RV2021-118 Bijlage Programmabegroting 2022.pdf

Invoering Wet Derving legesopbrengsten kwaliteitsborging bouw op 1 die mogelijk niet geheel juli 2021 gecompenseerd wordt door het rijk grondexploitatie woningbouwprojecten

Totaal van de overige risico's met een gering bedrag of een lage kans van optreden

verzamelde risico's na Monte Carlo simulatie

Kans

Financieel effect 50%

groot 250.000 - 500.000

Absoluut

5.921.000

5.621.000

Toelichting risico's Niet kunnen invullen openstaande vacatures: Door de krapte op de arbeidsmarkt voor werkgevers blijven vacatures (langdurig) openstaan. Dit veroorzaakt regelmatig de nodige inzet van inhuurpersoneel. Daar waar ook inhuur niet beschikbaar is leidt dit tot een hogere belasting van collega’s met als gevolg een risico op verzuim en niet uitgevoerde werkzaamheden. De kans is zeer groot dat dit risico zich voordoet. Momenteel en de komende jaren blijft de arbeidsmarkt voor werkgevers erg moeilijk. Indien er gemiddeld 4 vacatures niet of langdurig niet ingevuld kunnen worden dient rekening te worden gehouden met dubbele loonkosten (het beschikbare vacaturegeld is reeds begroot). Mocht als gevolg van de niet ingevulde vacatures verzuim bij eigen personeel ontstaan door verhoogde werkdruk zal het verzuimpercentage stijgen. Het totale risico loopt op tot 500.000 euro. Sanering komt voor rekening van gemeente: Bij de milieusanering in Spijk is er een risico dat de gemeente probleemeigenaar wordt. De kosten voor het uitvoeren van de sanering kunnen hoog zijn. Dat heeft impact op het weerstandsvermogen van de gemeente. Niet volledig of vertraagd realiseren taakstelling sociaal domein: In het programma Sociaal Domein en Volksgezondheid hebben we te maken met een taakstelling. We zetten maatregelen in om meer grip op de uitgaven in het sociaal domein te creëren.

Deze maatregelen zijn verwerkt in fase 1 van de uitvoerings-agenda Bouwen aan Sociale Kracht die inmiddels is gestart. In mei heeft de raad hierover een informatienota ontvangen. Ze moeten leiden tot een structurele bezuiniging van 3,5 miljoen eind 2024. Tegelijkertijd hebben we te maken met een stijging van de zorgkosten.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

78

Het is een risico dat de taakstelling niet geheel gerealiseerd wordt. De MKBA analyse laat zien dat op termijn, binnen 2 tot 4 jaar, een potentieel besparing van 1,6 miljoen euro haalbaar is. Daarbij is de nieuwe regionale inkoop van zorg met meer aansluiting op de lokale doelen en gericht op een financieel houdbare uitvoering van het sociaal domein, waarmee we naar verwachting circa 1 miljoen euro zouden besparen uitgesteld tot 1 januari 2023. Hierdoor is het inmiddels zeer aannemelijk dat de taakstelling niet in zijn geheel gerealiseerd wordt. We achten de kans groot dat de structurele bezuiniging van 3,5 miljoen eind 2024 niet geheel of vertraagd gerealiseerd wordt. In 2022 verwachten we van de beoogde structurele bezuiniging van 3,5 miljoen eind 2024 1,5 miljoen niet haalbaar. De gevolgen zijn groot. Keuzes zijn noodzakelijk om dit risico voldoende te beheersen. Het gaat per jaar om de volgende bedragen: 2022 0,7 miljoen – verwachte realisatie 0,5 miljoen 2023 2,5 miljoen – verwachte realisatie 1,0 miljoen 2024 3,5 miljoen – verwachte realisatie 2,1 miljoen Onvoldoende afvlakking autonome groei beroep op Jeugdzorg en Wmo: Het risico is zeer groot dat de autonome groei van 1,9 miljoen euro ook in 2022 en volgende jaren doorzet. Dit ondanks de inzet van maatregelen als onderdeel van het beleidsplan Bouwen aan sociale kracht en eventuele extra rijksmiddelen.

Het gaat om groei waarop we als gemeente geen grip hebben, zoals bijvoorbeeld de toenemende zorgvraag als gevolg van de vergrijzing, het Wmoabonnementstarief en een langere trajectduur als gevolg van achterblijvende uitstroom bij jeugdzorg. We schatten de kans dat dit gebeurt op ca 50%. Het gaat het om een open einde regeling waardoor de kosten lastiger beheersbaar zijn. De financiële gevolgen voor de begroting zijn groot. Vertraging van het project omvorming groen en hogere uitkomst aanbesteding waardoor de bezuiniging vertraagd gerealiseerd wordt: Inwoners zijn vaak tegen het verwijderen van bomen en willen deze handhaven. Na het overleg met inwoners wordt vaak een compromis bereikt door minder om te vormen. Hierdoor minder kosten voor het project maar een lagere besparing voor het reguliere onderhoud. Belangrijk is goede communicatie aan inwoners vooraf. De markt trekt aan waardoor de prijzen voor de werkzaamheden hoger zijn en de aanbesteding hoger uit kan vallen. De extra kosten en tijd zitten voornamelijk in het extra overleg dat nodig is met inwoners en het niet halen van de geplande besparing (onderhoud bomen). Derving legesinkomsten door invoering Wet kwaliteitsborging bouw: Op 1 juli 2022 treedt (gekoppeld aan de Omgevingswet) de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) in werking.

Deze Wkb heeft tot gevolg dat gemeenten (of uitvoeringsdiensten) voor omgevingsvergunningsaanvragen in gevolgklasse 1 de bouwtechnische toets niet meer uitvoeren, wat leidt tot minder verhaalbare legeskosten. Uit berekeningen (op basis van huidige hoeveelheid aanvragen) blijkt dat dit leidt tot een structurele derving van 450.000 euro per jaar. Omdat de wet op 1 juli 2022 in werking treedt, wordt voor het jaar 2022 een bedrag van 225.000 euro ingeschat. Mogelijk wordt (een deel van) de derving van de leges door de Wkb door het Rijk gecompenseerd. Dat wordt een half jaar voor inwerkingtreding van de wet bekendgemaakt.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

79

Totaal van de overige risico's: Er zijn nog 27 andere risico's geïdentificeerd, waarvan de kans van optreden als klein of zeer klein is ingeschat of het bedrag klein is. Het totaalbedrag van deze risico's bedraagt 5.621.000 euro. In de berekening van het gewogen risicobedrag is het aandeel van deze risico's 1.703.000 euro. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend. Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 8.385.000 euro. Hiervan is een bedrag van 2.464.000 euro nodig voor de risico's van voornamelijk bedrijventerrein Hondsgemet noord. Voor 5.921.000 euro zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Er is een algemene reserve grondexploitatie om de risico’s in de grondexploitatie te kunnen opvangen.

Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand

Startcapaciteit

Algemene reserve

€ 13.570.000

Algemene reserve grondexploitatie

€ 17.379.000

Totale weerstandscapaciteit

€ 30.949.000

Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt in de figuur hieronder weergegeven.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

80

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 30.949.000 € 28.085.000

= 1,10

De normtabel is in samenwerking met de Universiteit Twente ontwikkeld en biedt een waardering van de berekende ratio. Tabel : Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2.0

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse C . Dit duidt op een voldoende weerstandsvermogen.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

81

Risicobeheersing Wij gaan ook in 2022 door met het implementeren van het risicomanagementproces. Waar tot nu toe het accent vooral lag op het identificeren, analyseren en beoordelen van de risico's, verschuift het accent in 2022 naar het bepalen en implementeren van beheersingsmaatregelen en het evalueren van de risico's. Hiervoor zetten we een leertraject in, waar coaching op de uitvoering en delen van onderlinge ervaringen is inbegrepen. Op een aantal beleidsterreinen werken we namelijk al met risicobeheersing, vooral bij projecten voor het onderhoud van de openbare ruimte en bij grondexploitatieprojecten. Op andere terreinen werken we hier minder mee of maken we de afweging nog te impliciet. Er zijn vier vormen van beheersingsmaatregelen: vermijden, beheersen, overdragen of accepteren. Per risico zal bewust worden afgewogen welke beheersingsmaatregel het best passend is. We gaan vervolgens de maatregelen uitvoeren. De maatregelen zorgen ervoor dat het mogelijke effect van de risico’s verlaagd wordt. Van een bruto risico kom je tot een netto risico. Als het gaat om een financieel risico, dan blijft voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit alleen het netto risico over.

In de planning & control documenten en projectrapportages rapporteren we over de financiële risico’s, alleen het netto risico telt hierbij mee in de inventarisatie van de benodigde weerstandscapaciteit. We gaan vanaf de jaarrekening 2021 ook evalueren welke risico’s zich daadwerkelijk hebben voorgedaan en welke onverwachte nadelen we in de tussentijdse rapportages 2022 zien, waarvoor we geen risico geïdentificeerd hadden. Dit geeft input voor de nieuwe cyclus van stap 1 tot en met 6.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

82

3.3. Kapitaalgoederen Algemeen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een van de kerntaken van onze gemeente. Een functionele en goed onderhouden infrastructuur draagt aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking bij en is daarnaast van groot economisch belang. Zo’n infrastructuur draagt ertoe bij dat West Betuwe een aantrekkelijke gemeente is om te wonen, te recreëren, te werken en te investeren. Inzicht in en een visie op de openbare ruimte is onmisbaar voor het beheer ervan. Actuele gegevens over het areaal en de kwaliteit zijn de basis voor dat inzicht. De kaders voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte zijn voor West Betuwe in de zogenoemde Koepelnota openbare ruimte vastgelegd (in 2019 vastgesteld door de raad). Deze nota overkoepelt alle afzonderlijk beheerplannen en wordt eens in de vijf jaar geactualiseerd. Er staan niet alleen kwaliteitsuitgangspunten in, maar ook de kaders voor bijvoorbeeld duurzaamheid en bewonersparticipatie. Op basis van de Koepelnota worden beheerplannen opgesteld of geactualiseerd. inmiddels is een omvangrijke beleids-/beheerplannen geharmoniseerd en vastgesteld. Het water- en rioleringsbeleidsplan (WRP) en het Beleid- en beheerplan begraafplaatsen in 2019. En in 2020 het beleids-/beheerplan voor de disciplines groen en wegen.

Alle overige beheerplannen zullen in de komende 1 à 2 jaar een harmonisatieslag ondergaan. Tot die tijd worden de uitvoeringsprogramma’s van de verschillende beheerdisciplines opgesteld, op basis van de huidige beheerplannen van de voormalige gemeenten Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen. Het actueel beleidskader, het areaal, het budget voor het lopende jaar (jaarschijf van te nemen maatregelen exclusief uren) en de maatregelen voor het lopende jaar zijn in het overzicht hieronder per beheerplan op hoofdlijnen weergegeven. Wat de maatregelen betreft zijn alleen de bijzondere of grotere maatregelen genoemd, tenzij die voornamelijk uit jaarlijks terugkerend cyclisch onderhoud bestaan.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

83

Infrastructuur en gebouwen Beheerplan Civiele kunstwerken

Openbare verlichting

Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Kunstwerken 20112014, looptijd verlengd naar 2021 Lingewaal: Geen apart beleidsplan: onderdeel van wegbeheer Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2022 Geldermalsen: Beleids- en beheerplan 2017-2021. Lingewaal: Beheerplan openbare verlichting 2009-2018 Neerijnen: Beleid- en beheerplan openbare verlichting 2014-2023 West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2021.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

Areaal 93 stuks

Onderhoudsniveau West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

Budget € 50.750

Maatregelen Uitvoeren onderhoudsmaatregelen aan de hand van uitgevoerde inspecties.

12.500 stuks

West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

€ 514.483

Uitvoering vervanging van lichtarmaturen voor ledverlichting voormalige gemeente Geldermalsen. Onderhoud Openbare Verlichting volgens aanbesteding aan Van Gelder van 2021-2024. Afronden beleid- en beheerplan 2022/2026

84

Beheerplan Schoonhouden verharding

Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Schoonhouden van verhardingen 20162020. Lingewaal: Geen apart beleidsplan: wordt uitgevoerd binnen het groenbeleidsplan. Neerijnen: Geen apart beleidsplan, wordt uitgevoerd binnen het DVO-product Wegen waarvoor het ‘Beleid- en beheerplan onderhoud wegen, 2014 – 2018’ de norm is. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2021.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

Areaal 1.093.011 m2

Onderhoudsniveau West Betuwe: Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)

Budget € 534.945

Maatregelen Geïntegreerde uitvoering van vegen en onkruid vrijhouden van verharding. Dit is voor geheel West Betuwe uitbesteed aan de Avri per 1 januari 2019.

85

Beheerplan

Beleidskader

Areaal

Onderhoudsniveau

Budget

Maatregelen

Wegen

Beheerplan Wegen 2021-2025.

4.700.000 m2

Asfaltverhardingen op niveau Basis en elementenverhardingen voor wat betreft rijbanen en parkeren niveau Laag en fiets- en voetpaden op niveau Basis. Het huidige kwaliteitsniveau ligt gemiddeld onder basisniveau.

€ 3.920.000 voor planmatig onderhoud. Over de periode 2021-2025 voor € 15.200.000 vervangen van wegen en € 4.400.000 voor aanleg duurzame bermverharding

Op basis van de2-jaarlijkse weginspectie en een integraal (waaronder met het water- en riolering plan) op te stellen maatregelenplan, wordt uitvoering gegeven aan: - planmatig groot onderhoud; - vervanging van wegen; - aanleg van duurzame bermverhardingen.

€ 744.591

Conform de beheerplannen wordt het onderhoud uitgevoerd aan de gebouwen. De grootste projecten zijn: • Toren Buurmalsen en Tuil diverse herstel en vervangingswerkzaamheden € 71.000 • Scouting en Groeneweg 19 diverse herstel en vervangingswerkzaamheden € 46.000

Gebouwen

Beheerplan Gebouwen 2021 t/m 2030

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

107 gebouwen

Nen 2767, conditiescore 4 (matige conditie)

Ook wordt in 2022 uitvoering gegeven aan het herstel van trottoirs en rijlopers die vanwege kabel- en leidingenwerk vervroegd onderhoud nodig hebben. Hiervoor wordt de degeneratievergoeding van 2019 t/m 2021 ingezet.

86

Groen Beheerplan Begraafplaatsen

Beleidskader Beleids- en beheerplan begraafplaatsen West Betuwe 2019-2023.

Areaal 31 begraafplaatsen

Onderhoudsniveau CROWkwaliteitsbeeld A

Budget € 973.125 budget

Bomen

Groenbeleidsplan 20212025 en beheerplan bomen 2021-2025.

37.342 stuks

Richtlijnen van het Normen instituut bomen: cyclische snoei naar behoefte.

De kosten zijn in het totale groenbeleidsplan opgenomen. In een onderliggend beheerplan zijn de kosten voor het thema bomen toegerekend.

Groen

Groenbeleidsplan 20212025 en beheerplan beplantingen 20212025, beheerplan grassen 2021-2025.

515.212 m2 beplanting

Binnen bebouwde kom: CROWkwaliteitsbeeld B Buiten bebouwde kom: CROWkwaliteitsbeeld C

De totale kosten van groenbeleidsplan bedragen € 2.094.211. In de onderliggende beheerplannen zijn de kosten aan de verschillende onderdelen toegerekend.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

3.847.470 m2 grassen

Maatregelen Dagelijks en meerjarenonderhoud van de begraafplaatsen: groen, bomen, paden, gebouwen, meubilair, voorzieningen en hekwerken. Uitvoeren van diverse verbetermaatregelen op het gebied van (groen)inrichting, paden en voorzieningen conform beheerplan. Uitvoeren van ongeveer 235 begrafenissen en enkele asbestemmingen per jaar. Cyclisch onderhoud van de bomen op basis van periodieke Boomveiligheids controle (BVC). Snoeien van bomen: - Bomen: 1 x per 3 jaar - Fruitbomen: 1x per 2 jaar - Knotbomen: 1x per 3 jaar Vervanging vindt plaats bij meeliften in projecten. Dagelijks, meerjarenonderhoud en vervanging van beplanting, hagen, gras, en watergangen (tot het beheerplan watergangen is vastgesteld).

87

Riolering en water Beheerplan Baggeren

Beleidskader Geldermalsen: Baggerplan Geldermalsen 20152029

Areaal 440 km

Onderhoudsniveau De Keur van WSRL

Budget € 231.393 (toevoeging vanuit het WRP groot € 195.801 75%)

Maatregelen Calamiteit baggeren Ontvangstplicht WSRL Cyclisch baggeren conform planning WSRL In 2021 wordt er een nieuw beleids- en beheerplan watergangen opgesteld waar het baggeren deel van uit maakt. Hieruit volgen de maatregelen.

Lingewaal : geen baggerplan vastgesteld. Neerijnen: geen baggerplan vastgesteld.

Beschoeiing

In 2021 wordt er een nieuw beleids- en beheerplan watergangen opgesteld waar baggeren onderdeel van uit maakt. Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Beschoeiingen 20102014, verlengd tot en met 2022.

29,2 km

CROW beeldkwaliteit B

€ 43.010 (toevoeging vanuit WRP groot € 33.008 75%)

In 2021 wordt er een nieuw beleids- en beheerplan watergangen opgesteld waar de beschoeiingen deel van uitmaken. Hieruit volgen de maatregelen.

Lingewaal: Geen beleidsplan aanwezig. Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

88

Beheerplan Maaien watergangen

Beleidskader Groenbeleidsplan 20212025 en beheerplan watergangen 20212025. In 2021 wordt een beheerplan water opgesteld waarvan het beheerplan maaien van de watergangen onderdeel van gaat uitmaken.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

Areaal 440 km watergangen

Onderhoudsniveau De keur van WSRL

Budget De totale kosten zijn opgenomen in groenbeleidsplan. In het najaar 2020 is een onderliggend beheerplan water opgesteld. De totale jaarlijkse beheerkosten voor het uitmaaien van de watergangen bedragen € 407.142. (toevoeging vanuit WRP groot € 32.708 10%)

Maatregelen 1 x per jaar uitmaaien van de sloten/ watergangen en afvoeren /verwerken slootvuil.

89

Beheerplan Water- en rioleringsprojecten (beheer, vervangingen en nieuwe aanleg)

Beleidskader WRP 2019-2023 (waterrioleringsplan)

Areaal 440 km watergangen 476 km riolering

Gemalen

WRP 2019-2023

1200 stuks

Leidraad Riolering

IBA's

WRP2019-2023

516 stuks

Leidraad Riolering

Bergbezinkbassins

WRP 2019-2023

15 stuks

Leidraad Riolering

Overstorten

WRP 2019-2023

167 stuks

Leidraad Riolering

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

Onderhoudsniveau Leidraad Riolering

Budget Totaal WRP Exploitatie 2022 € 2,8 miljoen Investeringen 2022 € 5,8 miljoen Loonkosten/overhead € 1,6 miljoen Kapitaalslasten (rente/afschrijving) € 1,5 miljoen.

Maatregelen Opgenomen in het WRP 2019-2023 Aanleg duurzaam waterketensysteem, vervangingsprojecten rioleringen, realiseren gemeentelijke wateropgaven, uitvoering waterkwaliteitsmaatregelen, realiseren klimaat- en water robuuste maatregelen. Hier vallen onder andere onder: - Onderzoek en/of aanpak water- en rioleringssituatie van Korte Woerden Waardenburg, Oud Asperen, Bulkstraat Tricht, Nieuwe Steeg Herwijnen, Langerakstraat e.o. Asperen, Rooimond Buurmalsen - Overdracht stedelijk water vm Neerijnen - Waterbergingen Geldermalsen, Beesd en Tricht - Doorrekenen van water- en rioolsystemen in diverse kernen met maatregelen tot gevolg - Inmeten van al onze putten vrij verval riolering, gemalen, overstorten en bergbezinkbassins. Opgenomen in het WRP 2019-2023 Jaarlijks beheer en renoveren Opgenomen in het WRP 2019-2023 Jaarlijks beheer en modificeren / vervangen van 516 IBA's Opgenomen in het WRP 2019-2023 Beheermaatregelen Opgenomen in het WRP 2019-2023 Beheermaatregelen. De overstorten worden voorzien van een meetsysteem.

90

3.4. Financiering Algemeen De uitgaven en inkomsten van de gemeente lopen niet synchroon in de tijd. Soms leent de gemeente geld om tijdig betalingen te kunnen verrichten en soms heeft ze (tijdelijk) overtollige liquide middelen. Al deze geldstromen lopen via de treasuryfunctie, die de gemeente bij de Bedrijfsvoeringsorganisatie West-Betuwe heeft ondergebracht. De uitvoering van de financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders die zijn vastgelegd in de Wet financiering decentrale overheden, afgekort Wet fido. In deze wet zijn regels opgenomen voor de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie bij de decentrale overheden. Op basis van deze regelgeving heeft de gemeente twee belangrijke instrumenten op het gebied van de treasury. Ten eerste staan de spelregels en verantwoordelijkheden voor een goede uitvoering van de treasuryfunctie in het treasurystatuut. Dit statuut is geschreven om zoveel mogelijk de financiële risico’s te beperken. Ten tweede wordt jaarlijks bij zowel de begroting als de jaarrekening een financieringsparagraaf geschreven. In deze paragraaf komt het concrete beleid aan de orde, waarbij in de begroting de nadruk wordt gelegd op de plannen voor de toekomst en in de jaarrekening een verantwoording van het afgelopen jaar.

Rentevisie Bij het nemen van beslissingen in het kader het aantrekken van geldmiddelen is het van belang dat de actuele ontwikkelingen op zowel de geld- als de kapitaalmarkt nauwlettend worden gevolgd. Als informatiebronnen zijn gebruikt het wekelijks economische beeld van de huisbankier, de Bank Nederlandse Gemeenten, en de rentevisies van andere (grotere) financiële instellingen. Op basis van deze visies kan in het algemeen het volgende over de rentevisie worden opgemerkt (stand van zaken medio augustus 2021). De Europese Centrale Bank heeft deze zomer haar beleid geherformuleerd en daaruit blijkt dat de ECB er van uitgaat dat er het komend jaar geen renteverhogingen te verwachten zijn. Op basis hiervan is de verwachting dat de lange rentetarieven ook het komend jaar op een laag niveau uitkomen. De analisten van de meeste financiële instellingen verwachten dat de rente van de tienjaars Staat op -/- 0,3% tot 0% uit zal komen Voor de korte rente is als meetpunt de driemaands Euribor aangehouden. De verwachting is dat dit percentage in zowel 2021 als 2022 negatief blijft en tussen de -/- 0.5% en -/- 0,3 % blijft schommelen.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

91

Koersrisico Koersrisico’s bij beleggingen in aandelen worden beperkt door de bepalingen in de Wet fido, die uitzettingen in de vorm van aandelen, anders dan het deelnemen in ondernemingen uit hoofde van de publieke taak, niet toestaan. De gemeente beschikt niet over aandelen van beursgenoteerde ondernemingen en loopt als zodanig geen risico’s. Wel neemt de gemeente deel in het aandelenvermogen van de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten en indirect in de aandelen Alliander en Stedin Holding (netwerkbeheer) en Vitens. Het risico op waardeverlies van deze aandelen is zeer beperkt. In 2021 heeft de gemeente cumulatief preferente aandelen van Stedin ingekocht. Met de opbrengsten kan de netwerkbeheerder haar netwerkcapaciteit uitbreiden om in de groeiende energiebehoefte te kunnen voorzien. Voor 2021 of 2022 gaat dit ook voor de andere netwerkbeheerder, Alliander spelen. Kredietrisico Kredietrisicobeheersing richt zich op de kredietwaardigheid (en dus het risicoprofiel) van de tegenpartijen bij financiële transacties. Kredietrisico’s kunnen zich op twee manieren manifesteren. Ten eerste is er het directe risico dat wordt gelopen uit hoofde van door de gemeente gedane uitzettingen (verstrekte geldleningen en beleggingen). Gelet op de bepalingen met betrekking tot Schatkistbankieren zijn nieuwe externe beleggingen niet meer mogelijk.

Het uitzetten van geldmiddelen kan daardoor alleen nog maar plaatsvinden in ’s Rijks Schatkist of bij andere decentrale overheden. Daarnaast is een kredietrisico verbonden aan gemeentelijke leningen en garanties, die de gemeente heeft verstrekt c.q. afgegeven aan lokaal opererende organisaties. Op deze leningen loopt de gemeente kredietrisico’s. Grootste onderdeel van de verstrekte garanties vormt de achtervangfunctie voor de woningcorporaties en particuliere woningbouw. Daarbij wordt de gemeente pas aangesproken als de sector zelf en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) hun verplichtingen niet nakomen. Dit is tot op heden nog niet voorgekomen. Het risico wordt daarmee gering geacht. De portefeuille voor particuliere woningbouw wordt langzaam afgebouwd, omdat die achtervangpositie is overgenomen door de Nationale Hypotheekgarantie (NHG). Door meer aflossingen van particulieren bouwt de portefeuille sneller af dan verwacht. Kasbeheer Geldstroombeheer De geldstromen lopen hoofdzakelijk via de BNG Bank. De saldi op de rekeningen bij andere banken (Rabo en ABN/AMRO)worden zoveel mogelijk periodiek overgeboekt naar de hoofdrekening van de BNG Bank. De gemeente werkt met een liquiditeitsprognose die éénmaal per maand wordt geactualiseerd.

De grootste onzekerheden inzake inkomende en uitgaande geldstromen volgen uit de grondexploitatie en investeringen in infrastructurele projecten. Schatkistbankieren De wet schatkistbankieren schrijft voor dat overtollige middelen dagelijks worden afgeroomd naar een rekening bij de schatkist van het Rijk. Het Ministerie van Financiën heeft een drempelbedrag vastgesteld dat op de rekening courant van de eigen bank mag blijven staan. Het drempelbedrag is het maximale bedrag dat een decentrale overheid dagelijks, over een heel kwartaal bezien, buiten de schatkist mag aanhouden. Deze drempel bedraagt per 1 juli 2021 2% van het begrotingstotaal.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

92

Conform de regelgeving wordt er bij jaarrekening verantwoording afgelegd over het totaal aan middelen dat per kwartaal buiten de schatkist is gehouden. De verwachting is dat in 2022 aan de drempel wordt voldaan.

Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders zijn: • • • • •

Financiële verordening (artikel 212) Treasurystatuut Wet Fido (Financiering decentrale overheden) Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden (Ufdo) Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën)

Langlopende geldleningen In het onderstaand overzicht wordt een beeld geschetst van het verloop van de vaste leningenportefeuille voor het jaar 2022. bedragen x € 1.000

Mutaties in portefeuille Stand per 1 januari 2022 Nieuwe leningen Reguliere aflossingen Vervroegde aflossingen Stand per 31 december 2022

Bedragen 69.072 0 5.679 0 63.393

Rente % 0,399% - 4,995%

0,399% - 4,995%

Het al dan niet aantrekken van geld hangt af van het verloop van kasstromen in de gemeente en het verschil tussen inkomsten en uitgaven. De financieringsbehoefte van de gemeente wordt bepaald door het verloop van verschillende kasstromen: liquiditeitsverloop vanuit de exploitatie, meerjarig investeringsplan, liquiditeitsverloop binnen grondexploitaties en herfinanciering van aflopende leningen. Gezien de huidige stand van de liquide middelen is de verwachting dat er in 2022 geen langlopende leningen worden aangetrokken.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

93

Uitgezette leningen In het verleden zijn leningen aan derde verstrekt. Het huidige beleid is om hier terughoudend mee om te gaan, vanwege het risico dat eraan verbonden is. bedragen x € 1.000

Verstrekte geldleningen

Stand per 1-1- Aflossing 2022 2022

Startersleningen Duurzaamheidsleningen Verenigingen Hypothecaire leningen personeel Totaal

2.233 1.253 299 566 4.351

Verstrekkingen 2022

Stand per 31-12-2022

0 0 0 0 0

2.233 1.253 273 294 4.053

0 0 26 272 298

Garantstelling In het verleden zijn garanties verstrekt aan met name woningbouwcorporaties of maatschappelijke organisaties. Ook hier voert de gemeente een terughoudend beleid. In onderstaand tabel wordt een overzicht gegeven van de gegarandeerde geldleningen, waarbij een onderscheid is gemaakt tussen de garanties waarbij de gemeente als achtervang fungeert en de garanties waarbij de gemeente direct risicodrager is. bedragen x € 1.000

Gegarandeerde geldleningen Particuliere woningbouw Woningbouwcorporaties Gemeente als achtervang UBR Stichting Avondlicht Sporthal De Wiel Leningen personeel Verenigingen Gemeente als directe risicodrager Totaal gegarandeerde geldleningen

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

Oorspronkelijk bedrag

% garantstelling

101.955

50-100% 50%

15.672 2.400 2.684 943 100

100% 100% 100% 100% 50%

Stand per

Stand per

Stand per

31-12-2020 75.619 55.749 131.367 3.731 420 2.456 504 0 7.111 138.478

31-12-2021 62.059 54.419 116.478 3.731 240 2.410 294 50 6.725 123.203

31-12-2022 51.538 53.089 104.627 3.731 60 2.364 291 45 6.491 111.118

94

Deelnemingen en langlopende uitzettingen In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de instanties waarbij sprake is van een vorm van deelname in het kapitaal van de desbetreffende instelling. bedragen x € 1.000

Omschrijving BNG Bank Grootboek Nationale Schuld Vitens Alliander Stedin Holding Totaal

Rating AAA AA+ Geen rating Geen rating Geen rating

Boekwaarde per 31-12-2022 137 41 5 2.662 1.155 4.000

Een rating is te beschouwen als een kwaliteitskeurmerk. Ratings worden uitgedrukt in een combinatie van letters en cijfers. Een Triple A-rating is de hoogst mogelijke rating. Hoe hoger de rating, hoe lager het kredietrisico voor een belegger en vice versa. Deelnemingen zijn tegen boekwaarde/aanschafwaarde verantwoord en als zodanig in deze financierings-paragraaf opgenomen. Het tegen boekwaarde verantwoorden is in overeenstemming met de geldende voorschriften.

Kengetallen Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft de maximale toegestane omvang van de kortlopende schuld aan. Als ’kort’ worden leningen aangemerkt met een termijn van maximaal één jaar. Over kort geld wordt in de huidige geldmarktsituatie een lagere rentevergoeding betaald dan over lang geld. De kasgeldlimiet is bedoeld om de gemeente te behoeden voor het risico dat de rentelasten opeens fors stijgen. De rente voor kort geld kan immers sterk fluctueren. Door tijdig de kort geldpositie te consolideren in lang geld, ontstaat meer zekerheid over de rente die op langere termijn moet worden betaald. De Wet Financiering decentrale overheden staat een kasgeldlimiet toe van 8,5 procent van het begrotingstotaal. Voor 2022 betekent dit een limietbedrag van afgerond 11.333.000 euro voor korte financiering. Wanneer de gemeente de kasgeldlimiet voor het derde achtereenvolgende kwartaal overschrijdt, moet een plan ter goedkeuring aan de provincie Gelderland worden voorgelegd waarin staat hoe en binnen welke termijn de overschrijding ongedaan wordt gemaakt. Gezien de historisch lage rente op kort geld (< 0 procent) wordt de kasgeldlimiet zo goed mogelijk benut.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

95

bedragen x € 1.000

Kasgeldlimiet voor het begrotingsjaar 2021 Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+)/ Overschrijding (-)

Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4 3.000 5.000 8.000 10.000 11.333 11.333 11.333 11.333 8.333 6.333 3.333 1.333

Renterisiconorm De renterisiconorm geeft het renterisico op de bestaande langlopende schuld weer. We berekenen het door het bedrag van de bestaande langlopende schuld dat we binnen een gegeven jaar verplicht moeten aflossen of waarvan we de rente moeten herzien, te delen door het begrotingstotaal. De renteherzieningen mogen niet meer bedragen dan 20 procent van het begrotingstotaal met een minimum van 2,5 miljoen euro. Het doel van de normering is dat de gemeente tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille komt, dat het renterisico uit hoofde van de renteaanpassingen en de herfinanciering van leningen in voldoende mate wordt beperkt. Het gaat erom tot een spreiding in de leningenportefeuille te komen op zo’n manier dat herfinanciering (tegen een hoger rentepercentage) niet tot grote renteveranderingen leidt. Hiermee wordt een kader bij de beoordeling van het financieringsbeleid geboden.

Renterisiconorm en renterisico vaste schulden per 1 januari

2022

2023

2024

2025

Begrotingstotaal Vastgesteld percentage Renterisiconorm Maximaal risico op vaste schuld Ruimte (+)/ Overschrijding (-)

133,3 20% 26,7 6,9 19,8

122,3 20% 24,5 6,7 17,8

123,8 20% 24,8 11,5 13,3

122,9 20% 24,6 15,7 8,9

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

96

Renteschema Bedragen x € 1.000

Rente toerekening 2022 De externe rentelasten over korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente

1.105 -67 1.038

De rente doorberekend aan de grondexploitatie Rente projectfinanciering toegerekend aan betreffend taakveld Saldo door te rekenen externe rente

-614 0 424

Rente eigen vermogen Rente voorzieningen De aan taakvelden/programma’s toe te rekenen rente

0 0 424

De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente (0,5%) Renteresultaat op het taakveld Treasury

-678 254

EMU saldo Het EMU-saldo is het verschil van inkomsten en uitgaven van de overheid. Binnen de Europese Unie geldt dit cijfer als een belangrijke indicator om de gezondheid van de overheidsfinanciën te kunnen bepalen. Onze inkomsten en uitgaven tellen mee bij het bepalen van het EMU-saldo van Nederland. Er is een verschil tussen het exploitatiesaldo en het EMU-saldo. In het EMU-saldo zijn investeringsuitgaven en aan- en verkopen van grond opgenomen. Maar geen afschrijvingen en toevoegingen aan reserves en voorzieningen. Dit is wel het geval in het exploitatiesaldo. Onderstaande tabel toont het effect van West Betuwe op het EMU-saldo van Nederland. Hieruit blijkt dat wij vooral in 2021 een (flinke) negatieve invloed hebben op het EMU-saldo van Nederland. Dat komt door de grote investeringen die we in deze jaren hebben gepland (met name de restantkredieten uit de voorgaande jaren). Door deze grote investeringen in onder andere grond en (school)gebouwen stijgt onze externe schuld ook in deze jaren. In de tabel geeft een negatieve mutatie aan dat de mutatie een verlagend effect heeft op het EMU-saldo. Anderzijds heeft een positieve mutatie een verhogend effect op het EMU-saldo.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

97

Bedragen x 1.000 euro

2021

Begroting 2023 2024

2022

2025

1.

(+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves

-26.241

-1.990

1.147

1.866

539

2.

(-) Mutatie (im)materiële vaste activa

24.186

13.503

1.139

143

-262

3.

(+) Mutatie voorzieningen

8.918

-1.742

-1.861

-1.566

-1.591

4.

(-) Mutatie voorraden (inclusief bouwgronden in exploitatie)

-605

-6.788

2.190

-4.036

-4.340

5.

(-) Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa

0

0

0

0

0

-40.904

-10.447

-4.043

4.193

3.550

Berekend EMU-saldo

Het EMU-saldo van de gemeente bedraagt in 2022 10,4 miljoen euro negatief. Voor 2022 geldt voor de gemeente West Betuwe een individuele referentiewaarde (= gemeentelijk aandeel in het totale "maximum" voor alle gemeenten) van 5.934.000 euro, zodat wij iets boven deze ruimte zitten.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

98

3.5. Bedrijfsvoering De ambitie van West Betuwe Om de doelen van West Betuwe te kunnen realiseren, is ondersteuning door een goede bedrijfsvoering nodig. West Betuwe wil een flexibele, mensgerichte en resultaatgerichte samenwerkingsorganisatie zijn. Daarmee sluiten we aan op het zelforganiserende vermogen van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. De organisatie van West Betuwe is primair gericht op de externe dienstverlening. Onze missie: “In de doorontwikkeling van de organisatie richten we ons steeds minder op het werken in structuren en vanuit regels, maar op netwerk- en relatiegericht werken rondom inhoudelijke maatschappelijke vraagstukken. De organisatie zoekt – afhankelijk van de opgave- naar een passende vorm van organiseren. Dat betekent dat er niet één benadering is, maar verschillende. Het resultaat telt, niet de vorm.” In 2021 hebben we focus aangebracht in het Samen West Betuws Werken (SWBW) op opgave- en netwerkgericht werken: - Opgavegericht: we richten ons op de opgaven (en met name de beoogde resultaten), voor strategische en complexe opgaven gebruiken we daarbij de methodiek van programmamanagement. - Netwerkgericht: we werken integraal samen, waarbij we de samenwerking met onze omgeving en relevante partners inzetten voor de resultaten.

Deze manier van werken is nodig om de ambitie van de gemeente West Betuwe waar te maken: - Samen met de samenleving - Dienstverlening, dichtbij en op maat. Op het gebied van de bedrijfsvoering hebben wij, samen met de partners Culemborg en Tiel, een aantal taken uitbesteed aan de Bedrijfsvoeringsorganisatie West-Betuwe, een belangrijke partner voor de doorontwikkeling van onze bedrijfsvoering.

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

99

Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders voor de bedrijfsvoering van West Betuwe zijn in de volgende documenten vastgelegd: • ‘Besturen en organiseren in West Betuwe': het realiseren van de ambities van de nieuwe gemeente en het vormgeven van de nieuwe organisatie vraagt om een stevig fundament. Dit document beschrijft dat fundament. • Organisatieplan West Betuwe 2020 - vastgesteld door college • Programmaplan Samen West Betuws Werken - vastgesteld door college • Controlvisie - vastgesteld door college

Thema's 2022 Bij de permanent lerende organisatie die we willen zijn past een continue doorontwikkeling van de organisatie en van de sturing op de bedrijfsvoering. Hiervoor investeren we in managementontwikkeling, programmatisch werken en programmatisch en projectmatig werken. Vanuit het coördinatiepunt lerende organisatie blijven we investeren in de nieuwe manieren van werken door het verzorgen van trainingen op het gebied van programmatisch werken, projectmatig werken, procesverbetering en risicomanagement. Ook organiseren we regelmatig leercafé’s en jaarlijks een brede netwerkdag voor alle medewerkers. Als organisatie staan we niet alleen voor het uitvoeren van de gemeentelijke taken, veel van deze taken zijn belegd bij samenwerkingsverbanden of ketenpartners. Daar investeren we ook in de verbinding tussen het gemeenschappelijke belang en de ambities van West Betuwe. We investeren daarom ook in het professionaliseren van regie op onze samenwerkingsverbanden. De aandachtspunten voor 2022 op het gebied van de bedrijfsvoering geven we weer in de volgende subparagrafen: 1. Personeel en organisatie 2. Financiën 3. Inkoop 4. Informatisering en automatisering 5. Huisvesting

Programmabegroting 2022 - Gemeente West Betuwe

100