RV2022-018 Bijlage 2 Concept Omgevingsvisie West Betuwe.pdf

en cultuurhistorie staan hierin centraal. De Bloesemtocht

zolang deze functies geïntegreerd kunnen worden in het

en de Klompenpaden zijn hier voorbeelden van. Ook de

landschap en passen bij de bijzondere elementen die ter

UNESCO-benoeming van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

plekke voorkomen. Daarnaast bieden we zoekgebieden aan,

tot de Werelderfgoedlijst kunnen we benutten. Hiermee

waar recreatie zich primair kan richten op het aantrekken

zetten we in op het versterken, verbreden, verbinden

van veel bezoekers voor attracties en verblijfsrecreatie.

en vernieuwen van de West Betuwse cultuur en kunst.

Deze trekkers zorgen ervoor dat we het aantal toeristen

Het versterken van de routestructuren is hiervoor een

en recreanten substantieel omhoog kunnen brengen en

belangrijke ontwikkeling. Hiernaast is West Betuwe trots op

recreatief steviger op de kaart komen te staan.97

95

haar erfgoed wil wil dit graag koesteren voor toekomstige generaties. De gemeente zet daarom in op behoud van

Als West Betuwe ondersteunen we ons hechte

archeologische vindplaatsen en wil het voor eigenaren van

verenigingsleven en hebben we aandacht voor onze

cultuurhistorisch waardevolle panden makkelijker maken

vrijwilligers. Ons streven is om kunst en cultuur breed

om de bestaande waarden te behouden.96

toegankelijk te maken voor elke doelgroep, onder andere door hier samenwerkingen in te zoeken en in te zetten op het vervlechten van kunst, cultuur en techniek.98

62 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 63

4. TOEKOMSTVERHAAL WEST BETUWE IN 2040

TOEKOMSTVERHAAL WEST BETUWE IN 2040 Een bloeiende fruitgemeente in een prachtig rivierenlandschap, waar je duurzaam en gezond woont, werkt en leeft. In 2040 onderscheiden we ons als een bloeiende

ontwikkeld en er is maximaal ingezet op het hergebruik van

fruitgemeente waar het goed wonen en leven is voor

grondstoffen.

alle inwoners. We bieden in onze 26 vitale en leefbare grote, middelgrote en kleine kernen een gevarieerd

In 2040 onderscheiden onze kernen zich stuk voor stuk

en passend woningaanbod voor vele doelgroepen,

door hun unieke kenmerken, diversiteit en identiteit. De

met voldoende mogelijkheden tot doorstroming. De

complementariteit maakt de kernen aantrekkelijk voor

woonmilieus zijn toekomstbestendig en duurzaam.

(nieuwe) inwoners en bezoekers. Onze kernen zijn goed

Nieuwe ontwikkelingen hebben het dorpse karakter en het

en veilig bereikbaar voor de (elektrische) fiets, auto en

open landschap in de gemeente versterkt. In 2040 is de

door enige vorm van openbaar vervoer. In Geldermalsen

woningvoorraad in kwantiteit en kwaliteit uitgebreid met

heeft zich in de loop van de tijd een multifunctioneel

transformatie van woningen in de kernen en uitbreidingen

en bruisend mobiliteitsknooppunt ontwikkeld. Rondom

zoals De Plantage in Meteren en in Beesd Noord. Deze

het station wordt gewoond en gewerkt, en deze goed

uitbreidingen bieden volop ruimte aan gezinnen, één- en

bereikbare plek biedt volop ruimte om (jong) talent

tweepersoonshuishoudens, jongeren en senioren om

in de Fruit Tech Campus op te leiden. In Beesd en

te wonen in bestaande én vernieuwende woonvormen,

Waardenburg zijn kleine knooppunten gerealiseerd.

maar ook in collectieve wooninitiatieven. Hiernaast

Rondom de mobiliteitsknooppunten en voorzieningen

is er de afgelopen decennia vooral ingezet op het

zijn waar mogelijk clusters van woningen voor ouderen

verduurzamen en transformeren van bestaande woningen

verschenen. Het is daar voor ouderen prettig wonen in een

en het klimaatadaptief, gezond, beweegvriendelijk en

goed toegankelijke en beweegvriendelijke leefomgeving.

goed toegankelijk inrichten van onze leefomgeving. In

Ook jongeren vinden hier een prettige woonplek nabij

2040 is in onze kernen goed te ervaren en te zien dat we

voorzieningen, zoals scholen, bibliotheken en winkels, en

steeds meer maatregelen inzetten om de gevolgen van

OV. De saamhorigheid en de zelf- en samenredzaamheid

wateroverlast, droogte en hittestress op te vangen. Deze

in de gemeente wordt onderstreept door de levendige

maatregelen waren de afgelopen jaren een belangrijk

ontmoetingsplekken in het hart van de 26 kernen.

uitgangspunt bij de (her)inrichting van onze openbare

Bijvoorbeeld in de vorm van dorpshuizen, multifunctionele

ruimte. Ook inwoners namen maatregelen om hun eigen

accommodaties en speel- en sportvoorzieningen. Als West

woningen en directe leefomgeving meer klimaatadaptief

Betuwe ondersteunen we ons hechte verenigingsleven

te maken. Onze woningvoorraad is duurzaam: woningen

en hebben we aandacht voor onze vrijwilligers. In 2040 is

zijn goed geïsoleerd, worden verwarmd door een duurzame

de kunst en cultuur in onze gemeente breed toegankelijk

warmtebron en maken gebruik van hernieuwbare

voor elke doelgroep. In de gemeente West Betuwe werken

energie. Er zijn zelfs energieleverende woonconcepten

we kerngericht en dat betekent dat ambities van kernen

* Alle gearceerde woorden vindt u terug in de legenda van de visiekaart.

66 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

kunnen verschillen. We bieden echter wel in elke kern

deze werklocaties te verduurzamen en te koppelen

een leefomgeving waar mensen de ruimte hebben om te

aan het energielandschap met slimme combinaties

sporten, te bewegen, te ontmoeten en initiatief te nemen.

van zonnevelden en bijvoorbeeld infrastructuur. Dit is gedaan om aan het snel naderende klimaatdoel van

In 2040 heeft West Betuwe nog steeds een centrale

een energieneutraal en circulair West Betuwe in 2050

positie binnen Nederland. De A15 en A2 verbinden

te voldoen. Ook is er geïnvesteerd in de kwaliteit van de

ons uitstekend met de stedelijke regio’s van Utrecht,

openbare ruimte op en rondom onze werklocaties, zodat

Rotterdam, Amsterdam, Brabant en de grote Gelderse

er naast werken, ook ontspannen en bewogen kan worden.

steden. Wie zich in 2040 binnen West Betuwe verplaatst

We vinden het belangrijk om in West Betuwe baankansen

zal merken dat er in de afgelopen jaren werk is gemaakt

voor alle inwoners te creëren. Daarom hebben we de

van fijnmazige bereikbaarheid van de kernen binnen

afgelopen jaren werk gemaakt van het matchen van

onze gemeente. Inwoners uit de kleinere kernen kunnen

vraag en aanbod van arbeid. Niet alleen voor onze eigen

zich met het het OV of vraaggestuurd vervoer goed

werkende bevolking is dit een goede ontwikkeling, maar

verplaatsen richting de grotere kernen en andersom. Door

het trekt ook jong talent aan. Daarnaast zorgen we op deze

de verschillende vervoersstromen - agrarisch, woon-werk

manier voor goede en gezonde randvoorwaarden voor jong

en recreatief - slimmer in goede banen te leiden is de druk

talent en arbeidsmigranten in onze gemeente.

op de binnenwegen verminderd en de verkeersveiligheid toegenomen. We hebben meer ruimte voor een snel en

Onze werklocaties zijn in 2040 nog aantrekkelijker als

veilig (regionaal) fietsnetwerk tussen onze kernen en naar

vestigingsplek voor ondernemers uit de gemeente en van

de kernen en steden buiten onze gemeente. Met name de

ver daarbuiten. We zijn dé fruitgemeente van Nederland

noord-zuid verbindingen en de kruisingen met het spoor, de

geworden en bieden ruimte aan de gehele fruitketen:

A15 en de rivieren zijn verbeterd op een manier die goed

fruitteelt, verwerking, logistiek innovatie en educatie. De

past bij ons kleinschalige landschap. In 2040 is een fietsrit

economische clusters liggen ingebed rondom de A15, in

naar Culemborg, Leerdam of Gorinchem voor woon-werk

een landschap waar ook veehouderijen en glastuinbouw

verkeer, maar ook voor scholieren, een stuk makkelijker en

ruimte hebben voor innovatie en verduurzaming. Op de

veiliger geworden. Het gebruik van de (elektrische) fiets als

agrarische percelen langs de rivieren én de percelen meer

waardige vervanging voor de auto is hiermee toegenomen

landinwaarts zijn agrariërs innovatief in de productie

in de afgelopen jaren.

en zetten in op een duurzame, klimaatadaptieve en toekomstbestendige bedrijfsvoering. De bedrijven in ons

In 2040 onderscheidt West Betuwe zich nog steeds met

agrarisch gebied maakten in de jaren voorafgaand aan

een bloeiende economie en een ondernemend klimaat.

2040 de omslag naar kringlooplandbouw. Ze hebben goede

We hebben de kansen benut om onze drie economische

manieren gevonden om alles wat daarbij komt kijken een

clusters in Geldermalsen, Waardenburg-Haaften en Vuren

passende een plek te geven in ons landschap. Dit betekent

verder uit te bouwen. Hier is ruimte voor uitbreiding van

bijvoorbeeld: toekomstbestendige waterberging, beplanting

bedrijventerreinen en innovatieve bedrijven profiteren

die de biodiversiteit bevordert en maatregelen voor een

daar van slimme verbindingen binnen en tussen sectoren.

gezonde bodem. Hiernaast is er op sommige plekken in de

De ontwikkeling in deze gebieden is ook gebruikt om

gemeente werk gemaakt van extra natuurontwikkeling.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 67

De Waal kenmerkt zich ook in 2040 als belangrijke

Het toekomstverhaal van West Betuwe is terug te voeren

economische ader in het zuiden van de gemeente. De

naar drie kernambities. Deze kernambities staan met

binnenhavens in West Betuwe zorgen voor aantrekkelijke

elkaar in verbinding en zijn integraal, dit betekent dat

vestigingslocaties op de vaarroute tussen Duitsland

de verschillende strategische opgaven hierin tot uiting

en Rotterdam. Door verschillende dijkversterkingen en

komen. Ook dragen deze ambities bij aan het behouden

mitigatiemaatregelen is de afgelopen jaren gezorgd voor

en versterken van de kernwaarden van West Betuwe.

een verbeterde waterveiligheid in de gebieden rondom

De drie kernambities samen schetsen de gewenste

deze rivier. Wandelaars en fietsers binnen de beleefbare

ontwikkelrichting van West Betuwe voor de komende jaren.

Waalzone ervaren de weidsheid van het water op een van de uitkijk- en rustpunten die op de Gastvrije Waaldijk zijn gecreëerd. De Waaldijk is dan ook onderdeel van meerdere langeafstandsroutes voor fietsers en wandelaars in de regio. De natuur- en cultuurhistorische waarden van West Betuwe zijn langs de Linge volop toegankelijk en beleefbaar. We zetten in op het behoud en het versterken van kernkwaliteiten van de oorspronkelijke dorpspolderkades. Het water dient als een parelsnoer dat de vele monumenten en recreatieve parels in de gemeente verbindt, waaronder het Unesco Werelderfgoed van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, Landgoed Mariënwaerdt, het Geofort en fort Asperen. Daarnaast voert het bezoekers en inwoners langs de vele fruittelers. In de zone rondom de Linge is er een goede balans tussen agrarisch gebruik, natuurontwikkeling en -bescherming en recreatie. Bezoekers uit het hele land komen naar onze gemeente om op of langs het water de kernen en het beleefbaar Lingelandschap te ervaren. Nieuwe vormen van (verblijfs)recreatie hebben de afgelopen jaren een passende plek gekregen bijvoorbeeld binnen de aangewezen zoekgebieden voor recreatie. Bezoekers verblijven in 2040 dan ook steeds vaker en langer in de gemeente. Ondernemers hebben bijvoorbeeld vrijgekomen agrarische bebouwing een nieuwe invulling gegeven.

Naast bezoekers profiteren ook inwoners volop van de recreatieve voorzieningen zoals nieuwe toegangspunten tot het water van de Linge en Waal.

68 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

DRIE KERNAMBITIES OMGEVINGSVISIE WEST-BETUWE De gemeente West Betuwe zet in op toekomstbestendige en leefbare kernen. Dit betekent goed wonen en leven voor alle inwoners. We zorgen voor een passend woningaanbod, bereikbare (gebundelde) voorzieningen en een ontmoetingsplek in iedere kern. We zijn ons ervan bewust dat niet elke kern alle voorzieningen zoals een supermarkt, onderwijs- of sportvoorzieningen kan hebben. We kiezen er daarom bijvoorbeeld voor verschil per kern in het aanbod winkelvoorzieningen. De ene kern zal alleen een supermarkt hebben en andere kernen hebben een uitgebreider en diverser winkelaanbod. Hierbij hebben we oog voor duurzaamheid, klimaatadaptatie, goed toegankelijke openbare ruimte en een fijnmazige bereikbaarheid van de kernen. We vinden het belangrijk dat alle inwoners wonen in een schone, groene, gezonde en veilige leefomgeving, die de samenredzaamheid en onderlinge verbondenheid ondersteunt. Iedereen moet mee kunnen doen in de maatschappij en daarom zetten we in op voor iedereen toegankelijke openbare ruimte en infrastructuur.

Als gemeente West Betuwe ontwikkelen we ons tot dé fruitgemeente van Nederland. We versterken onze centrale en multimodale positie (weg, water, spoor) binnen Nederland en zorgen voor innovatieve, duurzame en toekomstbestendige werklocaties. Hierbinnen zorgen we voor slimme meekoppelkansen op het gebied van collectieve energiewinning, circulaire economie en bereikbaarheid. We bieden een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor (lokale) bedrijven, waaronder innovatieve fruit tech-bedrijven en recreatieve ondernemers, maar zorgen ook voor de verbinding met (jong) talent op de Fruit Tech Campus. We werken in ons dynamische buitengebied aan het versterken van onze natuurhistorische waarden. Dat doen we door in te zetten op biodiversiteit, een toekomstbestendige waterhuishouding in goede balans met agrarische activiteiten en duurzame energieopwekking.

De gemeente West Betuwe versterkt haar beleefbaar rivierlandschap waarin kleinschaligheid en de ‘dorpse sfeer’ de boventoon voeren. Er zijn aantrekkelijke en voor iedereen toegankelijke wandel- en fietsroutes waardoor inwoners en bezoekers van onze gemeente naar onze cultuurhistorische monumenten zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, attracties en waterrecreatie worden geleid. Hiernaast is er volop aandacht voor de kleinschalige agrarische activiteiten en de beleefbaarheid van West Betuwe als fruitgemeente. Het water van de Linge en de Waal wordt op verschillende plekken goed bereikbaar voor onze inwoners en bezoekers. De ruimtelijke ingrepen om deze toegankelijkheid mogelijk te maken gaan gepaard met slimme koppelingen op het gebied van natuurontwikkeling, bevorderen van biodiversiteit, klimaatadaptatie, waterveiligheid, een robuuste waterhuishouding, circulariteit en een gezonde bodem.

Visiekaart West Betuwe 2040

5. GEBIEDSUITWERKING

GEBIEDSUITWERKING beschrijft wat de thematische ambities uit

De kernambities uit het vorige hoofdstuk

hoofdstuk 3 en het integrale toekomstverhaal

betreffen het hele grondgebied van de

uit hoofdstuk 4 ruimtelijk betekenen in het

gemeente. West-Betuwe kent echter

betreffende gebied.

een variëteit aan gebieden, van kernen, werklocaties tot agrarisch gebied. Dit hoofdstuk zoomt in op deze deelgebieden en

Collage West Betuwe 2040: gebiedsuitwerking kernen

74 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

5.1

KERNEN

Ruimtelijke ontwikkelrichtingen kernen

De 26 kernen in West Betuwe hebben ieder hun eigen kenmerken en karakter. Elke kern beschikt over een

Algemeen:

aantrekkelijk woon- en leefklimaat waar rust, ruimte, groen

●

Nieuwe ontwikkelingen zijn passend bij het dorpse

en cultuurhistorie voorop staan. Het is hier prettig leven.

karakter van de kernen en dragen bij aan een

In de kleine kernen en hun omgeving is het genieten van

gedifferentieerd woningaanbod. In alle dorpen zorgen

het buitenleven in een mooie karakteristieke omgeving.

we voor een mix van dure, middeldure en goedkope

Ondanks de ligging dichtbij grote steden kent West

woningen om zo voor alle doelgroepen te kunnen

Betuwe geen ‘stads’ gevoel. De inwoners zijn sterk met

bouwen. Daarnaast zijn alle nieuwe ontwikkelingen

elkaar verbonden, mede door de aanwezigheid van de vele

klimaatadaptief, zo veel mogelijk circulair en energieneutraal.

verenigingen. Ze staan voor elkaar klaar wanneer nodig. Dagelijkse voorzieningen zoals een supermarkt of scholen

●

We zetten in op het verduurzamen van de huidige woningvoorraad. Hiervoor stimuleren we

zijn vooral in de wat grotere kernen aanwezig.

gedragsverandering van huiseigenaren om dit mogelijk te maken.

Verschillende trends en ontwikkelingen spelen in op onze kernen. Volgens demografische prognoses zal het aantal

●

We versterken de openbare ruimte in alle kernen

inwoners van West Betuwe naar verwachting tot 2040

om zo bij te dragen aan de bevordering van

groeien. Mede hierdoor stijgt de vraag naar woningen in

de gezondheid van inwoners door beweging

onze gemeente. Daarnaast zien we dat ook de kwalitatieve

te stimuleren, ontmoeting te faciliteren en de

woningbehoefte gaat veranderen, door vergrijzing en

aanwezigheid van klimaatadaptief groen te

huishoudensverdunning is er meer behoefte aan woningen

bevorderen. In elke kern zorgen we voor voldoende

voor kleinere huishoudens. Ook zien we dat jongeren vaak

koele verblijfsplekken en gevarieerde (groene) ruimte

niet terugkeren naar West Betuwe. Het voorzieningenniveau

om te spelen en te ontmoeten. Hierin hebben we

en het woningaanbod sluiten niet altijd aan op hun wensen.

speciale aandacht voor jongeren en ouderen.

Tegelijkertijd vraagt klimaatverandering om een aanpassing

●

Omwille van de gezondheid gaan we zorgvuldig

van de openbare ruimte en een verduurzamingsslag van de

om met het afwijken van streefwaarden voor

huidige woningvoorraad. Tenslotte zien we dat de kwaliteit

milieubelasting op woningen en andere gevoelige

van de woonomgeving en het voorzieningenniveau onder

locaties, dat kan er bijvoorbeeld toe leiden dat in

druk staat door verschillende trends die inspelen op de

bepaalde gebieden het realiseren van woningbouw

dorpscentra.

niet mogelijk is of duurder wordt. ●

We zetten in op het behoud van een ontmoetingsplek

De gebiedsuitwerking per kern wordt gekoppeld aan het

in de vorm van een dorpshuis of MFC in elke kern.

opstellen en actualiseren van de kernagenda’s waarin per

Zo zorgen we voor sterke en leefbare kernen, waar

kern met inwoners de ambities en vraagstukken verder

inwoners elkaar kunnen ontmoeten.

worden geformuleerd en aangescherpt.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 75

●

Kwalitatieve en klimaatadaptieve inrichting van de

realisatie van seniorenhuisvesting plaats in de

openbare ruimte staat voorop bij het (her)inrichten

nabijheid van voorzieningen. ●

van de kernen. ●

Als gemeente stimuleren we duurzaam en

Geldermalsen mede door een OV-knooppunt waar

elektrisch vervoer door het faciliteren van een goede

overstappen van de ene modaliteit op de andere

laadinfrastructuur (auto, fiets), deelconcepten en

uitstekend geregeld is. Daarnaast is er rondom het

toegankelijk OV. Daarbij zorgen we ook voor veilige

stationsgebied een diversiteit aan wonen, werken en

fiets- en wandelpaden om het gebruik van de auto te

voorzieningen in de directe omgeving. Onderdeel van

ontmoedigen. Hierdoor kan het zijn dat op sommige

het stationsgebied is het ontwikkelen van de Fruit

plekken de fietser, voetganger en het openbaar

Tech Campus. ●

vervoer voorrang krijgen op de auto. ●

●

We zetten in op een uitstekende verbondenheid van

We zetten in op het oplossen van bestaande

Vanuit elke kern aan de Linge wordt de Lingedijk veilig

verkeersknelpunten in de gemeente waaronder

bereikbaar en vanuit elke kern langs de Waal wordt de

de rotonde Laageinde – N327 (Lingeborgh)

Waaldijk veilig bereikbaar.

Geldermalsen en de Parallelweg N327 tussen

We realiseren veilige en toegankelijke fiets- en

Geldermalsen en Leerdam.

wandelverbindingen in de kernen die goed verbonden zijn met maatschappelijke voorzieningen (o.a. zorg, onderwijs, sport) en het buitengebied, aanhakend op regionale fiets- en wandelroutes. ●

Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan een inclusieve samenleving: dit betekent aandacht voor goed toegankelijke openbare ruimte en infrastructuur en elke kern.

Specifiek voor grote kern met voorzieningen: Geldermalsen ●

Geldermalsen ontwikkelen we tot een hoofdcentrum. Dit is het meest diverse centrumgebied in de gemeente met onder andere een zo divers mogelijk winkelaanbod. Daarvoor is een grote aantrekkingskracht door de boodschappenfunctie een voorwaarde. Moderne supermarkten en goed bezoekgemak zijn daar een belangrijk onderdeel van. Ook is er ruimte voor ontmoeting in een multifunctionele accommodatie. Hier vindt de

76 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

Specifiek voor middelgrote kernen met voorzieningen: Beesd, Waardenburg, Haaften, Ophemert en Meteren: ●

het behoud van een kleine supermarkt. Andere voorzieningen kunnen hier mogelijk verdwijnen. ●

De middelgrote kernen Beesd, Waardenburg, Haaften,

nabijheid van zogenoemde dorpssteunpunten in Deil,

Ophemert en Meteren zetten in op het behoud en

Asperen, Heukelum, Vuren en Herwijnen.

versterken van ontmoetingsfuncties en dagelijkse

●

vervoersmogelijkheden naar andere kernen. Wanneer

een volwaardig boodschappen aanbod. Waardenburg,

het regulier OV niet voldoende dekkend is, zetten

Meteren en Haaften fungeren als zogenoemde grote

we in op vraaggestuurd vervoersaanbod zoals een

voorziening en (Meteren uitgezonderd) enkele direct

●

In de kleinere kernen zorgen we voor toegankelijke

voorzieningen. Beesd fungeert als dorpscentrum met

belbus.

dorpssteunpunten met een volwaardige supermarkt

●

Seniorenhuisvesting vindt voornamelijk plaats in de

●

We zetten in op het oplossen van bestaande

omliggende publieksfuncties.

verkeersknelpunten waaronder kruising Zeiving –

Seniorenhuisvesting vindt plaats in de nabijheid van

Nieuwe Zuiderlingedijk tussen Heukelum en Asperen

dorpscentra en zogenoemde dorpssteunpunten.

en Schoolzone Bloeiende Betuwe Parallelweg N327

We bouwen woningen in de uitbreidingslocatie

Rhenoy.

aan de noordzijde van Beesd. We zetten in op het versnellen van de woningbouw in De Plantage in Meteren. Bij deze ontwikkelingen behouden we de landschappelijke kwaliteit en karakteristieken van de kern. ●

Beesd en Waardenburg fungeren als mobiliteitsknooppunten met daaromheen een cluster van wonen, werken en voorzieningen.

●

We zetten in op het oplossen van het bestaande verkeersknelpunt: ontbrekende fietsschakel Waalbandijk in Waardenburg.

Specifiek voor de wat kleinere kernen: Acquoy, Asperen, Buurmalsen, Deil, Enspijk, Est, Gellicum, Heesselt, Hellouw, Herwijnen, Heukelum, Neerijnen, Opijnen, Rhenoy, Rumpt, Spijk, Tricht, Tuil, Varik, Vuren. ●

Deil, Asperen, Heukelum, Vuren, Herwijnen fungeren als klein dorpssteunpunt waar we inzetten op

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 77

5.2

BUITENGEBIED

het rivierengebied van de Waal en de Linge is aangemerkt als Nationaal Landschap Rivierengebied. Dit landschap

Naast de vele kernen kent de gemeente West Betuwe

biedt ruimte voor recreatie: wandelen, fietsen, varen,

een rijk rivierenlandschap met een hoge landschappelijke

motorrijden en autorijden. De gemeente kenmerkt zich

en cultuurhistorische waarde. Het authentieke open en

bij uitstek voor beleving op en bij het water. Een groot

kleinschalige landschap en de verschillende historische

deel van het buitengebied in West Betuwe heeft hiernaast

monumenten (zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie en

een agrarisch karakter en draagt bij aan de authentieke

landgoed Mariënwaerdt) maken de gemeente aantrekkelijk

fruitbeleving in de gemeente. Sterker nog, het landschap

voor inwoners, maar ook voor toeristen. Een groot deel van

met de komkleigronden en oeverwallen is van oudsher

Collage West Betuwe 2040: gebiedsuitwerking buitengebied

78 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

al zeer bepalend voor het gebied en biedt ruimte aan de

van de biodiversiteit, de kwaliteit van de bodem en het

fruitteeltketen (teelt, verwerking, handel en logistiek) die karakteristiek is voor West Betuwe. Naast de fruitteelt

beperken van de effecten van klimaatverandering. ●

We zetten in op een uitstekende verkeersveiligheid

en glastuinbouw, kent de gemeente op de komgronden

voor al het verkeer: landbouwverkeer, recreatie en

voornamelijk veeteelt als stuwende kracht. Deze vorm

vervoersstromen van inwoners. Bij herinrichting van

van landbouw draagt bij aan het in stand houden van het

lokale en provinciale wegen zorgen we ervoor dat we

karakteristieke open landschap in het buitengebied.

de diversiteit aan weggebruikers zo goed mogelijk blijven faciliteren door bijvoorbeeld verkeersstromen

De ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied in West Betuwe staat onder druk door de toenemende ruimtevraag

te scheiden. ●

We zetten vooral in op het realiseren van 80 ha.

vanuit verschillende functies zoals recreatie en toerisme,

zonnevelden in het energielandschap rondom de A15

duurzame energieopwekking en klimaatadaptatie (met

en A2 en de aangewezen zonneveldlocaties. Ook

name waterberging en waterveiligheid). Daarnaast

kijken we nadrukkelijk naar de mogelijkheden van

zoekt de agrarische sector naar mogelijkheden om meer

zonnepanelen op daken en in op of infrastructuur.

teeltondersteunende voorzieningen te gebruiken, de omslag

Denk hierbij aan overdekte parkeerterreinen met

te maken naar kringlooplandbouw en oplossingen te

zonnedaken, zonnepanelen in of op geluidschermen

vinden voor vrijkomend agrarische bebouwing. Tenslotte

en aan (meer innovatief) opwek door zon verwerkt in

liggen er in het buitengebied ook opgaven in relatie tot het

het wegdek. Hiernaast willen we de komende jaren

bevorderen van de biodiversiteit.

blijven verkennen welke alternatieven van duurzame

Ruimtelijke ontwikkelrichtingen buitengebied

energieopwekking we kunnen benutten. ●

We kiezen voor het realiseren van een klimaat- en waterrobuuste inrichting in 2050. Dit betekent dat we werken aan klimaatadaptieve (openbare) ruimte,

Algemeen:

recreatiegebieden en agrarische gebieden. We

●

De fysieke leefomgeving nodigt uit tot bewegen onder

wijzen hiernaast een zoekgebied voor waterberging

meer door het aanleggen van meer en veilige(re)

aan in het oosten van onze gemeente. Alle nieuwe

routes voor langzaam verkeer (wandelen, fietsen).

ruimtelijke ontwikkelingen zijn klimaatadaptief en zo

Hiernaast kiezen we voor het aanleggen van meer

veel mogelijk circulair en energieneutraal.

veilige(re) snelfietspaden door de hele gemeente.

●

We zijn zeer terughoudend in het bieden ruimte voor

Agrarisch gebied:

gemotoriseerd verkeer in natuurgebieden.

●

We zetten in op de ontwikkeling van een

We zetten in op meer groen en ecologische

afwegingskader, waarmee teeltondersteunende

verbindingen tussen de natuurgebieden in onze

voorzieningen en eventueel aanvullende activiteiten

gemeente zoals het Gelders Natuurnetwerk,

(bijvoorbeeld handel) worden toegestaan, mits ze

N2000, Weidevogelgebied, Ganzenrustgebieden en

voldoen aan bepaalde voorwaarden. De benodigde

Stiltegebieden. Hiermee zorgen we voor versterking

teeltondersteunende voorzieningen bieden kansen voor dubbelgebruik (o.a. de opwekking van zonne-

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 79

energie), maar mogen op specifieke plekken niet

Linge mag geen onevenredige schade toebrengen

ten koste gaan van de aantrekkelijkheid van het

aan de Kaderrichtlijn Water (KRW) functie. ●

landschap voor recreanten en toeristen. ●

We stimuleren agrariërs in het benutten van

van kernkwaliteiten van de oorspronkelijke

koppelkansen in kringlooplandbouw en ondersteunen

dorpspolderkades. ●

innovatieve agrariërs hierin: klimaatadaptatie

●

●

Om ons landschap toegankelijk te maken voor

(waterberging), maatregelen voor een gezonde

iedereen zorgen we op de recreatieve routes

bodem, behoud landschappelijke kwaliteit en het

voor voldoende rustplekken. Dit betekent dat

bevorderen van biodiversiteit.

aanpassingen in het landschap mogelijk nodig zijn. ●

Voorwaarde voor alle (nieuwe) agrarische

We maken in principe overal recreatieve initiatieven

ontwikkeling in West Betuwe is de inzet op

mogelijk, zolang deze functies geïntegreerd kunnen

kringlooplandbouw.

worden in het landschap en passen bij de bijzondere

Bij vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) kijken

elementen die ter plekke voorkomen. Daarnaast

we met de eigenaar en omgeving naar alternatieve

bieden we zoekgebieden aan, waar recreatie zich

invulling voor het vastgoed passend bij het landschap

primair kan richten op het aantrekken van veel

zoals recreatie, wonen, zorg etc.. ●

We zetten in op het behoud en het versterken

bezoekers voor attracties en verblijfsrecreatie. ●

De vestiging van nieuwe niet-agrarische bedrijven

We zetten als gemeente West Betuwe in op het

kan alleen in geval van hergebruik van vrijkomende

versterken van verblijfsrecreatie door het toestaan

agrarische bebouwing.

van verblijfsaccommodaties passend in het landschap van de gemeente.

Waalzone en Lingelandschap: ●

De komende jaren zetten we in op het verbeteren van de waterveiligheid door het versterken van de dijken en benutten tevens koppelkansen op het gebied van recreatie, verkeer en wonen. Dit zorgt voor betere bereikbaarheid en veiligheid van de dijkgebieden, waarbij we toename van doorgaand verkeer willen voorkomen.

●

We zetten in op het volop beleefbaar maken van de natuur- en cultuurhistorische waarden langs de rivier de Linge en maken dit gebied meer toegankelijk voor recreanten en inwoners. Dit zorgt voor verblijfskwaliteit voor inwoners en maakt het gebied aantrekkelijk voor recreanten. Hierbij benutten we de uitstraling en het imago van de fruitregio & Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het beleefbaar maken van de

80 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

5.3

WERKLOCATIES

interieurbedrijven. Kortom, de gehele agribusiness keten is te vinden in West Betuwe. Daarnaast kent West Betuwe

West Betuwe is een bedrijvige en ondernemende gemeente,

de vestiging van een aantal grote bedrijven in de logistiek.

met fruit als ‘unique selling point’. Door de vruchtbare

In de gemeente liggen 29 bedrijventerreinen en een

rivierklei in de gemeente heeft de West Betuwse fruitteelt

aantal versnipperde locaties. Hierin zien we drie clusters:

kunnen uitgroeien tot een grootschalige economie. Naast

Geldermalsen, Waardenburg-Haaften en Vuren. In de

de fruitteelt, zijn er ook verschillende maakindustriële

laatste twee clusters zien we dat een groot deel van de

bedrijven in de gemeente gevestigd, zoals onder andere

bedrijvigheid plaatsvindt langs de Waal.

machinebouw, agribusiness, verwerking-, bouw- en

Collage West Betuwe 2040: gebiedsuitwerking werklocaties

82 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

in de regio veranderen. Digitalisering en

Economische clusters (Geldermalsen, Haaften/ Waardenburg en Vuren):

robotisering zullen de inhoud van de praktijk-geschoolde

●

De komende jaren gaat naar verwachting de arbeidsmarkt

We kiezen voor de ontwikkeling van drie economische

banen veranderen. Ook de verduurzaming van

clusters die dichtbij de op- en afritten van de A15 en

productieprocessen en bedrijfsvoering zal verder

A2 liggen, namelijk Geldermalsen (161 ha), Vuren

toenemen. Tegelijkertijd zal West Betuwe verder

(72 ha) en Waardenburg/Haaften (62 ha). Hier

vergrijzen. Deze demografische ontwikkeling zet het

bieden we ruimte om economische activiteiten meer

arbeidspotentieel onder druk. Hierdoor zal in de

te concentreren om schaalvoordelen te behalen,

toekomst het vinden van voldoende personeel een

collectieve kansen te benutten en innovatie te stimuleren.

uitdaging worden. Arbeidsmigranten en jong talent kunnen een deel van de oplossing van het personeelstekort

●

Binnen het economisch cluster Geldermalsen bieden

vormen. Hiervoor is het faciliteren van goede huisvesting

we ruimte voor de ontwikkeling van bedrijventerrein

en voorzieningen nodig. De kwaliteit en uitstraling van

Hondsgemet-Noord (26 ha netto) voor middelgrote tot grote bedrijven.

de bedrijventerreinen zijn de komende jaren aan nieuwe eisen onderhevig: milieu-, geluids- en verkeerseisen.

●

Een economisch cluster zorgt voor toename van

Met alle ontwikkelingen in de economie en energie-,

verkeer. Om dit mogelijk te maken zetten we in op

circulaire en klimaatopgaven zullen gemeenten voldoende

goede ‘meervoudige bereikbaarheid’ (weg, water,

aandacht moeten hebben voor het verduurzamen en

spoor) van de drie clusters en dus om een investering

toekomstbestendig maken van bestaande werklocaties.

in de aanpak mobiliteitsknooppunten in West Betuwe,

De uitdaging is om met een juiste ruimtelijke inpassing

bijvoorbeeld rondom de N327.

en kwaliteit te laten zien dat zorgvuldig met de ruimte en landschap wordt omgegaan.

Ruimtelijke ontwikkelrichtingen werklocaties

Bestaande bedrijventerreinen: ●

We zetten in op toekomstbestendige bedrijventerreinen: kwaliteitsverbetering, nieuwe (collectieve) energiebronnen, circulariteit, verduurzaming, aanpak geluids- en geurhinder en

Algemeen: ●

●

We kiezen voor de ruimtelijke gebiedsontwikkeling

bereikbaarheid. ●

De waarde van bedrijven op lokale terreinen uit zich

van de Fruit Tech Campus rondom het stationsgebied

onder andere in werkgelegenheid voor de inwoners,

Geldermalsen. Deze gebiedsontwikkeling is

sponsoring van (sport)verenigingen en bestuurlijke

onderdeel van het realiseren van het OV-knooppunt

activiteiten door ondernemers. Dit zijn belangrijke

Geldermalsen als mobiliteitsknooppunt met

redenen om bedrijven in de kernen ‘vast te houden’

daaromheen ruimte voor wonen, werken en onderwijs.

en kleine uitbreidingen van lokale bedrijventerreinen

We zetten ons in samenwerking met het bedrijfsleven in voor goede huisvesting en integratie van arbeidsmigranten en willen hiervoor ruimte bieden

waar mogelijk te faciliteren. ●

We ontwikkelen een afwegingskader voor toestaan nieuwe functies op onze bedrijventerreinen.

binnen onze gemeentegrenzen.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 83

6. UITVOERING

UITVOERING Met deze omgevingsvisie blikken we vooruit naar het West Betuwe in 2040. We hebben in beeld gebracht waar we kansen zien, maar

Samenwerken met de samenleving

ook opgaven. Samen hebben we een koers

De constant en snel veranderende samenleving vraagt

uitgezet, en onszelf als gemeente, inwoners

om een gemeente die snel mee verandert. De tijd dat de samenleving maakbaar was door de overheid is voorbij.

en partners uitgedaagd er uitvoering aan te

Burgers, bedrijven en instellingen zitten niet te wachten

geven. Over de sturingsfilosofie is vanwege

op kant en klare oplossingen van de gemeente, die vertelt

de recente fusie al veel geschreven. Denk

of voorschrijft hoe zij moeten leven, wonen en werken. Zij willen een gemeente die luistert, die niet boven maar

daarbij aan het herindelingsadvies, de coalitieakkoorden en het Bidbook. Bovendien is de sturingsfilosofie onderwerp geweest

tussen de mensen staat en die een dienstverlenende houding heeft. Zij willen meedenken en meepraten over hun eigen situatie en omgeving. Onze basishouding

in eerdere raadssessies over de invoering

is dat wij inwoners, ondernemers, het onderwijs en (maatschappelijke) organisaties ruimte willen geven om

van de Omgevingswet. Deze informatie is

initiatief te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor

gebruikt als vertrekpunt voor dit hoofdstuk

de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Maar een

over waarin we op hoofdlijnen schetsen

samenwerking is - het woord zegt het al - altijd wederkerig.

hoe we als gemeente de komende jaren

West Betuwe kenmerkt zich door betrokkenheid en

invulling willen geven aan onze visie. Als

saamhorigheid. Inwoners, maatschappelijke organisaties,

gemeente zien we het daarbij als onze rol

kennisinstellingen en de gemeente zetten samen de

om daarin helderheid te verschaffen en de

schouders er onder om iedereen in West Betuwe in staat te stellen te participeren in de samenleving. Het

regie te nemen wanneer dat nodig is. We

zelforganiserend vermogen in de samenleving krijgt

gaan in op onze rol als gemeente en blik op

ruimte en vertrouwen om initiatieven te ontplooien. Door

samenwerking, de randvoorwaarden voor

middel van de gebiedsmakelaars, de kernagenda’s en de

participatie, het ruimtelijk instrumentarium en op monitoring en evaluatie.

6.1 SAMENWERKEN, STUREN EN PARTICIPATIE

leefbaarheidsbudgetten bieden wij als gemeente hierin ondersteuning. Samenwerken met de samenleving betekent ook het serieus nemen van opvattingen uit de samenleving. De gemeente weegt zowel de belangen van initiatiefnemers als maatschappelijke belangen mee die een minder luide stem in het debat hebben. Deze menselijke maat is ook bij de uitvoering van deze omgevingsvisie een belangrijk vertrekpunt. Voor alle initiatieven geldt - gemeentelijk en uit de samenleving - dat deze visie het afwegingskader

86 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

vormt. Bij elk initiatief gaan we het gesprek aan over hoe

om bij de totstandkoming van beleid en regelgeving

de ontwikkeling kan bijdragen aan het verwezenlijken

van andere overheden als West Betuwe vroegtijdig mee

van de drie kernambities van het toekomstverhaal van

te kunnen denken. Dit met als doel om problemen bij

West Betuwe. Dit kan betekenen dat we kritisch zijn op

lokale toepassing van hogere regelgeving te voorkomen.

initiatieven die weinig of nauwelijks bijdrage leveren aan de

Bij conflicterende visies van andere overheden wordt

gestelde doelen. Hierbij zullen we als gemeente denken en

vroegtijdig het gesprek aangegaan. Anderzijds kunnen we

handelen vanuit mogelijkheden en vertrouwen en kiezen we

als gemeente bijdragen aan ontwikkelingen ‘van bovenaf’

voor een houding vanuit het uitgangspunt ‘ja, mits’ in plaats

en daar een lokale invulling aan geven. Afstemming en

van ‘nee, tenzij’.

samenwerking met verschillende overheden draagt bij aan slimmere oplossingen, vooral als het om complexe

Samenwerken met andere overheden

opgaven gaat en gebiedsoverstijgende belangen, zoals het

Veel van de maatschappelijke opgaven houden zich

geval is voor klimaat en duurzaamheid.

niet aan de gemeentegrenzen, waardoor ook regionale samenwerking van groot belang is. Als gemeente werken

Regie waar nodig of gewenst

we nu al uitgebreid samen met de gemeenten binnen

We zoeken als gemeente West Betuwe zoals hierboven

de veiligheidsregio en in de regio Rivierenland. Dit

beschreven actief samenwerking met inwoners,

doen we onder andere op het gebied van agribusiness,

organisaties en andere overheden wanneer we werken aan

economie en recreatie. We sturen zelf actief mee

de fysieke leefomgeving. Hoewel hierdoor onze rol sterk

en zijn een gelijkwaardige samenwerkingspartner.

aan het veranderen is, ontlenen wij als bestuursorgaan

Dit is zowel merkbaar binnen de gemeente, als in de

nog altijd ons bestaansrecht aan het democratisch proces,

verschillende samenwerkingsverbanden die er zijn, waar

wat voor ons van onschatbare waarde blijft. Wanneer

de ontwikkelingen adequaat en integraal opgepakt worden.

maatschappelijke partijen niet in staat blijken een oplossing

In de toekomst zal deze samenwerking naar verwachting

te vinden voor opgaven, hebben wij als lokale overheid de

verder toenemen, bijvoorbeeld in de doorvertaling van

verantwoordelijkheid om te sturen in het algemeen belang.

regionale actieprogramma’s. Deze lenen zich ervoor om

Ook zien we op bepaalde onderwerpen een belangrijke

programmatisch binnen de omgevingsvisie opgepakt te

taak voor onszelf weggelegd als hoeder van het zwakkere

worden. Denk hierbij aan de regionale energiestrategie en

belang. De gemeente is dan soms regisseur (en uitvoerder),

de regionale klimaatadaptatiestrategie.

omdat op sommige onderwerpen een meer sturende of soms dwingende rol van de gemeente noodzakelijk is. Denk

De invoering van de Omgevingswet zal er in de praktijk

hierbij bijvoorbeeld aan grote opgaven als klimaatadaptatie,

toe leiden dat de samenwerking tussen gemeenten

de inclusieve samenleving en de energietransitie. Op welke

en provincies intensiveert. Bijvoorbeeld omdat het

majeure opgaven of gebieden extra inzet van de gemeente

instrumentarium verandert, waardoor van beide

nodig is leest u onder het kopje omgevingsprogramma.

overheden een actieve opstelling verwacht wordt. De vernieuwing ligt met name in de toepassing van de

Uitgangspunten voor participatie

wet in de omgangsvormen tussen (samenwerkende)

De keuzes die we als gemeente maken in de ontwikkeling

gemeenten en provincies. We vinden het van groot belang

van de fysieke leefomgeving, maken we in het algemeen

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 87

●

belang. We maken een afweging van alle belangen van de inwoners, ondernemers, gebruikers en toekomstige

Participatie is een aanvulling op, maar geen vervanging van de representatieve democratie.

generaties binnen, maar ook buiten onze gemeentegrenzen. Hun belangen kunnen botsen en elkaar versterken.

Als gemeente vinden we dat het gesprek met de

Participatie stond daarom centraal in het opstellen van

samenleving vanzelfsprekend is bij ontwikkelingen in de

deze visie en staat dat ook in de uitwerking. Daarmee

fysieke leefomgeving. Om participatie in de volle breedte

werken we aan een gemeente waarin iedereen zich gehoord

in onze projecten en organisatie in te bedden, hebben

voelt en waarbij iedereen deel kan nemen aan een open

we een gemeentebreed participatiebeleid opgesteld.99

en toegankelijk democratisch debat over de toekomst van

Daarin beschrijven we hoe we participatie effectief in

onze leefomgeving. Dit levert niet alleen maar draagvlak

kunnen richten. Ook beschrijven we hoe we inwoners, en

op, maar zorgt ook voor betere plannen en soepelere

ondernemers en ketenpartners in West Betuwe bij diverse

besluitvorming.

ontwikkelingen in het ruimtelijk domein betrokken krijgen en houden.

Voor West Betuwe is participatie niets nieuws. We betrekken inwoners, ondernemers en ketenpartners bij

Gebieds- en opgavegericht

de ontwikkeling van onze gemeente. Naast de genoemde

Elke opgave en aanpak heeft een eigen schaalniveau: van

kernagenda’s participeren inwoners in adviesraden,

het niveau van de straat, wijk en buurt, tot het niveau van

de jongerenraad, bij de harmonisaties van beleid, in

de kern of regio. Op elk schaalniveau doen zich dilemma’s

zwerfvuilgroepen, dorps- en stadsraden, in het beheer

en meekoppelkansen voor. In de uitwerking van deze visie

van dorpshuizen en speeltuinen en nog veel meer

zoeken we daarom steeds naar het juiste gebied om aan

manieren. De Omgevingswet vraagt ons echter om

de slag te gaan en leggen we de verbinding met andere

expliciet te zijn over onze aanpak. Voor ons als gemeente

opgaven en partijen. Om zo een optimale balans te vinden

is dit een goed moment om een aantal uitgangspunten

in de (omgevings)kwaliteiten die we willen behouden en

te formuleren voor participatie. Zo weet iedereen wat

verbeteren. Dit betekent een actieve afstemming met

voor een participatietraject in West Betuwe van belang

belanghebbenden in dat gebied. Een voorbeeld hiervan

is. Voor participatietrajecten hanteren we de volgende

is het koppelen aan het proces ‘kernagenda’s’, waarbij

uitgangspunten:

per kern een uitwerking van de omgevingsvisie wordt

●

toegevoegd.

Participatie betekent belanghebbenden vroegtijdig betrekken.

●

Participatie betekent streven naar een goede

De opgaven waar we voor staan en kennis die daarbij nodig

afspiegeling van de samenleving.

is verandert in rap tempo. In onze samenwerking zullen

●

Participatie is transparant op inhoud en proces.

we daarom actief inzetten op het vergaren van nieuwe

●

Participatie is toegankelijk voor iedereen.

kennis en inzichten. Als gemeente zullen we, waar dat

●

Participatie wordt georganiseerd door de

kan en gewenst is, kennis delen met initiatiefnemers en

initiatiefnemer.

partners in de gemeente en regio. Ook juichen we het toe

Participatie is proportioneel aan de omvang van het

als initiatiefnemers een kennisdelende rol op zich nemen

initiatief.

en staan we positief tegenover experimenteerruimte gericht

●

88 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

op het behalen van de doelen van de omgevingsvisie. We werken aan de uitvoering van de omgevingsvisie en implementatie van de Omgevingswet vanuit de volgende zeven uitgangspunten:

De 7 West Betuwse uitgangspunten voor uitvoering omgevingsvisie en implementatie Omgevingswet ●

Ruimte bieden voor particuliere en private initiatieven;

●

Alleen noodzakelijke regels, overzichtelijk geordend, met ruimte voor lokaal maatwerk;

●

Gesprek met de samenleving is vanzelfsprekend; denken en handelen vanuit mogelijkheden en vertrouwen (ja, mits i.p.v. nee, tenzij);

●

Informatie is inzichtelijk en (digitaal) toegankelijk. Inwoners en partners begrijpen wat de gemeente wel en niet doet;

●

Goede samenwerking in de keten met andere overheden & partners;

●

Snelle en integrale besluitvorming over de fysieke leefomgeving;

●

Besluitvorming is transparant en kenmerkt zich door integer handelen.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 89

6.2 BELEIDSCYCLUS EN UITVOERING

Omgevingsprogramma

Maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar in hoog

omgevingsvisie. Het programma is het instrument van

tempo op. Dat maakt het bijna onmogelijk om ruimtelijk

het college van burgemeester en wethouders. Zij werken

beleid voor de lange termijn te ontwikkelen. Als gemeente

hierin de globale beleidslijnen uit de omgevingsvisie

zien we deze omgevingsvisie daarom als een levend

verder uit. Een programma bevat maatregelen voor

document, een visie die deze ontwikkelingen volgt en

bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de

die continu evolueert. Wij kiezen ervoor om de visie

fysieke leefomgeving. In een programma worden de

periodiek van een actualisatie te voorzien. Voor u ligt de

ambities uitgewerkt in concrete maatregelen. Ook wordt

omgevingsvisie 1.0 en we beschouwen deze visie dan ook

aangegeven welke middelen nodig zijn om het doel te

als een eerste versie. Een stevige basis van waaruit we

behalen. Denk daarbij naast financiering aan ruimtelijke

verder gaan werken. Met welk ritme we de visie aanpassen

en juridische instrumenten. Uiteraard betrekt het college

hangt af van de ervaringen die we opdoen met andere

van burgemeesters en wethouders de gemeenteraad bij

instrumenten en de monitoring van onze doelen, en van

het opstellen van programma’s en komt zij in ieder geval

de staat van onze fysieke leefomgeving. We herijken de

tweejaarlijks terug bij de gemeenteraad voor een proces

omgevingsvisie in ieder geval elke vier jaar. Hiermee starten

update.

Het omgevingsprogramma is de uitwerking van één of meerdere ambities en ruimtelijke keuzes uit onze

we in 2026. Daarnaast is het mogelijk om de visie van een eerdere herijking te voorzien wanneer (maatschappelijke)

De ambities en keuzes uit onze omgevingsvisie kunnen

opgaven in de fysieke leefomgeving daar aanleiding toe

worden uitgewerkt in gebiedsgerichte en thematische

geven.

programma’s (al dan niet gebundeld). Het programma als instrument onder de Omgevingswet is nieuw, maar

Deze omgevingsvisie schetst het toekomstbeeld voor de

de werkwijze is bekend. In West Betuwe zijn we gewend

gemeente West Betuwe 2040 zoals we deze als gemeente

om gebiedsgericht te werken, bijvoorbeeld via de

en samenleving op dit moment voor ogen hebben. De

gebiedsmakelaars en binnen de kernenagenda’s. Een

omgevingsvisie vormt na vaststelling ons afwegingskader

programma kan uitsluitend over de eigen gemeente gaan,

voor de verdere vormgeving van andere instrumenten

maar ook gezamenlijk worden opgesteld met andere

die de Omgevingswet biedt. Het is ook de start van

overheden. Kenmerk hierbij is dat er meerjarig gewerkt

de beleidscyclus van de Omgevingswet. Deze biedt

wordt aan complexe opgaven die samenkomen op een

structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te

thema of gebied. Dat doen we samen met partners en

ordenen volgens een logisch proces: beleidsontwikkeling,

bewoners.

beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. In de Omgevingswet zijn voor onze gemeente drie andere

Het opstellen van een programma betekent gemeentelijke

relevante beleidsinstrumenten geformuleerd, elk met hun

regie om zo maatschappelijke doelen te behalen. Ook uit

eigen rol. Het omgevingsprogramma, het omgevingsplan en

deze omgevingsvisie komen enkele gebieden en opgaven

de omgevingsvergunning.

naar voren waar we nadrukkelijk een gemeentelijke rol zien. Voor de uitvoering van de omgevingsvisie denken we

90 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

Samenhang omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan aan de volgende strategische programma’s: duurzaamheid

Denk hierbij aan de woonvisie of het beleid voor

(energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit) en wonen

bedrijventerreinen.

& voorzieningen (beiden in voorbereiding). Hiernaast denken we aan de volgende uitvoeringsprogramma’s:

Omgevingsplan

West Betuwe op de kaart (gebiedsmarketing), het

Het omgevingsplan - de opvolger van de huidige

landschapsontwikkelingsplan, mobiliteitsagenda,

bestemmingsplannen, beheers- en gemeentelijke

woningbouwprogramma, WRP, groenbeleidsplan, etc..

verordeningen - bevat alle regels over de fysieke leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar

Al deze programma’s worden na vaststelling van de

grondgebied. Het omgevingsplan geeft invulling aan

Omgevingsvisie opgesteld als, opgenomen in, of

de maatschappelijke opgaven uit de gemeentelijke

omgevormd tot programma’s onder de Omgevingswet en

omgevingsvisie, binnen de kaders van de Omgevingswet.

gekoppeld aan de omgevingsvisie. Voor ieder programma

Het omgevingsplan regelt de balans tussen de functies

vindt een jaarlijkse tot tweejaarlijkse monitoring plaats

van locaties in een gebied en stelt regels aan activiteiten.

om te kunnen bepalen of de doelen van de programma’s

Naast het werken met (algemene) regels voor activiteiten

tijdig worden bereikt (meer hierover in de paragraaf

kan de gemeente gaan werken met omgevingswaarden.

monitoring en evaluatie). Als dit niet het geval is, passen

Zo kunnen in een gebied bijvoorbeeld strengere eisen op

we de programma’s hierop aan. Daarnaast verkennen

het gebied van milieu worden gesteld dan de waarden

we of het huidige beleid bij aanpassing al dan niet wordt

die zijn opgenomen in Rijksbeleid. In tegenstelling tot

gepositioneerd als programma onder de omgevingsvisie.

de gemeentelijke omgevingsvisie is het omgevingsplan bindend voor inwoners, ondernemers en initiatiefnemers.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 91

Verschillende aandachtspunten uit de voorgaande

Zoals gezegd staan de kenmerken en identiteit van ons

hoofdstukken geven aanleiding om in het omgevingsplan

gebied altijd voorop. Bij een initiatief of ontwikkeling stellen

actief met regels en omgevingswaarden aan de slag te

we ons zelf en de samenleving de volgende vier vragen:

gaan. Zo kunnen de omgevingswaarden in woonwijken ●

scherper worden dan die in de stedelijke structuur of op

Is er sprake van een een negatieve en/of positieve

werklocaties. Aan de structuur van het omgevingsplan

impact op de kwaliteiten van de leefomgeving, zoals

wordt hard gewerkt. Dat wordt naar verwachting opgeleverd

verwoord in deze omgevingsvisie? ●

rondom de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Draagt de ontwikkeling of het initiatief bij aan de

Het omzetten van de bestaande regels zal nog geruime

doelen de ambities van de kern- en gebiedsopgaven

tijd in beslag nemen. Hiervoor wordt gemaakt van de

en past het binnen onze ruimtelijke strategische

overgangstermijn die wettelijk is vastgelegd.

keuzes? ●

Omgevingsvergunning

Wat is de impact van het initiatief op de gebiedseigen, identiteitsbepalende kwaliteiten van de gebieden?

●

Het verlenen van een omgevingsvergunning maakt het

In welke mate wordt het initiatief of de ontwikkeling

mogelijk voor initiatiefnemers om aan de slag te gaan

gedragen door de direct omgeving en wat zijn

met de leefomgeving. Welke activiteiten een vergunning

daarvan de redenen?

nodig is, is nu nog bepaald door de Rijksoverheid. De Omgevingswet geeft gemeenten meer ruimte in

Toezicht en handhaving

hun eigen afweging. Welke activiteiten wel of geen

Tot slot hebben toezicht en handhaving een belangrijke

omgevingsvergunning behoeven schrijven we op in het

functie binnen het omgevingsbeleid. Dit zijn de middelen

omgevingsplan.

om activiteiten en de staat van de fysieke leefomgeving te volgen en waar nodig te waarborgen. In de praktijk

De omgevingsvisie als afwegingskader

komt het erop neer dat wij toezicht zullen uitoefenen op

De Omgevingsvisie wordt dus uitgewerkt in een

de vergunningen die verleend worden op grond van het

omgevingsplan en programma’s. Maar daarnaast is het

omgevingsplan. Ook zullen wij toezien op naleving van de

zelf ook een kader waaraan initiatieven getoetst kunnen

algemene regels die zijn opgenomen in het omgevingsplan

worden. We hanteren daarbij de ‘Ja-mits-benadering’. Dit

en in onze programma’s.

houdt in dat wij in principe medewerking willen verlenen aan initiatieven, mits ze passen binnen onze kernambities en gebiedsuitwerkingen, en er geen zwaarwegende belangen zijn die medewerking in de weg staan. Daarbij zullen we als gemeente de balans tussen het borgen van kwaliteiten en milieubeginselen (voorzorgsbeginsel; beginsel van preventief handelen; beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt) en het ruimte bieden aan ontwikkelingen inzichtelijk maken.

92 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

Onderzoeksagenda voor de eerstvolgende actualisatie Momenteel zien we een aantal uitdagingen op ons afkomen die de komende jaren bestuurlijke actie vragen en in de omgevingsvisie 2.0 zeker een plek moeten krijgen. We noemen er hier enkele. ●

De verkenning naar de verbreding van de A2 in onze gemeente vraagt om een heldere visie van West Betuwe op de leefomgeving in dit specifieke gebied. Dit zal in een later stadium uitgewerkt moeten worden.

●

De invulling van een productielandschap van de toekomst in onze gemeente willen we verder verkennen. We zoeken naar mogelijkheden om enerzijds volop ruimte te bieden aan agrarische activiteiten, bedrijvigheid, grootschalige (collectieve) energieopwekking en mobiliteitsontwikkelingen. Door hierin keuzes te maken kunnen we andere plekken in onze gemeente vrijspelen van dergelijke ontwikkelingen en prioriteit geven aan natuurontwikkeling en het versterken van het landschap. Onderdeel hiervan is ook een visie op teeltondersteunende voorzieningen.

●

We verkennen of het huidige beleid over de realisatie van seniorenwoningen nabij voorzieningen verruimd of aangepast moet worden met mogelijkheden om senioren zo lang mogelijk in hun ‘eigen kern’ te laten wonen.

●

Zoekgebieden natuurontwikkeling, dit zal onderdeel zijn van de ontwikkeling van het Landschapsontwikkelingsplan dat in 2022 opgesteld wordt voor de gemeente West Betuwe. Daarin kijken we ook naar de ambitie op het gebied van versterken van de biodiversiteit.

●

Zoekgebieden voor aanvullende ruimte voor energieopwekking voor de periode na 2030 en de daarvoor noodzakelijke infrastructuur. Hierin zal de bescherming van de ondergrond in relatie tot conflicterende belangen (bijvoorbeeld duurzame energievoorzieningen, watervraag in de fruitteeltsector en drinkwater) meegenomen worden. Ook hebben we aandacht voor (effecten van) mitigerende maatregelen.

●

We verkennen het opnemen van beleid voor groen- en natuurinclusief bouwen bij nieuwbouw- en renovatieprojecten.

●

We verkennen de wenselijkheid en mogelijkheden om substantiele uitbreiding van de regionale glastuinbouwclusters bij Tuil en Est te realiseren. Dit vraagt om een vrij uitgebreid proces waarbij we ook de consequenties voor de energievoorziening en het huisvesten van arbeidsmigranten meenemen.

●

We verkennen de mogelijkheden en zetten in op het afdwingen van financiele bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit. Dit houdt in dat winstgevende projecten die profiteren van maatschappelijke voorzieningen ook financieel bijdragen aan deze maatschappelijke voorzieningen.

●

We verkennen de mogelijkheden voor een ‘plan van duisternis’ waarbij we in kaart brengen welke belangen in dit kader meegewogen moeten worden en waar dit onderwerp een plek krijgt in het instrumentarium van de Omgevingswet.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 93

6.3

MONITORING EN EVALUATIE

gevolg van wet- en regelgeving van bovenaf. Bovendien kunnen op dit moment de kerngerichte uitwerkingen van

Onze omgevingsvisie is nu klaar, maar niet af. De

de omgevingsvisie formeel worden opgenomen. Mochten

maatschappij blijft in beweging en nieuwe inzichten en

er omstandigheden zijn die besluitvorming op een ander

opgaven maken dat we steeds opnieuw zullen moeten

moment noodzakelijk maken, dan kan de gemeenteraad

kijken naar de relevantie van ons beleid en de rol die we

hier uiteraard toe besluiten.

spelen als gemeente. Om onszelf snel aan te kunnen passen zijn monitoring en evaluatie cruciaal.

Bij het bijstellen van de omgevingsvisie wordt de samenleving actief betrokken. De wijze waarop wordt

Monitoring op programmaniveau

vooraf met de gemeenteraad afgestemd. De gemeenteraad

De monitoring en evaluatie zal plaatsvinden op

stelt uiteindelijk een (herijkte) omgevingsvisie vast. Bij het

programmaniveau. In de programma’s worden de doelen,

vaststellen van een omgevingsvisie wordt aangegeven

de realisatie met tijdspad en de monitoring concreter

hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en

uitgewerkt. Getracht wordt om zoveel mogelijk de

bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat

monitoring van de omgevingsvisie te laten voeden door

de resultaten daarvan zijn.

de monitoring die in het kader van een programma wordt uitgevoerd. Doelstellingen worden vertaald naar concrete

6.4

beleidsindicatoren. Afhankelijk van het thema zullen

FINANCIERING

meetbare indicatoren worden vastgesteld en wordt bepaald hoe vaak er tussentijdse metingen worden uitgevoerd. Voor

Voor de uitvoering van de omgevingsvisie en (later)

zover mogelijk wordt aan de voorkant ook al beschreven op

omgevingsprogramma’s sluiten we in beginsel aan

welke wijze kan worden ingegrepen, indien het programma

op bestaande budgetten, maar de ambities uit de

niet effectief genoeg blijkt te zijn.

omgevingsvisie brengen ook kosten (en baten) met zich mee. Bij de vaststelling van een programma besluit het

Bijstellen van de visie

college ook over de financiering van het programma.

Wanneer het doel- en of effect bereik van de

Bij de nadere uitwerking van de doelen in programma’s

omgevingsvisie onvoldoende is, gaan we over tot

en projecten kunnen op termijn mogelijk aanvullende

bijstelling. Zo kan het zijn dat doelen niet of nauwelijks

budgetten nodig zijn. Hiervoor kan het mogelijk zijn dat

worden gerealiseerd of de doelen onvoldoende te

het college voor de financiering een kredietaanvraag bij de

handhaven zijn. Ook kunnen zich nieuwe maatschappelijke

gemeenteraad moet doen. Uitvoering geven aan, maar ook

uitdagingen voordoen of geven de visie en de programma’s

investeren in de urgente maatschappelijke opgaven die we

onvoldoende antwoord op de vragen en verwachtingen

in de omgevingsvisie hebben opgenomen is nadrukkelijk

uit de samenleving. We streven ernaar elke vier jaar een

een gezamenlijke taak. Deze willen wij als gemeente

grondige actualisatieslag te maken. Dit biedt ruimte voor

niet alleen oppakken, maar samen met lokale en (boven)

herijking van doelen en nieuwe politieke keuzes. Daarnaast

regionale partners willen vormgeven.

verwachten we elke twee jaar een APK uit te voeren. Deze is vooral bedoeld voor technische aanpassingen als

94 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

Wij nemen in ons grondbeleid een flexibele houding aan. Voor het realiseren van de doelen die we stellen in de omgevingsvisie interveniëren wij als gemeente soms rechtstreeks in de grondmarkt. Soms is het noodzakelijk een actief grondbeleid te voeren. In andere gevallen past een meer faciliterende houding en beperken we ons tot inzet van onze publiekrechtelijke bevoegdheden. Ook zijn er allerlei tussenvarianten mogelijk, zoals publiek-private samenwerkingen.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 95

OVERZICHT RELEVANTE BELEIDSSTUKKEN ●

Atlas Bedrijventerreinen West Betuwe (2021)

●

●

Beheerplan beplanting (2021)

●

Beheerplan bomen (2021)

●

Beheerplan grassen (2021)

●

Beheerplan watergangen (2021)

●

Landschapsontwikkelingsplan 2022 (in ontwikkeling)

●

Beheerplan Wegen 2021-2025 (2020)

●

Lokale Adaptatie Strategie (In ontwikkeling, 2021)

●

Beleid Recreatie en Toerisme in West Betuwe

●

Lokale inclusie agenda (2020)

Koersdocument bedrijventerreinen West Betuwe (2021)

●

Landschapsontwikkelingsplan Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen (2008)

2020-2023 (2020)

●

Maatregelenprogramma LAS (In ontwikkeling, 2022)

●

Beleidsdocument circulair (medio 2022)

●

Mobiliteitsagenda regio Rivierenland (2018)

●

Beleids en beheerplan begraafplaatsen 2019-2023

●

Mobiliteitsvisie West Betuwe (2020)

(2019)

●

Nota Lokaal Gezondheidsbeleid (In ontwikkeling, 2021)

●

Beleidskader Zon (2020)

●

Ontwerp bestemmingsplan Buitengebied Gemeente

●

Beleidsplan Huisvesting Arbeidsmigranten (2021)

●

Beleidsvisie externe veiligheid West Betuwe

●

Plaatsingsbeleid openbare laadpalen (2017)

2019-2023 (2019)

●

Regionaal Economisch Ambitiedocument 2016-2020

●

Bidbook West Betuwe (2018)

●

‘Bouwen aan Sociale Kracht’ visie sociaal domein

Geldermalsen (2018)

(2016) ●

(2020) ●

Regionaal Economisch Ambitiedocument 2022-2025 (september 2021 in de raad)

Bodemkwaliteitskaart en Bodemnota (inclusief PFAS)