RV2021-065 Bijlage Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe.pdf
Tekst van het document
Detailhandelsbeleid Gemeente West Betuwe
Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl
Opdrachtgever: Contactpersoon:
Gemeente West Betuwe Mevrouw L. Schuur
Projectteam DTNP: Projectnummer: Datum:
De heer T. Wissink De heer P. Bos 2145.0420 06 mei 2021
Detailhandelsbeleid Gemeente West Betuwe
1
Context
1
4
Beleidskader
24
1.1
Inleiding
2
4.1
Uitvoering
25
1.2
Ligging en positie
2
4.2
Regels
27
1.3
Winkelaanbod West Betuwe
4
1.4
Bestaand beleid
8
5
Actualisatie visie Geldermalsen-Centrum
30
5.1
Visie 2009
31
5.2
Actuele doelstellingen
32
5.3
Visie 2021 - 2025
35
2
Trends en ontwikkelingen
10
2.1
Landelijke trends
11
2.2
Boodschappenfunctie
13
2.3
Gevolgen voor West Betuwe
15
Bijlagen
37
2.4
Perspectief West Betuwe
17
Bijlage A Marktruimte dagelijks
38
3
Ambities en visie winkelstructuur
18
3.1
Ambities en uitgangspunten
19
3.2
Visie winkelstructuur
21
3.3
Uitwerking dorpscentra
23
Inhoudsopgave
1 Context
1.1
Inleiding
het inventariseren van beschikbare informatie,
1.2
Ligging en positie
bespreken van actuele ontwikkelingen en het
Aanleiding
bediscussiëren van (voorlopige) onderzoeksre-
Ligging en gebiedskenmerken West Betuwe
De gemeente West Betuwe is op 1 januari 2019
sultaten. Daarnaast is er door DTNP observatie
De gemeente West Betuwe ligt in het westen van
ontstaan door de fusie tussen de voormalige
uitgevoerd in de verschillende kernen van de
Gelderland in het gebied van Waal en Linge. De
gemeenten Geldermalsen, Lingewaal en
gemeente.
gemeente heeft een uitgestrekt, landelijk grond-
Neerijnen. Het beleid over winkels van de drie
•
Met een website zijn ondernemers, eigena-
gebied; de afstand tussen de oost- en westgrens
voormalige gemeenten was niet op alle punten
ren en inwoners geïnformeerd. Ook konden
bedraagt bijna 30 kilometer. De gemeente wordt
hetzelfde en deels al van enige tijd geleden. De
ze hier hun opmerkingen plaatsen. De
doorkruist door de snelwegen A15 en A2.
coronacrisis is een erg onzekere periode voor
website werd in totaal ruim 3.000 keer
Geldermalsen en Beesd hebben een treinstation.
publieke functies, daarom is het belangrijk dat er
bekeken en er zijn tegen de 100 reacties
duidelijkheid is vanuit de gemeente. Het voorma-
geplaatst (social media + website).
Inwoners en kernen West Betuwe
Op 5 januari 2021 is een informerende raads-
De gemeente telt circa 51.000 inwoners. Gelder
bijeenkomst geweest, waar de conceptvisie
malsen is veruit de grootste kern met circa
is gepresenteerd en besproken.
10.900 inwoners. Verder bestaat de gemeente uit
lige beleid voor winkels wordt ‘geharmoniseerd’ en bij de tijd gebracht.
•
Doel
De opmerkingen zijn meegenomen in de beleids-
25 relatief kleine kernen, veelal met minder dan
Het doel is een samenhangend detailhandelsbe-
afwegingen.
2.500 inwoners per kern. Meteren (circa 4.500),
leid voor de nieuwe gemeente. Met dit ‘nieuwe’
Asperen (circa 3.000), Beesd (circa 3.000) en
detailhandelsbeleid kan de gemeente actuele
Leeswijzer
Haaften (circa 2.600) zijn na Geldermalsen de
kaders en randvoorwaarden vaststellen, waarbin-
In het verdere hoofdstuk 1 worden de ligging, het
grootste kernen.
nen de detailhandel in de gemeente West
huidige winkelaanbod en het bestaande detail-
Betuwe zich kan ontwikkelen. Zo gelden er in de
handelsbeleid beschreven. Hoofdstuk 2 gaat over
Positie regionale winkelstructuur
hele gemeente dezelfde regels voor winkelont-
de landelijke winkeltrends en het effect daarvan
Geldermalsen-Centrum is het grootste centrum
wikkelingen. Aangezien het een harmonisatie
op de situatie in West Betuwe. In hoofdstuk 3
van de gemeente met circa 12.800 m² winkel-
betreft worden er alleen andere beleidskeuzes
worden de ambities voor en visie op de winkel-
vloeroppervlak (wvo). In de directe omgeving van
voorgesteld als daar aanleiding voor is.
structuur van West Betuwe bepaald. Hoofdstuk 4
de gemeente liggen grotere centra, zoals Tiel
beschrijft de beleidsregels die voortkomen uit de
(circa 25.500 m² wvo), Gorinchem (circa 25.200
Proces
keuzes uit hoofdstuk 3. Ten slotte gaat hoofdstuk
m² wvo) en Leerdam (circa 14.700 m² wvo). De
Op meerdere momenten is in een werkgroep en
5 over de actualisatie van de ruimtelijke visie op
kaart op pagina 3 geeft de omvang en ligging van
met de portefeuillehouder overleg gepleegd voor
het centrum van Geldermalsen uit 2009.
de centra in de omgeving van West Betuwe weer.
2 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
Winkelgebieden in West Betuwe en omliggende kernen geschaald naar omvang in m² wvo, en inwonertallen per CBS-‘wijk’
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
3 van 40
1.3
Winkelaanbod West Betuwe
Winkelaanbod binnen en buiten de centra in West Betuwe in m² wvo (begin 2020)
Supermarkten Geldermalsen-Centrum is het enige centrumgebied in de gemeente met meerdere supermarkten (Albert Heijn, Coop en Lidl). De andere centrumgebieden bestaan allemaal in de basis uit één supermarkt. In Beesd, Meteren, Haaften en Waarden burg is een supermarkt van tussen de 750 en 1.000 m² wvo gevestigd. In de andere dorpen is de supermarkt echt ‘klein’ te noemen (tussen de 300 en 500 m² wvo). De grootste supermarkt in de gemeente is de Albert Heijn op het Prinses Maximáplein in Geldermalsen (circa 1.550 m2 wvo). Dit is de enige supermarkt in de gemeente buiten een ‘centrumgebied’.
Aanbodprofiel centrumgebieden • Geldermalsen: Binnen de gemeente onderscheidt Geldermalsen-Centrum zich als het grootste centrum met het meest diverse aanbod (100+ publieke functies). Binnen de winkelstructuur is dit het centrum met veruit het meeste niet-dagelijkse winkelaanbod, zoals mode en huishoudelijke artikelen (Shoeby, Hema, Blokker, etc.). •
Beesd: Na Geldermalsen is in het centrum van Beesd, met Dorpsplein en Voorstraat, het publieke aanbod het meest divers met circa 25 publieksfuncties. Met ruim 3.500 omwonenden
4 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
(Beesd en Rumpt), een enigszins geïsoleerde ligging en de aanvullende recreatieve bezoekers (Linge, Mariënwaerdt, etc.) is er een aardig draagvlak voor voorzieningen. •
Meteren, Haaften, Waardenburg: Deze drie winkelgebieden hebben rond de vijf publieksfuncties, waaronder een volwaardige supermarkt. Buiten het directe centrumgebied rond de supermarkt zitten in alle drie de dorpen nog enkele niet-dagelijkse winkels, zoals Rosedale in Waardenburg. Met omliggende bewoning erbij hebben deze winkelgebieden ieder ruim 4.000 inwoners in de omgeving wonen, waardoor een volwaardige supermarkt kan functioneren. De ligging nabij grotere centra (Zaltbommel, Geldermalsen) maakt dat er geen
Geldermalsen: grootste centrum met divers nietdagelijks winkelaanbod
Beesd: centrum met relatief veel publieksfuncties
Supermarkt, slijter en fietsenwinkel in centrum Meteren
In Asperen staat een moderne kleine supermarkt
uitgebreid aanvullend aanbod is. •
Herwijnen, Vuren, Heukelum, Asperen, Deil: Dit zijn centrumgebieden met een kleine supermarkt. Het aanvullende aanbod rondom de supermarkt is vaak beperkt. De nabijheid tot veel grotere centra (Gorinchem, Leerdam, Geldermalsen) is daar een verklarende factor in. In Herwijnen is het aanvullend aanbod nog relatief ruim (o.a. bakker, witgoedzaak, horeca). In Vuren, Deil, Heukelum en Asperen ligt de supermarkt in de nabijheid van het dorpshuis. Asperen is het grootste dorp, de overige dorpen hebben rond de 2.000 inwoners. In Asperen is in 2016 een nieuwe supermarkt ontwikkeld.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
5 van 40
Spreiding en omvang van supermarkten in West Betuwe (supermarkten geschaald naar omvang in m2 wvo),
Aanwezigheid en bezettingsfrequentie van standplaatsen in West Betuwe, geschaald naar aantal bezette standplaatsen op de drukste dag van de week
6 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
Winkelaanbod buiten de centra Buiten de centra zijn onder andere grote, meer doelgericht bezochte winkels in de niet-dagelijkse branches gevestigd. Deze winkels liggen vaak op bedrijventerreinen of elders buiten de dorpsstructuur, zoals de Praxis in Geldermalsen of Ranzijn Tuin & Dier bij Spijk. Ook binnen de dorpen ligt her en der nog een ‘solitaire’ winkel, zoals De Kock Tweewielers in Waardenburg of slijterij De Prins is Rhenoy. In landelijk gebied bevinden zich nog een aantal ‘boerderijwinkels’, zoals ’t Bergje bij Tricht of Kaasboerderij aan de Linge bij Spijk.
Wegvallen kleine supermarkten
Supermarkt Heukelum
Winkels rond supermarkt Herwijnen
Praxis aan Oudeland in Geldermalsen
Standplaatsen bij supermarkt in Vuren
Meerdere dorpen hebben niet of nauwelijks fysiek winkelaanbod. Tricht, Opijnen en Varik hebben sinds enkele jaren geen ‘eigen’ supermarkt meer. Recentelijk is de Troefmarkt in Ophemert gesloten.
Standplaatsen Bijna alle standplaatsen in de gemeente bieden voedsel aan. Het meest voorkomende aanbod is vis, groente & fruit, kip, kaas, brood en snacks. Op de meeste locaties staat een enkele standplaats één keer in de week. In Beesd, Haaften, Herwijnen, Asperen en Meteren staan minimarkten van 3 tot 6 kramen.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
7 van 40
1.4 Bestaand beleid
de verkoop van agrarische streekproducten toegestaan, mits het oppervlak niet meer be-
De drie voormalige gemeenten hadden ieder hun
draagt dan 50 m2 (ondergeschikte detailhandel).
eigen detailhandelsbeleid. In Geldermalsen is dit in specifieke rapporten over detailhandel opge-
Lingewaal
schreven. In Neerijenen en Lingewaal staan de
Het voortbestaan van bestaande basiswinkel-
ruimtelijke keuzes over winkels als onderdeel
voorzieningen stond in 2010 onder druk (o.a. in
van grotere ruimtelijke keuzes in de gemeente-
Herwijnen en Vuren). Om de levensvatbaarheid
lijke structuurvisie. Ook is ‘beleid’ deels terug te
van voorzieningen te vergroten, maakte de
vinden in de bestaande bestemmingsplannen
gemeente in ‘het Manifest van Lingewaal’ (2010)
(planregels, uitzonderingen, etc.). De meeste van
de keuze voorzieningen ruimtelijk te clusteren in
deze beleidsstukken zijn inmiddels circa tien jaar
de centra van Asperen, Herwijnen en Heukelum.
oud. Het beleid van de voormalige gemeenten
Op bedrijventerreinen (o.a. Leuven) wordt
had op hoofdlijnen de volgende speerpunten:
volumineuze detailhandel toegestaan met een
Detailhandelskader Geldermalsen 2009
minimum omvang van 1.000 m² bvo. Bij agrari-
Geldermalsen
sche bedrijven in het buitengebied is de verkoop
De gewenste winkelstructuur van de gemeente is
van streekeigen producten toegestaan tot
gekozen in 2009*. Dit beleid zette in op de
maximaal 50 m2 wvo (ondergeschikte detailhan-
concentratie van winkelontwikkelingen in de
del).
centra van Geldermalsen, Beesd en Meteren.
Structuurvisie gemeente Lingewaal 2010
Neerijnen Nieuwe winkelontwikkelingen buiten die centra
Het ruimtelijke beleid van de voormalige ge-
zijn niet gewenst, met eventuele uitzondering
meente Neerijnen was om winkels te concentre-
van ‘volumineuze detailhandel’. Bedrijventerrein
ren in drie kernen: Haaften, Ophemert en
Oudenhof is benoemd als geschikte locatie voor
Waardenburg***. Belangrijk doel van dat beleid
dit type winkels.** Bij agrarische bedrijven wordt
was om genoeg draagvlak te behouden voor een aantrekkelijk dorpscentrum in die drie dorpen.
*
Ruimtelijk-economisch onderzoek Geldermalsen centrum 2009 (DTNP). ** Gemeente Geldermalsen (2013), Beleidsnotitie bedrijventerreinen 2013-2030.
8 van 40
Voor boerderijen in het buitengebied van *** Structuurvisie Neerijnen 2020.
Structuurvisie gemeente Neerijnen 2010 2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
Neerijnen geldt dat ter plaatse geproduceerde
•
De provincie heeft als doel het terugdringen
producten mogen worden verkocht op een maxi-
van overtollige winkelmeters en het maken van
mum oppervlak van 50 m² wvo (ondergeschikte
scherpe keuzes voor perifere detailhandel.
detailhandel). In Neerijnen zijn op bedrijventerrein
Grote nieuwe ontwikkelingen (> 1.500m²)
Slimwei specifieke vormen van volumineuze
vereisen regionale afstemming.
detailhandel toegestaan (o.a. keukens, badka-
•
Via het programma ‘SteenGoed Benutten’
mers, vloerbedekking). Bouwmarkten, tuincentra
stimuleert de provincie herbestemming,
en grootschalige meubelbedrijven zijn uitgesloten.
transformatie of sloop van leegstaand winkelvastgoed (o.a. subsidie).
Standplaatsenbeleid
•
Vestiging op een perifere locatie is alleen
West Betuwe heeft in haar standplaatsenbeleid
mogelijk als dit vanwege ruimtelijke eisen
de regels voor Geldermalsen, Lingewaal en
binnenstedelijk moeilijk inpasbaar is, zoals
Neerijnen samengevoegd en gelijk getrokken*.
detailhandel in volumineuze goederen (tuin-
Doel is om een goede wisselwerking tussen
centra, bouwmarkten, handel in auto’s en
ambulante handel en detailhandel te realiseren,
boten, etc.). Andere vormen van detailhandel
zodat deze elkaar aanvullen en het voorzienin-
zijn op perifere locaties uitgesloten.
genniveau in de kernen zo hoog mogelijk is.
•
Internetwinkels en afhaalpunten waar uitstalling van goederen ter verkoop, dan wel het
Nieuwe standplaatsen worden alleen toegestaan
verkopen en/of leveren van goederen aan
als deze een aanvulling op of verbreding vormen
consumenten plaatsvindt, worden behandeld
van het bestaande aanbod in de kern en dit niet
als detailhandel (in bestaande winkelgebie-
ten koste gaat van bestaande minimarkten (meer-
den).
dere kramen bij elkaar) en winkels.
•
De vestiging van een supermarkt is alleen mogelijk binnen of aansluitend aan een winkel-
Provincie Gelderland
centrum, tenzij vanwege bijzondere omstan-
Het (relevante) detailhandelsbeleid van de provin-
digheden vestiging op zo’n locatie niet mogelijk
cie Gelderland is opgenomen in de Omgevings
is. De Provincie overweegt, als daar behoefte
verordening (2018) en is als volgt samen te vatten:
aan is, ook solitaire ontwikkelingen in woonwij-
*
Beleidsregels standplaatsen Gemeente West Betuwe 2020.
ken toe te staan (actualisatieplan 7, 2020).
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
9 van 40
2 Trends en ontwikkelingen
10 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
2.1
Landelijke trends
* *
*
*
*
Er spelen al jaren landelijke trends die de winkel-
*
*
markt (ook in West Betuwe) drastisch veranderen
*
*
en daarbovenop is nu de coronacrisis gekomen.
*
* *
*
We gaan eerst kort in op de landelijke trends en
* *
*
vervolgens de te verwachten gevolgen van de
*
coronacrisis.
Tot nu toe: online
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
2013
Het aandeel aankopen dat online wordt gedaan is sinds 2011 sterk gestegen. Dit is voornamelijk te
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Faillissementen winkelketens in Nederland
zien in de niet-dagelijkse sector, waar ondertussen circa een kwart van de bestedingen online wordt gedaan. Maar ook in de dagelijkse sector zijn
Consumentengedrag in periode 2010-2020
online boodschappen in opmars; met name in de laatste jaren is het online boodschappen doen in populariteit en aanbod toegenomen. De groei van online bestedingen gaat ten koste van bestedingen in fysieke winkels.
Tot nu toe: minder winkels Het aantal fysieke winkels neemt al jaren af. Dit geldt niet alleen (nog) maar voor zelfstandigen (bijv. geen opvolging), maar de laatste jaren ook voor steeds meer winkelketens die zich niet goed kunnen onderscheiden van het online aanbod. Vooral het aantal niet-dagelijkse winkels is sterk gedaald. In de laatste paar jaar is er weer een toename in het aantal leegstaande panden te zien, 2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
11 van 40
juist in hoofdcentra. De invulling door alternatieve
dien het uitgebreide horeca/cultuuraanbod van de
functies nam al af, terwijl de krimp bij winkels nog
grote binnensteden missen.
•
In deze periode wordt meer uitgegeven aan de dagelijkse boodschappen (o.a. thuis eten i.p.v.
doorzette.
horecabezoek). Daarnaast gebeuren deze
Coronacrisis versnelt ontwikkelingen
aankopen meer in de nabije woonomgeving
Tot nu toe: verandering consumentengedrag
De maatregelen (lockdown, sluiting horeca en
(thuiswerken, zo min mogelijk reizen).
De consument is aan de ene kant op zoek naar
‘niet-essentiële’ winkels) en de macro-economische
gemak in gerichte en frequente aankopen en aan
effecten hebben de komende jaren naar verwach-
sterk terug, waardoor vooral de mode- en
de andere kant naar iets bijzonders (kwaliteit
ting grote invloed op publieksgerichte gebieden:
horecabranches groot omzetverlies lijden. Juist
product, activiteit, advies, locatie, etc.):
•
Mensen wordt gevraagd thuis te blijven. Het
in de hoofdwinkelstraten van grote steden zijn
Gerichte aankopen gebeuren steeds meer
aantal internetbestedingen aan producten is
de bezoekersaantallen dan ook gekelderd. Een
online (voornamelijk niet-dagelijkse artikelen).
tijdens de crisis dan ook substantieel toegeno-
deel van de ondernemingen blijft naar verwach-
Frequente aankopen doet de consument
men*. Dit is terug te zien in alle branches. Een
ting alleen door overheidsondersteuning
meestal in het nabije boodschappencentrum
deel van deze sprong in het online koopgedrag
overeind. De omvang van de gevolgen is (mede
(voornamelijk dagelijkse winkels), zolang dat
is naar verwachting blijvend**. Dit heeft flinke
daardoor) onduidelijk.
centrum voldoet aan de eisen van aanbod en
gevolgen voor fysieke winkelbestedingen. De
bezoekgemak.
versnelde sprong online heeft ook effect op
regelen op koopgedrag veroorzaakt de crisis
Voor de totaalbeleving van een recreatief ‘dagje
andere publieksfuncties, denk aan de sluiting
ook macro-economische ontwikkelingen, die
centrum’ is de consument selectief. Alleen de
van bankfilialen, reisbureaus, etc.
negatief doorwerken in het consumentenver-
Online is structureel onderdeel van het aan-
trouwen, de koopbereidheid, werkloosheid,
jaren nog aan de gewenste diversiteit en massa
koopgedrag. De technologie om online aanko-
etc.*** De komende jaren moet rekening worden
aan winkels, horeca, cultuur en activiteiten.
pen te faciliteren wordt snel beter (robotisering,
gehouden met een terughoudende koopbereid-
Deze centra hebben het echter door corona nu
augmented reality, slimme deurbel, etc.).
heid. Het fysieke koopgedrag wordt daardoor
Winkelondernemers die voorheen online ver-
komende jaren doelgerichter.
• •
•
echt grote binnensteden voldeden de laatste
juist lastig.
•
•
koop links lieten liggen zijn in groten getale
•
•
•
Niet-noodzakelijk/recreatief winkelbezoek valt
Naast de directe effecten van de corona-maat-
Naar verwachting leidt de krimp tot waardeda-
Vooral veel kleine en middelgrote centra vallen al
‘gedwongen’ online gegaan. Multichannel
ling van winkelvastgoed****, terwijl de krapte op
een tijd tussen tafellaken en servet, en hebben als
(aanbieden via online en fysieke aankoopkana-
de woningmarkt blijft.
gevolg daarvan grote leegstandsproblemen. Dit zijn
len) is nu echt de standaard.
vaak winkelgebieden met relatief veel niet-dagelijks winkelaanbod in het middensegment, die boven-
12 van 40
*
Gfk (2020), Thuiswinkelmarktmonitor Q2 2020 en Q3 2020. ** Nielsen (2020), Dutch online shopping habits are here to stay, ING (2020), sectorvooruitzicht detailhandel.
*** CBS (2020), Grootste daling consumentenvertrouwen ooit. ****Vastgoedmarkt (2020), Corona richt bloedbad aan op beleggingsmarkt winkelvastgoed. & Vastgoedmarkt (2020), Nederlands winkelvastgoed zal nooit helemaal
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
2.2 Boodschappenfunctie Het meest ‘zekere’ perspectief voor fysieke winkel-
functioneren van supermarkten van 1.000 m²
kleine supermarkten, waar ook allerlei aanvul-
wvo of meer is in Nederland al snel een verzor-
lende diensten aan zijn verbonden (stomerij,
gingsgebied van rond de 5.000 mensen nodig.
drogist, OV-chip oplaadpunt, etc.). In echt grote
aankopen is de behoefte om doelgericht de fre-
(en in bewonersaantallen groeiende) binnenste-
quente benodigdheden (o.a. voedsel) te kopen in
Supermarktpartijen willen met de mooiste
den ontstaan nieuwe, kleine city-concepten
de eigen woonomgeving. De trekkracht van een
winkel op de beste locatie de sterkste positie
(‘mandjeswinkels’).
sterke boodschappenfunctie biedt perspectief voor
innemen in de lokale markt. Dat betekent anno
andere voorzieningen. Het online aandeel in de
2020 dat supermarktpartijen al snel een winkel
Concurrentie markt voor levensmiddelen in NL
dagelijkse aankopen was nog beperkt (rond de 3%,
van 1.200 m² wvo of groter willen bouwen. De
Supermarkten nemen een steeds groter ‘markt-
maar neemt tijdens de coronacrisis snel toe (thuis-
groei in écht grote supermarkten (> 2.000 m²
aandeel levensmiddelen’ voor hun rekening.
bezorgen i.p.v. naar de supermarkt) naar circa 6%*.
wvo), zoals de Jumbo Foodmarkt, is beperkt.
Mede door de activiteiten van supermarktpar-
Het thuisbezorgen van verse voedingsmiddelen
Supermarkten kleiner dan 1.000 m² wvo en in
tijen ontstaat er een sterke concurrentiemarkt
blijft een lastige logistieke en financiële uitdaging.
kleinere verzorgingsgebieden zijn de afgelopen
voor levensmiddelen; de groei van de één gaat
De invloed op de fysieke dagelijkse winkelstructuur
jaren regelmatig weggevallen, zo ook in West
al snel ten koste van de ander. Tijdens corona
is daarmee de komende tijd nog te overzien.
Betuwe (recent Ophemert). Partijen als Spar
is de traditionele horeca de verliezer, waardoor
draaien ook in kleine dorpen nog moderne
onder andere supermarktpartijen, verszaken,
Boodschappen doen: supermarkten Waar de laatste jaren in veel niet-dagelijkse bran-
Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten
ches sprake is van krimp is in de dagelijkse sector juist sprake van groei, zowel in omzet als in winkelvloeroppervlak. Die groei in vloeroppervlak wordt vooral veroorzaakt door de supermarktsector. De hevige concurrentie onder supermarkten wordt voornamelijk uitgevochten door schaalvergroting van winkels. Meer en grotere supermarkten betekent ook meer benodigd draagvlak per winkel. Voor het gezond *
herstellen van corona. Gfk (2020), Thuiswinkelmarktmonitor Q2 2020.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
13 van 40
maaltijdboxen en thuisbezorghoreca kunnen
blijkt dat circa 44% van de consumenten het
groeien.
supermarktbezoek combineert met een of meer andere winkels in hetzelfde winkelgebied. Dit
Potentiële trekkersfunctie supermarkten
geldt zowel voor service- als voor discountsuper-
Supermarkten zijn voor dorpscentra veruit de
markten. Het onderzoek toont aan dat het aan-
belangrijkste functie. Supermarkten trekken
deel supermarktbezoekers dat ook andere
duizenden bezoekers per week, meer dan elke
winkels bezoekt, toeneemt naarmate meer
andere centrumfunctie. Overige voorzieningen
winkels dicht bij de supermarkt liggen. Daarnaast
kunnen profiteren van de grote bezoekersaantal-
blijkt dat het combinatiebezoek toeneemt naar-
len van supermarkten, mits de supermarkt goed
mate er meer winkels in het zicht van de ingang
is gelegen. De onderlinge afstand en zichtrelatie
van de supermarkt liggen.
zijn daarbij bepalende factoren. Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek onder circa 3.000 respondenten in 20 dorps- en wijkcentra in Nederland
Voorwaarden combinatiebezoek
Combinatiebezoek
Profiel gemiddelde bezoeker in Nederland
Inpassing supermarkt doet er toe
overige winkels
supermarkt ± 10.000 bezoekers per week
60% 50% 40% 30% 20% 10%
korte loopafstand
supermarkt
0-40m
75% uit eigen dorp of wijk 80m
44% bezoekt ook andere winkels in het centrum
overige winkels bakkerij
bloemist
bioslager
warenhuis
supermarkt
kapsalon
Combinatiebezoek
56% met de fiets of te voet
60% 50% 40% 30% 20% 10%
goede zichtrelatie
14 van 40
80-120m
40 m
€ 22,- per bezoek
Bron: DTNP (2016), Passantenonderzoek trekkersol supermarkten
40-80m
Afstand tot eerste 5 winkels
3x per week
geen
1-9
> 10
Aantal winkels in het zicht
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
2.3
Gevolgen voor West Betuwe
Ontwikkeling winkelaanbod West Betuwe in aantal verkooppunten
Het winkelaanbod in West Betuwe is tussen 2015 en 2020 afgenomen. Deze krimp wordt, zoals te verwachten uit de trends, bijna volledig veroorzaakt door een afname van het aantal niet-dagelijkse winkels (ruim een kwart minder winkels). In vergelijking met de afname in aantal winkels is de krimp in het totale niet-dagelijks winkelvloeroppervlak beduidend minder (-7%). Dit valt deels te verklaren door de trend van schaalvergroting van winkels. Het aantal leegstaande panden is niet toegenomen. Dit kan duiden op de samenvoeging van winkelpanden en/of de transformatie van winkelvastgoed naar andere functies.
Schaalvergroting supermarkten
Ontwikkeling winkelaanbod West Betuwe in m2 winkelvloeroppervlak
De gemiddelde omvang van supermarkten in de gemeente was in 2015 nog ongeveer 600 m2 wvo. In de huidige situatie is dat circa 760 m2 wvo. Niet alleen zijn supermarkten groter geworden (bijvoorbeeld Coop Geldermalsen), ook zijn er kleine supermarkten weggevallen (o.a. Opijnen, Ophemert). In het oostelijke deel van de gemeente, tussen Waardenburg, Geldermalsen en Tiel, is nu geen supermarktvoorziening meer. De in 2016 nieuwgebouwde Spar in Asperen van circa 300 m2 wvo is een interessante uitzondering op die ontwikkeling.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
15 van 40
Gevolgen trends voor Geldermalsen-Centrum
Ontwikkeling aantal winkels in Geldermalsen-Centrum naar branche
Ook het centrum van Geldermalsen ontkomt niet aan de landelijke trends. Het aantal nietdagelijkse winkels is afgenomen en de winkelleegstand is gegroeid (tot ongeveer 2.100 m2 wvo in 2020). De groei van het oppervlakte leegstand heeft direct te maken met de verplaatsing en uitbreiding van Coop: het pand op de voormalige Coop-locatie staat leeg (circa 750 m2 wvo). Het grootste aantal leegstaande winkelmeters zit aan de randen van het centrum (o.a. ‘korte’ Kerkstraat). Een deel van de leeggekomen winkelruimte in het centrum is in de periode 2015-2020 ook weer ingevuld. Met name het aantal horecazaken is in deze jaren toegenomen en ook in de
Ontwikkeling winkelaanbod in m2 wvo in Geldermalsen-Centrum naar branche
overige dagelijkse winkels (verszaken, drogisten, etc.) is een lichte stijging te zien.
16 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
2.4 Perspectief West Betuwe
Juist de meer ‘recreatieve’ niet-dagelijkse bran-
Geldermalsen en Meteren hebben samen ruim
ches als mode en horeca zijn extra gevoelig voor
15.400 inwoners. Het inwonertal groeit hier nog
Woningbouw en inwonerontwikkeling
de gevolgen van de coronacrisis. De verwachting
significant. Het dagelijkse winkelaanbod heeft
De gemeente West Betuwe zet in haar nieuwe
is dat binnen de gemeentelijke winkelstructuur
hier ook deels een bovenlokale functie (bijv.
woonvisie in op een versnelling van de woning-
vooral Geldermalsen-Centrum daar negatieve
voor Buurmalsen en Tricht). Om het perspectief
bouw. De meeste van deze woningbouw vindt
effecten van zal ondervinden. In vergelijking tot
voor deze complexe situatie goed in te schatten
plaats in Meteren (nog circa 1.000 extra wonin-
gemeenten met grote(re) binnensteden die op de
is voor het aanbod in Geldermalsen en Meteren
gen in nieuwbouwwijk De Plantage) en
bovenlokale, recreatieve winkelfunctie leunen
een indicatieve marktruimteberekening gemaakt
Geldermalsen. Verder zijn er meerdere (klein-
(o.a. groot mode aanbod), valt de mate van
(bijlage A). Voorzichtige conclusie daarvan is
schalige) woningbouwplannen, de meeste in
negatieve effecten in de winkelstructuur van West
dat er richting 2030 in dit verzorgingsgebied
kernen bij een supermarkt in het gebied rond de
Betuwe naar verwachting nog mee. In de omge-
een beperkte uitbreidingsruimte is in de dage-
A2 (o.a. Beesd, Deil, Waardenburg, Haaften,
ving zal bijvoorbeeld Gorinchem of Tiel daar
lijkse winkelsector.
Tuil). Op meerdere locaties betreft het woning-
waarschijnlijk meer last van ondervinden.
bouwplannen in de directe nabijheid van de supermarktvoorziening. Dit is heel belangrijk
Marktsituatie dagelijkse sector
voor de toekomstbestendigheid van deze
Het consumentengedrag tijdens de coronacrisis
voorzieningen.
is om meer, en meer lokaal boodschappen te doen. Dat betekent echter niet dat consumenten
Vanuit het meest waarschijnlijke scenario
andere voorkeuren hebben gekregen wat betreft
‘tijdelijk versnellen’ wordt er voor de hele
supermarkten. Een kleine dorpssupermarkt
gemeente een groei verwacht van circa 51.000
draaiende houden op een klein, lokaal verzor-
inwoners in 2020 naar rond de 56.600 inwoners
gingsgebied (2.000 tot 4.000 inwoners) met
in 2030.
grotere supermarkten in de omgeving zal een lastige opgave blijven. Lokaal ondernemersschap
Marktsituatie niet-dagelijkse sector
is daarin de bepalende factor (gunfactor, aanvul-
De meeste winkels in de gemeente vallen
lende diensten, lokale afstemming aanbod, etc.).
binnen de niet-dagelijkse sector. Mede door de
Het behouden van het huidige aanbod blijft in de
versnelde groei van online aankopen is een
dorpen een flinke opgave, maar mooie voorbeel-
verdere verschraling van dit aanbod waarschijn-
den, zowel binnen als buiten de gemeente, laten
lijk.
zien dat het kan. 2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
17 van 40
3 Ambities en visie winkelstructuur
3.1
Ambities en uitgangspunten
investeringen. De beste strategie is om in speci-
In de analyse en harmonisatie van het detail-
fieke kernen passend aanbod na te steven zodat
handelsbeleid is onder andere gekeken naar
Uitgangspunten
een zo goed mogelijke spreiding van aanbod over
de reacties op de website zoals:
•
De balans tussen draagvlak voor en aanbod
de gemeente wordt gerealiseerd (gebundelde
van dagelijkse winkelvoorzieningen in de
deconcentratie). Door dit beleid is er de grootste
kleine dorpen is kwetsbaar.
kans dat inwoners in de nabijheid toegang zullen
Het niet-dagelijkse winkelaanbod in de
houden tot dagelijkse winkelvoorzieningen.
•
gemeente zal verder verschralen.
Ambitie 2: gevarieerd winkelaanbod Ambitie 1: behoud winkelaanbod kleine kernen
De diversiteit van het winkelaanbod is belangrijk
Alle drie de voormalige gemeenten zetten
voor het voorzieningenniveau. Inwoners moeten
in op het zoveel mogelijk behouden van het
voor veel aankopen gewoon in de gemeente
bestaande winkelaanbod en terughoudendheid
terechtkunnen. Om een gevarieerd aanbod te
voor winkelontwikkelingen elders. De nieuwe
behouden is de bundeling van publieksfuncties en
gemeente West Betuwe maakt de hoofdkeuze
bezoekers een randvoorwaarde. Naast aantrekke-
om in te blijven zetten op het behoud van
lijke concentratiegebieden in de kleine kernen is
dagelijks winkelaanbod in de kleine kernen,
het daarvoor van belang dat het centrum van
passend bij het lokale draagvlak*. In het
Geldermalsen voor bezoekers én ondernemers
grote, landelijke gebied van de gemeente zijn
aantrekkelijk blijft als bovenlokaal centrum. Dit is
afstanden tot de volgende voorzieningenkern
dé locatie waar een aantrekkelijk dagelijks én
al snel aanzienlijk. De mogelijkheid de primaire
niet-dagelijks winkelaanbod in combinatie met
levensbehoeften lokaal aan te kunnen schaffen
andere centrumvoorzieningen mogelijk is. Om
is belangrijk voor de leefbaarheid in de dorpen.
volumineus winkelaanbod een plaats te kunnen geven binnen de gemeente is het wenselijk om
In elk dorp een supermarktvoorziening nastre-
daarvoor geschikte perifere locaties aan te wijzen.
ven is gezien de trends en het draagvlak niet realistisch. Ook biedt dat de winkelmarkt
Ambitie 3: tegengaan leegstand
onvoldoende zekerheid voor langetermijn
Met een waarschijnlijk verder afnemend winkelaanbod is het belangrijk dat perspectief wordt
*
Coalitieakkoord West Betuwe 2020-2022
Behoud van winkels in kleine kernen kan van grote waarde zijn t.a.v. de leefbaarheid. Waar dat niet kan kunnen minimarkten of standplaatsen een positieve bijdrage aan de leefbaarheid leveren. Als ik bijvoorbeeld naar de buurtsupermarkten in Heukelum, Asperen, Vuren, Herwijnen en Deil kijk, dan denk ik dat deze uitstekend kunnen bestaan, want deze ondernemers bieden wat meer service. Over winkels buiten bestaande winkelgebieden: daar pleit ik toch ook voor concentratie van winkels. ‘Boerderijwinkels’, waar producten van eigen bedrijf worden verkocht, zijn denk ik wel heel belangrijk voor onze gemeente. In mijn optiek moet je natuurlijk voor een sterk centrum in Geldermalsen gaan.
geboden voor leegkomend winkelvastgoed.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
19 van 40
Visie winkelstructuur gemeente West Betuwe
20 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
3.2 Visie winkelstructuur
bieden. Daarmee is er blijvend perspectief
Waardenburg (Achterweg) en Beesd
voor enkele direct omliggende publieksfunc-
(Parkweg) zitten deze winkels niet in de weg
Om als nieuwe gemeente West Betuwe te
ties. Ook in Meteren is het de ambitie om
van het normale (bedrijfsmatige) gebruik van
kunnen sturen op de winkelstructuur moet het
een volwaardige supermarktvoorziening te
deze terreinen (reeds ingericht op aanwezig-
bestaande beleid van de voormalige gemeenten
bieden. Vanwege de nabijheid tot Gelder-
heid kantoren/winkels/privé verkeer). Voor een
geharmoniseerd worden. Uit de analyse van de
malsen-Centrum is een ruim aanvullend
verdere toelichting zie hoofdstuk 4.
winkelmarkt in West Betuwe blijkt dat deze
winkelaanbod hier niet gewenst.
kwetsbaar is. De hoofdambitie is een ‘gebun-
•
•
Ondergeschikte verkoop boerderij: Vanuit de
Kleine Dorpssteunpunten Vuren, Heukelum,
ambities voor een levendig, economisch
delde deconcentratie’ van het dagelijkse winkel-
Asperen, Deil, Herwijnen: Hier is het de
gezond en toeristisch aantrekkelijk platteland*
aanbod. Er is daarmee weinig aanleiding om
ambitie om een kleine supermarkt te behou-
is in beperkte mate verkoop mogelijk bij
grote wijzigingen, die de bestaande balans
den.
agrarische bedrijven. ‘De boer’ mag in deze
kunnen verstoren, na te streven. Vanuit de
bedrijven in beperkte mate (zie hoofdstuk 4)
ambities uit 3.1 wordt de volgende winkelstruc-
In principe zijn nieuwe detailhandelsontwikkelin-
producten verkopen als ondergeschikte
tuur nagestreefd:
gen buiten de bovenstaande gebieden niet
nevenactiviteit van de agrarische bedrijfsvoe-
•
Hoofdcentrum Geldermalsen: Het meest
gewenst. Daarop zijn twee relevante uitzonde-
ring.
diverse centrumgebied in de gemeente met
ringen te noemen:
onder andere een zo divers mogelijk winkel-
•
•
•
Volumineus: Bepaalde winkels richten zich
Dynamische behandeling belang standplaatsen
aanbod. Daarvoor is een grote aantrekkings-
op de verkoop van volumineuze artikelen en
Standplaatsen zijn een aanvulling op de winkel-
kracht door de boodschappenfunctie een
hebben daarvoor dusdanig grote uitstal-
structuur. Wanneer winkelaanbod wegvalt, neemt
voorwaarde. Moderne supermarkten en goed
lingsruimte nodig dat inpassing in de cen-
het belang van standplaatsen voor de leefbaar-
bezoekgemak zijn daar een belangrijk
trumgebieden problematisch is, bijvoorbeeld
heid toe. Deze tijdelijke voorzieningen zijn zowel
onderdeel van.
een grote bouwmarkt of trampolinewinkel.
een verkooppunt voor dagelijkse artikelen als een
Dorpscentrum Beesd: Een dorpscentrum met
Vanuit die ruimtelijke argumenten kan
ontmoetingsplek in het dorp. Waar geen perma-
een volwaardig eigen boodschappenaanbod
perifere vestiging op een centraal gelegen
nente winkelvoorzieningen haalbaar zijn, wordt
aan het Dorpsplein, aangevuld met lokale
locatie in de gemeente worden overwogen.
daarom prioriteit gelegd bij het vormgeven/
speciaalzaken, diensten en horeca aan de
Het is niet wenselijk zomaar overal dit type
instandhouden van minimarkten. Het huidige
Voorstraat.
winkels toe te staan. Veiligheid is bijvoor-
standplaatsenbeleid biedt hiervoor reeds pas-
Grote Dorpssteunpunten Waardenburg en
beeld, met consumentenverkeer op bedrij-
sende juridische kaders (beoordeling vergunnin-
Haaften: Hier is het de ambitie om een
venterreinen, een zorg. Op de aangewezen
volwaardige supermarktvoorziening te
locaties in Geldermalsen (Oudenhof),
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
*
Coalitieakkoord West Betuwe 2020-2022.
21 van 40
gen, etc.). Momenteel ligt het gebied voor het
Supermarktinitiatieven
stimuleren van standplaatsen in het zuidoosten.
Ondanks het beperkte draagvlak zijn initiatieven voor uitbreiding van supermarkten te verwachten.
Waar winkelaanbod wel aanwezig is, wordt
Significante uitbreiding in gebieden met beperkt draagvlak kan voor verdringing zorgen binnen de
terughoudend omgegaan met nieuwe standplaat-
wenselijke structuur. Hier moet zeer zorgvuldig mee worden omgegaan.
sen. Verse producten zijn voor kleine supermark-
•
Dorpssteunpunten en Dorpscentrum: Indicatief kan worden gesteld dat voor het Dorpscentrum en
ten namelijk juist een belangrijke factor voor een
de Grote Dorpssteunpunten een maat van maximaal 1.000 m2 wvo passend is en voor Kleine
gezonde exploitatie.
Dorpssteunpunten een maat van maximaal 500 m2 wvo. Grotere supermarkten op die locaties zouden al snel bovenlokaal publiek moeten trekken om te functioneren, waardoor verdringing binnen de wenselijke structuur kan plaatsvinden.
Centra met sterke mix van publieksfuncties! Nu door corona de winkel- en horecasector zwaar
•
Geldermalsen-Centrum: In Geldermalsen-Centrum zijn, vanuit de gewenste functie als
onder druk staan zijn de publieke voorzieningen
Hoofdcentrum bovenlokaal functionerende supermarkten juist wenselijk. Supermarkten in het
nog meer op elkaars aantrekkingskracht aange-
centrum van Geldermalsen hebben een verzorgingsfunctie voor onder andere inwoners van
wezen dan reeds het geval. De bundeling van
Geldermalsen, Meteren, Buurmalsen en Tricht. Modern supermarktaanbod in Geldermalsen-
publieke bezoekdoelen zorgt ervoor dat centrum-
Centrum dient deze inwoners, en zorgt door de trekkracht voor een goed vestigingsklimaat voor
gebieden relevant blijven en dat er voldoende
overige functies (ambitie voor een gevarieerd winkelaanbod). Momenteel is één supermarkt aan
publieke aantrekkingskracht blijft bestaan. Naast
de kleine kant voor die functie (< 1.000 m2 wvo). Op basis van de beschikbare marktruimte in dit
winkels en horeca gaat het dan bijvoorbeeld ook
verzorgingsgebied is de gewenste schaalvergroting hier haalbaar (zie ook bijlage A en §5.3).
om maatschappelijke functies zoals de biblio-
•
De Plantage: De ontwikkeling van een nieuwe supermarkt in de nieuwbouwwijk De Plantage is
theek, het dorpshuis, zorgfuncties (incl. nieuwe woonvormen), recreatieve voorzieningen en
omwille van navolgende redenen niet gewenst: •
Deze visie zet in op toekomstbestendige winkelgebieden in Meteren en Geldermalsen. Voor
dienstverleners. Samen bieden deze functies
beide gebieden is de boodschappenfunctie essentieel. Het supermarktaanbod in Meteren wordt
genoeg relevante bezoekmotieven om ook in de
vernieuwd en in Geldermalsen-Centrum is de uitbreiding van een supermarkt gewenst.
toekomst levendige centrumgebieden te hebben in
•
De wijk Plantage wordt een belangrijk onderdeel van het toekomstige draagvlak voor het winkel-
West Betuwe. Dit streven voor bundeling van
aanbod in Geldermalsen en Meteren. Het gebruiken van de beperkte marktruimte (bijlage A)
voorzieningen vraagt om een flexibele houding
voor een kleine buurtsupermarkt in De Plantage dient niet het grotere belang, daar hebben
met betrekking tot het verruimen van bestemmin-
inwoners van Buurmalsen of Tricht bijvoorbeeld weinig aan.
gen in centrumgebieden, om transformatie van
•
Inwoners van De Plantage hebben op zeer korte afstand het (vernieuwde) Meterse dorpssteun-
winkelvastgoed mogelijk te maken (bijvoorbeeld
punt voor hun dagelijkse aankopen en wonen op max. 10 minuten fietsen van het complete
naar zorg).
boodschappenaanbod in het centrum van Geldermalsen. Een supermarkt in de wijk zelf is niet noodzakelijk voor de inwoners om in hun dagelijkse benodigdheden te voorzien.
22 van 40
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
3.3
Uitwerking dorpscentra
Aandachtspunten Grote Dorpssteunpunten
om overige publieke voorzieningen te
•
Waardenburg: In Waardenburg is het winkel-
concentreren of te moderniseren kunnen
In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de
aanbod verspreid over het dorp gelegen.
ook worden aangegrepen in deze gebieds-
uitwerking van de visie in de verschillende
Voor een zo hoog mogelijke synergie is
ontwikkeling. In Haaften wordt zo een
dorpscentra. Voor de ontwikkeling van
concentratie van deze functies aan de
kwaliteitssprong gemaakt naar een toe-
Geldermalsen-Centrum is in hoofdstuk 5
Steenweg ten oosten van de A2 gewenst.
komstbestendig voorzieningenhart. Met het
aandacht. Voor de leegstandsaanpak in de
Woningbouw op het terrein achter de super-
bebouwen van braakliggend gebied moet
gemeente zie §4.1.
markt is gewenst om het lokale draagvlak, en
rekening worden gehouden met de klimaat-
daarmee de toekomstbestendigheid, te
bestendigheid.
vergroten.
Aandachtspunten Dorpscentrum Beesd De focus is om de dagelijkse winkelfunctie aan
Meteren: Het centrum van Meteren heeft nog
Maatwerk in Kleine Dorpssteunpunten
het Dorpsplein sterk te houden met een publie-
niet de meest gezellige uitstraling. De stand-
Vanwege het beperkte draagvlak voor
ke plint aan de noord- en westkant van het
plaatsenlocatie ligt ook nog eens buiten het
voorzieningen in de kleine dorpen van
plein. Hiervoor is het bezoekgemak en de
zicht van het winkelgebied. Een locatie voor
West Betuwe is er niet altijd sprake van een
uitstraling op het Dorpsplein van groot belang.
standplaatsen die meer relatie heeft met het
herkenbaar centrumgebied. Van de Kleine
Vooral tijdens de opstelling van de markt vraagt
winkelgebied kan van meerwaarde zijn. Wel
Dorpssteunpunten heeft Herwijnen het meest
dat extra aandacht.
moet worden voorkomen dat deze te veel
herkenbare centrumgebied, daar worden
parkeercapaciteit inneemt.
ontwikkelingen zoveel mogelijk geconcentreerd.
Naast de lokale bewoner is ook de recreant in
•
•
Haaften: Het centrumgebied van Haaften
deze omgeving aanwezig (Linge, Mariënwaerdt,
kenmerkt zich momenteel door een aantal
Mocht een initiatief in een van de andere Kleine
Camping De Rotonde, Betuwestrand, etc.). Aan
braakliggende gebieden. Hier ligt de ambitie
Dorpssteunpunten wel passen bij de ambities
de Voorstraat is ruimte voor een aantrekkelijk
om woonprogramma toe te voegen en
van deze visie op de winkelstructuur (passend
gemengd profiel met publieksfuncties (o.a.
daarmee het directe draagvlak voor de
bij functie en positie Klein Dorpssteunpunt zoals
gericht op de toeristisch-recreatieve doelgroep)
voorzieningen te vergroten. Van de Grote
een lokale bakker of bloemist) maar niet logisch
en wonen.
Dorpssteunpunten heeft Haaften nu de
in een ‘centrumgebied’ zijn in te passen dan is
kleinste supermarkt (750 m wvo). Hier is
als uitzondering maatwerk mogelijk. In dat geval
potentie voor een beperkte supermarktuit-
wordt een logische aansluiting binnen de lokale
breiding (tot max. 1.000 m2 wvo). Dit zal de
dorpsstructuur gezocht. De nabijheid tot de
kwaliteit en toekomstbestendigheid van het
supermarkt en andere publieksfuncties is een
centrumgebied verbeteren. Mogelijkheden
belangrijk onderdeel van die afweging.
2
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
23 van 40
4 Beleidskader
4.1
Uitvoering
Van detailhandelsbeleid naar leegstandsaanpak
in dit rapport zijn daar een belangrijke kapstok
Dit detailhandelsbeleid is een toetsingskader
voor: waar detailhandel niet gewenst is kan de
Met dit ruimtelijk detailhandelsbeleid geeft de
voor nieuwe winkelinitiatieven: waar zijn welke
gemeente instrumenten inzetten om detailhan-
gemeente duidelijkheid aan marktpartijen over
nieuwe ontwikkelingen wel en niet gewenst? Op
delsactiviteiten en/of bestemmingsplanmatige
waar investeringen wel en niet zijn gewenst.
die manier geeft de gemeente ‘passief’ ook aan
detailhandelsmogelijkheden terug te dringen.
waar transformatie van winkelpanden wenselijk
Vestigingsmogelijkheden buiten de gewenste
is.
winkelstructuur worden zo op termijn ingeperkt.
Vertaling naar bestemmingsplan/omgevingsplan Om succesvol ruimtelijk detailhandelsbeleid te
Op hoofdlijnen zijn er twee strategieën; ‘de
kunnen voeren, is het van belang dat de visie
De gemeente West Betuwe wil naast dit beleid
wordt vertaald in bestemmings-/omgevingsplan-
aanvullende acties ondernemen om de (huidige
nen. Dit gebeurt in principe bij de eerstvolgende
en toekomstige) leegstands- en verloederings-
herziening van een bestemmingsplan of bij het
problematiek actiever tegen te gaan. De keuzes
wortel’ en ‘de stok’.
opstellen van het nieuwe omgevingsplan (na vaststelling van de omgevingswet). Het bestemmingsplan (omgevingsplan) is het meest krachtige instrument dat de gemeente tot haar beschikking heeft om ruimtelijk beleid te voeren. Hierin wordt door middel van bestemmingen en voorschriften structureel bepaald waar wel en waar geen detailhandel is toegestaan. In het bestemmings- (of omgevings)plan kan de gemeente gebieden aanwijzen waar detailhandel mag plaatsvinden. Hoofdstuk 3 geeft daar handvatten voor. Buiten deze gebieden wordt geen (uitbreiding van) detailhandel toegestaan.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
25 van 40
Motivatie (de wortel)
adem*, maar zo kunnen wel grote risico’s
•
Winkeliers motiveren om te verplaatsen
worden ondervangen (zoals ongewenste
naar een locatie binnen de gewenste
supermarktontwikkelingen in oude autoga-
structuur.
rages, etc.).
Handhaving en melding
Handhaven op illegale vormen van detail-
De gemeente West Betuwe is een uitgestrekt
te waarderen en/of te transformeren naar
handel (activiteiten die niet binnen de
landelijk gebied. De ambtelijke organisatie kan
andere, wenselijke, functies. Gezien de
mogelijkheden van het bestemmingsplan
praktisch gezien niet alle activiteiten in dit gebied
krappe woningmarkt is het actief meewer-
vallen).
op detailniveau monitoren. De gemeente is
Een leegstandsverordening als ‘laatste
mede afhankelijk van ondernemers en bewoners
belangrijke stap richting transformatie.
redmiddel’ om eigenaren in actie te krijgen.
om activiteiten die mogelijk tegen de beleids-/
Manieren om actief op deze strategie in te
In de praktijk zijn er nog weinig succesvolle
juridische kaders ingaan schriftelijk te melden. De
zetten zijn bijvoorbeeld een verplaatsings-/
toepassingen van deze verordening ge-
gemeente richt hiervoor een handzaam meldpunt
transformatiecoach of -fonds. Provincie
weest.
in en verplicht zich om meldingen op te volgen en
•
Eigenaren motiveren om winkelvastgoed op
ken aan een woonbestemming vaak al een
•
•
Gelderland ziet de problematiek en zet in op de
•
De verhouding kosten/verwacht resultaat van de strategie.
zo nodig te handhaven.
transformatie en herontwikkeling van panden
Bij het kiezen voor een strategie zijn er verschil-
(binnen en buiten centra) met haar programma
lende aandachtspunten die meewegen in de
Actieve monitoring in dynamische tijd
‘Steengoed Benutten’ (subsidieregelingen).
keuze en de kans van slagen:
Dit beleid is opgesteld tijdens de coronacrisis in
•
De ruimtelijke afbakening van de strategie:
een periode kort op de fusie van de gemeente.
Planologisch-juridisch (de stok)
zo ligt waarschijnlijk de meest concrete
Naast alleen ‘harmonisatie’ (het ‘gladstrijken’ van
Naast het verleiden van partijen om een wense-
transformatieopgave in Geldermalsen-
verschillen in regels/termen) is er bij het opstellen
lijke ontwikkeling te gaan uitvoeren kan een
Centrum, maar is het ‘opruimen’ van onge-
van het beleid dan ook veel over toekomstige
gemeente ook vanuit het planologische kader
wenste plancapaciteit iets dat voor de hele
scenario’s gesproken. Niemand weet zeker wat er
sturen:
gemeente waardevol kan zijn (kwetsbare
gaat gebeuren, maar het is helder dat de winkel-
•
voorzieningenstructuur kleine kernen).
sector een markt is waar niet zomaar meer alles
Beschikbare kansrijke en wenselijke invul-
kan. Het maken van scherpe keuzes is in deze
delsmogelijkheden en het saneren daarvan
ling: bijvoorbeeld het woonprogramma of
periode dan ook nodig, om zo duidelijkheid en
wanneer deze langdurig in onbruik zijn.
ander ‘beschikbaar’ programma (bijv.
investeringsperspectief te bieden. Om echter ook
Deze strategie is er een van de lange
maatschappelijke functies, zorg, etc.).
recht te doen aan de dynamiek die we de komen-
Saneringsbeleid opstellen dat inzet op het in kaart brengen van ongewenste detailhan-
•
de jaren kunnen verwachten wil de gemeente *
26 van 40
O.a. in verband met planschade.
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
samen met lokaal betrokkenen de uitvoerbaar-
leidsregels in deze paragraaf gaan voornamelijk
wel inpasbaar (reeds ingericht op aanwezigheid
heid van dit beleid gaan monitoren:
over enkele mogelijke uitzonderingen, maar het
privéverkeer). Voor tuincentra kan naar solitaire
•
gezamenlijke, minimaal jaarlijkse monitoring
principe van winkels in winkelgebieden is in alle
perifere locaties worden gekeken als de behoef-
met lokale betrokkenen: onder andere het
gevallen het vertrekpunt bij nieuwe initiatieven.
te daarvoor is aangetoond (regionale afstem-
bespreken van actuele ontwikkelingen,
ming). Genoemde branches zijn in principe ook
verslaglegging van handhaving, vergunning-
PDV-locaties: aard en omvang van goederen
in centra inpasbaar, daarom moeten ze voor
verlening, uitspreken lokale wensen/zorgen,
De aard of omvang van de goederen die win-
deze uitzondering voldoen aan de volgende
etc.
kels verkopen is ruimtelijk relevant wanneer het
criteria:
gaat om ‘volumineuze goederen’. De uitstalling
•
van een grote omvang zijn (> 1.000 m²
Op deze manier kan er tijdig met college en
van volumineuze artikelen is vaak moeilijk
raad worden gesproken over het bijsturen van
inpasbaar in reguliere centrumgebieden. Onder
beleid wanneer dit wenselijk lijkt (bijv. bepaalde
andere winkels binnen de volgende branches
aanbod verkopen en dit aanbod moet
ambities behaald of niet).
hebben daar mee te maken:
passen bij het hoofdassortiment (dus
•
detailhandel in volumineuze ‘woninginrich-
bijvoorbeeld geen voedsel). Het nevenas-
tingsartikelen’, zoals keukens, badkamers,
sortimentsdeel neemt niet meer ruimte in
sanitair, vloeren, zonwering, meubels en
dan 250 m2 wvo of 20% van het netto
jacuzzi’s;
verkoopvloeroppervlak. Bovendien mag één
bouwmarkten en andere allround doe-het-
afzonderlijke hoofdbranche niet meer dan
zelfzaken;
50 m² wvo bedragen. De reden hiervoor is
4.2 Regels Bij het opstellen van de nieuwe regels voor West Betuwe is gekeken naar de beleidsregels
•
van de voormalige gemeenten. Daar zitten
bruto vloeroppervlak ofwel > 750 m² wvo); •
niet dan wel beperkt branchevreemd
kleine verschillen tussen. Vanuit de doelstellin-
•
tuincentra;
dat een oppervlak van 250 m² wvo alsnog
gen van de geharmoniseerde visie (hoofdstuk
•
andere detailhandel in uitsluitend zeer
zelfstandige aantrekkingskracht uitoefent en
3), de juridische houdbaarheid (o.a. diensten-
volumineuze artikelen (> 1 m³), zoals
dat is niet in lijn met de basisprincipes van
richtlijn) en Provinciale beleidskaders zijn hier
speeltoestellen;
het gemeentelijk detailhandelsbeleid.
detailhandel in grove bouwmaterialen.
Ongebreidelde verkoop van branchevreem-
keuzes in gemaakt.
•
de artikelen op perifere locaties buiten de
Winkels in winkelgebieden
Het is niet wenselijk zomaar overal dit type
Winkels horen in winkelgebieden. Die keuze en
winkels toe te staan. Veiligheid is, met consu-
welke winkelgebieden daarmee worden bedoeld
mentenverkeer op bedrijventerreinen, bijvoor-
Meubelwinkels
wordt toegelicht in hoofdstuk 3 (strategie van
beeld een zorg. Op de aangewezen locaties in
Binnen de gemeente West Betuwe is er geen
gebundelde deconcentratie). De verdere be-
Geldermalsen, Waardenburg en Beesd is dit
‘woonboulevard’. In de omliggende plaatsen zijn
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
centra dient te worden voorkomen.
27 van 40
die er wel (Gorinchem en in mindere mate Tiel,
(beoogde detailhandelsstructuur, aantrekkende
hoofdambitie vanuit de detailhandel te bewaken
Culemborg en Leerdam). In deze branches is
werking consumentenverkeer) en verschijnings-
zijn er concrete richtlijnen opgenomen voor
een landelijk overaanbod. Mede gezien de
vorm (ruimtegebruik, uitstraling, reclame)
detailhandelsactiviteiten bij boerderijen:
provinciale ambities om overaanbod van peri-
relevant. Hiervan is vooral sprake indien ver-
•
fere winkelmeters terug te brengen, is het niet
koop plaatsvindt in een fysieke uitstalruimte die
of toegankelijk is voor consumenten beperkt
de ambitie van West Betuwe om meubelwinkels
gericht is op en/of toegankelijk is voor consu-
zich tot maximaal 20% van de bebouwing
aan te trekken. De regio controleert grote
menten (winkelruimte).
en is niet meer dan 50 m² wvo.
de fysieke uitstalruimte die gericht is op en/
(> 1.500 m wvo) nieuwe ontwikkelingen. 2
Boerderijen
Trafficlocaties
Grootschaligheid
Vanuit de ambities voor een levendig, econo-
Op trafficlocaties (bijvoorbeeld een tankstation,
Voor branches of formules die alleen vanwege
misch gezond en toeristisch aantrekkelijk
treinstation) waar ondergeschikte detailhandel
de schaal van het winkelconcept buiten winkel-
platteland is in beperkte mate productiegebon-
plaatsvindt, dient het assortiment gericht te zijn
gebieden willen vestigen (megasupermarkten,
den verkoop mogelijk bij agrarische bedrijven.
op de behoefte van de reiziger (bijvoorbeeld
grote sportwinkels, grote fietsenzaken of
Deze vorm van detailhandel is voor agrariërs
motorolie, flesje drinken en belegd broodje voor
multimediawinkels) zijn geen ruimtelijk relevante
een extra inkomstenbron en de activiteit is
onderweg).
criteria te vinden. Het ruimtelijk relevante
aantrekkelijk voor recreanten in het buitenge-
onderscheid met bijvoorbeeld een warenhuis of
bied. Om die redenen is hier wel een uitstraling
Non-foodproductiebedrijf
een (grote) modewinkel is niet evident. Perifere
als verkooppunt toegestaan. Aangezien het de
Bij een productiebedrijf wordt in beperkte mate
vestiging van dit soort winkels gaat in tegen de
verkoop van voedingsmiddelen in het landelijke
detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit
ambities voor vitale centrumgebieden.
gebied betreft, is er wel een directe samenhang
toegestaan (‘productiegebonden detailhandel’).
met de ambitie om een dagelijkse winkelfunctie
Belangrijk is dat deze detailhandel de verkoop
Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit
te behouden in de kleine dorpen in het landelijk
betreft van door het bedrijf/op het perceel zelf
Van oudsher vindt detailhandel plaats als
gebied. Een uitgebreid assortiment bij een boer-
geproduceerde of bewerkte producten, zoals
ondergeschikte nevenactiviteit bij andere
derij is daarom niet gewenst. Dergelijke verkoop
een kentekenplaat laten maken bij een autoga-
bedrijfsactiviteiten. De vraag die zich daarbij
is welkom en gewenst in de centra (voorbeeld
rage. Er is geen uitstraling als winkel of verge-
vaak voordoet is in hoeverre de detailhandels-
Appeltje-Eitje).
lijkbare verkeersaantrekkende functie. De
activiteit ondergeschikt is en/of deze noodzake-
fysieke uitstalruimte is maximaal 20% van het
lijk en/of gebruikelijk is voor de hoofdactiviteit.
De gemiddelde omvang van dagelijkse winkels,
bedrijfsvloeroppervlak, en niet meer dan 50 m2
Voor de planologische vertaling in bestem-
exclusief supermarkten, in de gemeente West
wvo.
mingsplannen zijn vooral de ruimtelijke effecten
Betuwe is 64 m wvo. Om de balans met de
28 van 40
2
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
Internetverkoop
Internetwinkels zonder aan de winkelactiviteit
plaatslocaties en vergunde standplaatsen
Detailhandel betreft het bedrijfsmatig te koop
gerelateerde ruimtelijke kenmerken zijn niet
geen andere standplaatsen meer toe;
aanbieden (en tonen), verkopen en/of leveren
relevant voor het detailhandelsbeleid en moeten
van goederen aan particuliere consumenten. Er
voldoen aan de bestemming van de betreffende
handelaren zo veel mogelijk (economische)
ontstaan nieuwe vormen van detailhandel;
locatie (wonen, bedrijf, kantoor, agrarisch). Zo is
zekerheid. Daarom is de duur van de
naast de traditionele winkel zijn er allerlei
een distributiecentrum van een internetwinkel op
standplaatsvergunningen bepaald op 18
vormen van internetverkoop en afhaalpunten.
bedrijventerreinen toegestaan, zoals ieder ander
jaar.
Voor het ruimtelijk detailhandelsbeleid en de
logistiek bedrijf.
planologische vertaling in bestemmingsplannen
•
Het nieuwe beleid geeft de ambulante
Afwijkingsbevoegdheid
zijn vooral de ruimtelijke effecten (beoogde
Standplaatsenbeleid
Gemeenten zijn bevoegd om gemotiveerd af te
detailhandelsstructuur, verkeer) en verschij-
In 2020 is het standsplaatsenbeleid van de
wijken van vastgesteld beleid in situaties die
ningsvorm (ruimtegebruik, uitstraling) relevant.
gemeente West Betuwe opgesteld ‘Beleidsregels
vanwege het uitzonderlijke karakter een bijzon-
standplaatsen gemeente West Betuwe 2020’. Dit
dere beoordeling behoeven. Eventuele afwijkin-
De betaling ter plaatse (voorheen een belangrijk
is online vindbaar. Standplaatsen hebben hun
gen moeten overtuigend en specifiek gemoti-
onderscheidend criterium tussen een ‘toonzaal’
eigen dynamiek en vragen daarom om eigen
veerd en onderbouwd worden om een
en een ‘winkel’) is, met de toenemende moge-
beleid met specifieke regelgeving (gebruik
juridische toetsing te kunnen doorstaan. Met
lijkheden voor betaling op een andere (virtuele)
openbare ruime, stroomvoorziening, tijdssloten,
dergelijke afwijkingen dient terughoudend
locatie, niet meer relevant in het ruimtelijk
vaste of seizoensvergunning, etc.). De meest
omgegaan te worden. Een onzorgvuldige
beleid.
relevante beleidskeuzes in het standplaatsenbe-
uitzondering op beleid creëert onzekerheid en
leid op gemeentelijk structuurniveau zijn:
mogelijk een juridisch precedent. Dit verzwakt
•
de kracht van deze visie als beleidsinstrument.
Wanneer de consument ter plaatse komt, is er
Uitgangspunt is dat er nieuwe standplaatslo-
sprake van een ruimtelijke detailhandelsactivi-
caties en/of extra tijden kunnen worden
teit, die planologisch als zodanig wordt beoor-
vergund als: dit voor een aanvulling of verbre-
deeld (incl. showroom en afhaalloket). Deze
ding van het reeds bestaande aanbod aan
activiteiten zijn derhalve alleen toegestaan in de
voorzieningen in de betreffende kern zorgt en
centra. Afhaalpunten van internetwinkels
dit niet ten koste gaat van de bestaande
passen prima binnen de wenselijke winkelstruc-
minimarkten en de bestaande detailhandel;
tuur, die bovendien is ingericht voor consumen ten(verkeer).
•
Voor de kernen Geldermalsen en Beesd staat het college buiten de bestaande stand-
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
29 van 40
5 Actualisatie visie Geldermalsen-Centrum
5.1
Visie 2009
Visiekaart Geldermalsen-Centrum 2009
In 2009 heeft de voormalige gemeente Gelder malsen een centrumvisie opgesteld voor Geldermalsen. Er zijn toen keuzes gemaakt over waar en hoe het centrum zich het beste kan ontwikkelen. Ook voor de nieuwe gemeente West Betuwe is Geldermalsen-Centrum belangrijk in de voorzieningenstructuur: hier zit het meest diverse voorzieningenaanbod. In de visie uit 2009 had het centrum van Geldermalsen in de toekomst vooral een aankoopfunctie voor de lokale inwoner en voor de inwoners uit de omliggende kleinere kernen. Het doel was om een compacte ‘winkelas’ te creëren tussen twee supermarkten. Het gaat om de supermarkt aan het Kerkplein (Albert Heijn) en een nieuwe supermarkt bij de Herman Kuijkstraat (nu Coop). De ‘winkelas’ was dus hoofdzakelijk de Geldersestraat en het Marktplein. De visie had als doel dat tussen deze twee ‘publiekstrekkers’ een sterk winkelgebied, met perspectief voor onder andere modewinkels, kon blijven bestaan. Verder is een gebied om de ‘winkelas’ heen aangeduid als ‘aanloopgebied’ (Herman Kuijkstraat, delen van de Rijksstraatweg en de Kerkstraat). Er is toen ook gekeken naar een
2145.0420 Detailhandelsbeleid gemeente West Betuwe - 06 mei 2021
31 van 40
eventuele supermarktontwikkeling aan de
5.2 Actuele doelstellingen
Badweg, maar dat is niet haalbaar gebleken.
Faciliteren bezoekmotieven toekomst Ontwikkeling sindsdien
Een vitaal toekomstig centrum begint bij relevante
De beoogde supermarktontwikkeling uit de visie
bezoekdoelen waarvoor bezoekers naar het
van 2009 is gerealiseerd in de vorm van de
centrum willen komen:
nieuwe Coop. De ‘winkelas’ met Geldersestraat
•
De frequente benodigdheden. Wat betreft de
en Marktplein is nog goed gevuld met onder
winkelfunctie gaat dit om de boodschappen-
andere modewinkels. Daarmee zijn een aantal
winkels en winkels voor andere frequente
belangrijke doelen van de centrumvisie tien jaar
benodigdheden, zoals de bloemist of Hema.
later succesvol gebleken. Aan de andere kant is
Breder gaat het om alle publieksfuncties die
Geldermalsen-Centrum zeker niet ongevoelig
de inwoners van Geldermalsen en omgeving
voor de ontwikkelingen in de winkelmarkt: het
ook in de toekomst nog frequent zullen willen
aantal winkels neemt af en het aantal leegstaan-
bezoeken (bibliotheek, zorgfuncties, kapper,
de panden neemt toe. De meeste leegstaande
muziekschool, etc.). De bepalende voorzie-