicht te verlichten in Nederland. Wat er staat moeten we wel goed onderhouden. Daarnaast speelt de Omgevingswet een rol. Deze geeft aan dat er geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving. Ook de richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’ spelen een rol ten aanzien van reclames. Tenslotte zijn er keurmerken. Voor een bedrijventerrein is er een keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). Dit is een vrijwillig keurmerk. Bij dit keurmerk werken ondernemers, brandweer, politie en gemeente samen aan een set structurele maatregelen waar verlichting onderdeel van uitmaakt.

Besproken wordt welke vorm van verlichting daarbinnen past, rekening houdende met de huidige mogelijkheden van nachtcamera’s. Ook de verlichting van de bedrijven zelf wordt besproken binnen de KVO-partners. Het valt eerder op als het licht met een sensor aangaat dan dat licht altijd aan is. Licht en Veiligheid Licht wordt vaak in 1 adem met veiligheid genoemd. Soms vinden mensen dat licht veilig is, maar dat is een persoonlijk gevoel. De veiligheid wordt bepaald door de hoeveelheid sociale controle. Is er geen sociale controle dan geeft het licht vooral schijnveiligheid. Ook wordt vaak gezegd dat licht nodig is voor de camerabewaking. Een goede camera kan zonder licht opnames maken. Vaak zorgt licht voor korrelige opnames. Effect van licht Het kan op straat donker lijken door een pand te verlichten, een fel reclamebord te plaatsen, fel licht binnen te hebben, enzovoort. Soms zorgt het licht voor verblinding of trekt het licht de aandacht van de weggebruiker waardoor voorbijgangers niet meer op de weg letten.

Foto: een verlicht bedrijfspand. Het licht schijnt op de weg waardoor de weg donker lijkt. Ook kunnen we afgeleid worden door het licht.

Reclame Licht wordt veel gebruikt in reclametoepassingen. Denk aan een verlicht bedrijfsnaambord, een verlichte voorgevel of lichtzuilen. Een fel verlichte gevel is al gauw nadrukkelijk aanwezig.

Foto: verlichte reclamezuil en licht aan de gevel zorgen ervoor dat het op de weg donker lijkt.

Ook zien we steeds meer leddisplays/lichtkranten. Deze displays hebben soms ook nog bewegende of knipperende beelden. De kleur van de advertenties is mede bepalend voor de felheid. In de gids Ruimtelijke Kwaliteit (oktober 2022) is per gebied aangegeven waar wat mag. Er wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijven in een woonwijk of op een bedrijventerrein. Bedrijven in een woonwijk: • geen verlichting, lichtbakken, knipperende of bewegende onderdelen; • de reclame heeft een eigen vormgevingskwaliteit.

Op bedrijventerreinen: • verlichting of aanlichten is toegestaan behalve aan de randen van terreinen welke grenzen aan landelijk gebied; • geen knipperende of bewegende elementen of onderdelen; • maximaal één vrijstaande reclamezuil per gebouw bij de entree of inrit; • (led-schermen, digitale billboards, lichtcouranten) stralen geen aanstootgevende boodschappen en verbeeldingen uit; • vertonen qua vormgeving en/of kleur geen gelijkenis met verkeersrelevante informatiedragers, zoals verkeersborden/- signaleringen enz.; • reclame zijn niet verblindend (conform Richtlijnen Lichthinder); • geen flikkerende afbeeldingen, films, tuimelende of wervelende overgangen; • maximaal 1 vervagende of verschuivende beeldwisseling 20 seconden; • bij voorkeur geen lichtreclame tonen tussen 23.00 en 07.00 uur.

Foto: Leddisplay. Deze kan de aandacht van de weggebruiker afleiden. Ook kan het zorgen voor lichtvervuiling of lichthinder.

Displays binnen/in etalages Displays binnen zijn meestal niet van ons, maar hebben wel effect op de openbare ruimte. Verlicht pand Soms kiezen bedrijven voor het verlichten van hun pand. Dat kan mooi zijn in de avonduren, bijvoorbeeld bij het verlichten van een monumentaal pand. Het kan een bijdrage geven aan de sfeer. Maar verlicht dan alleen het pand zelf en niet de omgeving of de weg. Soms wordt het licht in de nacht uitgedaan, maar er zijn ook panden die de hele nacht verlicht zijn. Dat is niet nodig en wenselijk. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid kan dit anders.

Hoe gaan we om met verlichting op bedrijventerreinen § § § § § §

§

§ § § § §

§ §

We dimmen de openbare verlichting na 19.00 uur, dat wil zeggen dat het licht minder fel gaat branden. We kijken samen met ondernemers en politie waar het licht in de nacht uit kan. De verlichting die we plaatsen geeft een goede kleur- en gezichtsherkenning. De beleids- en beheermedewerkers bepalen welke verlichting waar geplaatst wordt. Het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) houden we voor de openbare verlichting niet aan. Het beleidsplan ‘Licht in West Betuwe’ is leidend. De verlichting van terreinen, gevels, reclame en ook de binnenverlichting mag niet onnodig branden, moet de juiste sterkte hebben en correct gericht zijn. De reden hiervan is het voorkomen van verstoring van de openbare verlichting, van lichthinder voor omwonenden en (landschap)vervuiling. Een display/reclame mag geen hinder geven aan de fysieke leefomgeving (Omgevingswet). In situaties waarin een display wel toegestaan wordt, mag er geen hinder ontstaan voor de omgeving, flora en fauna. De verkeersveiligheid mag niet in gevaar komen. Qua kleuren stellen we per situatie eisen en de beelden mogen niet knipperen of bewegen. De verlichting moet in de avond gedimd worden en in de nacht uit staan. Leidraad is de richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’.

Nieuwe toekomstige richtlijnen, die relevant zijn voor leddisplays, worden ook meegenomen. Onnodig lichthinder willen we verminderen of voorkomen door goed gericht licht en alleen daar waar het nodig is. We gaan met ondernemers in gesprek als daar aanleiding toe is. We vragen ondernemers om terughoudend te zijn met displays in etalages of winkels. In ieder geval mogen de displays geen licht geven op straat, moeten ze in de avond gedimd en in de nacht uitgezet worden. We vragen de ondernemers om hun verlichting in en buiten het gebouw ’s nachts uit te schakelen. Als dat niet kan, dan de verlichting in ieder geval te dimmen. Reclame aan de gevel of bij het pand mag beperkt.

Bezienswaardigheden Situatieschets We zijn onderdeel van het mooie rivierenlandschap. Verschillende elementen in het landschap zoals de open velden, forten, kastelen, de prachtige kernen en het unieke rivierenlandschap maken de gemeente aantrekkelijk. We hebben ook veel mooie bezienswaardigheden. Die kenmerken ook onze gemeente. Het zijn herkenningspunten voor onze inwoners, ze herinneren ons aan andere tijden en er komen jaarlijks ook veel bezoekers op af. Effect van licht Een aantal van deze bezienswaardigheden is verlicht. Deze verlichting is soms de hele nacht aan en het licht schijnt vaak alle kanten op. Dit kan onnodige lichthinder of lichtvervuiling geven. We spreken van lichthinder als het licht bijvoorbeeld een woning inschijnt. Lichtvervuiling is de lichtkoepel die je aan de hemel ziet door verlichting.

Foto: Kerk in Heukelum. Van verre zichtbaar en ook van bovenaf te zien.

Hoe gaan we voortaan om met verlichting van bezienswaardigheden • • • • • •

Vanaf 19 uur dimmen we verlichting We verlichten alleen als verlichting een waardevolle toevoeging is We zetten het licht om 23.00 uur uit en in de ochtend gaat het ook niet meer aan. We richten het licht goed. Daarmee voorkomen we onnodige lichthinder of lichtvervuiling. We gaan in gesprek met anderen wanneer de situatie daar aanleiding toe geeft. Onze bestaande verlichting passen we aan zodra we die verlichting vervangen.

Wat vragen we aan andere eigenaren § § § § §

Alleen aanlichten als het een waardevolle toevoeging is Het licht goed richten Het licht na 19.00 uur te dimmen Het licht om 23.00 uur uit te zetten In de ochtend de verlichting niet meer aan te zetten

Buitengebied Situatieschets West Betuwe maakt onderdeel uit van het mooie rivierenlandschap. Gelegen aan de rivier de Waal en de prachtige Linge. Je vindt hier een oase aan groen en rust. De uiterwaarden worden gekenmerkt door hun directe ruimtelijke relatie met de rivieren. De uiterwaarden langs de Waal zijn hoofdzakelijk in gebruik als grasland voor het weiden van vee en hebben gediend voor klei- en zandwinning door steenfabrieken. Er is, op een enkele steenfabriek na, geen bebouwing aanwezig. De natuurwaarden zijn hoog. De uiterwaarden langs de Waal zijn breed en in combinatie met de Waal is het landschap daardoor grootschalig. Het gebied heeft een onregelmatige verkaveling gescheiden door sloten en beplanting. Ook zijn er enkele restanten van oude strangen en oude hakhout- en ooibossen. De klei- en zandwinning en de omvorming van de uiterwaarden naar natuur en recreatief mede- gebruik zorgen voor een nieuwe dynamiek. Voordat de bedijkingen tot stand kwamen, vlochten de rivieren zich door het gebied, met zijtakken, aftakkingen, afgesneden geulen en dergelijke. Vanaf het jaar 1000 werden de eerste dijken aangelegd. Het betrof eenvoudige dijken die delen van het dorpsgebied voor overstroming behoedden. Stap op de fiets en fiets over de dijken en geniet van de vergezichten over de uitgestrekte uiterwaarden. Het landschap kenmerkt zich door rust en ruimte.

Daar zijn we zuinig en trots op.

Foto: weg in het buitengebied, niet verlicht want geen sociale controle.

Wet- en regelgeving We zijn niet verplicht om te verlichten, wel hebben we een zorgplicht. We moeten ervoor zorgen dat de verkeersveiligheid niet in gevaar komt. Maar dat kan op heel veel andere manieren dan met verlichting. Ruimtelijke kwaliteit buitengebied In de gids Ruimtelijke kwaliteit is ook voor het buitengebied aangegeven hoe we met de beeldkwaliteit om gaan. Licht en veiligheid Voor veel mensen is licht veiligheid. Als een weg verlicht is, maar er is niemand in de buurt of mensen hebben er geen zicht op, dan geeft het licht eerder schijnveiligheid. In het buitengebied zie je individuele lichtpunten soms al in de verte. Dat is niet altijd nodig en kan storend zijn, maar ook een verblindend effect hebben of zelfs de verkeersveiligheid in gevaar brengen.

Foto: Haarweg in Vuren. Het licht is van verre zichtbaar en je ziet niet wat daarvoor of daarna juist gebeurt.

Licht en donker van bovenaf gezien Een aantal jaren gelden is van de provincie Gelderland een hemelhelderheidskaart gemaakt aan de hand van de hoeveelheid zichtbare sterren. Zo is te zien hoe donker/licht de provincie is.

Foto: Hemelhelderheidskaart provincie Gelderland, Bron: Sotto le Stelle.

In sommige delen van de gemeente is in het buitengebied nog een sterrenhemel te zien, maar ook op heel veel plekken niet. Donkerte heeft naast een positief effect op de gezondheid van de mens, ook positieve effecten op de flora en fauna en het leefgebied van specifieke soorten zoals vleermuizen, in het bijzonder. Er komt steeds meer licht bij. Dat vraagt om keuzes.

Foto: Nederland vanuit de ruimte gezien midden in de nacht. Foto gemaakt door André Kuipers.

Hoe gaan we voortaan om met licht in het buitengebied •

• • • •

• •

Voor nieuwe situaties geldt ‘Niet verlichten, tenzij’. We kijken waar we maatregelen kunnen nemen om verkeersveiligheid te waarborgen. Bijvoorbeeld op kruisingen en in scherpe bochten. Denk aan maatregelen die te maken hebben met infrastructuur, passieve of actieve markering. Of alternatieven als belijning en een lichter wegdek. We willen lichthinder, lichtvervuiling en onnodig energieverbruik voorkomen. Doel is het donkere landschap te beschermen en verstoring voor de flora en fauna tegengaan. Hoofdwegen buiten de kom die verlicht zijn, blijven verlicht. Staat er nu geen verlichting op een hoofdweg dan komt er ook geen verlichting bij. Andere wegen verlichten we niet. Is het geen hoofdweg buiten de kom en staat er nu reeds verlichting en is er geen sprake van een verkeersonveilige situatie, dan wordt de verlichting verwijderd op moment van een reconstructie, vervanging of anders gedurende de looptijd van dit beleid. Hoofdfietsroutes buiten de kom die nu verlicht zijn, blijven verlicht. Wel proberen we deze te voorzien van slimme technieken en in de nacht uit te doen. Hoofdfietsroutes buiten de kom die nu niet verlicht zijn, blijven onverlicht. Eventueel passen we alternatieven toe. Staat er nu niks, dan komt er niks.

Slechts daar waar de sociale veiligheid hoge urgentie heeft en er echt geen andere routes zijn, kan in overleg bekeken worden of licht met sensoren een mogelijkheid is. Het licht zal in ieder geval in de nachtelijke uren uit zijn.

Centrumgebied Situatieschets We hebben grote en kleine kernen. Zo heeft de ene kern een groot centrum en de ander een klein centrum. In een centrum (klein of groot) zien we diverse lichtbronnen, zoals openbare verlichting (lantaarnpalen), licht vanuit de winkels (etalages), reclameverlichting, feestverlichting en/of verlichte gevels. Al deze lichtbronnen samen bepalen het licht op straat. Vaak staat er in het centrumgebied wat andere verlichting dan in andere gebieden. Waar we verder vooral functionele verlichting plaatsen, is het in een centrumgebied decoratieve verlichting. Zo is het herkenbaar als centrumgebied.

Foto: Voorstraat in Asperen, klassieke verlichting. Dit noemen we decoratieve verlichting waarmee het herkenbaar is als centrumgebied.

Wet-, regelgeving en keurmerken We zijn niet verplicht in Nederland om te verlichten, wel is er een richtlijn, de NPR13201. Ook zijn er vrijwillige keurmerken zoals het Keurmerk Veilig Ondernemen. Daarin worden afspraken gemaakt met brandweer, politie, ondernemers en de gemeente over diverse onderwerpen. We hebben nu geen Keurmerk Veilig Ondernemen voor het winkelcentrumgebied. Reclames In de gids Ruimtelijke Kwaliteit van 2022 is aangegeven waar wel en niet reclame geplaatst mag worden en waar het aan moet voldoen. Displays zijn grote schermen die verlicht zijn. Soms bevatten deze wisselende of knipperende beelden. Dit kan met diverse technieken als led of lcd. Deze displays kunnen storend zijn in het landschap. Meestal dragen ze niet bij aan de verkeersveiligheid. Maar ook in etalages en dergelijke zien we deze displays. De Omgevingswet geeft aan dat van displays geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving. Schermen in etalages en achter ramen mogen niet zomaar geplaatst worden. Alleen op toegewezen locaties.

Foto: Leddisplay op de rondweg in Geldermalsen.

Licht en veiligheid Vaak horen we dat verlichting nodig is voor inbraakpreventie. Maar verlichting is alleen zinvol als er mensen zijn die kunnen reageren. Inbrekers kunnen zelfs voordeel hebben van licht. In sommige situaties is een alarminstallatie of een lamp die aangaat door een sensor als er iemand aankomt effectiever. Een beveiligingscamera moet geschikt zijn voor wat deze moet registreren. Bijvoorbeeld gezichten of kentekens. Sociale veiligheid speelt in het centrumgebied een belangrijke rol. Daarom is een juiste kleurweergave belangrijk. Ook kan licht zorgen voor sfeer en gezelligheid.

Verlichte reclame Elke ondernemer is trots op zijn zaak en wil laten zien wat hij verkoopt. Maar er is vaak ’s nachts ook nog veel licht. Doordat het licht van de etalages bijvoorbeeld zo fel is, moet de verlichting op straat ook feller branden. Dit komt doordat er dan een soort donker gat op straat ontstaat. De weg lijkt heel donker doordat het licht van de etalages zo fel is.

Foto: Verlichte etalage waardoor de openbare verlichting wegvalt en het donker op straat lijkt. Feestverlichting Aan het einde van het jaar, tijdens de donkere maanden is sfeer in het centrum nog belangrijker. Daar kan verlichting een rol in spelen. Tijdens deze periode is feestverlichting op bepaalde locaties toegestaan. De winkeliers verzorgen dit in overleg met de gemeente. Reclame aan de lantaarnpalen, bloembakken, banieren en dergelijke Reclame aan de lantaarnpalen hebben we nu op een aantal locaties hangen. De lantaarnpalen zijn echter niet berekend op deze objecten. Bloembakken, banieren en dergelijke zien we op sommige locaties ook aan de lantaarnpalen. Sfeer en leefbaarheid Verlichting levert een bijdrage aan de leefbaarheid en sfeer in een gebied. Bijvoorbeeld een winkelgebied. Dit kan met mooie verlichting aantrekkelijker gemaakt worden. Niet alleen door feestverlichting, maar ook met de straatverlichting.

Hoe gaan we voortaan om met verlichting in het centrumgebied • • • •

• • • •

•

• •

•

•

•

•

We plaatsen decoratieve verlichting in plaats van functionele. We dimmen de verlichting na 19 uur. De verdeling van het licht is zo goed mogelijk waarbij de bestaande afstand van de masten bepalend is. We houden de richtlijn NPR13201 niet aan voor de verticale en horizontale lichtsterkte, maar in het centrum staat wel vaak wat meer licht dan in andere delen van de gemeente. We kijken goed naar het effect van de straatverlichting op de sfeer en leefbaarheid in het centrum. Waar financieel mogelijk en gewenst gebruiken we sensoren zodat het licht in de nacht alleen aan is als mensen de openbare ruimte gebruiken. We kiezen een lichtkleur waarmee de gezichtsherkenning goed is en de kleuren ook goed worden weergegeven. Op de parkeerterreinen in het centrum is het licht vanaf 19 uur gedimd. Waar geen of weinig gebruik van gemaakt wordt, gaat het licht mogelijk ’s nachts of na sluitingstijd uit. Of we passen een sensor toe als er wisselend gebruik van gemaakt wordt. Verlichte reclames aan lantaarnpalen gaan we na afloop van de contractperiode niet meer toestaan. Onverlichte reclames mogen op de aangewezen locaties en de lantaarnpaal moet ervoor geschikt zijn. Bloembakken, banieren en dergelijke aan de lantaarnpalen zijn niet toegestaan. Leddisplays, tv-schermen en dergelijke in etalages mogen geen hinder voor omwonenden veroorzaken en we vragen deze na sluitingstijd uit te zetten.

In de avond moet het licht (tot sluitingstijd) gedimd worden. Lichtkranten/Led-schermen/digitale billboards en dergelijke mogen niet verblindend zijn en geen flikkerende afbeeldingen, films of tuimelende/wervelende overgangen bevatten. Ook mogen ze alleen geplaatst worden op aangegeven locaties. De verkeersveiligheid mag niet in gevaar komen, het licht moet gedimd worden vanaf 19 uur en uit in de nacht uitgezet worden. We hanteren de ‘Richtlijn Lichthinder’ van de NSVV, de CROW-handreiking ‘Reclame langs wegen’ en de notitie van Rijkswaterstaat. Nieuwe toekomstige richtlijnen nemen we ook mee in onze besluitvorming. In de gids Ruimtelijke kwaliteit van 2022 is aangegeven waar wel en geen reclame mag komen. Ook de omgevingswet geeft de kaders aan. We gaan in gesprek met de ondernemers in het centrumgebied over duurzaamheid, energiebesparing, sfeer en leefbaarheid. We spreken onder andere over dimmen, het licht goed richten en sensoren. Mocht het Keurmerk Veilig Ondernemen Centrumgebied er komen (of een ander keurmerk), dan is dit beleidsplan ‘Licht in West Betuwe’ bepalend voor wat betreft de hoeveelheid verlichting.

Duurzaamheid, Energie en Milieu Situatie schets ‘Duurzaamheid betekent dat de keuzes die gemaakt worden aansluiten op de behoeften van het heden, zonder dat het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar wordt gebracht.’ In 2050 zijn we een gemeente waar mensen prettig wonen en bedrijven floreren. In een schone en veilige leefomgeving met een (be)leefbaar buitengebied. Inwoners, bedrijven, verenigingen en de gemeente wekken dan net zoveel energie op als we met elkaar gebruiken. We zijn voorbereid op extreme weersomstandigheden en hebben geen restafval meer. Om dit te bereiken werken we samen. Met inwoners, bedrijven, regionale en lokale partijen. Het is een ambitieuze doelstelling, maar als groene plattelandsgemeente willen we hierin vooroplopen. Natuurlijk geven we zelf het goede voorbeeld! Gelders Energieakkoord In het netwerk van het Gelders Energieakkoord werken bijna 250 Gelderse organisaties samen. Wij doen hier ook aan mee. De inzet is 55% minder CO2 uitstoot in 2030 en een klimaat neutrale provincie in 2050. Samen met omliggende gemeenten hebben we een Regionale Energie Strategie geformuleerd. Hierin hebben we beschreven wat we voor concrete stappen gaan zetten om de ambitieuze doelen ook daadwerkelijk te realiseren. Energieakkoord Naast onze ambitie en die van de omliggende gemeenten, is er ook het landelijke Energieakkoord.

Het Energieakkoord (2019) houden afspraken in dat we in 2030 50% energie besparen (ten opzichte van 2013). Dat is een flinke opgave. Ook moeten we sinds 2020 al 40% slimme verlichting en 40% energiezuinige verlichting hebben staan. Dat hebben we inmiddels gerealiseerd. De openbare verlichting beslaat ongeveer 35% van ons totale energieverbruik. Een energiezuinige openbare verlichting levert dus ook een aanzienlijke bijdrage aan het beperken van de energievraag. Door alleen ledverlichting toe te passen halen we de doelstelling in 2030 niet. Ledverlichting Sinds een aantal jaren zijn er voor de openbare verlichting ledlampen. Voor verlichting in huizen is de led al meerdere jaren op de markt. Leds zijn kleine lichtpuntjes die veel en efficiënt licht geven. Afbeelding van een ledje

Led kun je goed dimmen en geeft direct het volle vermogen. Het is heel gericht licht, waardoor het soms op straat lijkt of het minder licht geeft. Terwijl het juist meer licht op straat geeft dan bij de oude verlichting. Soms zie je geen licht als je de straat in kijkt terwijl het er wel is. Dat komt omdat de andere, oudere, lichtbronnen meer strooilicht, geven. De voortuinen en gevels van huizen werden dan vaak ook verlicht. Veel mensen vinden dat hinderlijk. Door de ledverlichting is het licht meer gericht, waardoor gevels van huizen niet meer verlicht worden.

Foto: Willem de Zwijgerlaan in Geldermalsen. Ledverlichting, met gericht licht op de weg

Leds zijn in verschillende kleuren verkrijgbaar. Hoe blauwer het licht, hoe energiezuiniger en efficiënter het licht is. Door het toepassen van ledverlichting neemt het energieverbruik af, maar ook nemen de onderhoudskosten sterk af. Een ledarmatuur kan lang meegaan (circa 20-25 jaar), terwijl de andere lampen tussen de 3 en 8 jaar meegaan (bijvoorbeeld sox of pll lampen). Deze laatste soort wordt sinds 2023 niet meer gemaakt. We hebben de afgelopen jaren al veel verlichting voorzien van ledverlichting. Beperken van lichthinder voor flora en fauna Een overdaad aan kunstlicht in de nacht kan een bedreiging zijn voor de biodiversiteit in de natuur. Het verstoort het leven van planten en dieren. Gevolgen van deze verstoring kunnen onder meer zijn: verandering van de leefkwaliteit, ontregeling van biologische ritmes, desoriëntatie en aantrekking door licht (met mogelijk fatale afloop voor onder andere vogels en insecten). Het donkere, nachtelijke leven is voor het in stand houden van soorten en ecosystemen even belangrijk als het leven overdag. De bescherming van de duisternis en het donkere landschap valt onder de Wet Milieubeheer/Activiteitenbesluit en onder de zorgplicht. Circulaire economie In de huidige situatie maken we, gebruiken we en gooien we weer weg. Dit noemen we een lineaire economie. Het tegenovergestelde is een circulaire economie.

Daarbij onttrekken we grondstoffen maar een keer aan de omgeving, om ze daarna steeds opnieuw te gebruiken. Afval bestaat in de circulaire economie dus niet meer. De natuur is van zichzelf al circulair. Doordat de wereldbevolking

en welvaart toenemen, is het steeds belangrijker om efficiënt om te gaan met grondstoffen. Dan belasten we het milieu minder en ontstaat er geen tekort aan materialen. We stimuleren het hergebruik van grondstoffen. Bij de aanschaf van masten, armaturen en andere producten kijken we welke het meest circulair zijn en welke voldoen aan de gestelde eisen met betrekking tot licht, onderhoud, garantie, verkrijgbaarheid en dergelijke. We dagen, waar mogelijk, de markt uit. Ook hebben we onze inwoners en ondernemers nodig. Door met elkaar in gesprek te gaan, kunnen we stappen zetten. Welke materialen zijn zo duurzaam mogelijk, gegeven de situatie en markt. Daarbij kijken we naar de hele cyclus van winning, productie, gebruik, verwijderen en hergebruik van materialen.

Hoe gaan we om met duurzaamheid en verlichting • • • • • • • • •

•

•

• •

Vaker het licht uit te doen daar waar dat kan. Energiezuinige en efficiënte lichtbronnen te gebruiken. De straatverlichting te dimmen na 19.00 uur. Onnodige lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. We bouwen geen armaturen om, alleen klassieke verlichting. We vervangen de verlichting de komende paar jaar allemaal in ledverlichting. Niet te verlichten, tenzij dat voor de verkeersveiligheid nodig is en er geen andere oplossing is. Alternatieven te gebruiken zoals kattenogen, belijning, markering, reflectie. We kopen materialen en producten die zo duurzaam en energiezuinig mogelijk zijn en dus met een minimale CO2 uitstoot. We kiezen voor producten die zo circulair mogelijk zijn. Hierin zijn we wel afhankelijk van het aanbod van leveranciers. Anderen stimuleren we om hetzelfde te doen: bewust omgaan met verlichting en zo energieverspilling voorkomen (uitzetten waar het kan, inzetten van sensors en gebruik te maken van duurzame, energiezuinige en efficiënte lichtbronnen). We blijven doorgaan met het verder verduurzamen van de openbare verlichting en bewuster te kijken naar waar wel en waar geen verlichting nodig is. Waar nu te veel verlichting staat of waar het niet nodig is, halen we lichtpunten (binnen en buiten de bebouwde kom) weg, natuurlijk in overleg met gebruikers.

Per situatie kijken we wat de beste oplossing is die past in de omgeving, binnen het budget en de beschikbare techniek. Nieuwe technieken die op de markt komen passen we toe wanneer deze bijdragen aan de andere doelen als energiebesparing, duurzaamheid, leefbaarheid en dergelijke. We stimuleren nieuwe ontwikkelingen door pilots te doen wanneer deze geschikt zijn om in de verlichting toe te passen.

Fietspaden Situatieschets Ons mooie rivierenlandschap nodigt uit om de fiets te pakken. Naast toeristen maken onze inwoners ook veel gebruik van de fiets. Om te recreëren maar vooral ook als vervoersmiddel. Fietsen is gezond en goed voor een schone en duurzame leefomgeving. Op onze fietsers zijn we dan ook zuinig. Daarom hebben we veel fietspaden in de gemeente. Routes die vooral een recreatief karakter hebben en routes wat doorgaande routes zijn. Soms is dit ook een schoolfietsroute. Al deze routes lopen binnen en buiten de kom. Soms liggen de fietspaden langs wegen of los. Bij fietspaden speelt verkeersveiligheid, het rijcomfort en het gevoel van veiligheid en overzicht een rol.

Foto: Tiendweg in Vuren. Een mooie route door het rivierenlandschap.

Soorten fietspaden In onze gemeente hebben we veel fietsroutes. Zowel recreatieve als doorgaande fietsroutes binnen en buiten de bebouwde kom. Recreatieve fietsroutes worden door onze eigen inwoners en door toeristen voornamelijk overdag gebruikt. Deze paden kunnen in kwetsbare gebieden liggen met waardevolle flora en fauna. Verlichting is in deze gebieden al snel storend voor de natuurlijke omgeving en kan ook schijnveiligheid geven.

Foto: Recreatief fietspad in Deil. Niet verlicht.

Doorgaande fietsroutes zijn routes die vooral door onze eigen inwoners worden gebruikt. Vaak zijn dit dagelijkse routes. We kennen ook hoofdfietsroutes. Dit zijn belangrijkste routes die binnen de kom door de gemeente heen lopen en buiten de kom een routes tussen de kernen. Op sommige wegen ligt het fietspad naast de rijbaan, soms ligt het op de rijbaan of het fietspad ligt wat verder van de rijbaan af. Dit bepaalt mede de verkeersveiligheid. Als een fietspad op de rijbaan ligt, is er een grotere kans op een conflict tussen een auto en fietsers dan wanneer het fietspad niet op de rijbaan ligt.

Foto: Heukelumseweg in Asperen. Fietspad op de weg.

Schijnveiligheid Veiligheid en licht zijn voor veel mensen synoniem. Als een weg verlicht is, maar er is geen directe sociale controle, dan spreken we van schijnveiligheid. Er is niemand in de buurt die kan helpen als er wat gebeurt.

Foto: Broeksteeg in Tricht. Fietspad is verlicht maar er is geen/weinig sociale controle. Licht geeft schijnveiligheid.

Omgevingsvisie In de omgevingsvisie staat: ‘We zetten in op het realiseren van veiligere en goed verlichte fietsroutes tussen de kernen waarbij we de fietser zoveel mogelijk scheiden van de auto. Zo kan de wegcapaciteit in het buitengebied beter verdeeld worden en nagedacht worden over betere signalering van voertuigen, wat resulteert in minder gevaarlijke situaties. De verkeersveiligheid op de dijken - in relatie tot recreatie en toerisme - verdient hierbij speciale aandacht’. Dit is van toepassing indien de verkeersveiligheid van toepassing is. Verlichting kan bijdragen aan verkeersveiligheid maar er zijn ook betere alternatieven beschikbaar. Verlichting kan ook schijnveiligheid geven zoals al benoemd is.

Hoe gaan we om met verlichting op fietspaden •

•

•

•

•

Hoofdfietsroutes binnen de bebouwde kom worden verlicht. Dit kan met losse verlichting (directe verlichting) of door licht vanaf de weg (indirecte verlichting). De verlichting wordt na 19 uur gedimd. Per situatie bekijken we bovendien of de verlichting in de nacht uit kan of dat een sensor een waardevolle toevoeging is. Hoofdfietsroutes buiten de kom die nu verlicht zijn, blijven verlicht. Wel gaan we kijken of we de verlichting kunnen voorzien sensoren om zo de flora en fauna te beschermen. Ook kijken we of het licht anders in de nacht uit kan. Daar waar nu geen verlichting staat komt geen verlichting als de verkeersveiligheid niet in gevaar is en er geen andere oplossingen zijn. Waar gewenst gaan we met alternatieven (belijning, lichter wegdek etc.) kijken om de route zichtbaar te maken. Slechts daar waar de sociale veiligheid hoge urgentie heeft en er echt geen andere routes zijn, kan in overleg bekeken worden of licht met sensoren een mogelijkheid is. Het licht zal in ieder geval in de nachtelijke uren uit zijn. Normale doorgaande fietsroutes binnen en buiten de kom kunnen verlicht zijn door het licht van de naastgelegen rijbaan, maar worden niet apart verlicht. Ook komt daar geen verlichting bij. Daar waar nu aparte verlichting staat wordt, bij vervanging of uiterlijk in deze beleidsperiode, in overleg met belanghebbenden onderzocht om deze te verwijderen.

Andere fietsroutes worden niet verlicht. Zo voorkomen we schijnveiligheid: een verlichte weg zonder verdere sociale controle. Recreatieve fietsroutes verlichten we niet, omdat deze hoofdzakelijk overdag worden gebruikt. Staat er nu wel verlichting, dan wordt deze de komende 3 jaar verwijderd.

Inwoners en licht Situatieschets Op straat, zowel binnen als buiten de kom, is er licht. Niet alleen van de openbare verlichting, maar soms ook van inwoners. Denk aan verlichting aan de gevel en in tuinen. Samen bepalen al deze lichtbronnen het beeld buiten. Er zijn veel mogelijkheden om de verlichting niet altijd aan of op hoog vermogen aan te hebben. Denk aan schakelklokken waarmee het licht alleen op bepaalde tijden aan is, een sensor waarmee het licht aangaat als er iemand aankomt en een dimmer waardoor de verlichting gedurende de avond minder fel gaat branden. Als we met elkaar zuinig omgaan met ons eigen lichtgebruik zorgen we samen voor een duurzame, energiezuinige en prettige leefomgeving.

Foto: ergens in een tuin, aangelichte bomen. Deze zijn van verre de hele nacht zichtbaar.

Wat vragen we onze inwoners •

We vragen onze inwoners om terughoudend te zijn met licht. Het verzoek is om goed te kijken of verlichting echt nodig is, hoeveel licht er dan nodig is en op welk tijdstip. • Gebruik te maken van sensorlampen, tijdschakelaars of bewegingsmelders. • Later op de avond de verlichting te dimmen. • Tuinverlichting na 23.00 uur uit te doen, geen fel licht te gebruiken en goed te richten. Kortom: bewuster verlichten.

Hoe gaan wij om met verlichting van inwoners • •

We gaan met elkaar in gesprek als daar aanleiding toe is. Waar nodig geven we uitleg over de effecten van verlichting.

Lichthinder en lichtvervuiling Situatieschets Openbare verlichting of andere lichtbronnen kunnen (onbedoeld) zorgen voor lichthinder of lichtvervuiling. Heel vaak kunnen we het gewoon voorkomen. Gezamenlijk kunnen we energie besparen, zorgen voor minder lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. Lichthinder We spreken van lichthinder als een lichtbron hinder veroorzaakt. Dit kan bijvoorbeeld een lantaarnpaal zijn die in een woning schijnt.

Foto: De woning wordt door de lantaarnpaal ook van binnen ongevraagd verlicht.

Lichthinder heeft ook effect op de flora en fauna. Bijvoorbeeld licht van sportveldverlichting dat verkeerd is afgesteld. Het schijnt dan de natuur in. Dit verstoort het leven van planten en dieren met een verandering van de leef kwaliteit, ontregeling van biologische ritmes, desoriëntatie en aantrekking door licht (met mogelijk fatale afloop voor onder andere vogels en insecten). Lichtvervuiling We spreken van lichtvervuiling of ook wel horizonvervuiling als er een gloed van licht van verre zichtbaar is boven een gebied. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door kassen, stallen, sportvelden, bedrijven of andere lichtbronnen. Op onderstaande foto is dat duidelijk te zien.

Foto: De gloed van de verlichting in een kas die de hele lucht ook verlicht.

Hoe gaan we om met lichthinder en lichtvervuiling • • • • • • •

•

•

We gaan onnodige lichthinder en lichtvervuiling zoveel mogelijk voorkomen. Dat kunnen we niet alleen, maar samen met onze inwoners en ondernemers. We gaan onze verlichting goed richten. We kiezen armaturen die niet alle kanten opschijnen en anders kunnen we afscherming plaatsen bij erge lichthinder. We kijken goed naar het tijdstip waarop de verlichting aan is en ook wanneer het uit kan zijn. We gaan de verlichting dimmen na 19 uur. We gaan onze inwoners en ondernemers beter informeren over de mogelijkheden en effecten. We verzoeken iedereen om bewuster met licht en donkerte om te gaan. Dit kan door: o Alleen buiten te verlichten als het echt nodig is. o Het licht goed te richten en af te schermen. o En later op de avond het licht te dimmen. We hanteren onder andere de richtlijn ‘Lichthinder’ van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde. Hierin staat hoeveel licht op de gevels van huizen mag komen. Per gebied is dit verschillend. We stimuleren sportverenigingen om led toe te passen zodat het licht gerichter is.

Natuurgebieden en bossen Situatieschets We maken onderdeel uit van het prachtige rivierenlandschap. Inclusief de fantastische uiterwaarden. Gelegen aan de rivier de Waal en de prachtige Linge. Je vindt hier een oase aan groen en rust. De uiterwaarden worden gekenmerkt door hun directe ruimtelijke relatie met de rivieren. De natuurwaarden zijn hoog. Maar ook kennen we Natura2000 en andere natuurgebieden. Licht heeft veel invloed op de flora en fauna. De natuurgebieden en bossen bij ons zijn nog relatief donker. We zien wel dat er steeds meer licht vanuit de omliggende dorpen en steden zichtbaar is. We zijn trots op de flora en fauna en beschermen deze.

Foto: Mariënwaerdt in Beesd. Prachtig gebied waar geen verlichting staat en ook niet mag komen te staan. Zo beschermen we de flora en fauna.

Wet Milieubeheer De bescherming van de duisternis en het donkere landschap valt onder de Wet milieubeheer/ het Activiteitenbesluit. Hiervan uit hebben we een zorgplicht ten aanzien van het landschap.

Hoe gaan we om met verlichting in natuurgebied en bossen • •

• •

In onze natuurgebieden en bossen plaatsen we geen verlichting om die gebieden zo donker mogelijk te houden. Op de parkeerterreinen in deze gebieden plaatsen we ook geen verlichting. We zetten ons in om die gebieden waar donkerte van belang is, zo donker mogelijk te houden of krijgen. Als er aanleiding toe is, gaan we in gesprek met eigenaren van storende en overbodige lichtbronnen.

Paardenbakken In het mooie rivierenlandschap met het weidse buitengebied zijn er ook hier steeds meer particulieren die hobbymatig paarden houden. Zij richten op hun terrein een speciale paardenbak in.

Foto: Paardenbak in een open gebied, naast een weiland, zichtbaar vanaf de weg. Als de paardenbak wordt verlicht, is het licht van veraf te zien.

Hoe gaan we om met verlichting bij paardenbakken •

Zoals in de gids voor Ruimtelijke Kwaliteit vermeld is mag er bij paardenbakken geen verlichting staan.

Park en groenvoorziening Situatieschets In onze kernen hebben we mooie parken en groenvoorzieningen. Deze hebben een rijke flora en fauna. Ze dragen bij aan de groene omgeving in onze gemeente. Schijnveiligheid In parken en groenvoorzieningen is in de avond en nacht geen of weinig sociale controle. De huizen hebben vaak geen zicht op het park of de groenvoorziening en kunnen dus niet iemand zien. Bovendien lopen er weinig mensen doorheen. Als we op deze locaties openbare verlichting plaatsen, kan dit het gevoel geven dat het pad door het park veilig is, maar dat is het niet. Dat noemen we schijnveiligheid. Want er is geen hulp van omstanders of omwonenden als er iets gebeurt. Bovendien kan het licht juist mensen met slechte bedoelingen aantrekken in de donkere uren.

Foto: Raadhuisplein in Asperen. Een park met weinig sociale controle in de avond. Gebeurt er wat in het donker, dan is er niemand die dit ziet. Licht zou hier dan schijnveiligheid geven.

Hoe gaan we om met verlichting in parken en groenvoorzieningen • •

Parken en groenvoorzieningen worden niet verlicht. Zo voorkomen we verstoring van het dag- en nachtritme van de natuur zo veel mogelijk. Staat er nu wel verlichting in een park of groenvoorziening? Dan halen we deze weg in deze beleidsperiode. Alleen wanneer de route een hoofdroute is en er geen andere route is, kan samen met omwonenden besloten worden de verlichting te laten staan.

Parkeerplaatsen Situatieschets Parkeerplaatsen hebben we in allerlei afmetingen en vormen. Soms zijn het grote parkeerterreinen, soms wat parkeervakken in een straat. Niet alle parkeerplaatsen zijn van ons en dus ook niet altijd openbaar. Sommige parkeerplekken worden veel gebruikt, andere nauwelijks. Wel zijn ze vaak verlicht. Niet alleen ’s avonds, maar ook ‘s nachts.

Foto: Parkeerterrein in Vuren (Molendijk)

Wanneer kan het licht uit? Belangrijk is om te kijken tot welk tijdstip het parkeerterrein nog in gebruik is. Bijvoorbeeld bij een sportveld. Het licht op het parkeerterrein brandt de hele nacht, terwijl niemand er meer gebruik van maakt. Dit kost energie en zorgt voor lichthinder. Hier kan het licht misschien uit als er niemand meer is.

Foto: parkeerplaats bij sportveld in Beesd na de training. Parkeerterrein is in de avond tijdens het sporten in gebruik en ’s nachts leeg. Het licht brandt wel de hele nacht.

Hoe gaan we om met verlichting bij parkeerplaatsen • Per parkeerterrein beoordelen we of verlichting zin heeft. • We dimmen na vervanging van het armatuur. • Als er ’s nachts geen verlichting nodig is, dan zetten we de verlichting uit. • Is er soms wel gebruik en soms niet, dan kijken we of we met sensoren het licht kunnen regelen. • Is het parkeerterrein van een andere eigenaar, dan overleggen we hiermee om het licht ook te dimmen en misschien uit te zetten in de nacht.

Reclame Situatieschets Reclame zien we overal. Soms is het verlicht en soms niet. Veel bedrijven en winkels gebruiken reclame. Reclame op de gevel, op een bord, een zuil, in de etalage. Reclame is niet meer weg te denken uit onze samenleving. Bij een reclame-uiting wordt ook steeds vaker verlichting gebruikt om beter op te vallen. Tot voor kort werden reclameborden of posters verlicht met een lamp. Nu zien we steeds vaker lichtbakken, met meestal een ledlamp die van binnen naar buiten schijnt. Maar ook leddisplays met knipperend en/of bewegend beeld. Led displays Led displays en dergelijke (verder leddisplays genoemd) zien we steeds vaker voorkomen. Het zijn verlichte reclameborden, vaak met bewegende en soms knipperende beelden. Soms bestaat het bovenste deel uit tekst en het onderste deel bevat een reclame-uiting. De schermen zijn van verre zichtbaar. Vaak geeft het fel licht en dat kan als storend ervaren worden. De verkeersveiligheid kan in gevaar komen als verkeersdeelnemers worden afgeleid of verblind.

Foto: Leddisplay op de Randweg in Geldermalsen. Het kan het verkeer afleiden door de felheid. Ook lijkt de weg door het bord donker terwijl dat niet het geval is.

Reclame aan lantaarnpalen In een aantal kernen hebben we op sommige plekken reclames aan de lantaarnpalen. Voor de gemeente is het een extra inkomstenbron. Maar niet iedereen stelt de fel stralende borden bij avond en nacht op prijs, omdat ze lichthinder geven. De lantaarnpalen moeten ook verzwaard zijn om het gewicht te kunnen dragen.

Foto: reclame aan de lantaarnpaal op de Rijksstraatweg in Geldermalsen.

Reclame op de gevel, bij een bedrijf Ondernemers willen graag hun bedrijf laten zien, want een ondernemer is terecht trots op zijn zaak. Vaak straalt het licht vanuit de etalages op de straat waardoor het daar donker lijkt.

Foto: Winkelstraat centrum Geldermalsen. Veel etages zijn verlicht. Op straat lijkt het daardoor donker.

Het licht is afkomstig van etalages, maar ook van naamborden voor het pand. Soms zijn deze zo fel verlicht dat ze niet meer leesbaar zijn als het donker is. Opvallend is dat veel bedrijven in de late avond of nacht beter te vinden zijn dan overdag. Overdag valt hun logo niet op, maar in het donker des te meer.

Reclame in bushokjes (abri’s) en plattegrondkasten en dergelijke In bushokjes (abri’s) is niet altijd verlichte reclame geplaatst, maar soms wel. Het licht van een abri is vaak fel en kan storend zijn. We hebben de abri-reclame niet in eigen beheer, maar uitbesteedt.

Foto: Abri op de Graaf Reinaldweg in Vuren. Het felle licht valt van verre op en leidt af van de weg. Bovendien is door het felle licht de reclame niet eens goed zien of lezen.

Plattegrondborden worden steeds minder gebruikt. Op enkele locaties hebben we deze nog staan. Wet- en regelgeving In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) zegt artikel 4.15 lid 1: ‘Het is verboden op of aan een onroerende zaak handelsreclame te maken of te voeren door middel van een opschrift, aankondiging of afbeelding waardoor het verkeer in gevaar wordt gebracht of ernstige hinder ontstaat voor de omgeving.’ In de gids voor Ruimtelijke Kwaliteit is opgenomen waar wel en niet reclame mag komen en of die wel of niet verlicht mag zijn. Voor leddisplays kijken we naar de onderstaande richtlijnen en publicaties: • De richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder; • De handreiking van Rijkswaterstaat en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’.

Hoe gaan we om met reclameverlichting • •

In de Gids Ruimtelijke kwaliteit en de APV is geregeld waar reclame mag komen. Ook is er in aangegeven waar reclame verlicht mag zijn. Verlichte reclames zijn niet mogelijk bij monumenten en beschermde dorpsgezichten. Dat geldt ook voor reclames in woongebieden.

• •

Reclames in winkelgebieden of op winkels/cafés in woongebieden mag geen lichtbak zijn.

•

Reclames op bedrijventerreinen mogen verlicht of aangelicht worden behalve aan de randen van terreinen welke grenzen aan landelijk gebied. Zij mogen geen knipperende of bewegende elementen/onderdelen bevatten.

• •

Bedrijfsverzamelgebouwen mogen maximaal één Led-reclame.

•

Lichtkranten/Led-schermen/digitale billboards en dergelijke mogen niet verblindend zijn en geen flikkerende afbeeldingen, films of tuimelende/wervelende overgangen bevatten. De verkeersveiligheid mag niet in gevaar komen. We zijn terughoudend ten aanzien van deze reclameuitingen.

• •

Verzoek is de reclameverlichting uit te doen na 23 uur.

•

Reclames op sportvelden mag aangelicht worden, maar mag geen lichtreclame zijn. Ook mag er geen aanlichting van reclame zijn op het scorebord of de tribune.

Verlichte reclame in bushokjes (abri’s) moet tussen 01.00 en 06.00 uur uit zijn. De reclame moet na 19 uur gedimd worden. Hiervoor gaan we in gesprek met onze contractpartner.

De omgevingswet geeft aan dat er geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving en er mag geen hinder zijn voor de flora en fauna. We houden de ‘Richtlijn Lichthinder’ (NSVV) aan evenals de handreiking van Rijkswaterstaat en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’. Nieuwe, toekomstige richtlijnen die van toepassing zijn voor leddisplays worden ook meegenomen.

•

We vragen ondernemers om terughoudend te zijn met verlichte reclameborden/etalages etc. Door gericht of zacht licht te gebruiken bereiken zij vaak meer. Ook vragen we kritisch te kijken naar het tijdstip waarop verlichting nodig is. Een lamp met een sensor werkt vaak beter dan licht altijd aan te hebben.

•

Leddisplays, tv-schermen en dergelijke in etalages mogen geen hinder voor omwonenden veroorzaken en we vragen deze na sluitingstijd uit te zetten. In de avond moet het licht (tot sluitingstijd) gedimd worden.

•

Verlichte reclames aan lantaarnpalen staan we na afloop van de contractperiode niet meer toe. Niet-verlichte reclameborden aan lantaarnpalen kan alleen op de aangewezen locaties en als de mast ervoor geschikt is.

•

Plattegrondborden vervangen we niet meer.

Recreatie en toerisme Situatieschets Onze gemeente maakt onderdeel uit van het mooie rivierenlandschap. Prachtige uiterwaarden bieden onze inwoners en bezoekers een mooi uitzicht. Kilometers fietsen door de natuur, langs de Waal en de Linge. Bezoekers komen soms een dag, maar vaak meerdere dagen om te genieten van de natuur en onze cultuur. De toeristische sector is een belangrijke economische pijler. Het is belangrijk dat er een balans is tussen natuur en recreatie. We hebben campings, bungalowparken, recreatieparken, Bed & Breakfasts verblijven, hotels en horecabedrijven. Door recreatie en toerisme is er ook vaak meer verlichting.

Foto: Recreatiepark in Beesd, verlichting in het buitengebied is van verre zichtbaar.

Natuurlijke duisternis In onze buitengebieden en soms in natuurgebieden zijn veel recreatiemogelijkheden. Dit zijn kwetsbare gebieden voor de flora en fauna. Daarnaast komen veel recreanten en toeristen juist af op de groene en natuurlijke uitstraling van onze gemeente. Ze waarderen de natuurlijke duisternis en mooie sterrenhemel van het buitengebied en de natuurgebieden. Wet- en regelgeving In de gids voor ruimtelijke kwaliteit is aangegeven hoe recreatie gezien moet worden in het landschap. ‘Recreatieterreinen (..) kenmerken zich door de beperkte bebouwing in relatie tot het omringende groen. De waarde betreft de bestaande samenhang in de bebouwing per locatie en de relatie van de bebouwing met de groene karakteristiek van de omgeving. De uiterwaarden zijn belangrijk als natuurontwikkelingsgebied en vanwege hun recreatieve waarde. ‘ De stilte en duisternis is een hoge kwaliteit in onze gemeente. Hier moeten we zorgvuldig mee omgaan.

Hemelhelderheidskaart De provincie Gelderland heeft een hemelhelderheidskaart laten maken. Hierop zien we dat in een groot deel van ons buitengebied veel sterren zichtbaar zijn. Donkerte heeft naast een positief effect op de gezondheid van de mens, ook positieve effecten op de flora en fauna en het leefgebied van specifieke soorten zoals vleermuizen, in het bijzonder. Ook in onze omgeving kunnen we steeds minder sterren zien.

Foto: Hemelhelderheidskaart provincie Gelderland, Bron: Sotto le Stelle.

Hoe gaan we om met verlichting bij recreatieve en toeristische locaties • •

•

We zijn terughoudend met licht in de natuur- en buitengebieden dus ook op recreatiegebieden. We vragen aan bezoekers en toeristische ondernemers om terughoudend te zijn met verlichting. Dit betekent in ieder geval lichten na 19 uur te dimmen en het liefst deze na 23.00 uur uit te zetten. Daar waar het nodig is, gaan we in gesprek met de recreatieondernemers over bewust verlichten.

Smart City Situatieschets Een slimme stad of Smart City is een stad waarbij informatietechnologie wordt gebruikt om een dorp of stad te beheren en te besturen. Technieken hiervoor zijn nog volop in ontwikkeling. Een smart city bestaat uit een smart gemeente, smart bedrijven en smart inwoners. Alles samen is een ‘Smart City’. Voorbeeld van een slimme toepassing Enkele technieken worden al toegepast in ons land. Denk aan een sensor in een afvalbak. Zodra de afvalbak bijna vol is, krijgen de mensen die het afval ophalen een signaal en zien ze welke afvalbak ze leeg moeten maken en welke nog niet. Op deze manier komen ze precies op het juiste moment. Vooral steden zijn druk met de ontwikkeling van Smart City. Maar het kan ook voor ons interessant worden. De ontwikkelingen van deze slimme toepassingen gaan razendsnel en ook de kosten nemen geleidelijk af.

Afbeelding: Tekening van een slimme stad waarbij je ziet welke slimme toepassingen er nu al zijn.

Hoe gaan we om met Smart City en slimme technieken voor verlichting • We staan open voor nieuwe ontwikkelingen. Waar mogelijk en wenselijk wordt smart city gecombineerd met de verlichting (in het armatuur of in/aan de mast) waarbij er ook budget beschikbaar moet zijn en de mast sterk genoeg is. • Niemand mag zomaar sensoren en dergelijke aan lantaarnpalen of op andere plekken in de openbare ruimte plaatsen. Om hiervoor toestemming te krijgen, is altijd eerst overleg met ons nodig. • Privacy en beveiliging zijn kritieke onderwerpen bij een Smart City. Daar blijven we goed op letten.

Speelplekken, jeu de boules banen en hondenuitrenvelden Situatieschets Op veel plekken in de gemeente hebben we speelplekken. Soms klein, soms wat groter. Op een enkele plaats is er een jeu de boules baan. Hondenuitrenvelden zijn op sommige locaties ontstaan de afgelopen jaren. Hier mogen de honden loslopen. Schijnveiligheid Op al dit soort locaties is er in de avond en nacht weinig tot geen sociale controle. Speelplekken worden door de kleinere kinderen aan het einde van de middag ook niet meer gebruikt. Een enkele plek is een beweegplek en wordt in de avond nog wel gebruikt. Ook op jeu de boules banen en hondenuitrenvelden is weinig sociale controle in de avond. Als we op deze locaties openbare verlichting plaatsen, kan dit wel het gevoel geven dat het veilig is om nog te gaan spelen of wandelen, maar in feite geeft het licht schijnveiligheid. Want er is geen hulp van omstanders of omwonenden als er wat gebeurt.

Foto: Kempkeshof in Haaften, speelveld met wandelpad er langs. Licht geeft schijnveiligheid.

Hoe gaan we om met verlichting bij speelplekken, jeu de boules banen en hondenuitrenvelden •

• • •

We verlichten de speelplekken niet tenzij het een beweegplek is/er sporttoestellen staan en deze in de avond gebruikt worden. Het licht gaat dan wel om 23.00 uur uit. Speelplekken waar nu wel verlichting staat terwijl het geen beweegplek is, wordt bij vervanging verwijderd of in deze beleidsperiode. Jeu de boules banen verlichten we niet tenzij deze in de avond gebruikt wordt. Verlichting moet vanaf 19.00 uur gedimd worden en om 23.00 uur uit zijn. Hondenuitrenvelden worden niet verlicht. Daar waar nu wel verlichting wordt dit op moment van vervanging verwijderd of in deze beleidsperiode.

Sportveld Situatieschets In veel van onze kernen liggen sportvelden. Sommige zijn van ons en anderen niet. Ze liggen in een open landschap of juist tussen de bomen. Of tegen de woonwijk aan. De velden zijn grotendeels verlicht. De verlichting op de velden is n de meeste situaties van ons. De rest van de verlichting van de sportverenigingen. De verlichting is van ver al zichtbaar. Sportveldverlichting moet om 23 uur uit zijn. Wet- en regelgeving In het Activiteitenbesluit staat dat de verlichting op de velden om 23.00 uur uit moet zijn. Lichthinder Doordat de veldverlichting fel licht is om goed te kunnen sporten, kan het lichthinder veroorzaken. Door een armatuur goed te richten is er minder uitstraling naar de omgeving. Nieuwere armaturen hebben vaak betere spiegels waardoor het makkelijker is om het licht daar te krijgen waar het nodig is. Bij het vervangen van de lamp verandert soms de stand van de spiegel en is het licht niet meer goed gericht. Er ontstaat dan meer hinder dan nodig is. Vervelend voor de omgeving en ook voor de sporters op het veld. Er kunnen dan namelijk donkere plekken of vlekken op het veld ontstaan.

Foto: Voetbalveld in Meteren. Licht is van een verre afstand nog zichtbaar en lijkt het donker er omheen.

Bewustwording Het is belangrijk dat de sportvereniging zich bewust is van mogelijke lichtuitstraling en energieverbruik: • Doe alleen het licht aan op de velden waar getraind wordt. • Dim het licht als er op een sportveld geen wedstrijd is maar alleen training. • Zet het licht niet op wedstrijdniveau als er geen wedstrijd gespeeld wordt. • Doe het licht na het spelen uit als er geen andere spelers meer gebruikmaken van het veld.

•

Vervang niet zelf een lamp en laat lampen regelmatig controleren op de juiste afstelling.

Led Ledverlichting is in opkomst voor de sportvelden. Het voordeel hiervan is dat het direct brandt. Je kan het dus pas aanzetten op het moment dat er gespeeld wordt. Je kunt het ook goed dimmen. De meeste velden hebben al ledverlichting staan. Parkeren Bij alle sportvelden is parkeergelegenheid. Parkeerplaatsen zijn vaak openbaar en de verlichting is van ons. Soms is het niet openbaar en dan is de verlichting van de vereniging. Het licht op parkeergelegenheden bij sportvelden is vaak de hele nacht aan, terwijl er geen auto’s meer staan.

Foto: Parkeerplaats voetbalveld in Geldermalsen. Verlichting op parkeerplaats brandt volop ook als er niemand meer sport en het terrein leeg is.

Hoe gaan we om met verlichting op sportvelden • • •

•

We stellen de veldverlichting goed af om onnodig lichthinder te voorkomen. De conventionele verlichting (allesbehalve led) vervangen we door ledverlichting zodra er financiële middelen beschikbaar zijn. Onze verlichting op de parkeerterreinen dimmen we na 19 uur en zetten we na 00.00 uur uit als het terrein weinig of niet gebruikt wordt. Dit bekijken we per situatie. We overleggen met de sportverenigingen of zij hun verlichting (op sportterrein en parkeerplaats) ook willen dimmen en na 00.00 uur willen uitzetten. Zo voorkomen we onnodige lichthinder.

Stallen en kassen Situatieschets De vruchtbare grond en het weidse gebied, maken onze gemeente aantrekkelijk voor agrariërs. We hebben dan ook een groot aantal stallen en kassen. Sommige zijn verlicht en van verre zichtbaar door het open gebied. Er komen ook steeds meer open stallen, net als in andere gemeenten. Daardoor neemt de kans op lichthinder en lichtvervuiling toe. Maar ook als een stal of kas niet in een open gebied ligt, maar tegen een bos of natuurgebied aan, kan er lichthinder ontstaan. Niet alleen voor de mens, maar ook voor de flora en fauna.

Foto: Stal in de late avond. Door zijn verlichting (hoeveelheid en kleur) is de stal van verre zichtbaar in het verder open en donkere landschap.

Wet- en regelgeving In de gids voor ruimtelijke kwaliteit is aangegeven hoe we onze openbare ruimte zien. Het moet passend zijn in deze visie. De omgevingsvisie geeft aan: ‘In lijn met de landelijke trend zien we in West Betuwe steeds meer schaalvergroting in de agrarische sector. Deze schaalvergroting verandert het landschap en betekent vaak grotere stallen, machines en kavels. Hiernaast zien we dat de landbouw steeds meer een high tech sector wordt en zetten agrariërs meer en meer in op precisielandbouw. In het bestemmingsplan buitengebied (2018, Geldermalsen maar geldend voor West Betuwe) is algemeen aangegeven dat de uitstraling van verlichting van bedrijfsbebouwing naar beplantingen in de omgeving voorkomen moet worden.

In het Activiteitenbesluit (artikel 3.56 lid 1 en artikel 3.59) staan de regels voor de verlichting van kassen: - Kassen moeten aan de bovenkant een lichtscherminstallatie hebben die lichtuitstraling ten minste 98% kan verminderen. - Als de ondernemer alleen overdag verlichting aan heeft, hoeft hij geen lichtscherm te hebben. - Een lichtscherminstallatie kan bestaan uit een schermdoek, maar ook uit verschillende onderdelen of meerdere schermdoeken. - De ondernemer moet de vermindering van licht naar buiten toe van 98% zelf aantonen. - De ondernemer moet de zijgevels van een kas afschermen voor lichtuitstraling vanaf zonsondergang tot zonsopgang. Dit moet, op een manier dat de lichtuitstraling op 10 meter afstand met ten minste 95% vermindert. - Ook mogen de lampen niet te zien zijn buiten de inrichting (artikel 3.59 Activiteitenbesluit).

Hoe gaan we om met verlichting van stallen en kassen -

We zijn zuinig op de flora en fauna De eigenaar moet altijd contact opnemen met ons als er verlichting geplaatst wordt. Wij bekijken per situatie wat toegestaan is. Afscherming van de stallen en kassen moet volgens de regels van het Activiteitenbesluit. Er mag geen onnodige lichthinder voor omwonenden en de flora en fauna ontstaan. Bij lichthinder gaan wij in gesprek met de eigenaren om deze lichthinder te voorkomen of te beperken.

Stationsgebied Situatieschets In Geldermalsen en Beesd is een treinstation. Hierdoor is er een goede bereikbaarheid met omliggende steden en dorpen. ProRail is eigenaar van de verlichting en stelt hoge eisen aan de verlichting op en rond het station.

Foto: Stationsgebied in Geldermalsen. Diverse lichtbronnen te zien op en rond het station. Volop licht terwijl er op dit tijdstip geen trein meer rijdt.

Rol ProRail Het stationsgebied heeft veel verlichting dat niet van ons is. Verlichting op en rond de stations wordt voorgeschreven door ProRail. Verlichting op de toegangswegen is wel van ons. Doordat de verlichting op en rond de stations zo fel is, lijkt het verderop heel donker. Daar brandt echter een normale hoeveelheid licht. De verlichting van ProRail is in beheer en onderhoud bij ProRail zelf. Echter contractueel is vastgelegd dat de energiekosten bij de gemeente liggen.

Hoe gaan we om met verlichting in stationsgebied • • •

We dimmen onze verlichting in de avond en nacht. Dit geldt (onder andere) voor de toegangswegen. We bespreken met ProRail of zij hun licht willen verminderen en dimmen. We gaan in gesprek met ProRail om de bestaande overeenkomst open te breken. Doel is om de energiekosten wel te kunnen verhalen of om ProRail een eigen aansluiting te laten maken.

Technieken Situatieschets Op het gebied van openbare verlichting gaan de technologische ontwikkelingen snel. We zien nieuwe technieken die bijdragen aan energiebesparing, maar ook alternatieven voor verlichting. Dimmen, sensoren, op afstand bedienen, reflectie, markering en nog meer bieden een goede bijdrage aan de verkeersveiligheid. Onderstaand bespreken we een aantal van deze ontwikkelingen. Dimmen Dimmen van de verlichting betekent dat het licht zachter gaat branden. Door te dimmen besparen we energie en kan er minder lichthinder en lichtvervuiling ontstaan. Maar ook gaan de lampen langer mee. We dimmen op een aantal locaties al langer. Na de avondspits is er minder verkeer op straat en kan is het lichtniveau wat lager. En in de nacht nog minder. Ook zijn onze ogen wat later op de avond al beter aan donker gewend. In de ochtend gaat het licht weer feller branden. Op onderstaande foto’s is het effect van dimmen te zien. Het valt (meestal) niet op en we krijgen geen opmerkingen van bewoners over gedimde verlichting.