IN114 Bijlage 1 Ontwerp Omgevingsvisie.pdf

van een betrouwbaar (en fijnmazig) ov-netwerk of andere

basisvoorwaarde voor mensen om deel te nemen aan

mogelijkheden van vervoer. Tegelijkertijd zien we dat

het verkeer. We zetten in op het realiseren van veiligere

het OV zich in kleine kernen terugtrekt en automobiliteit

en goed verlichte fietsroutes tussen de kernen waarbij

belangrijk blijft. De verbindingen van en naar kleine kernen

we de fietser zoveel mogelijk scheiden van de auto. Zo

duren lang en zijn voor de regio vanuit een financieel

kan de wegcapaciteit in het buitengebied beter verdeeld

oogpunt (rendabiliteit) moeilijk in stand te houden.36

worden en nagedacht worden over betere signalering van

Inwoners die niet in het bezit zijn van een auto kunnen zich

voertuigen, wat resulteert in minder gevaarlijke situaties. De

daardoor moeilijker over lange afstanden in de gemeente

verkeersveiligheid op de dijken - in relatie tot recreatie en

verplaatsen. Hierdoor ontstaat - mede door de vergrijzing

toerisme - verdient hierbij speciale aandacht.

- ‘vervoersarmoede’. Het aantal mensen die niet altijd meer beschikken over zelfstandige vervoersmogelijkheden neemt

Het station in Geldermalsen is goed bereikbaar vanuit

toe. Het is daarom van groot belang om ‘first en last mile’

verschillende locaties in de gemeente. Onze ambitie is

vervoer te faciliteren met aanvullende voorzieningen zoals

daarom het ov-knooppunt Geldermalsen aantrekkelijker te

hubs, (deel)fiets en -auto’s, elektrische fietsen, hubtaxi’s

maken voor reizigers door uitstekende voorzieningen op

e.d.. Zo moeten we ervoor zorgen dat alle inwoners zich

het station en een goede overstap tussen verschillende

zo lang mogelijk veilig kunnen verplaatsen en dat daardoor

(deel)modaliteiten. De opwaardering van ov-knooppunt

iedereen mee kan doen in de maatschappij.

Geldermalsen vindt in West Betuwe plaats vanuit het MIRT A2 quick-win pakket. Voor Geldermalsen gaat dit met

De verduurzaming van mobiliteit en de omslag naar

name om de transformatie van het treinstation naar een

elektrisch vervoer is een andere belangrijke opgave in

zogenoemd hub-station waarbij er ingezet wordt op een

West Betuwe. Naast opgave is dit vooral ook een kans

Park & Ride (P&R) deelmobiliteit en de overstap naar de

om onze gemeente te verduurzamen. Naar verwachting

fiets. Op deze manier kunnen ook inwoners die op grotere

zet deze trend zich versneld door. Dat komt onder andere

afstand van het station wonen makkelijk gebruik maken van

door druk van (Europese) wet- en regelgeving en van het

het openbaar vervoer. Het station en omgeving kan nog een

Klimaatakkoord waarin de afspraak is gemaakt dat in 2050

extra boost krijgen, wanneer ook de intercity tussen Utrecht

alle mobiliteit in Nederland emissieloos is.37 Uit cijfers

en ’s-Hertogenbosch hier stopt.39 Onze ambitie is om het

42 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

stationsgebied verder te ontwikkelen als aantrekkelijke

fietsstimulering en het aanleggen van veilige (snel)

(samen)woon-werklocatie. Ook in Beesd en Waardenburg

fietspaden. Door inwoners en werkgevers te stimuleren

zetten we in op het realiseren van voorzieningen,

om hun auto wat vaker te laten staan, kunnen we de

(samen)werklocaties en woningen (voor onder andere

drukte op de wegen verminderen en het verkeer beter laten

ouderen) rondom de (kleinere) mobiliteitsknooppunten.

doorstromen. We doen dit door meer prikkels te generen

Hiernaast willen we ervoor zorgen dat onze inwoners

om andere manieren van vervoer dan de auto te stimuleren.

ook in de toekomst goed gebruik kunnen maken van

We verkennen de mogelijkheden van gebruik van CO2-vrije

mobiliteitsknooppunten en voorzieningen in de grotere

auto’s, werkgeversaanpak fietsstimulering, snelfietsroutes,

kernen net buiten de gemeente zoals Culemborg, Leerdam,

autoluwe woonwijken, ’mobility as a service’-concepten of

Gorinchem, Zaltbommel en Tiel door een goede verbinding

deelauto’s systemen.

naar deze locaties. We zorgen voor een breder pallet aan vervoersmogelijkheden om vervoersarmoede tegen te gaan. Op plekken waar buslijnen niet houdbaar zijn, zorgen we voor een openbaar vervoersaanbod (vraaggestuurd) waardoor inwoners makkelijker naar Geldermalsen, Gorinchem, Leerdam, Culemborg, Tiel en Zaltbommel kunnen reizen. Onze ambitie is om op plaatsen waar veel mensen bij elkaar komen, zoals zorgcentra, bibliotheken en centrumgebieden, veilige comfortabele looproutes en voetgangersvoorzieningen te realiseren. Zodat West Betuwse inwoners zo goed mogelijk in staat zijn om zelf boodschappen te doen, naar school te gaan of de huisarts te bezoeken. We zetten ons in om inwoners die een grotere kans op vervoersarmoede hebben maximaal te ondersteunen in het vinden van goede en inclusieve mobiliteitsoplossingen. We geven daarnaast meer aandacht aan veiligheid voor mensen met een beperking.40 De inzet op de mobiliteitstransitie versterken we. Dit kan door elektrisch rijden te stimuleren met het uitbreiden van de laadinfrastructuur. Hier zijn we in West Betuwe al goed in maar elektrisch rijden moet toegankelijk worden voor meer mensen. Tevens pakken we de werkgeversaanpak op, gezamenlijk met de regio, om werkgevers actief aan de slag te laten gaan met

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 43

3.4 ECONOMIE EN ONDERNEMERSCHAP AMBITIES: ●

Als West Betuwe zetten we in op toekomstbestendige agribusiness, meer meerwaarde uit logistiek en bouwen we aan de maakindustrie.

●

We kiezen voor de ontwikkeling van drie economische clusters (Geldermalsen, Haaften/Waardenburg, Vuren) om ondernemerschap, concurrentiekracht en werkgelegenheid te bevorderen. We willen onze economische activiteiten meer concentreren om schaalvoordelen te behalen, collectieve kansen te benutten en innovatie te stimuleren.

●

Een economisch cluster zorgt voor toename van verkeer. Dit vraagt om een goede ‘meervoudige bereikbaarheid’ (weg, water, spoor) van de drie clusters en dus om een investering in de aanpak mobiliteitsknooppunten in West Betuwe.

●

We zetten in op toekomstbestendige bedrijventerreinen: kwaliteitsverbetering, nieuwe (collectieve) energiebronnen, circulariteit, verduurzaming, aanpak geluids- en geurhinder en bereikbaarheid.

●

Als gemeente West Betuwe zien we de noodzaak om voldoende gekwalificeerd personeel aan ons te binden door kansen te bieden voor talentontwikkeling en scholing van jonge mensen. Dus kiezen we voor een ontwikkeling van Fruit Tech Campus rondom het stationsgebied Geldermalsen.

●

Eveneens zetten we in op goede huisvesting en integratie van arbeidsmigranten en willen hiervoor ruimte bieden binnen onze gemeentegrenzen.

44 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

●

We zetten in op een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor lokale ondernemers en bedrijven van buiten die qua schaal en aard van activiteiten goed passen bij West Betuwe. Dit vraagt ook om een goed woon- en leefklimaat voor werknemers en zetten daarom ook in op goede woningen, voorzieningen, recreatie en bereikbaarheid (zie elders in deze omgevingsvisie).

●

We zijn als West Betuwe trots op onze leefbare en vitale kernen en de lokale ondernemers die dit mogelijk maken. Tegelijkertijd zien we dat de balans tussen draagvlak voor en aanbod van dagelijkse winkelvoorzieningen in de kleine kernen kwetsbaar is. We kiezen daarom voor ‘gebundelde deconcentratie’ van het dagelijks winkelaanbod. Dat betekent:

●

●

Hoofdcentrum Geldermalsen, met een zo divers mogelijk winkelaanbod.

●

Dorpscentrum Beesd met een volwaardig boodschappen aanbod aan het Dorpsplein, aangevuld met lokale speciaalzaken, diensten en horeca aan de Voorstraat.

●

Grote Dorpssteunpunten Waardenburg, Haaften en Meeteren, met een volwaardige supermarktvoorziening en (Meteren uitgezonderd) enkele direct omliggende publieksfuncties.

●

Kleine Dorpssteunpunten Vuren Heukelum, Asperen, Deil en Herwijnen, met behoud van een kleine supermarkt.

Ter behoud van de bestaande detailhandelsstructuur kiezen we niet voor nieuwe detailhandel buiten de kernen.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 45

West Betuwe nu

ligt hoger dan in de regio (6%), de provincie (6%) en op

West Betuwe is een bedrijvige en ondernemende

nationaal niveau (7%)45. De wat meer traditionele industrie

gemeente, met fruit als ‘unique selling point’. Door de

in de regio is de afgelopen jaren minder hard getroffen

vruchtbare rivierklei in de gemeente heeft de West

door de kredietcrisis. De gevolgen van de coronacrisis zijn

Betuwse fruitteelt kunnen uitgroeien tot een grootschalige

op dit moment nog niet uitgekristalliseerd. Momenteel

economie. De fruitteelt is bepalend voor het landschap,

kent de gemeente weinig langdurig werklozen of mensen

maar ook voor de economie en de werkgelegenheid.

afhankelijk van een uitkering. Arbeidsmigranten maken

Een aantal grote bedrijven op het gebied van fruit zijn

deel uit van de werkzame bevolking. Samen met het

Fruitmasters in Geldermalsen en Vogelaar-Vredehof in

bedrijfsleven en het onderwijs zet West Betuwe zich in

Enspijk. Ondernemers maken zich sterk voor schone en

voor een sterke lokale en regionale economie. Zo wordt in

veilige agrarische bedrijfsvoering en krijgen hiervoor ook

Geldermalsen een Fruit Tech Campus ontwikkeld om talent

de ruimte. Veel van deze bedrijven zijn familiebedrijven.

aan te spreken en te zorgen voor een betere aansluiting

Familiebedrijven hechten vaak veel aan lange termijn

tussen het onderwijs en werkgelegenheid.

continuïteit zodat het bedrijf over kan gaan op de volgende generatie.41

De aanwezigheid van het fruit, de bloesem en de ligging tussen de Linge en de Waal, biedt kansen als fundament

Naast de fruitteelt, zijn ook verschillende maakindustriële

voor een sterke toeristische en recreatieve sector. De

bedrijven in de gemeente gevestigd, zoals machinebouw,

West Betuwse toeristische sector bevat in 2020 ongeveer

agribusiness, verwerking-, bouw- en interieurbedrijven.

1.180 banen. Dit is 4,4% van de totale werkgelegenheid

Kortom, de gehele agribusiness keten is te vinden in West

in de gemeente. De toeristische sector van West Betuwe

Betuwe. Daarnaast kent West Betuwe de vestiging van

draagt op twee manieren bij aan de economie. Het

een aantal grote bedrijven in de logistiek. Onder andere

biedt op de eerste plaats werkgelegenheid voor de

Blokker en Albert Heijn hebben een distributiecentrum op

inwoners. Ten tweede draagt het bij aan een aantrekkelijk

de werklocatie Hoge Weide in Geldermalsen. West Betuwe

voorzieningen aanbod en het op peil houden van het

kent 29 bedrijventerreinen en een aantal versnipperde

voorzieningenniveau46. Als we kijken naar de detailhandel

locaties verspreid over de gemeente. Hierin zien we drie

dan zien we dat Geldermalsen-Centrum het enige

clusters: Geldermalsen, Waardenburg-Haaften en Vuren. In

centrumgebied is in de gemeente waar zich meerdere

deze laatste twee clusters zien we ook dat een groot deel

supermarkten bevinden (Albert Heijn, Coop en Lidl). De

van de bedrijvigheid plaatsvindt langs de Waal. Op plaatsen

andere centrumgebieden hebben in de basis één grote

in het buitengebied zien we een toenemende groei van

(750-1.000 m2) supermarkt: Beesd, Meteren, Haaften

bedrijvigheid aan huis.42

en Waardenburg. In sommige andere kernen bevinden zich kleine supermarkten (tussen de 300 en 500 m2

West Betuwe kent in 2020 meer dan 5.000 bedrijven

wvo). Ook maken veel inwoners gebruik van de grotere

en instellingen en biedt veel werkgelegenheid voor de

winkelgebieden buiten de gemeentegrenzen in Leerdam,

regio.43 De netto arbeidsparticipatie is de afgelopen jaren

Gorinchem, Zaltbommel en Tiel.47

gestegen.44 De afgelopen jaren groeide de werkgelegenheid met ongeveer 13% in de periode 2017-2019. Deze groei

46 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

Opgaven

bestedingen in fysieke winkelcentra. Tegelijkertijd

De komende jaren gaat naar verwachting de arbeidsmarkt

blijft er de behoefte aan het doen van dagelijkse

in de regio veranderen. Digitalisering en robotisering zullen

boodschappen in een fysiek winkelcentrum, waarbij ook

de inhoud van de praktijk-geschoolde banen veranderen.

de ontmoetingsfunctie steeds belangrijker is. Deze centra

Ook de verduurzaming van productieprocessen en

zijn dan ook van groot belang voor de leefbaarheid en

bedrijfsvoering zal verder toenemen. Tegelijkertijd zal

aantrekkelijkheid van de kernen. Consumenten gaan buiten

West Betuwe verder vergrijzen. Deze demografische

het ‘functionele’ winkelen in steeds grotere mate op zoek

ontwikkeling zet het arbeidspotentieel onder druk. Hierdoor

naar beleving, vaak in grotere stadscentra. In de kleinere

zal in de toekomst het vinden van voldoende personeel

kernen staat winkelen daarom onder druk.

48

een uitdaging worden. Arbeidsmigranten kunnen een deel van de oplossing van het personeelstekort vormen.

Ambitie

Het faciliteren van goede huisvesting, voorzieningen en

De komende jaren zetten we in op het benutten van de

integratie vormen daarbij een belangrijke opgave.

economische kracht van West Betuwe. Als gemeente hebben we een ondernemende beroepsbevolking, een

De kwaliteit en uitstraling van de bedrijventerreinen

goede centrale ligging en een innovatieve fruitsector.

zijn de komende jaren aan nieuwe eisen onderhevig.

Deze sector is nog volop in ontwikkeling. Steeds meer

Dit zijn eisen voor bijvoorbeeld milieu en omgeving. De

innovatieve bedrijven en start ups vestigen zich in

geluids- en verkeershinder op en nabij de bedrijventerreinen

onze fruitregio. We willen hier de komende jaren volop

en van andere bedrijvigheid nabij de kernen is een

ruimte voor bieden en zetten daarom in op drie grote

aandachtspunt. Met alle ontwikkelingen in de economie

toekomstbestendige goed bereikbare economische

en energie-, circulaire en klimaatopgaven is er inzet

clusters in Geldermalsen, Waardenburg-Haaften en Vuren.

nodig op het verduurzamen en toekomstbestendig

Dit betekent dat we binnen deze economische clusters

maken van bestaande werklocaties. Naar verwachting

volop ruimte bieden voor bedrijven die passen bij onze

is er in ieder geval tot 2030 is er een grote behoefte aan

gemeente, maar ook dat we inzetten op het versterken

bedrijventerreinen in de regio. In West Betuwe liggen 29

van de goede bereikbaarheid via weg, spoor en water. We

bedrijventerreinen waar slechts beperkt kavels beschikbaar

willen de fruitsector versterken door de oprichting van een

zijn. De uitbreiding en schaalvergroting van de bestaande

kenniscentrum. Dit draagt bij aan een duurzame toekomst

werklocaties zijn inzet van verschillende (nationale)

voor de fruitteelt en komt innovatie ten goede. Onze ambitie

discussies. Uitdaging is met een juiste ruimtelijke inpassing

is dan ook om te excelleren in fruitproductie en -verwerking

en kwaliteit laten zien dat zorgvuldig met de ruimte en

met Europa als thuismarkt.51

49

landschap wordt omgegaan om onnodige ‘verdozing’ van XXL locaties te voorkomen.50

Als gemeente zetten we in op het faciliteren van ondernemerschap. We bieden ruimte aan bedrijven die

In de detailhandel zien we grote verschuivingen in

qua schaal en aard goed passen bij West Betuwe. Ook

koopstromen. Dankzij de snelle groei van internetaankopen

zetten we in op het ondersteunen van bedrijven bij het

(verdrievoudiging sinds 2010), maar ook de vergrijzing

vergroten van hun concurrentiekracht door onder andere

en groei van eenpersoonshuishoudens stagneren de

in te zetten op innovatie en talentontwikkeling. We zetten

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 47

in op het bieden van baankansen voor inwoners en dragen

In onze detailhandelsstructuur zoeken we de balans

zorg voor levendige kernen. We kiezen we voor een

tussen draagvlak voor een aanbod van dagelijkse

aantrekkelijk aanbod van werklocaties en het faciliteren

winkelvoorzieningen in de kleine kernen. We zetten in

van goede plannen. Voor lokale ondernemers is het van

op het zoveel mogelijk behouden van de bestaande

belang dat de dorpskernen een goede uitstraling hebben.

winkelstructuur, passend bij het lokale draagvlak van onze

We dragen daarom zorg voor levendige kernen door het

gemeente. Dit betekent dat we terughoudend omgaan met

op peil houden van voorzieningen (vergroten bestedingen)

winkelontwikkelingen op andere locaties. Hierbij kijken we

en het stimuleren van samenwerking (gezamenlijke

altijd naar de kansen en mogelijkheden qua bereikbaarheid

acties en voorzieningen). Eveneens stimuleren we

van de winkels en voorzieningen. We zetten hier in op

transitie naar een meer duurzame en circulaire economie,

gebundelde deconcentratie. Dit houdt in dat een zo goed

bijvoorbeeld door verduurzaming van bedrijfspanden en

mogelijke spreiding van aanbod wordt gerealiseerd door

het hergebruiken van grondstoffen. In onze gemeente

in specifieke kernen een passend aanbod na te streven.

liggen volop kansen om de nieuwe manieren van werken

Diversiteit is in het winkelaanbod in de kleine kernen

door robotisering, verduurzaming, te benutten en

belangrijk. Dit doen we door een bundeling van publieks- en

bestaande bedrijventerreinen te transformeren. Collectieve

bezoekersfuncties. Desondanks kunnen we het verder

of grootschalige energieopwekking, vergroening en

afnemend winkelaanbod niet altijd voorkomen. Het is

bereikbaarheidsoplossingen dragen bij aan kwalitatief

daarom van belang dat we gaan werken aan een duidelijk

goede en toekomstbestendige bedrijventerreinen en een

perspectief voor leegkomend winkelvastgoed.

52

aantrekkelijk logistiek vestigingsklimaat. We kiezen voor een structuur waarin Geldermalsen met Om ook in de toekomst verzekerd te zijn van voldoende

een zo divers mogelijk winkelaanbod als bovenlokaal

arbeidspotentieel, besteden we extra aandacht aan het

hoofdcentrum voor inwoners, bezoeker en ondernemers

matchen van vraag en aanbod van arbeid. Dit doen we

functioneert. Beesd noemen we het dorpscentrum, met

samen met ondernemers en onderwijsinstellingen in de

een volwaardig boodschappen aanbod aan het Dorpsplein,

regio. We stimuleren de huidige werkende bevolking om

aangevuld met lokale speciaalzaken, diensten en horeca

zich ‘een leven lang te ontwikkelen’ door om- en bijscholing.

aan de Voorstraat.55 Waardenburg, Haaften en Meeteren

Arbeidsmigranten zijn voor onze gemeente een kansrijke

zijn grote dorpssteunpunten, met een volwaardige

aanvulling op de arbeidsmarkt. We zetten ons in om

supermarktvoorziening en (Meteren uitgezonderd) enkele

voor arbeidsmigranten die met onze gemeente verbonden

direct omliggende publieksfuncties.56 De kleinere kernen

zijn voldoende voorzieningen en kwalitatief goede

zoals Vuren, Heukelum, Asperen Herwijnen en Deil krijgen

huisvesting te realiseren, zodat ook zij kunnen meedoen

een rol als klein dorpssteunpunt57. We zien dat de inwoners

in onze maatschappij. Daarnaast streven we ernaar werk

van deze kleinere kernen ook vaak gebruik maken van

bereikbaar te houden voor zoveel mogelijk mensen, zoals

de voorzieningen net buiten de gemeente in Leerdam,

voor mensen in een kwetsbare situatie of mensen met een

Gorinchem, Zaltbommel en Tiel.

53

beperking.54

48 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

3.5 LANDBOUW AMBITIES: ●

Als West Betuwe blijven we ons ontwikkelen als dé fruitgemeente van Nederland. We zoeken daarbij naar een gezonde balans in het bieden van ruimte voor uitbreiding, schaalvergroting, teeltondersteunende voorzieningen en het versterken van ons landschap, bescherming van de cultuurhistorie en de natuur.

●

We zetten als gemeente West Betuwe in op het benutten van koppelkansen in kringlooplandbouw en ondersteunen innovatieve agrariërs hierin: klimaatadaptatie (waterberging), maatregelen voor een gezonde bodem, telen onder zonnepanelen, behoud landschappelijke kwaliteit, natuurbeheer en het bevorderen van biodiversiteit.

●

Voorwaarde voor alle (nieuwe) agrarische ontwikkeling in West Betuwe is de inzet op kringlooplandbouw.

●

Bij vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) bekijken we met eigenaar en omgeving naar alternatieve bij het landschap passende invulling voor het vastgoed zoals recreatie, wonen, zorg etc..

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 49

West Betuwe nu

de landbouw steeds meer een high tech sector wordt en

Zoals gezegd, in West Betuwe vormt een grote agrarische

zetten agrariërs meer en meer in op precisielandbouw.61

sector een belangrijke economische pijler. De agrarische sector is gespecialiseerd in de fruitteelt en glastuinbouw.

Een grote opgave in het landelijk gebied is agrarische

De bekende Kanzi appel is een typisch product uit West

bedrijfsbeëindiging. Deze ontwikkeling leidt tot vrijkomend

Betuwe, maar ook veel aardbeien, kersen en hollandse

agrarisch vastgoed (VAB). In sommige gevallen wordt

groenten worden hier geteeld. De fruitteelt en glastuinbouw

voor dit vastgoed geen nieuwe bestemming gevonden,

vormen de basis voor de West Betuwse agribusiness,

wat leegstand en verloedering tot gevolg kan hebben. De

waarin de hele fruitteeltketen vertegenwoordigd is: van

Economische foto van West Betuwe (Buck, 2021) laat in

‘boer tot bord’. De omvang van deze keten is groter dan

West Betuwe een relatief hoog aantal stoppende bedrijven

gemiddeld in Gelderland.58 Het buitengebied kenmerkt zich

zien in vergelijking met de regio Zuidwest-Gelderland.

dan ook door bedrijven in de verwerking, handel, toelevering

De afgelopen jaren is het verschil toegenomen. In West

en logistiek.59

Betuwe vindt met name bedrijfsbeëindiging plaats bij land- en tuinbouwbedrijven als gevolg van de geringe

Naast de fruitteelt en glastuinbouw, kent de gemeente op

beschikbaarheid van opvolging.62

de komgronden voornamelijk veeteelt als stuwende kracht. Deze vorm van landbouw draagt bij aan het in stand houden

In Nederland verandert het buitengebied op veel plaatsen

van het karakteristieke open landschap in het buitengebied.

van een solitair agrarisch productielandschap naar een

Dit open landschap trekt veel recreanten die het West

multifunctioneel consumptielandschap. Deze ontwikkeling

Betuwse buitengebied graag bezoeken.

zien we ook in West Betuwe. Er komen relatief meer burgers dan agrariërs in het buitengebied. Hoewel boeren

Opgaven

nog steeds de grootste grondbezitter zijn, bepalen ze

De Nationale Landbouwvisie zet in op een omslag naar

steeds minder de koers in het landelijk gebied. Door met

kringlooplandbouw voor 2030. Deze in de basis circulaire

name de vraag naar kleine stukjes grond voor kleinschalige

bedrijfsvoering richt zich op het optimaal inzetten en

activiteiten, bijvoorbeeld voor het houden van kleinvee,

hergebruiken van grondstoffen en producten en het zo veel

dreigt een verrommeling van het buitengebied. Ook

mogelijk voorkomen van reststoffen, afval en schade aan

ontwikkelingen zoals de huisvesting van arbeidsmigranten

het milieu. De ontwikkeling van kringlooplandbouw leidt tot

op of nabij het bedrijf en woningsplitsing in het kader van

het verlagen van de milieudruk, maar betekent tegelijkertijd

mantelzorg spelen hier een rol in. Hiernaast doen andere

het vergroten van de ruimtevraag. Dit komt omdat voor

ontwikkelingen in het gebied zoals natuurontwikkeling,

deze extensivering extra landbouwgrond nodig is.

waterhuishouding en recreatie een claim op de beschikbare

60

ruimte. Het belang van al deze verschillende ontwikkelingen In lijn met de landelijke trend zien we in West Betuwe

zal naar verwachting de komende jaren verder toenemen.

steeds meer schaalvergroting in de agrarische sector. Deze

Dit vraagt om zorgvuldige ruimtelijke afwegingen.63

schaalvergroting verandert het landschap en betekent vaak grotere stallen, machines en kavels. Hiernaast zien we dat

Een andere uitdaging voor West Betuwse agrarische sector en het buitengebied is klimaatverandering. Een

50 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

veranderend klimaat heeft merkbare gevolgen voor de

de energietransitie. We zetten in op de ontwikkeling

landbouw, met name op het vlak van water(tekorten en

van een toekomstgericht afwegingskader, waarmee

-overlast). Bij langdurige regenval of hagelbuien kan schade

teeltondersteunende voorzieningen en eventueel

aan gewassen ontstaan. Ook vraagt fruitteelt periodiek

aanvullende activiteiten (bijvoorbeeld handel) worden

veel water. Tijdens warme droge periodes kan het zijn dat

toegestaan, mits ze voldoen aan bepaalde voorwaarden.

het grondwaterpeil niet voldoende is om de gewassen te

We zetten in op nieuwe teeltsystemen om de fruitproductie

besproeien. Ook hitte is schadelijk voor de fruitteelt. Door

te verduurzamen en kwaliteit te borgen. De benodigde

extreme hitte ontstaat er risico op zonnebrandschade

teeltondersteunende voorzieningen bieden kansen voor

aan fruit. Daarnaast nemen nieuwe insecten hun intrede,

dubbelgebruik (o.a. de opwekking van zonne-energie),

waardoor nieuwe plagen en ziekten kunnen voorkomen.

maar mogen op specifieke plekken niet ten koste gaan de

64

aantrekkelijkheid van het landschap voor recreanten en

Ambities

toeristen.

De vruchtbare rivierklei heeft ervoor gezorgd dat de fruitteelt in West Betuwe van oudsher grootschalig

We vergroten de landschappelijke kwaliteit van

aanwezig is. De fruitteelt is bepalend voor het landschap

het buitengebied door in te zetten op sanering van

maar ook voor de economie en de werkgelegenheid. De

landschapontsierende bedrijfsbebouwing of hergebruik van

fruitteelt is volop in ontwikkeling. Steeds meer innovatieve

vrijgekomen agrarische bebouwing. We zetten hierop in om

bedrijven en start ups vestigen zich in de gemeente. Ze

verpaupering en ongewenst gebruik en ondermijning tegen

komen met high tech-oplossingen voor de fruitteelt en

te gaan. Daarnaast bieden we agrarische ondernemers

winnen hier internationale prijzen mee. We zetten ons

nieuwe mogelijkheden om na beëindiging van het

als West Betuwe in om dé fruitgemeente van Nederland

agrarische bedrijf in hun levensonderhoud te voorzien.66 Een

te worden. Bijvoorbeeld door het faciliteren van de

belangrijke voorwaarde hiervoor is dat deze ontwikkelingen

vestiging van de Fruit Tech Campus in Geldermalsen.

passen binnen het West Betuwse landschap en in balans

Hiernaast zoeken we naar een gezonde balans in het

zijn met alle andere activiteiten in het buitengebied.67

65

bieden van ruimte voor uitbreiding, schaalvergroting, teeltondersteunende voorzieningen en het versterken van

Als gemeente West Betuwe zien we de toekomst van ons

ons landschap, bescherming van de cultuurhistorie en de

buitengebied in de combinatie van agrarisch en recreatief

natuur. De kleinere agrariërs langs de rivieren én de grotere

gebruik, met respect voor landschap, cultuurhistorie en

agrarische bedrijven meer landinwaarts zijn innovatief in de

natuur. Dit kan in de vorm van verbreding van het agrarisch

productie en zetten in op een duurzame, klimaatadaptieve

bedrijf, maar ook in vrijkomende agrarische bebouwing

en toekomstbestendige bedrijfsvoering.

liggen kansen voor het ontwikkelen van nieuw toeristisch aanbod en in te spelen op toeristische en ambachtelijke

Als gemeente West Betuwe stimuleren we de omslag naar

beleving van West Betuwe. We zien dat agrariërs zich naast

kringlooplandbouw. Voor agrariërs biedt kringlooplandbouw

hun bedrijfsvoering ook inzetten om eigen gemaakte kaas

meekoppelkansen voor klimaatadaptatie (waterberging),

en streekproducten te verkopen. Lokale, duurzame en

telen onder zonnepanelen, behoud van landschappelijke kwaliteit, natuurbeheer en biodiversiteit, recreatie en

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 51

ambachtelijke producten zijn in trek bij toeristen en passen goed in de ‘fruitbeleving’ van West Betuwe. In onze gemeente komen innovatieve land- en tuinbouw, natuur, landschap en recreatie met elkaar samen en versterken elkaar.68 We zetten in op het bieden van ontwikkelruimte voor de landbouw, waarbij we aandacht houden voor landschap, natuur, cultuurhistorie, en recreatie. We stimuleren agrariërs om te streven naar een duurzame en natuurinclusieve bedrijfsvoering. Innovatie en maatwerk zijn hierin sleutelbegrippen. Door samenwerking met de kennisinstellingen kunnen we ons buitengebied verduurzamen.

52 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

3.6 ENERGIE EN KLIMAAT AMBITIES: ●

We zetten ons als West Betuwe in om de doelstellingen van het Klimaatakkoord (energieneutraal in 2050) en het Gelders Energie akkoord (in 2030 verminderen van de uitstoot van CO2 met 55% ten opzichte van 1990) te behalen.

●

We zetten in op het realiseren van zonnevelden in het energielandschap rondom de A15 en A2 en de aangewezen zonneveldlocaties. Ook kijken we nadrukkelijk naar de mogelijkheden van zonnepanelen op daken en in op of infrastructuur. Denk hierbij aan overdekte parkeerterreinen met zonnedaken, zonnepanelen in of op geluidschermen en aan (meer innovatief) opwek door zon verwerkt in het wegdek. Daarnaast willen we de komende jaren blijven verkennen welke alternatieven van duurzame energieopwekking we kunnen benutten.

●

We zoeken zoveel mogelijk naar functiecombinaties voor duurzame opwekking van energie, maar we realiseren ons dat het soms ten koste gaat van ander gebruik en het landschap hierdoor verandert.

●

We kiezen voor het realiseren van een klimaat- en waterrobuuste inrichting in 2050. Dit betekent dat we werken aan klimaatadaptieve (openbare) ruimte en recreatiegebied, woonwijken, agrarische sector. Alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn klimaatadaptief en zo veel mogelijk circulair en energieneutraal. De openbare ruimte zal er daardoor in de toekomst anders uit komen te zien.

●

De komende jaren zetten we in op het verbeteren van de waterveiligheid door het versterken van de dijken. We benutten tevens koppelkansen op het gebied van recreatie, verkeer en wonen. Dit zorgt voor meer bereikbaarheid, veiligheid en aantrekkelijkheid van de dijkgebieden. Hierbij willen we echter de toename van doorgaand verkeer voorkomen.

●

Om duurzame mobiliteit, maar ook de toename van wind- en zonne- energie mogelijk te maken, is er ruimte nodig voor de verzwaring van het energienetwerk.

●

Bij nieuwe gebiedsontwikkeling bieden we als gemeente West Betuwe volop ruimte voor duurzame mobiliteit en geven we voorkeur aan energieneutrale of zelfs energieleverende nieuwbouw. Daar waar toegestaan stellen we strenge eisen aan nieuwe ontwikkelingen en/of bedrijven om bij te dragen aan onze doelstellingen op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie.

●

We zetten in op een economie zonder afval, ofwel een circulaire economie. Als gemeente kunnen we eisen stellen aan het gebruik van duurzame materialen. Ook zetten we in op meer hergebruik.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 53

West Betuwe nu

zoveel mogelijk ontzien en is goede participatie van de

West Betuwe is een echte watergemeente. Van

omgeving belangrijk. Er zijn bij dit beleidskader al enkele

oudsher hebben we al te maken met de invloed van

locaties op kaart aangewezen waar grondgebonden

klimaatverandering en de impact van (hoog) water. Vanaf

zonnevelden onder voorwaarden mogelijk zijn.

de 16e eeuw reguleren we samen met onze buurgemeenten in Rivierenland de rivieren steeds meer. Dit maakt dat West

Opgaven

Betuwe een uniek landschap kent. Kleinschalige verkaveling

De afspraken uit het Klimaatakkoord vragen om een 49%

op de oeverwallen, weidse komgebieden en de slingerende

reductie van broeikasgassen in 2030 en 95% in 2050. In

dijken langs de rivieren en uiterwaarden bepalen het

navolging hiervan staan we voor een aantal uitdagingen om

karakter van het landschap.

onze gemeente duurzamer en meer circulair in te richten.

69

Op dit moment is er een Regionale Energie Strategie 1.0 Vergeleken met de totale provincie Gelderland loopt West

(RES) van de regio Rivierenland opgesteld. De gemeente

Betuwe momenteel voor in het aantal elektrische auto’s,

West Betuwe maakt hier onderdeel vanuit. Het RES 1.0-bod

blijkt uit cijfers van de RDW. West Betuwe heeft 508

van de gehele regio is 1,2 TWh duurzame elektriciteit

elektrische auto’s in 2018. In percentages gesproken heeft

in 2030, opgewekt met wind en zon. West Betuwe zal

West Betuwe 1,9% elektrische personenauto’s. Dit is iets

in samenwerking met de andere gemeenten in de regio

meer dan het Gelderse gemiddelde van 1.1%. West Betuwe

zoeken naar locaties om het opwekken van (grootschalige)

heeft ook al een relatief hoog aantal speed pedelecs (67)

duurzame energie mogelijk te maken. Ook onderzoeken

ten opzichte van de gemiddelde gemeente in Gelderland

we in de RES hoe we de warmtetransitie mogelijk maken

(51) volgens de stand van zaken in september 2019. In

en doen we onderzoek naar duurzame alternatieven voor

ieder van de 26 kernen is of komt een openbare laadpaal.

aardgas.

Het aantal woningen met zonnepanelen is de afgelopen

Tot 2040 zal ons vervoer steeds meer elektrisch worden

jaren gestegen en ligt op 17,3% in 2019. Dit is hoger dan het

en groeit daarmee de vraag naar elektriciteit in onze

landelijke gemiddelde van 12,3% in 2019.71 Daarnaast ligt

gemeente. Daarnaast vraagt zoals gezegd de woningbouw

ten zuiden van de A15 windpark Deil met 11 windmolens

om een verduurzamingsslag en de stap naar meer

en ligt op de gesloten vuilstortplaats in Geldermalsen

aardgasvrije woongebieden. Een belangrijke opgave is

windpark Avri met 3 windmolens. Deze windmolens wekken

het vormgeven van de warmtetransitie. Elektrificatie of

stroom op voor circa 60.000 huishoudens. West Betuwe

nieuwe warmtebronnen zoals een warmtenet, warmtepomp

kent een hiernaast een actieve energiecoöperatie: de

of aquathermie zullen het huidige gasverbruik moeten

burgerwindcoöperatie West Betuwe met 900 leden in 2021.

gaan vervangen. De verspreide bebouwing en de leeftijd

70

van de woningen maken collectieve verduurzaming een De gemeente West Betuwe heeft in het beleidskader

extra uitdaging, wat ook zorgt voor hogere kosten voor

Grondgebonden Zon West Betuwe randvoorwaarden

woningeigenaren.

opgesteld waarbinnen grondgebonden zonneparken kunnen worden aangelegd. Hierbij worden mooie

Het klimaat verandert. Voor West Betuwe is dit van grote

landschappen, natuur, landbouwgrond en dorpsranden

invloed. Door klimaatverandering stijgt de kans op extreem

54 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

weer. Naar verwachting krijgen we steeds vaker te maken

Gorinchem en Nijmegen om de waterveiligheid te vergroten.

met weersextremen: grotere neerslagsom, piekbuien,

Het gaat om een dijktraject van 80 kilometer lang. Hiervoor

hitte en droogte. De kwetsbaarheid voor wateroverlast

is een nieuw concept ontwikkeld: de ‘Gastvrije Waaldijk’. Dit

in het bebouwd gebied zal toenemen, net als het aantal

concept omvat meerdere dijkversterkingsprojecten in West

extreem warme dagen en nachten - met bijbehorende

Betuwe.

gezondheidsrisico’s. Daarnaast kan droogte leiden tot bodemdaling. Met name de rivierkleigebieden binnen de

Ambitie

gemeente hebben een grotere kans op bodemdaling in

West Betuwe volgt in haar duurzaamheidsambities het

de toekomst.72 Weersextremen kunnen leiden tot schade

Klimaatakkoord (energieneutraal in 2050) en het Gelders

aan de land- en tuinbouw. Dit betekent niet alleen schade

Energieakkoord: in 2030 de uitstoot van CO2 met 55%

aan gewassen, ook kassen kunnen hierdoor beschadigen.

verminderen ten opzichte van 1990. West Betuwe draagt

Hitte en droogte horen ook bij een veranderend klimaat.

bij aan het bod vanuit de Regio Rivierenland met circa 90

In combinatie met lage grondwaterstanden, kan een

hectare zonnevelden en 14 windturbines. Op dit moment

lange periode van droogte leiden tot een verminderde

kent West Betuwe circa 10 hectare aan zonnevelden en

gewasopbrengst. Dit komt doordat een vochttekort

14 windturbines. De inzet is om de komende jaren vooral

ontstaat in een periode waar gewassen juist water nodig

extra zonneparken aan te leggen.74 Voor het ontwikkelen

hebben.

van zonnevelden hanteren we onze ‘zonneladder’ waardoor

73

De omgang met extremer weer (natter, warmer,

droger) vergt aanpassingen van grondgebruik, bebouwing

we mooie landschappen, natuur, landbouwgrond en

en infrastructuur in West Betuwe.

dorpsranden ook de komende jaren zoveel mogelijk ontzien. We kijken nadrukkelijk naar de mogelijkheden van

De regio Rivierenland heeft in haar Regionale

zonnepanelen op daken en in op of infrastructuur. Denk

Adaptatiestrategie (RAS) een aanpak vastgelegd om te

hierbij aan overdekte parkeerterreinen met zonnedaken,

anticiperen op klimaatverandering en de schade die met

zonnepanelen in of op geluidschermen en aan (meer

klimaatverandering gepaard gaat te beperken. Tegelijkertijd

innovatief) opwek door zon verwerkt in het wegdek.75

wil de regio de uitdagingen die klimaatverandering met

Hiernaast willen we de komende jaren blijven verkennen

zich meebrengt omzetten in kansen door bijvoorbeeld

welke alternatieven van duurzame energieopwekking we

andere producten te verbouwen en in te zetten op langere

kunnen benutten. Zo blijft het landschap open en kan de

oogstperiodes. In 2050 wil Rivierenland klimaatadaptief

fruitteelt nog steeds dienen als ‘unique selling point’.76

ingericht zijn.

De winst die voortvloeit uit de opwekking van duurzame energie kunnen we weer gebruiken als investering in nieuwe

Ons rivierengebied is extra kwetsbaar voor

vormen van duurzame energiebronnen of komen ten goede

klimaatverandering. Door een stijgende zeespiegel en

aan de omgeving.

een dalende bodem is regelmatige controle van de dijken noodzakelijk. Zo heeft de Waaldijk tussen Tiel en

Als West Betuwe vinden we het belangrijk dat we een

Gorinchem extra versterking nodig om aan de huidige

bijdrage leveren aan de Gelderse duurzaamheidsambities.

veiligheidseisen te voldoen. De komende jaren versterkt

We vinden het ook van belang dat ons landschap, dat zo

Waterschap Rivierenland de noordelijke Waaldijk tussen

bepalend is voor ons DNA, de komende jaren beschermd

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 55

blijft. Daarom clusteren we grootschalige duurzame

richten we ons op klimaatadaptief handelen. Als gemeente

energieopwekking op niet-agrarische bestemmingen in het

nemen we het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten

buitengebied. Zo zorgen we voor concentratie in bepaalde

en beheren van de openbare ruimte mee bij nieuwe

gebieden en ontzien we ons kleinschalig landschap van

ontwikkelingen.78 We zetten in op bewustwording van de

grootschalige ingrepen.

urgentie van klimaatadaptief handelen bij zowel bewoners en bedrijven, om zo te komen tot slimme samenwerkingen

Op het gebied van circulariteit zetten we ons als gemeente

op verschillende schaalniveaus. Daarnaast richten we

in voor een economie zonder afval in 2050. Dit houdt in dat

ons als gemeente in eerste instantie op de meest urgente

we ons als gemeente sterk maken om voorbeelden van

opgaven, en richten we ons vervolgens op het ‘laaghangend

circulariteit, kringlooplandbouw en de ‘biobased economy’

fruit’. We zien klimaatadaptatie als een meekoppelkans om

zichtbaar te maken en zoeken we naar economisch

andere opgaven aan te pakken.79

haalbare concepten. Als gemeente kunnen we eisen stellen aan het gebruik van duurzame materialen en gebruiken

In samenwerking met de Regio Rivierenland

we de materialen die beschikbaar zijn om zo afvalstromen

en het Waterschap versterken we in het

te beperken en meer in te zetten op hergebruik. We

Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) onze dijken

zetten in op materialen die flexibel te gebruiken zijn of

om zo de waterveiligheid in onze gemeente te waarborgen.

demonteerbaar zijn. We pakken het verwijderen van asbest

Daarnaast zoeken we naar koppelkansen op het gebied

op onder het thema circulariteit. De zorg voor het milieu

van recreatie, verkeer en wonen. Het is de bedoeling dat de

is een continu proces en voor ons een belangrijk onderdeel

Waaldijk na de dijkversterking uitnodigt om te fietsen, te

van een gezonde leefomgeving.

wandelen en te genieten van het uitzicht.

77

We zorgen ervoor dat onze bestaande en nieuwe werklocaties en onze openbare ruimte gewapend zijn tegen wateroverlast en hittestress. Daarnaast kiezen we ervoor om de hoofdinfrastructuur van(snel)wegen, spoorwegen en waterwegen klimaatrobuust in te richten. De land- en tuinbouw in West Betuwe is in de toekomst zo ingericht dat het zo min mogelijk last heeft van de gevolgen van wateroverlast, droogte en hitte. Als gemeente zetten we er ons voor in dat de agrarische sector beter bestand is tegen klimaatverandering. We zoeken hiervoor naar mogelijkheden van multifunctioneel grondgebruik en zetten in op verduurzaming van de agrarische sector. Om onze kernen aantrekkelijk, groen en leefbaar te houden, zetten we in op de beperking van wateroverlast, droogte en hitte. Dit zien we als belangrijk ontwerpuitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen. In de openbare ruimte

56 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

3.7 NATUUR, CULTUUR EN RECREATIE AMBITIES ●

We zetten in op een buitengebied met een goede balans in landschap, landbouw, cultuurhistorie, energieopwekking, toerisme en buitenleven. We willen er voor zorgen dat West Betuwe in de toekomst aantrekkelijk blijft voor (nieuwe) inwoners en bezoekers.

●

We zetten ons in voor een robuust en aantrekkelijk rivierenlandschap. Dit betekent dat we kiezen voor het behouden, beschermen en versterken van (natte) natuur, het vergroten van de biodiversiteiten het zoeken naar nieuwe natuurdoelen op andere plekken.

●

We benutten de uitstraling en het imago van de fruitregio & Nieuwe Hollandse Waterlinie.

●

We zetten in op het volop beleefbaar maken van de natuur- en cultuurhistorische waarden langs de rivier de Linge en maken dit gebied meer bereikbaar voor recreanten en inwoners. Dit zorgt voor verblijfskwaliteit voor inwoners, maar ook voor een toestroom van recreanten in dit gebied.

●

We kiezen voor aantrekkelijke en voor iedereen toegankelijke langeafstand wandelpaden en -fietsroutes (langzaam verkeer). We zijn zeer terughoudend in het bieden van ruimte voor gemotoriseerd verkeer in natuurgebieden.

●

Ons streven is om een bijdrage te leveren aan de regionale omzetgroei van 5% in de recreatieve sector van Regio Rivierenland. Daarom maken we in principe overal recreatieve initiatieven mogelijk, zolang deze functies geïntegreerd kunnen worden in het landschap en passen bij de bijzondere elementen die ter plekke voorkomen.

●

We bieden een zoekgebied aan, voor dagattracties en verblijfsrecreatie die inpasbaar zijn in het landschap. We zoeken hierin naar een goede balans, waarbij massatoerisme voorkomen wordt, om zo te zorgen voor een gunstig klimaat voor zowel inwoners als ondernemers.

●

Als West Betuwe ondersteunen we onze culturele tradities en hechte verenigingsleven en hebben we aandacht voor onze vrijwilligers. Daarom streven we naar het behoud van één ontmoetingsplek (dorpshuis of MFC) in elke kern. Dit betekent dat we soms keuzes moeten maken en niet elke ontmoetingsplek koste wat kost kunnen behouden.

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 57

West Betuwe nu

alleen voor de inwoners van West Betuwe zelf, ze hebben

West Betuwe heeft veel natuurlijke en culturele

ook veel te bieden voor toeristen van buiten de gemeente.

rijkdommen. Zij zijn bepalend voor onze identiteit, DNA

In West Betuwe bevindt zich een aantal musea zoals het

en herkenbaarheid voor mensen buiten de gemeente.

GeoFort in Herwijnen en het Tweede Wereldoorlog- en

De aanwezigheid van het weidse rivierenlandschap, de

Vliegeniersmuseum in Fort Vuren.83 Op de basisscholen

vele fruitbomen, de uitgestrekte akkers, de forten en de

vindt cultuureducatie plaats. In de culturele cafés, de

vele kleine kernen maken dat mensen graag recreëren

openbare bibliotheek, de dorpshuizen, horecagelegenheden

in de gemeente. Een groot deel van het rivierengebied

en forten vinden veel culturele activiteiten plaats. Bij de

van de Waal en de Linge is aangemerkt als Nationaal

inwoners zijn bijvoorbeeld de dorpsquizzen erg populair,

Landschap Rivierengebied. Dit landschap biedt ruimte

waar in een gezellige horeca setting de historische en

voor recreatie: wandelen, fietsen, varen, motorrijden en

algemene kennis van de bezoekers wordt getest.84

80

autorijden.81 De gemeente kenmerkt zich bij uitstek voor beleving op en bij het water. Het biedt een afwisselend

De aanwezigheid van het karakteristieke rivierenlandschap

landschap van fruitgaarden, grienden en uitgestrekte

in combinatie met de bloesem, het fruit en de

weilanden. In de gehele gemeente bevinden zich bloeiende

cultuurhistorie maakt dat West Betuwe een sterk recreatief

akkerlanden, tuinen en lindes om de instandhouding van

profiel heeft. De recreatieve sector omvat 1.180 banen,

de bijenpopulatie te garanderen. Een herkenbaar profiel

wat omgerekend 4,4,% van het totaal aantal banen is.

waarbinnen de verbinding tussen land- en tuinbouw,

Gemiddeld ligt dit percentage lager dan het aandeel

natuur, landschap en recreatie zichtbaar is. Op steeds

recreatieve banen in de regio, provincie en Nederland.

meer plekken in de gemeente is deze verbinding terug te

Op het gebied van toerisme maakt West Betuwe

vinden, bijvoorbeeld in boerderijwinkels, zelfpluktuinen en

onderdeel uit van de toeristische regio Rivierenland.

rondleidingen bij de fruitbedrijven.

Deze regio is van grote economische betekenis voor de dagrecreatieve sector, die €296 miljoen bijdraagt aan

Cultuurhistorie is terug te vinden in de Nieuwe

de regionale economie. De verblijfsrecreatieve sector

Hollandse Waterlinie. Deze is in 2021 opgenomen

draagt hier ongeveer €76 miljoen aan bij. Naast de

op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en is met haar

economische bijdrage kent de recreatieve sector ook een

forten herkenbaar in het landschap (Vestingsdriehoek).

sociale bijdrage. Het draagt zorg voor een aantrekkelijk

Hiernaast kent de gemeente veel beeldbepalende rijks- en

voorzieningenaanbod en het op peil houden van het

gemeentelijke monumenten zoals Fort Asperen. De vele

voorzieningenniveau.85

culturele activiteiten, initiatieven en verenigingen vormen het immaterieel en levend erfgoed van de gemeente.

Opgaven

Vele van de activiteiten keren jaarlijks terug zoals het

Door verstedelijking zal de recreatieve druk in de

zomerfeest in Haaften, het Wielerevent in Rhenoy, de

buitengebieden toenemen. Mensen zijn steeds meer

praalwagens in Rumpt, Boeruh Rock in Herwijnen, de

op zoek naar (dag)recreatie in de buurt, om even

gondelvaart op de Linge, de Bloesemtocht, de oogstfeesten,

de drukte van de stad te ontvluchten. Ook is het

Landgoedfair, het fruitcorso en de karakteristieke

landschap - en daarmee het buitengebied - een steeds

jaarmarkten in vele kernen.82 De activiteiten zijn er niet

belangrijkere vestigingsvoorwaarde in een ontwikkelde

58 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

diensteneconomie. De kwaliteit en de beleefbaarheid

aandacht. Om deze toegankelijk te maken voor elke

van het buitengebied zijn zodoende steeds meer van

doelgroep is het toevoegen van voldoende rustplaatsen en

economische waarde. Ondanks het sterke recreatieve

openbare toiletvoorzieningen een belangrijke onderdeel.87

profiel van West Betuwe, staat de beleefbaarheid van de gemeente onder druk. Op veel plekken in Nederland liggen

Zoals gezegd wordt vanuit het

er bijvoorbeeld opgaven omtrent het bevorderen van de

Hoogwaterbeschermingsprogramma gewerkt aan

biodiversiteit. Met name in de landelijke gebieden waar

versterken van de dijken om Nederland te beschermen

sprake is van agrarisch gebruik. Zo is bijvoorbeeld het

tegen overstromingen. Rondom de Waal lopen eveneens

aantal boerenlandvogels - als indicatie voor de biodiversiteit

diverse dijkversterkingsprogramma’s waarbij in de nieuwe

- met de helft gedaald.86 Rondom de Waal en de Linge

inrichting speciale aandacht is voor recreatief gebruik van

liggen kleine stukken Natura 2000 gebied. Bescherming

de dijk, onder de noemer ‘Gastvrije Waaldijk’.

deze van unieke natuur botst sinds de afschaffing van de PAS in 2019 sterk met de uitbreiding van het andere

Het rijke culturele verenigingsleven in de kernen draait

functies zoals landbouw en wonen. Dit stelt grondeigenaren

voornamelijk op de inzet van een aantal vrijwilligers. Dit

voor steeds scherpere dilemma’s. Het vinden van de balans

zijn momenteel veelal wat oudere vrijwilligers. Vergrijzing

tussen ruimte voor de natuurontwikkeling, cultuurhistorie,

en nieuwe ontwikkelingen zoals social media zorgen

ontwikkeling van biodiversiteit, recreatie, agrarische

ervoor dat de huidige structuur van veel verenigingen

activiteiten, duurzame energieopwekking en tegelijkertijd

langzaam aan het veranderen is. Het verenigingsleven,

het versterken en behouden van het open landschap is een

dat een belangrijke peiler voor de leefbaarheid en sociale

opgave waar de gemeente de komende jaren mee te maken

verbondenheid in de kernen is, kan hierdoor onder druk

krijgt. Al deze thema’s en de bijbehorende opgaven leggen

komen te staan.88 Deze ontwikkeling geldt overigens niet

een claim op de ruimte.

alleen voor West Betuwe maar is op veel andere plekken in Nederland aan de hand.

De West Betuwse recreatie en toerisme zijn erg seizoensgebonden. Met name in de lente en zomer

Ambities

bezoeken veel toeristen de gemeente. Vaak komen

We zetten ons in voor een robuust en aantrekkelijk

toeristen voor een dagbezoek. Het ontbreken van

rivierenlandschap. Dit betekent dat we kiezen voor het

dagattracties en overnachtingsmogelijkheden weerhoudt

behouden, beschermen en versterken van (natte) natuur,

mensen ervan meerdere dagen in de gemeente te blijven.

het vergroten van de biodiversiteiten (op het land en

Sommige inwoners en ondernemers zien dan ook graag

het water) en het zoeken naar nieuwe natuurdoelen

een extra grootschalige toeristische trekker in de gemeente

op andere plekken. Dit kan hand in hand gaan met

terugkomen. Daarnaast ervaren toeristen en inwoners dat

innovatieve land- en tuinbouw, doorontwikkeling van

er langs de rivieren weinig ruimte is om de recreëren. Langs

recreatiemogelijkheden en het aanpakken van de water- en

de Linge bijvoorbeeld is veel grond in particulier bezit. Er

klimaatopgave. De natuurgebieden maken deel uit van een

zijn investeringen nodig die toegankelijke steigers voor

sterke groenblauwe dooradering in het landschap. Deze

publiek, strandjes en goede wandel- en fietsroutes mogelijk

groenblauwe dooradering faciliteert berging en voorraad

maken langs en nabij het water. Hierbij kan horeca ook een

van zoet water voor de functies in het gebied en is tevens

rol spelen. Ook de huidige wandel- en fietsroutes verdienen

aantrekkelijk voor natuur en recreatie. We zetten ons in voor

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 59

afwisseling in natuurontwikkeling en bevorderen daarom de

de Linge en koppelen we het versterken van de Waaldijk

biodiversiteit in onze gemeente. Bijvoorbeeld door te kiezen

aan opgaven rondom duurzaamheid, bereikbaarheid en

voor vriendelijk bermbeheer.

toerisme.

West Betuwe zet in op het beleefbaar maken van haar

We willen een gunstig klimaat creëren voor alle recreatieve

cultuurhistorie. De wandel- en fietsroutes lopen over

ondernemers en daarin streven naar een duurzame,

eeuwenoude wegen en paden. Met goede bewegwijzering,

circulaire, toeristische sector. We zoeken hierin naar een

toeristische opstappunten (TOP’s), kleinere dorpsommetjes

goede balans, waarbij massatoerisme voorkomen wordt,

of klompenpaden kunnen we onze recreatieve potentie nog

om zo te zorgen voor een gunstig klimaat voor zowel

meer benutten. Daarnaast wordt er bij het opstellen van

inwoners als ondernemers. Ons streven is om een bijdrage

deze routes gezocht naar een combinatie met de beleving

te leveren aan de regionale omzetgroei van 5% in de

van kunst en cultuur, ofwel het verbinden van kunst en

recreatieve sector van Regio Rivierenland. Daarom maken

cultuur met recreatie en toerisme. De thema’s fruit, water

we in principe overal recreatieve initiatieven mogelijk,

en cultuurhistorie staan hierin centraal. De Bloesemtocht

zolang deze functies geïntegreerd kunnen worden in het

en de Klompenpaden zijn hier voorbeelden van.89 Ook de

landschap en passen bij de bijzondere elementen die ter

UNESCO-benoeming van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

plekke voorkomen. Daarnaast bieden we zoekgebieden aan,

tot de Werelderfgoedlijst kunnen we benutten. Hiermee

waar recreatie zich primair kan richten op het aantrekken

zetten we in op het versterken, verbreden, verbinden en

van veel bezoekers voor attracties en verblijfsrecreatie.

vernieuwen van de West Betuwse cultuur en kunst. Het

Deze trekkers zorgen ervoor dat we het aantal toeristen

versterken van de routestructuren is hiervoor een belangrijk

en recreanten substantieel omhoog kunnen brengen en

ontwikkeling.

recreatief steviger op de kaart komen te staan.90

Als gemeente willen we onze West Betuwse kernwaarden

Als West Betuwe ondersteunen we ons hechte

versterken, om zo het aanbod van verblijfsrecreatie en

verenigingsleven en hebben we aandacht voor onze

dagrecreatie te versterken. We willen ontdekken waar onze

vrijwilligers. Ons streven is om kunst en cultuur breed

potentie ligt op het gebied van recreatie. Ons doel hierin is

toegankelijk te maken voor elke doelgroep, onder andere

om het vrijetijdsaanbod voor eigen inwoners te vergroten

door hier samenwerkingen in te zoeken en in te zetten op

en daarbij de leefbaarheid in de kernen te verbeteren. We

het vervlechten van kunst, cultuur en techniek.91

houden hierbij rekening met natuur- en stiltegebieden. Er liggen kansen om dit te koppelen aan andere opgaven. Zo zetten we in op het beter bereikbaar maken van rivier

60 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 61

4. TOEKOMSTVERHAAL WEST BETUWE IN 2040

TOEKOMSTVERHAAL WEST BETUWE IN 2040 Een bloeiende fruitgemeente in een prachtig rivierenlandschap, waar je duurzaam en gezond woont, werkt en leeft. In 2040 onderscheiden we ons als een bloeiende

ontwikkeld en er is maximaal ingezet op het hergebruik van

fruitgemeente waar het goed wonen en leven is voor

grondstoffen.

alle inwoners. We bieden in onze 26 vitale en leefbare grote, middelgrote en kleine kernen een gevarieerd

In 2040 onderscheiden onze kernen zich stuk voor stuk

en passend woningaanbod voor vele doelgroepen,

door hun unieke kenmerken, diversiteit en identiteit. De

met voldoende mogelijkheden tot doorstroming. De

complementariteit maakt de kernen aantrekkelijk voor

woonmilieus zijn toekomstbestendig en duurzaam.

(nieuwe) inwoners en bezoekers. Onze kernen zijn goed

Nieuwe ontwikkelingen hebben het dorpse karakter en het

en veilig bereikbaar voor de (elektrische) fiets, auto en

open landschap in de gemeente versterkt. In 2040 is de

door enige vorm van openbaar vervoer. In Geldermalsen

woningvoorraad in kwantiteit en kwaliteit uitgebreid met

heeft zich in de loop van de tijd een multifunctioneel

transformatie van woningen in de kernen en uitbreidingen

en bruisend mobiliteitsknooppunt ontwikkeld. Rondom

zoals De Plantage in Meteren en in Beesd Noord. Deze

het station wordt gewoond en gewerkt, en deze goed

uitbreidingen bieden volop ruimte aan gezinnen, één- en

bereikbare plek biedt volop ruimte om (jong) talent

tweepersoonshuishoudens, jongeren en senioren om

in de Fruit Tech Campus op te leiden. In Beesd en

te wonen in bestaande én vernieuwende woonvormen,

Waardenburg zijn kleine knooppunten gerealiseerd.

maar ook in collectieve wooninitiatieven. Hiernaast

Rondom de mobiliteitsknooppunten en voorzieningen

is er de afgelopen decennia vooral ingezet op het

zijn waar mogelijk clusters van woningen voor ouderen

verduurzamen en transformeren van bestaande woningen

verschenen. Het is daar voor ouderen prettig wonen in een

en het klimaatadaptief, gezond, beweegvriendelijk en

goed toegankelijke en beweegvriendelijke leefomgeving.

goed toegankelijk inrichten van onze leefomgeving. In

Ook jongeren vinden hier een prettige woonplek nabij

2040 is in onze kernen goed te ervaren en te zien dat we

voorzieningen, zoals scholen, bibliotheken en winkels, en

steeds meer maatregelen inzetten om de gevolgen van

OV. De saamhorigheid en de zelf- en samenredzaamheid

wateroverlast, droogte en hittestress op te vangen. Deze

in de gemeente wordt onderstreept door de levendige

maatregelen waren de afgelopen jaren een belangrijk

ontmoetingsplekken in het hart van de 26 kernen.

uitgangspunt bij de (her)inrichting van onze openbare

Bijvoorbeeld in de vorm van dorpshuizen, multifunctionele

ruimte. Ook inwoners namen maatregelen om hun eigen

accommodaties en speel- en sportvoorzieningen. Als West

woningen en directe leefomgeving meer klimaatadaptief

Betuwe ondersteunen we ons hechte verenigingsleven

te maken. Onze woningvoorraad is duurzaam: woningen

en hebben we aandacht voor onze vrijwilligers. In 2040 is

zijn goed geïsoleerd, worden verwarmd door een duurzame

de kunst en cultuur in onze gemeente breed toegankelijk

warmtebron en maken gebruik van hernieuwbare

voor elke doelgroep. In de gemeente West Betuwe werken

energie. Er zijn zelfs energieleverende woonconcepten

we kerngericht en dat betekent dat ambities van kernen

* Alle gearceerde woorden vindt u terug in de legenda van de visiekaart.

64 |

ONS WEST BETUWE

OPGAVEN EN AMBITIES

TOEKOMSTVERHAAL

GEBIEDSUITWERKING

UITVOERING

kunnen verschillen. We bieden echter wel in elke kern

deze werklocaties te verduurzamen en te koppelen

een leefomgeving waar mensen de ruimte hebben om te

aan het energielandschap met slimme combinaties

sporten, te bewegen, te ontmoeten en initiatief te nemen.

van zonnevelden en bijvoorbeeld infrastructuur. Dit is gedaan om aan het snel naderende klimaatdoel van

In 2040 heeft West Betuwe nog steeds een centrale

een energieneutraal en circulair West Betuwe in 2050

positie binnen Nederland. De A15 en A2 verbinden

te voldoen. Ook is er geïnvesteerd in de kwaliteit van de

ons uitstekend met de stedelijke regio’s van Utrecht,

openbare ruimte op en rondom onze werklocaties, zodat

Rotterdam, Amsterdam, Brabant en de grote Gelderse

er naast werken, ook ontspannen en bewogen kan worden.

steden. Wie zich in 2040 binnen West Betuwe verplaatst

We vinden het belangrijk om in West Betuwe baankansen

zal merken dat er in de afgelopen jaren werk is gemaakt

voor alle inwoners te creëren. Daarom hebben we de

van fijnmazige bereikbaarheid van de kernen binnen

afgelopen jaren werk gemaakt van het matchen van

onze gemeente. Inwoners uit de kleinere kernen kunnen

vraag en aanbod van arbeid. Niet alleen voor onze eigen

zich met het het OV of vraaggestuurd vervoer goed

werkende bevolking is dit een goede ontwikkeling, maar

verplaatsen richting de grotere kernen en andersom. Door

het trekt ook jong talent aan. Daarnaast zorgen we op deze

de verschillende vervoersstromen - agrarisch, woon-werk

manier voor goede en gezonde randvoorwaarden voor jong

en recreatief - slimmer in goede banen te leiden is de druk

talent en arbeidsmigranten in onze gemeente.

op de binnenwegen verminderd en de verkeersveiligheid toegenomen. We hebben meer ruimte voor een snel en

Onze werklocaties zijn in 2040 nog aantrekkelijker als

veilig (regionaal) fietsnetwerk tussen onze kernen en naar

vestigingsplek voor ondernemers uit de gemeente en van

de kernen en steden buiten onze gemeente. Met name de

ver daarbuiten. We zijn dé fruitgemeente van Nederland

noord-zuid verbindingen en de kruisingen met het spoor, de

geworden en bieden ruimte aan de gehele fruitketen:

A15 en de rivieren zijn verbeterd op een manier die goed

fruitteelt, verwerking, logistiek innovatie en educatie. De

past bij ons kleinschalige landschap. In 2040 is een fietsrit

economische clusters liggen ingebed rondom de A15, in

naar Culemborg, Leerdam of Gorinchem voor woon-werk

een landschap waar ook veehouderijen en glastuinbouw

verkeer, maar ook voor scholieren, een stuk makkelijker en

ruimte hebben voor innovatie en verduurzaming. De

veiliger geworden. Het gebruik van de (elektrische) fiets als

kleinere agrariërs langs de rivieren én de grotere agrarische

waardige vervanging voor de auto is hiermee toegenomen

bedrijven meer landinwaarts zijn innovatief in de productie

in de afgelopen jaren.

en zetten in op een duurzame, klimaatadaptieve en toekomstbestendige bedrijfsvoering. De bedrijven in ons

In 2040 onderscheidt West Betuwe zich nog steeds met

agrarisch gebied maakten in de jaren voorafgaand aan

een bloeiende economie en een ondernemend klimaat.

2040 de omslag naar kringlooplandbouw. Ze hebben goede

We hebben de kansen benut om onze drie economische

manieren gevonden om alles wat daarbij komt kijken een

clusters in Geldermalsen, Waardenburg-Haaften en Vuren

passende een plek te geven in ons landschap. Dit betekent

verder uit te bouwen. Hier is ruimte voor uitbreiding van

bijvoorbeeld: toekomstbestendige waterberging, beplanting

bedrijventerreinen en innovatieve bedrijven profiteren

die de biodiversiteit bevordert en maatregelen voor een

daar van slimme verbindingen binnen en tussen sectoren. De ontwikkeling in deze gebieden is ook gebruikt om

OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 65

gezonde bodem. Hiernaast is er op sommige plekken in de

Het toekomstverhaal van West Betuwe is terug te voeren

gemeente werk gemaakt van extra natuurontwikkeling.

naar drie kernambities. Deze kernambities staan met elkaar in verbinding en zijn integraal, dit betekent dat