2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT.pdf
Tekst van het document
CONCEPT
Detailhandelsbeleid Gemeente West Betuwe
CONCEPT Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl
Opdrachtgever: Contactpersoon:
Gemeente West Betuwe Mevrouw L. Schuur
Projectteam DTNP: Projectnummer: Datum:
De heer T. Wissink De heer P. Bos 2145.0420 11 november 2020
Detailhandelsbeleid Gemeente West Betuwe
1
Context
1
4
Beleidskader
24
1.1
Inleiding
2
4.1
Uitvoering
25
1.2
Ligging en positie
2
4.2
Regels
26
1.3
Winkelaanbod West Betuwe
4
1.4
Bestaand beleid
8
5
Actualisatie visie Geldermalsen-Centrum
29
5.1
Visie 2009
30
5.2
Actuele doelstellingen
31
5.3
Visie 2020 - 2025
34
2
Trends en ontwikkelingen
10
2.1
Landelijke trends
11
2.2
Belang boodschappenfunctie
13
2.3
Gevolgen voor West Betuwe
15
2.4
Perspectief West Betuwe
16
3
Ambities en visie winkelstructuur
18
3.1
Ambities en uitgangspunten
19
3.2
Visie winkelstructuur
21
3.3
Uitwerking centrumgebieden
23
Inhoudsopgave
Bijlage A Marktruimte dagelijks
37
1 Context
1.1
Inleiding
het inventariseren van beschikbare informatie,
1.2
Ligging en positie
bespreken van actuele ontwikkelingen en het
Aanleiding
bediscussiëren van (voorlopige) onderzoeksre-
Ligging en gebiedskenmerken West Betuwe
De gemeente West Betuwe is op 1 januari 2019
sultaten. Daarnaast is er door DTNP observatie
De gemeente West Betuwe ligt in het westen van
ontstaan door de fusie tussen de voormalige
uitgevoerd naar de verschillende kernen binnen
Gelderland in het gebied van Waal en Linge. De
gemeenten Geldermalsen, Lingewaal en
de gemeente.
gemeente heeft een uitgestrekt, landelijk grond-
Neerijnen. Het beleid over winkels van de drie
gebied; de afstand tussen de oost- en westgrens
voormalige gemeenten was niet op alle punten
Door middel van een website zijn ondernemers,
bedraagt bijna 30 kilometer. De gemeente wordt
hetzelfde en deels al van enige tijd geleden. De
eigenaren en inwoners van de gemeente
doorkruist door de snelwegen A15 en A2.
coronacrisis is een erg onzekere periode voor de
geïnformeerd over de vraagstukken. Ook
Geldermalsen en Beesd hebben een treinstation.
winkelmarkt, waardoor het juist belangrijk is dat
konden ze hier hun opmerkingen plaatsen. De
er duidelijkheid is vanuit de gemeente. Daarom
website werd in totaal ruim 3.000 keer bekeken
Inwoners en kernen West Betuwe
wordt het voormalige beleid voor winkels ‘gehar-
en er zijn tegen de 100 reacties geplaatst (op
De gemeente telt circa 51.000 inwoners. Gelder
moniseerd’ en bij de tijd gebracht.
social media en de website samen). De opmer-
malsen is veruit de grootste kern met circa
kingen die op deze kanalen zijn gemaakt zijn
10.900 inwoners. Verder bestaat de gemeente uit
meegenomen in de beleidsafwegingen.
25 relatief kleine kernen, veelal met minder dan
Doel Het doel is een samenhangend detailhandelsbe-
2.500 inwoners per kern. Meteren (circa 4.500),
leid voor de nieuwe gemeente. Met dit ‘nieuwe’
Leeswijzer
Asperen (circa 3.000), Beesd (circa 3.000) en
detailhandelsbeleid kan de gemeente actuele
In het verdere hoofdstuk 1 worden de ligging,
Haaften (circa 2.600) zijn na Geldermalsen de
kaders en randvoorwaarden vaststellen, waarbin-
het huidige winkelaanbod en het bestaande
grootste kernen.
nen de detailhandel in de gemeente West
detailhandelsbeleid beschreven. Hoofdstuk 2
Betuwe zich kan ontwikkelen. Zo gelden er dan in
gaat over de landelijke winkeltrends en het
Positie regionale winkelstructuur
alle kernen dezelfde regels voor winkelontwikke-
effect daarvan op de situatie in West Betuwe. In
Geldermalsen-Centrum is het grootste centrum
lingen. Aangezien het een harmonisatie betreft
hoofdstuk 3 worden de ambities voor en visie
van de gemeente met circa 12.800 m² winkel-
worden er alleen andere beleidskeuzes voorge-
op de winkelstructuur van West Betuwe be-
vloeroppervlak (wvo). In de directe omgeving van
steld als daar aanleiding voor is.
paald. Hoofdstuk 4 beschrijft de beleidsregels
de gemeente liggen grotere centra, zoals Tiel
die voorkomen uit de keuzes uit hoofdstuk 3.
(circa 25.500 m² wvo), Gorinchem (circa 25.200
Proces
Ten slotte gaat hoofdstuk 5 over de actualisatie
m² wvo) en Leerdam (circa 14.700 m² wvo). De
Op meerdere momenten is in een werkgroep en
van de ruimtelijke visie op het centrum van
kaart op pagina 3 geeft de omvang en ligging van
met de portefeuillehouder overleg gepleegd voor
Geldermalsen uit 2009.
de centra in de omgeving van West Betuwe weer.
2 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
Winkelgebieden in West Betuwe en omliggende kernen geschaald naar omvang in m² wvo, en inwonertallen per CBS-‘wijk’
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
3 van 38
1.3
Winkelaanbod West Betuwe
Winkelaanbod binnen en buiten de centra in West Betuwe in m² wvo (begin 2020)
Supermarkten Geldermalsen-Centrum is het enige centrumgebied in de gemeente met meerdere supermarkten (Albert Heijn, Coop en Lidl). De andere centrumgebieden bestaan allemaal in de basis uit één supermarkt. In Beesd, Heukelem, Haaften en Waarden burg is een supermarkt van tussen de 750 en 1.000 m² wvo gevestigd. In de andere dorpen is de supermarkt echt ‘klein’ te noemen (tussen de 300 en 500 m² wvo). De grootste supermarkt in de gemeente is de Albert Heijn op het Prinses Maximáplein in Geldermalsen (circa 1.550 m2 wvo). Dit is de enige supermarkt in de gemeente buiten een ‘centrumgebied’.
Aanbodprofiel centrumgebieden • Geldermalsen: Binnen de gemeente onderscheidt Geldermalsen-Centrum zich als het grootste centrum met het meest diverse aanbod (100+ publieke functies). Binnen de winkelstructuur is dit het centrum met veruit het meeste niet-dagelijkse winkelaanbod, zoals mode en huishoudelijke artikelen (Shoeby, Hema, Blokker, etc.). •
Beesd: Na Geldermalsen is in het centrum van Beesd, met Dorpsplein en Voorstraat, het publieke aanbod het meest divers met circa 25 publieksfuncties. Met ruim 3.500 omwonenden
4 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
(Beesd en Rumpt), een enigszins geïsoleerde ligging en de aanvullende recreatieve bezoekers (Linge, Mariënwaerdt, etc.) is er een aardig draagvlak voor voorzieningen. •
Meteren, Haaften, Waardenburg: Deze drie centrumgebieden hebben rond de vijf publieksfuncties, waaronder een volwaardige supermarkt. Buiten het directe centrumgebied rond de supermarkt zitten in alle drie de dorpen nog enkele niet-dagelijkse winkels, zoals Rosedale in Waardenburg. Met omliggende bewoning erbij hebben deze drie centra ieder ruim 4.000 inwoners in de omgeving, waardoor een volwaardige supermarkt kan functioneren. De ligging nabij grotere centra (Zaltbommel,
Geldermalsen: divers niet-dagelijks winkelaanbod
Beesd: dorpscentrum met ruim aanvullend aanbod
Supermarkt en enig aanvullend aanbod Haaften
Spar Asperen moderne kleine supermarkt
Geldermalsen) maakt dat er geen uitgebreid aanvullend aanbod is. •
Herwijnen, Vuren, Heukelum, Asperen, Deil: Dit zijn centrumgebieden met een kleine supermarkt. Het aanvullende aanbod rondom de supermarkt is vaak beperkt. De nabijheid tot grotere centa (Gorinchem, Leerdam, Gelder malsen) is daar een verklarende factor in. In Herwijnen is het aanvullend aanbod nog relatief ruim (o.a. bakker, witgoedzaak, horeca). In Vuren, Deil, Heukelum en Asperen ligt de supermarkt in de nabijheid van het dorpshuis. Asperen is het grootste dorp, de overige dorpen hebben rond de 2.000 inwoners. In Asperen is in 2016 een nieuwe supermarkt ontwikkeld.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
5 van 38
Spreiding en omvang van supermarkten in West Betuwe (supermarkten geschaald naar omvang in m2 wvo),
Aanwezigheid en bezettingsfrequentie van standplaatsen in West Betuwe, geschaald naar aantal bezette standplaatsen op de drukste dag van de week
6 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
Winkelaanbod buiten de centra Buiten de centra zijn onder andere grote, meer doelgericht bezochte winkels in de niet-dagelijkse branches gevestigd. Deze winkels liggen vaak op bedrijventerreinen of elders buiten de dorpsstructuur, zoals de Praxis in Geldermalsen of Ranzijn Tuin & Dier bij Spijk. Ook binnen de dorpen ligt her en der nog een ‘solitaire’ winkel, zoals De Kock Tweewielers in Waardenburg of slijterij De Prins is Rhenoy. In landelijk gebied bevinden zich nog een aantal ‘boerderijwinkels’, zoals ’t Bergje bij Tricht of Kaasboerderij aan de Linge bij Spijk.
Wegvallen kleine supermarkten
Supermarkt Heukelum
Winkels rond supermarkt Herwijnen
Praxis aan Oudeland in Geldermalsen
Standplaatsen bij supermarkt in Vuren
Meerdere dorpen hebben niet of nauwelijks fysiek winkelaanbod. Tricht, Opijnen en Varik hebben sinds enkele jaren geen ‘eigen’ supermarkt meer. Recentelijk is de Troefmarkt in Ophemert gesloten.
Standplaatsen Bijna alle standplaatsen in de gemeente bieden voedsel aan. Het meest voorkomende aanbod is vis, groente & fruit, kip, kaas, brood en snacks. Op de meeste locaties staat een enkele standplaats één keer in de week. In Beesd, Haaften, Herwijnen, Asperen en Meteren staan minimarkten van 3 tot 6 kramen.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
7 van 38
1.4 Bestaand beleid
de verkoop van agrarische streekproducten toegestaan, mits het oppervlak niet meer be-
De drie voormalige gemeenten hadden ieder hun
draagt dan 50 m2 (ondergeschikte detailhandel).
eigen detailhandelsbeleid. In Geldermalsen is dit in specifieke rapporten over detailhandel opge-
Lingewaal
schreven. In Neerijenen en Lingewaal staan de
Het voortbestaan van bestaande basiswinkel-
ruimtelijke keuzes over winkels als onderdeel
voorzieningen stond in 2010 onder druk (o.a. in
van grotere ruimtelijke keuzes in de gemeente-
Herwijnen en Vuren). Om de levensvatbaarheid
lijke structuurvisie. Ook is ‘beleid’ deels terug te
van voorzieningen te vergroten, maakte de
vinden in de bestaande bestemmingsplannen
gemeente in ‘het Manifeset van Lingewaal’
(planregels, uitzonderingen, etc.). De meeste van
(2010) de keuze voorzieningen ruimtelijk te
deze beleidsstukken zijn inmiddels circa tien jaar
clusteren in de centra van Asperen, Herwijnen
oud. Het beleid van de voormalige gemeenten
en Heukelum. Op bedrijventerreinen (o.a.
had op hoofdlijnen de volgende speerpunten:
Leuven) wordt volumineuze detailhandel toege-
Detailhandelskader Geldermalsen 2009
staan met een minimum omvang van 1.000 m²
Geldermalsen
bvo. Bij agrarische bedrijven in het buitengebied
De gewenste winkelstructuur van de gemeente is
is de verkoop van streekeigen producten toege-
gekozen in 2009*. Dit beleid zette in op de
staan tot maximaal 50 m2 wvo (ondergeschikte
concentratie van winkelontwikkelingen in de
detailhandel).
centra van Geldermalsen, Beesd en Meteren.
Structuurvisie gemeente Lingewaal 2010
Neerijnen: Nieuwe winkelontwikkelingen buiten die centra
Het ruimtelijke beleid van de voormalige ge-
zijn niet gewenst, met eventuele uitzondering
meente Neerijnen was om winkels te concentre-
van ‘volumineuze detailhandel’. Bedrijventerrein
ren in drie kernen: Haaften, Ophemert en
Oudenhof is benoemd als geschikte locatie voor
Waardenburg***. Belangrijk doel van dat beleid
dit type winkels.** Bij agrarische bedrijven wordt
was om genoeg draagvlak te behouden voor een aantrekkelijk dorpscentrum in die drie dorpen.
*
Ruimtelijk-economisch onderzoek Geldermalsen centrum 2009 (DTNP). ** Gemeente Geldermalsen (2013), Beleidsnotitie bedrijventerreinen 2013-2030.
8 van 38
Voor boerderijen in het buitengebied van *** Structuurvisie Neerijnen 2020.
Structuurvisie gemeente Neerijnen 2010
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
Neerijnen geldt dat ter plaatse geproduceerde
•
De provincie heeft als doel het terugdringen
producten mogen worden verkocht op een maxi-
van overtollige winkelmeters en het maken van
mum oppervlak van 50 m² wvo (ondergeschikte
scherpe keuzes voor perifere detailhandel.
detailhandel). In Neerijnen zijn op bedrijventerrein
Grote nieuwe ontwikkelingen (> 1.500m²)
Slimwei specfieke vormen van volumineuze
vereisen regionale afstemming.
detailhandel toegestaan (o.a. keukens, badka-
•
Via het programma ‘SteenGoed Benutten’
mers, vloerbedekking). Bouwmarkten, tuincentra
stimuleert de provincie herbestemming,
en grootschalige meubelbedrijven zijn uitgesloten.
transformatie of sloop van leegstaand winkelvastgoed.
Standplaatsenbeleid
•
Vestiging op een perifere locatie is alleen
West Betuwe heeft in haar standplaatsenbeleid
mogelijk als dit vanwege ruimtelijke eisen
de regels voor Geldermalsen, Lingewaal en
binnenstedelijk moeilijk inpasbaar is, zoals
Neerijnen samengevoegd en gelijk getrokken*.
detailhandel in volumineuze goederen (tuin-
Doel is om een goede wisselwerking tussen
centra, bouwmarkten, handel in auto’s en
ambulante handel en detailhandel te realiseren,
boten, etc.). Andere vormen van detailhandel
zodat deze elkaar aanvullen en het voorzienin-
zijn op perifere locaties uitgesloten.
genniveau in de kernen zo hoog mogelijk is.
•
Internetwinkels en afhaalpunten waar uitstalling van goederen ter verkoop, dan wel het
Nieuwe standplaatsen worden alleen toegestaan
verkopen en/of leveren van goederen aan
als deze een aanvulling op of verbreding vormen
consumenten plaatsvindt, worden behandeld
van het bestaande aanbod in de kern en dit niet
als detailhandel (in bestaande winkelgebie-
ten koste gaat van bestaande minimarkten (meer-
den).
dere kramen bij elkaar) en winkels.
•
De vestiging van een supermarkt is alleen mogelijk binnen of aansluitend aan een winkel-
Provincie Gelderland
centrum, tenzij vanwege bijzondere omstan-
Het (relevante) detailhandelsbeleid van de provin-
digheden vestiging op zo’n locatie niet mogelijk
cie Gelderland is opgenomen in de Omgevings
is. De Provincie overweegt, als daar behoefte
verordening (2018) en is als volgt samen te vatten:
aan is, ook solitaire ontwikkelingen in woonwij-
*
Beleidsregels standplaatsen Gemeente West Betuwe 2020.
ken toe te staan (actualisatieplan 7, 2020).
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
9 van 38
2 Trends en ontwikkelingen
10 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
2.1
Landelijke trends
* *
*
*
*
Er spelen al jaren landelijke trends die de winkel-
*
*
markt (ook in West Betuwe) drastisch veranderen
*
*
en daarbovenop is nu de coronacrisis gekomen.
*
* *
*
We gaan eerst kort in op de landelijke trends en
* *
*
vervolgens de te verwachten gevolgen van de
*
coronacrisis.
Tot nu toe: online
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
2013
Het aandeel aankopen dat online wordt gedaan is sinds 2011 sterk gestegen. Dit is voornamelijk te
2014
2015
2016
Faillisementen winkelketens in Nederland
zien in de niet-dagelijkse sector, waar ondertussen circa een kwart van de bestedingen online wordt gedaan. Maar ook in de dagelijkse sector zijn online boodschappen in opmars; met name in de laatste jaren is het online boodschappen doen in populariteit en aanbod toegenomen. De groei van online bestedingen gaat ten koste van bestedingen in fysieke winkels.
Tot nu toe: minder winkels Het aantal fysieke winkels neemt al jaren af. Dit geldt niet alleen (nog) maar voor zelfstandigen (bijv. geen opvolging), maar de laatste jaren ook voor steeds meer winkelketens die zich niet goed kunnen onderscheiden van het online aanbod. Vooral het aantal niet-dagelijkse winkels is sterk gedaald. In de laatste paar jaar is er weer een toename in het aantal leegstaande panden te zien,
Consumentengedrag in periode 2010-2020
2017
2018
2019
2020
juist in hoofdcentra. De invulling door alternatieve
ment, die bovendien het uitgebreide horeca/
horecabezoek). Daarnaast gebeuren deze
functies nam al af, terwijl de krimp bij winkels nog
cultuuraanbod van de grote binnensteden missen.
aankopen meer in de nabije woonomgeving
doorzette.
(thuiswerken, zo min mogelijk reizen).
Coronacrisis versnelt ontwikkelingen
•
Niet-noodzakelijk/recreatief winkelbezoek valt
Tot nu toe: verandering consumentengedrag
De maatregelen (slimme lockdown, sluiting horeca,
sterk terug, waardoor vooral de mode- en
De consument is aan de ene kant op zoek naar
etc.) en de economische crisis die daaruit volgt,
horecabranches groot omzetverlies lijden.
gemak in gerichte en frequente aankopen en aan
hebben voor de komende jaren grote effecten op
Juist in de hoofdwinkelstraten van grote
de andere kant naar iets bijzonders (kwaliteit
publieksgerichte gebieden:
steden zijn de bezoekersaantallen dan ook
product, activiteit, advies, locatie, etc.):
•
Mensen wordt gevraagd thuis te blijven. Het
gekelderd. Een deel van de ondernemingen
Gerichte aankopen gebeuren steeds meer
aantal internetaankopen is tijdens de crisis dan
blijft alleen door overheidsondersteuning nog
online (voornamelijk niet-dagelijkse artikelen).
ook substantieel toegenomen, van boodschap-
overeind. De precieze omvang van deze
Frequente aankopen doet de consument
pen tot planten. Een deel van deze sprong in
effecten is nog onduidelijk.
meestal in het nabije boodschappencentrum
het online koopgedrag is naar verwachting
(voornamelijk dagelijkse winkels), zolang dat
blijvend*, met gevolgen voor fysieke winkelbe-
maatregelen op koopgedrag veroorzaakt de
centrum voldoet aan de eisen van aanbod en
stedingen. De versnelde sprong online heeft
crisis ook macro-economische ontwikkelin-
bezoekgemak.
ook effect op andere publieksfuncties, denk aan
gen, die negatief doorwerken in het consu-
Voor de totaalbeleving van een recreatief
de sluiting van bankfilialen, reisbureaus, etc.
mentenvertrouwen, de koopbereidheid,
Online is structureel onderdeel van het aan-
werkloosheid, etc.** De komende jaren moet
Alleen de echt grote binnensteden voldeden
koopgedrag. De technlogie om online aanko-
rekening worden gehouden met een terug-
de laatste jaren nog aan de gewenste diversi-
pen te faciliteren wordt snel beter (robotisering,
houdende koopbereidheid. Het fysieke
teit en massa aan winkels, horeca, cultuur en
augmented reality, slimme deurbel, etc.). Ook
koopgedrag wordt daardoor komende jaren
activiteiten. Deze centra hebben het echter
de thuislevering van voedsel wordt opge-
doelgerichter.
door corona nu juist lastig.
schaald (online supermarkten, maaltijdpakket-
• •
•
‘dagje centrum’ is de consument selectief.
•
Vooral veel kleine en middelgrote centra vallen al een tijd tussen tafellaken en servet, en hebben
•
als gevolg daarvan grote leegstandsproblemen. Dit zijn vaak winkelgebieden met relatief veel niet-dagelijks winkelaanbod in het middenseg-
12 van 38
•
Naast de directe effecten van de corona-
Naar verwachting leidt de krimp tot waarde-
ten), maar is nog lang niet zo ver als niet-voed-
daling van winkelvastgoed***, terwijl de krapte
sel (logistieke uitdagingen).
op de woningmarkt blijft.
In deze periode wordt meer uitgegeven aan de dagelijkse boodschappen (o.a. thuis eten i.p.v.
*
•
Nielsen (2020), Dutch online shopping habits are here to stay, Colliers (2020), Babyboomers slaan gat in de winkelstraat, Q&A (2020), Impactanalyse - Retail Postcorona. ING (2020), sectorvooruitzicht detailhandel.
** CBS (2020), Grootste daling consumentenvertrouwen ooit. *** Vastgoedmarkt (2020), Corona richt bloedbad aan op beleggingsmarkt winkelvastgoed. & Vastgoedmarkt (2020), Nederlands winkelvastgoed zal nooit helemaal herstellen van corona.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
2.2 Belang boodschappenfunctie
wvo), zoals de Jumbo Foodmarkt, is beperkt.
Concurrentie markt voor levensmiddelen in NL
Supermarkten kleiner dan 1.000 m² wvo en in
Supermarkten nemen een steeds groter ‘markt-
Het meest ‘zekere’ perspectief voor fysieke
kleinere verzoringsgebieden zijn de afgelopen
aandeel levensmiddelen’ voor hun rekening,
winkelaankopen is de behoefte om doelgericht
jaren regelmatig weggevallen, zo ook in West
waaronder zelfs thuisbezorging van warme
de frequente benodigdheden (o.a. voedsel) te
Betuwe (recent Ophemert). Partijen als Spar
maaltijden en consumptie ter plaatse (bijv. La
kopen in de eigen woonomgeving. Boodschap
draaien ook in kleine dorpen nog moderne
Place bij Jumbo). Mede door de activiteiten van
pen doen bij de supermarkt is daar de basis
kleine supermarkten, waar ook allerlei aanvul-
supermarktpartijen ontstaat er een sterke
voor.
lende diensten aan zijn verboden (stomerij,
concurrentiemarkt voor levensmiddelen (o.a.
drogist, OV-chip oplaadpunt, etc.). In echt grote
supermarkten, verszaken zoals slagers,
Boodschappen doen: supermarkten
(en in bewonersaantallen groeiende) binnenste-
Thuisbezorgd, fastservice-restaurants als
Waar de laatste jaren in veel niet-dagelijkse
den ontstaan nieuwe, kleine city-concepten
De Beren, snackbars, Deliveroo, Picnic, etc.);
branches sprake is van krimp is in de dagelijkse
(‘mandjeswinkels’).
de groei van de één gaat al snel ten koste van
sector juist sprake van groei, zowel in omzet als
de ander. Tijdens corona is de traditionele
in winkelvloeroppervlak. Die groei in vloeropper-
horeca de verliezer, waardoor onder andere
vlak wordt vooral veroorzaakt door de super-
supermarktpartijen, verszaken, maaltijdboxen
marktsector. De hevige concurrentie onder
en thuisbezorghoreca kunnen groeien.
supermarkten wordt voornamelijk uitgevochten door schaalvergroting van winkels.
Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten
Meer en grotere supermarkten betekent ook meer benodigd draagvlak per winkel. Voor het gezond functioneren van supermarkten van 1.000 m² wvo of meer is in Nederland al snel een verzorgingsgebied van rond de 5.000 mensen nodig. Supermarktpartijen willen met de mooiste winkel op de beste locatie de sterkste positie innemen in de lokale markt. Dat betekent anno 2020 dat supermarktpartijen al snel een winkel van 1.200 m² wvo of groter willen bouwen. De groei in écht grote supermarkten (> 2.000 m² 2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
13 van 38
Potentiële trekkersfunctie supermarkten
circa 44% van de consumenten het super
Supermarkten zijn voor dorpscentra veruit de
marktbezoek combineert met een of meer
belangrijkste functie. Supermarkten trekken
andere winkels in hetzelfde winkelgebied. Dit
duizenden bezoekers per week, meer dan elke
geldt zowel voor service- als voor discountsu-
andere centrumfunctie.
permarkten.
Overige voorzieningen kunnen profiteren van
Het onderzoek toont aan dat het aandeel
de grote bezoekersaantallen van supermarkten,
supermarktbezoekers dat ook andere winkels
mits de supermarkt goed is gelegen. De onder-
bezoekt, toeneemt naarmate meer winkels dicht
linge afstand en zichtrelatie zijn daarbij bepa-
bij de supermarkt liggen. Daarnaast blijkt dat
lende factoren. Uit door DTNP uitgevoerd
het combinatiebezoek toeneemt naarmate er
onderzoek onder circa 3.000 respondenten in
meer winkels in het zicht van de ingang van de
20 dorps- en wijkcentra in Nederland blijkt dat
supermarkt liggen. Inpassing supermarkt doet er toe
Voorwaarden combinatiebezoek
Combinatiebezoek
Profiel gemiddelde bezoeker in Nederland
overige winkels
supermarkt ± 10.000 bezoekers per week
60% 50% 40% 30% 20% 10%
korte loopafstand
supermarkt
0-40m
75% uit eigen dorp of wijk 80m
44% bezoekt ook andere winkels in het centrum
overige winkels bakkerij
bloemist
bioslager
warenhuis
supermarkt
kapsalon
Combinatiebezoek
56% met de fiets of te voet
60% 50% 40% 30% 20% 10%
goede zichtrelatie
14 van 38
80-120m
40 m
€ 22,- per bezoek
Bron: DTNP (2016), Passantenonderzoek trekkersol supermarkten
40-80m
Afstand tot eerste 5 winkels
3x per week
geen
1-9
> 10
Aantal winkels in het zicht
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
2.3
Gevolgen voor West Betuwe
Ontwikkeling winkelaanbod West Betuwe in aantal verkooppunten
Het winkelaanbod in West Betuwe is tussen 2015 en 2020 afgenomen. Deze krimp wordt, zoals te verwachten uit de trends, bijna volledig veroorzaakt door een afname van het aantal niet-dagelijkse winkels (ruim een kwart minder winkels). In vergelijking met de afname in aantal winkels is de krimp in het totale niet-dagelijks winkelvloeroppervlak beduidend minder (-7%). Dit valt deels te verklaren door de trend van schaalvergroting van winkels. Het aantal leegstaande panden is niet toegenomen. Dit kan duiden op de samenvoeging van winkelpanden en/of de transformatie van winkelvastgoed naar andere functies.
Schaalvergroting supermarkten
Ontwikkeling winkelaanbod West Betuwe in m2 winkelvloeroppervlak
De gemiddelde omvang van supermarkten in de gemeente was in 2015 nog ongeveer 600 m2 wvo. In de huidige situatie is dat circa 760 m2 wvo. Niet alleen zijn supermarkten groter geworden (bijvoorbeeld Coop Geldermalsen, Aldi Meteren), ook zijn er kleine supermarkten weggevallen (o.a. Opijnen, Ophemert). In het oostelijke deel van de gemeente, tussen Waardenburg, Geldermalsen en Tiel, is nu geen supermarktvoorziening meer. De in 2016 nieuwgebouwde Spar in Asperen van circa 300 m2 wvo is een interessante uitzondering op die ontwikkeling. 2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
15 van 38
Gevolgen trends voor Geldermalsen-Centrum
Ontwikkeling winkelaanbod Geldermalsen in aantal verkooppunten
Ook het centrum van Geldermalsen ontkomt niet aan de landelijke trends. Het aantal nietdagelijkse winkels is afgenomen en de winkelleegstand is gegroeid (tot ongeveer 2.100 m2 wvo in 2020). De groei van leegstand heeft echter ook te maken met de verplaatsing en uitbreiding van Coop: het pand op de voormalige Coop-locatie staat leeg (circa 750 m2 wvo). De meeste leegstaande winkelruimte zit aan de randen van het centrum. Een deel van de leeggekomen winkelruimte in het centrum is in de periode 2015-2020 ook weer ingevuld. Met name het aantal horecazaken is in deze jaren toegenomen en ook in de overige dagelijkse winkels (verszaken, drogis-
Ontwikkeling winkelaanbod Geldermalsen in m2 winkelvloeroppervlak
ten, etc.) is een lichte stijging te zien.
16 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
2.4 Perspectief West Betuwe
Juist de meer ‘recreatieve’ niet-dagelijkse bran-
Geldermalsen en Meteren hebben samen ruim
ches als mode en horeca zijn extra gevoelig voor
15.400 inwoners. Het inwonertal groeit hier nog
Woningbouw en inwonerontwikkeling
de gevolgen van de coronacrisis. De verwachting
significant. Het dagelijkse winkelaanbod heeft
De gemeente West Betuwe zet in haar nieuwe
is dat binnen de gemeentelijke winkelstructuur
hier ook deels een bovenlokale functie. Om het
woonvisie in op een versnelling van de woning-
vooral Geldermalsen-Centrum daar negatieve
perspectief voor deze complexe situatie goed in
bouw. De meeste van deze woningbouw vindt
effecten van zal ondervinden. In vergelijking tot
te schatten is voor het aanbod in Geldermalsen
plaats in Meteren (nog circa 1.000 extra wonin-
gemeenten met grote(re) binnensteden die op de
en Meteren een indicatieve marktruimtebereke-
gen in nieuwbouwwijk De Plantage) en
bovenlokale, recreatieve winkelfunctie leunen
ning gemaakt (bijlage A). Voorzichtige conclusie
Geldermalsen. Verder zijn er meerdere (klein-
(o.a. groot mode aanbod), valt de mate van
daarvan is dat er richting 2030 in dit verzor-
schalige) woningbouwplannen, de meeste in
negatieve effecten in de winkelstructuur van West
gingsgebied een beperkte uitbreidingsruimte is
kernen bij een supermarkt in het gebied rond de
Betuwe naar verwachting nog mee. In de omge-
in de dagelijkse winkelsector.
A2 (o.a. Beesd, Deil, Waardenburg, Haaften,
ving zal bijvoorbeeld Gorinchem of Tiel daar naar
Tuil). Op meerdere locaties betreft het woning-
verwachting meer last van ondervinden.
bouwplannen in de directe nabijheid van de supermarktvoorziening. Dit is heel belangrijk
Marktsituatie dagelijkse sector
voor de toekomstbestendigheid van deze
Het consumentengedrag tijdens de coronacrisis
voorzieningen.
is om meer, en meer lokaal boodschappen te doen. Dat betekent echter niet dat consumenten
Voor de hele gemeente wordt er vanuit het
andere voorkeuren hebben gekregen wat betreft
meest waarschijnlijke scenario ‘tijdelijk versnel-
supermarkten. Een kleine dorpssupermarkt
len’ een groei verwacht naar rond de 56.600
draaiende houden op een klein, lokaal verzor-
inwoners in 2030.
gingsgebied (2.000 tot 4.000 inwoners) met grotere supermarkten in de omgeving zal een
Niet-dagelijkse sector
lastige opgave blijven. Lokaal ondernemersschap
De meeste winkels in de gemeente vallen
is daarin de bepalende factor (gunfactor, aanvul-
binnen de niet-dagelijkse sector. Mede door de
lende diensten, lokale afstemming aanbod, etc.).
versnelde groei van online aankopen is een
Het behouden van het huidige aanbod blijft daar
verdere verschraling van dit aanbod te verwach-
een flinke opgave maar mooie voorbeelden zoals
ten.
Asperen maken duidelijk dat het kan.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
17 van 38
3 Ambities en visie winkelstructuur
3.1
Ambities en uitgangspunten
investeringen. De beste strategie is om in speci-
In de analyse en harmonisatie van het detail-
fieke kernen passend aanbod na te steven zodat
handelsbeleid is onder andere gekeken naar
Uitgangspunten
een zo goed mogelijke spreiding van aanbod over
de reacties op de website zoals:
•
De balans tussen draagvlak voor en aanbod
de gemeente wordt gerealiseerd (gebundelde
van dagelijkse winkelvoorzieningen in de
deconcentratie). Door dit beleid is er de grootste
kleine dorpen is kwetsbaar.
kans dat inwoners in de nabijheid toegang zullen
Het niet-dagelijkse winkelaanbod in de
houden tot dagelijkse winkelvoorzieningen.
•
gemeente zal verder verschralen.
Ambitie 2: gevarieerd winkelaanbod Ambitie 1: behoud winkelaanbod kleine kernen
De diversiteit van het winkelaanbod is een belang-
Alle drie de voormalige gemeenten zetten
rijke factor voor het totale voorzieningenniveau.
in op het zoveel mogelijk behouden van het
Inwoners moeten voor de meeste aankopen in de
bestaande winkelaanbod en terughoudendheid
gemeente terecht kunnen. Om een gevarieerd
voor winkelontwikkelingen elders. De nieuwe
winkelaanbod te behouden is een voldoende grote
gemeente West Betuwe maakt de hoofdkeuze
bundeling van publieksfuncties en bezoekers een
om in te blijven zetten op het behoud van
randvoorwaarde. Daarom is het prioriteren van het
dagelijks winkelaanbod in de kleine kernen,
centrum van Geldermalsen als vestigingslocatie
passend bij het lokale draagvlak*. In het
essentieel. Dit is de enige locatie in de gemeente
grote, landelijke gebied van de gemeente zijn
waar potenties zijn voor een divers en modern
afstanden tot de volgende voorzieningenkern
winkelaanbod in zowel dagelijkse als niet-dagelijk-
al snel aanzienlijk. De mogelijkheid de primaire
se branches. Voor moeilijk in centra inpasbare
levensbehoeften lokaal aan te kunnen schaffen
winkelconcepten (bijv. bouwmarkt) kan vestiging
is belangrijk voor de leefbaarheid in de dorpen.
op perifere locaties worden overwogen.
In elk dorp een supermarktvoorziening nastre-
Ambitie 3: tegengaan leegstand
ven is gezien de trends en het draagvlak niet
Met een verdere afname van winkelaanbod is het
realistisch. Ook biedt dat de winkelmarkt
belangrijk dat perspectief wordt geboden voor
onvoldoende zekerheid voor langetermijn
leegkomend winkelvastgoed. In het coalitieakkoord West Betuwe 2020-2022 word ingezet op
*
Coalitieakkoord West Betuwe 2020-2022
Behoud van winkels in kleine kernen kan van grote waarde zijn t.a.v. de leefbaarheid. Waar dat niet kan kunnen minimarkten of standplaatsen een positieve bijdrage aan de leefbaarheid leveren. Als ik bijvoorbeeld naar de buurtsupermarkten in Heukelum, Asperen, Vuren, Herwijnen en Deil kijk, dan denk ik dat deze uitstekend kunnen bestaan, want deze ondernemers bieden wat meer service. Over winkels buiten bestaande winkelgebieden: daar pleit ik toch ook voor concentratie van winkels. ‘Boerderijwinkels’, waar producten van eigen bedrijf worden verkocht, zijn denk ik wel heel belangrijk voor onze gemeente. In mijn optiek moet je natuurlijk voor een sterk centrum in Geldermalsen gaan.
het tegengaan van leegstand.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
19 van 38
Kaart visie winkelstructuur West Betuwe
20 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
3.2 Visie winkelstructuur
te bieden. Daarmee is er blijvend perspec-
Overige winkelontwikkelingen
tief voor enkele direct omliggende publieks-
In de regel zijn winkels gewenst in bovenstaande
functies.
winkelgebieden. In bepaalde situaties zijn uitzon-
Kleine Dorpssteunpunten Vuren, Heukelum,
deringen, passend bij de ambities, mogelijk:
bestaande beleid van de voormalige gemeenten
Asperen, Deil, Herwijnen: Hier is het de
•
geharmoniseerd worden. Uit de analyse blijkt dat
ambitie om een kleine supermarkt te behou-
de verkoop van volumineuze artikelen en
de winkelmarkt in West Betuwe kwetsbaar is. De
den.
hebben daarvoor dusdanig grote uitstallings-
Om als nieuwe gemeente West Betuwe te kunnen sturen op de winkelstructuur moet het
•
hoofdambitie is om waar mogelijk het huidige
Volumineus: Bepaalde winkels richten zich op
ruimte nodig dat inpassing in de centrumge-
dagelijkse winkelaanbod te behouden voor de
Dynamische behandeling belang standplaatsen
bieden problematisch is, bijvoorbeeld een
leefbaarheid in de kleine kernen. Er is daarmee
Standplaatsen zijn een aanvulling op de winkel-
grote bouwmarkt of trampolinewinkel. Vanuit
weinig aanleiding om grote wijzigingen, die de
structuur. Wanneer winkelaanbod wegvalt,
die ruimtelijke argumenten kan perifere vesti-
bestaande balans kunnen verstoren, na te
neemt het belang van standplaatsen voor de
ging op een centraal gelegen locatie in de
streven. Vanuit de ambities uit 3.1 wordt de
leefbaarheid toe. Deze tijdelijke voorzieningen
gemeente worden overwogen. Het is niet
volgende winkelstructuur negastreefd:
zijn zowel een verkooppunt voor dagelijkse
wenselijk zomaar overal dit type winkels toe te
•
Hoofdcentrum Geldermalsen: Het meest
artikelen als een ontmoetingsplek in het dorp.
staan. Veiligheid is bijvoorbeeld, met consu-
diverse centrumgebied in de gemeente met
Waar geen permanente winkelvoorzieningen
mentenverkeer op bedrijventerreinen, een
onder andere een zo divers mogelijk winkel-
haalbaar zijn, wordt daarom prioriteit gelegd bij
zorg. Op de aangewezen locaties in Gelder
aanbod. Daarvoor is een grote aantrekkings-
het vormgeven/instandhouden van minimark-
malsen (Oudeland) en Waardenburg
kracht door de boodschappenfunctie een
ten. Het huidige standplaatsenbeleid biedt
(Achterweg) zitten winkels niet in de weg van
voorwaarde. Moderne supermarkten en goed
hiervoor reeds passende juridische kaders
het normale (bedrijfsmatige) gebruik van deze
bezoekgemak zijn daar een belangrijk
(beoordeling vergunningen, etc.). Momenteel
bedrijventerreinen (reeds ingericht op aanwe-
onderdeel van.
ligt het gebied voor het stimuleren van stand-
zigheid kantoren en/of winkels). Voor een
Dorpscentrum Beesd: Een dorpscentrum met
plaatsen in het zuidoosten. Waar winkelaanbod
verdere toelichting zie hoofdstuk 4.
een volwaardig eigen boodschappenaanbod
wel aanwezig is, wordt terughoudend omge-
aan het Dorpsplein, aangevuld met lokale
gaan met nieuwe standplaatsen. Verse produc-
ambities voor een levendig, economisch
speciaalzaken, diensten en horeca aan de
ten zijn voor kleine supermarkten namelijk juist
gezond en toeristisch aantrekkelijk platteland*
Voorstraat.
een belangrijke factor voor een gezonde exploi-
is in beperkte mate verkoop mogelijk bij
Grote Dorpssteunpunten Waardenburg,
tatie.
agrarische bedrijven. ‘De boer’ mag in deze
•
•
•
Ondergeschikte verkoop boerderij: Vanuit de
Meteren en Haaften: Hier is het de ambitie om een volwaardige supermarktvoorziening 2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
*
Coalitieakkoord West Betuwe 2020-2022.
21 van 38
bedrijven in beperkte mate (zie hoofdstuk 4)
Afweging De Plantage
complete boodschappenaanbod in het
producten verkopen als ondergeschikte
In de nieuwbouwwijk de Plantage bij Meteren is in
centrum van Geldermalsen. Een super-
nevenactiviteit van de agrarische bedrijfs-
het bestemmingsplan detailhandelsvestiging
markt in de wijk zelf is niet noodzakelijk.
voering.
mogelijk*. De ontwikkeling van een nieuwe supermarkt is omwille van navolgende redenen niet
Mocht toch worden gekozen voor ontwikkeling
Supermarktinitiatieven
gewenst:
van een supermarkt in De Plantage dan is het
Ondanks het beperkte draagvlak zijn initiatieven
•
Deze visie op de winkelstructuur zet in op een
van groot belang dat deze gericht is op een
voor uitbreiding van supermarkten te verwach-
sterke en toekomstbestendige winkelfunctie in
lokale buurtfunctie (van zeer beperkte omvang).
ten. Aan initiatieven voor significante uitbreiding
de centra van Meteren en Geldermalsen. Voor
van supermarkten wordt, om verdringing binnen
beide centra is de boodschappenfunctie, en
de wenselijke structuur te voorkomen, in prin-
dus het supermarktaanbod, daar een essenti-
cipe geen medewerking verleend.
eel onderdeel van. •
De wijk Plantage is een belangrijk onderdeel
Indicatief kan worden gesteld dat voor Grote
van het toekomstige draagvlak voor het
Dorpssteunpunten een maat van maximaal
aanbod in de centra van Geldermalsen en
1.000 m2 wvo passend is en voor Kleine
Meteren. Op basis van dit draagvlak is enige
Dorpssteunpunten een maat van maximaal 500
(beperkte) uitbreidingsruimte mogelijk (zie
m wvo. Grotere supermarkten in die plaatsen
bijlage A). In Geldermalsen-Centrum is
moeten al snel bovenlokaal publiek trekken om
uitbreiding wenselijk om de ambities voor een
te functioneren, waardoor verdringing binnen de
toekomstbestendig hoofdcentrum te realiseren
wenselijke structuur kan plaatsvinden. Dit zou
(zie ook hoofdstuk 5). Het gebruik van deze
de balans tussen het aanbod en het al beperkte
marktruimte voor een supermarkt in De
draagvlak verstoren. Alleen in Geldermalsen-
Plantage dient niet het grotere belang van de
Centrum zijn bovenlokaal functionerende
inwoners van de gemeente.
2
supermarkten wenselijk, omdat die trekkracht
•
Inwoners van De Plantage hebben op zeer
daar bijdraagt aan een zo gevarieerd mogelijk
korte afstand reeds het Meterse dorpssteun-
winkelaanbod.
punt voor hun dagelijkse aankopen en wonen op maximaal 10 minuten fietsen van het *
22 van 38
Bestemmingsplan Plantage zuid-west 2017.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
3.3
Uitwerking centrumgebieden
de supermarkt is gewenst om het lokale
Maatwerk in Kleine Dorpssteunpunten
draagvlak, en daarmee de toekomstbesten-
Vanwege het beperkte draagvlak voor
digheid, te vergroten.
voorzieningen in de kleine dorpen van
Meteren: Het centrum van Meteren heeft
West Betuwe is er niet altijd sprake van een
centra. Voor de ontwikkeling van Geldermalsen-
nog niet de meest gezellige uitstraling. De
herkenbaar centrumgebied. Mocht een initiatief
Centrum is in hoofdstuk 5 aandacht.
standplaatsenlocatie ligt ook nog eens
wel passen bij de ambities van en visie op
buiten het zicht van het winkelgebied. Een
de winkelstructuur (bijvoorbeeld een lokale
Aandachtspunten dorpscentrum Beesd
locatie voor standplaatsen die meer relatie
bloemist) dan is als uitzondering maatwerk
De focus is om de dagelijkse winkelfunctie aan
heeft met het winkelgebied kan van meer-
mogelijk. In dat geval wordt een logische
het Dorpsplein sterk te houden met een publie-
waarde zijn. Wel moet worden voorkomen
aansluiting binnen de lokale dorpsstructuur
ke plint aan de noord- en westkant van het
dat deze te veel parkeercapaciteit inneemt.
gezocht. De nabijheid tot de supermarkt en
Haaften: Het centrumgebied van Haaften
andere publieksfuncties is onderdeel van die
uitstraling op het Dorpsplein van groot belang.
kenmerkt zich momenteel door een aantal
afweging. Van de Kleine Dorpssteunpunten
Vooral tijdens de opstelling van de markt vraagt
braakliggende gebieden. Het toevoegen van
heeft Herwijnen het meest herkenbare
dat extra aandacht.
woningen in de directe nabijheid van de
centrumgebied, daar worden ontwikkelingen
voorzieningen is wenselijk. Van de super-
zoveel mogelijk geconcentreerd.
In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de uitwerking van de visie in de verschillende
plein. Hiervoor is het bezoekgemak en de
•
•
Naast de lokale bewoner is ook de recreant in
markten in de Grote Dorpssteunpunten is
deze omgeving aanwezig (Linge, Mariënwaerdt,
de Coop in Haaften nu het kleinst (750 m2
Belang ‘overige’ publieksfuncties
Camping De Rotonde, etc.). Aan de Voorstraat
wvo). Een beperkte uitbreiding (tot max.
Met de afname van het winkelaanbod worden
is ruimte voor een aantrekkelijk gemengd profiel
1.000 m wvo) met de inzet op een kwali-
overige publieke functies belangrijker.
met publieksfuncties (o.a. gericht op de toeris-
teitsverbetering van het centrumgebied is
Bundeling van publieke bezoekdoelen (o.a.
tisch-recreatieve doelgroep) en wonen.
wenselijk om dit dorpssteunpunt toekomst-
horeca, bibliotheek, zorg- en dienstverleners)
bestendig te maken. Mogelijkheden om
zorgt ervoor dat het lokale (dorps)centrum
Aandachtspunten Grote Dorpssteunpunten
bestaande publieke voorzieningen te
relevant blijft voor de eigen inwoners én dat er
•
Waardenburg: In Waardenburg is het
concentreren of te moderniseren kunnen
voldoende publieke aantrekkingskracht is. Toch
winkelaanbod verspreid over het dorp
ook worden aangegrepen in deze gebieds-
zal er winkelaanbod wegvallen. Dat vraagt om
gelegen. Voor een zo hoog mogelijke
ontwikkeling.
een flexibele houding met betrekking tot het ver-
2
synergie is concentratie van deze functies
ruimen van bestemmingen, om transformatie
aan de Steenweg ten oosten van de A2
van winkelvastgoed mogelijk te maken (bijvoor-
gewenst. Woningbouw op het terrein achter
beeld naar zorg).
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
23 van 38
4 Beleidskader
4.1
Uitvoering
Vervallen detailhandelsmogelijkheden Bestaande detailhandelsmogelijkheden buiten
Met dit ruimtelijk detailhandelsbeleid geeft de
de wenselijke structuur vervallen wanneer hier
gemeente duidelijkheid voor marktpartijen over
voor langere termijn geen gebruik van wordt
waar investeringen wel- en niet zijn gewenst.
gemaakt (bijv. leegstand); de bestemming wordt gewijzigd in een niet-winkelfunctie. Hiervoor kan
Vertaling naar bestemmingsplan/omgevingsplan
een overgangsregeling worden opgesteld.
Om succesvol ruimtelijk detailhandelsbeleid te kunnen voeren, is het van belang dat de visie
Het saneren van ongewenste meters en planca-
wordt vertaald in bestemmings-/omgevingsplan-
paciteit zorgt bovendien voor meer helderheid
nen. Dit gebeurt in principe bij de eerstvolgende
en zekerheid voor marktpartijen, zodat deze op
herziening van een bestemmingsplan of bij het
de juiste locaties investeren.
opstellen van het nieuwe omgevingsplan (na vaststelling van de omgevingswet). Het bestemmingsplan (omgevingsplan) is het meest krachtige instrument dat de gemeente tot haar beschikking heeft om ruimtelijk beleid te voeren. Hierin wordt door middel van bestemmingen en voorschriften structureel bepaald waar wel en waar geen detailhandel is toegestaan. In het bestemmings- (of omgevings)plan kan de gemeente gebieden aanwijzen waar detailhandel mag plaatsvinden. Hoofdstuk 3 geeft daar handvatten voor. Buiten deze gebieden wordt geen (uitbreiding van) detailhandel toegestaan.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
25 van 38
4.2 Regels
•
bouwmarkten en andere allround doe-het-zelf-
is niet in lijn met de basisprincipes van het
zaken;
gemeentelijk detailhandelsbeleid. Ongebrei
Bij het opstellen van de regels is gekeken naar de
•
tuincentra;
delde verkoop van branchevreemde artikelen
beleidsregels van de voormalige gemeenten. Hier
•
andere detailhandel in uitsluitend zeer volumi-
op perifere locaties buiten de centra dient te
neuze artikelen (> 1 m³) zoals speeltoestellen;
worden voorkomen.
zitten kleine verschillen in. Vanuit de doelstellingen van de geharmoniseerde visie (hoofdstuk 3),
•
detailhandel in grove bouwmaterialen.
de juridische houdbaarheid en de Provinciale kaders zijn hier keuzes in gemaakt.
Meubelwinkels Het is niet wenselijk zomaar overal dit type winkels
Binnen de gemeente West Betuwe is er geen
toe te staan. Veiligheid is bijvoorbeeld een zorg met
‘woonboulevard’. In de omliggende plaatsen zijn
Winkels in winkelgebieden
consumentenverkeer op bedrijventerreinen. Op de
die er wel (Gorinchem en in mindere mate Tiel,
Winkels horen in winkelgebieden. Die keuze en
aangewezen locaties in Geldermalsen en
Culemborg en Leerdam). In deze branches is een
welke winkelgebieden daar in meedoen is ge-
Waardenburg is dit wel goed inpasbaar (reeds
landelijk overaanbod. Gezien de Provinciale
maakt in hoofdstuk 3 (gebundelde deconcentra-
ingericht op aanwezigheid kantoren en winkels).
ambities om overaanbod van perifere winkelme-
tie). De verdere beleidsregels in deze paragraaf
Voor tuincentra kan naar solitaire perifere locaties
ters terug te brengen, is het niet de ambitie van
gaan voornamelijk over enkele mogelijke uitzon-
worden gekeken als de behoefte daarvoor is aange-
West Betuwe om meubelwinkels aan te trekken.
deringen, maar dit principe is in alle gevallen het
toond (regionale afstemming). Genoemde branches
De regio controleert grote (> 1.500 m2 wvo)
vertrekpunt.
zijn in principe ook in centra inpasbaar, daarom
nieuwe ontwikkelingen.
moeten ze voldoen aan de volgende criteria: van een grote omvang zijn (> 1.000 m² bruto
Grootschaligheid
vloeroppervlak ofwel > 750 m² wvo).
Voor branches of formules die alleen vanwege de
niet danwel beperkt branchevreemd aanbod
schaal van het winkelconcept buiten winkelgebie-
om volumineuze goederen. De uitstalling van
verkopen en dit aanbod moet passen bij het
den willen vestigen (megasupermarkten, grote
volumineuze artikelen is vaak moeilijk inpasbaar
hoofdassortiment (dus bijvoorbeeld geen voed-
sportwinkels, grote fietsenzaken of multimediawin-
in reguliere centrumgebieden. Onder andere
sel). Het nevenassortimentsdeel neemt niet
kels) zijn geen ruimtelijk relevante criteria te
winkels binnen de volgende branches hebben
meer ruimte in beslag dan 250 m wvo of 20%
vinden. Het ruimtelijk relevante onderscheid met
daar mee te maken:
van het netto verkoopvloeroppervlak. Bovendien
bijvoorbeeld een warenhuis of een (grote) mode-
•
detailhandel in volumineuze ‘woninginrich-
mag één afzonderlijke hoofdbranche niet meer
winkel is niet evident. Perifere vestiging van dit
tingsartikelen’ zoals keukens, badkamers,
dan 50 m² wvo bedragen. De reden hiervoor is
soort winkels gaat in tegen de ambities voor vitale
sanitair, vloeren, zonwering, meubels en
dat een oppervlak van 250 m² wvo alsnog
centrumgebieden.
jacuzzi’s;
zelfstandige aantrekkingskracht uitoefent en dat
PDV-locaties: aard en omvang van goederen
•
De aard of omvang van goederen die winkels verkopen is ruimtelijk relevant wanneer het gaat
26 van 38
•
2
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit
kleine dorpen in het landelijk gebied. Een
Belangrijk is dat deze detailhandel de verkoop
Van oudsher vindt detailhandel plaats als
uitgebreid assortiment bij een boerderij is
betreft van door het bedrijf/op het perceel zelf
ondergeschikte nevenactiviteit bij andere
daarom niet gewenst. Dergelijke verkoop is
geproduceerde of bewerkte producten.
bedrijfsactiviteiten. De vraag die zich daarbij
welkom in de centra (voorbeeld Appeltje-Eitje).
Bijvoorbeeld een kentekenplaat laten maken bij
vaak voordoet is in hoeverre de detailhandels-
een autogarage. Er is geen uitstraling als winkel
activiteit ondergeschikt is en/of deze noodzake-
De gemiddelde omvang van dagelijkse winkels,
of vergelijkbare verkeersaantrekkende functie.
lijk en/of gebruikelijk is voor de hoofdactiviteit.
exclusief supermarkten, in de gemeente West
De fysieke uitstalruimte is maximaal 20% van
Voor de planologische vertaling in bestem-
Betuwe is 64 m wvo. Om de balans met de
het bedrijfsvloeroppervlak, en niet meer dan 50
mingsplannen zijn vooral de ruimtelijke effecten
hoofdambitie vanuit de detailhandel te bewaken
m2 wvo.
(beoogde detailhandelsstructuur, aantrekkende
zijn er concrete richtlijnen opgenomen voor
werking consumentenverkeer) en verschijnings-
detailhandelsactiviteiten van bij boerderijen:
Internetverkoop
vorm (ruimtegebruik, uitstraling, reclame)
•
de fysieke uitstalruimte die gericht is op en/
Detailhandel betreft het bedrijfsmatig te koop
relevant. Hiervan is vooral sprake indien ver-
of toegankelijk is voor consumenten beperkt
aanbieden (en tonen), verkopen en/of leveren
koop plaatsvindt in een fysieke uitstalruimte die
zich tot maximaal 20% van de bebouwing
van goederen aan particuliere consumenten. Er
gericht is op en/of toegankelijk is voor consu-
en is niet meer dan 50 m² wvo;
ontstaan nieuwe vormen van detailhandel;
de verkochte artikelen zijn lokaal vervaar-
naast de traditionele winkel zijn er allerlei
digd.
vormen van internetverkoop en afhaalpunten.
menten (winkelruimte).
2
•
Voor het ruimtelijk detailhandelsbeleid en de
Boerderijen Vanuit de ambities voor een levendig, econo-
Trafficlocaties
planologische vertaling in bestemmingsplannen
misch gezond en toeristisch aantrekkelijk
Op trafficlocaties (bijvoorbeeld een tankstation,
zijn vooral de ruimtelijke effecten (beoogde
platteland is in beperkte mate verkoop mogelijk
treinstation) waar ondergeschikte detailhandel
detailhandelsstructuur, verkeer) en verschij-
bij agrarische bedrijven. Deze vorm van detail-
plaatsvindt, dient het assortiment gericht te zijn
ningsvorm (ruimtegebruik, uitstraling) relevant.
handel is voor ondernemers een extra inkom-
op de behoefte van de reiziger (bijvoorbeeld
stenbron en is aantrekkelijk voor recreanten in
motorolie, flesje drinken en belegd broodje voor
De betaling ter plaatse (voorheen een belangrijk
het buitengebied. Daarom is hier wel een
onderweg).
onderscheidend criterium tussen een ‘toonzaal’
uitstraling als verkooppunt toegestaan.
en een ‘winkel’) is, met de toenemende moge-
Aangezien het de verkoop van voedingsmidde-
Non-food-productiebedrijf
lijkheden voor betaling op een andere (virtuele)
len in het landelijke gebied betreft, is er een
Bij een productiebedrijf wordt in beperkte mate
locatie, niet meer relevant in het ruimtelijk
directe samenhang met de ambitie om een
detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit
beleid.
dagelijkse winkelfunctie te behouden in de
toegestaan (‘productiegebonden detailhandel’).
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
27 van 38
Wanneer de consument ter plaatse komt, is er
mogelijk een juridisch precedent. Dit verzwakt
sprake van een ruimtelijke detailhandelsactivi-
de kracht van deze visie als beleidsinstrument.
teit, die planologisch als zodanig wordt beoordeeld (incl. showroom en afhaalloket). Deze activiteiten zijn derhalve alleen toegestaan in de centra. Afhaalpunten van internetwinkels passen prima binnen de wenselijke winkelstructuur, die bovendien is ingericht voor consumen ten(verkeer). Internetwinkels zonder aan de winkelactiviteit gerelateerde ruimtelijke kenmerken zijn niet relevant voor het detailhandelsbeleid en moeten voldoen aan de bestemming van de betreffende locatie (wonen, bedrijf, kantoor, agrarisch). Zo is een distributiecentrum van een internetwinkel op bedrijventerreinen toegestaan, zolang hier geen consument ter plaatse komt.
Afwijkingsbevoegdheid Gemeenten zijn bevoegd om gemotiveerd af te wijken van vastgesteld beleid in situaties die vanwege het uitzonderlijke karakter een bijzondere beoordeling behoeven. Eventuele afwijkingen moeten overtuigend en specifiek gemotiveerd en onderbouwd worden om een juridische toetsing te kunnen doorstaan. Met dergelijke afwijkingen dient terughoudend omgegaan te worden. Een onzorgvuldige uitzondering op beleid creëert onzekerheid en
28 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
5 Actualisatie visie Geldermalsen-Centrum
5.1
Visie 2009
Visiekaart Geldermalsen-Centrum 2009
In 2009 heeft de voormalige gemeente Gelder malsen een centrumvisie opgesteld voor Geldermalsen. Er zijn toen keuzes gemaakt over waar en hoe het centrum zich het beste kan ontwikkelen. Ook voor de nieuwe gemeente West Betuwe is Geldermalsen-Centrum belangrijk in de voorzieningenstructuur: hier zit het meest diverse voorzieningenaanbod. In de visie uit 2009 had het centrum van Geldermalsen in de toekomst vooral een aankoopfunctie voor de lokale inwoner en voor de inwoners uit de omliggende kleinere kernen. Het doel was om een compacte ‘winkelas’ te creëren tussen twee supermarkten. Het gaat om de supermarkt aan het Kerkplein (Albert Heijn) en een nieuwe supermarkt bij de Herman Kuijkstraat (nu Coop). De ‘winkelas’ was dus hoofdzakelijk de Geldersestraat en het Marktplein. De visie had als doel dat tussen deze twee ‘publiekstrekkers’ een sterk winkelgebied, met perspectief voor onder andere modewinkels, kon blijven bestaan. Verder is een gebied om de ‘winkelas’ heen aangeduid als ‘aanloopgebied’ (Herman Kuijkstraat, delen van de Rijksstraatweg en de Kerkstraat). Er is toen ook gekeken naar een
30 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
eventuele supermarktontwikkeling aan de
5.2 Actuele doelstellingen
Badweg, maar dat is niet haalbaar gebleken.
Faciliteren bezoekmotieven toekomst Ontwikkeling sindsdien
Een vitaal toekomstig centrum begint bij relevante
De beoogde supermarktontwikkeling uit de visie
bezoekdoelen waarvoor bezoekers naar het
van 2009 is gerealiseerd in de vorm van de
centrum willen komen:
nieuwe Coop. De ‘winkelas’ met Geldersestraat
•
De frequente benodigdheden. Wat betreft de
en Marktplein is nog goed gevuld met onder
winkelfunctie gaat dit om de boodschappen-
andere modewinkels. Daarmee zijn een aantal
winkels en winkels voor andere frequente
belangrijke doelen van de centrumvisie tien jaar
benodigdheden, zoals de bloemist of Hema.
later succesvol gebleken. Aan de andere kant is
Breder gaat het om alle publieksfuncties die
Geldermalsen-Centrum zeker niet ongevoelig
de inwoners van Geldermalsen en omgeving
voor de ontwikkelingen in de winkelmarkt: het
ook in de toekomst nog frequent zullen willen
aantal winkels neemt af en het aantal leegstaan-
bezoeken (bibliotheek, zorgfuncties, kapper,
de panden neemt toe. De meeste leegstaande
muziekschool, etc.). De bepalende voorzie-
winkelruimte zit aan de randen, in de aanloopge-
ningen voor dit bezoekmotief zijn de super-
bieden.
markten (meeste bezoekers). Momenteel is
Dé plek voor alle frequente benodigdheden zijn
de Lidl-supermarkt aan de kleine kant als publiekstrekker voor het centrum (< 1.000 m2 wvo). Belangrijke randvoorwaarde voor dit frequente bezoek is bezoekgemak. •
Dé ontmoetings- en evenementenplek: het ‘sociale hart’. Een plek waar mensen niet alleen vaak (zie bovenstaand) maar ook graag komen, omdat ze zich er prettig voelen, er levendigheid is en ze er bekenden treffen. Dit bezoekmotief vraagt om aandacht voor verblijfskwaliteit en meer op de vrije tijd gerichte functies, zoals horeca, evenementen en cultuur.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
De centrumfunctie als het sociale hart verbeteren
31 van 38
Naar een compact en gemengd centrum Door de coronacrisis versnellen niet alleen de trends in de winkelsector. Ook de horeca en diensten, zoals reisbureaus, krijgen flinke klappen. Perspectief om bestaande en toekomstige lege winkelruimte weer in te vullen met (commerciële) publieksfuncties is er nauwelijks. Mogelijkheden om alternatieve publieksfunties aan het centrum toe te voegen zijn tot nu toe niet concreet geworden. De uitgangspunten van de visie uit 2009 zijn daarmee alleen maar belangrijker geworden: het inzetten op de trekkracht van supermarkten en daartussen zoveel mogelijk bezoekers en functies in een compact gebied concentreren.
32 van 38
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
Visie Geldermalsen-Centrum 2020-2025
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
33 van 38
5.3
Visie 2020 - 2025
zowel vanuit de oost- als westkant jaarrond toeloop naar de Geldersestraat.
Bij de analyse van het centrum en de actualisatie
De Rijksstraatweg is het gezicht van het
van de visie uit 2009 is onder andere gekeken
Centrum is een aanscherping van de vorige
centrum en voor velen de entree tot het
naar de reacties op de website zoals:
visie en heeft als doel gericht investeringen
centrumgebied. Vanaf deze straat, centraal
mogelijk te maken. De visie op het centrumge-
in het centrum, ervaren mensen het cen-
bied wordt hieronder opgebouwd vanuit de
trum het meest in zijn totaliteit. De straat
deelgebieden die op de kaart op pagina 33 zijn
vervult de schakelfunctie tussen de beno-
weergegeven.
digdhedenfunctie (samen met Gelderse
De actualisatie van de visie voor Geldermalsen-
•
straat) en de overgang naar het verblijfs-
1. Het verblijfsplein
plein. Voor deze zone van de Rijksstraat-
Het Marktplein is hét centrale plein in het
weg is het gewenst dat de uitstraling van het
centrum. De functie als de ontmoetingsplek en
vastgoed verbetert en dat mensen zoveel
zomers ‘terrassenplein’ moet verder worden
mogelijk worden uitgenodigd om over te
uitgebouwd. De noordkant van het Marktplein is
steken.
daar het beste voor geschikt (historische panden en bezonning). Daarover wordt meer
3. De aanloopstraat
gezegd bij punt 5.
De Kerkstraat tussen Albert Heijn en het Marktplein is de aanloopstraat. Dit is het ‘adem-
2. Voor al uw benodigdheden!
gebied’ van het centrum met een duidelijke link
Het gebied voor alle frequente benodigdheden
met de lokale historie. Hier zijn zowel investerin-
bestaat uit de Geldersestraat en een deel van
gen in publieksfuncties als woon- en werkfunc-
de Rijksstraatweg.
ties op de begane grond mogelijk. Zo kan er
•
De Geldersestraat is dé gezellige centrum-
een bij het gebied passend gemengd centrum-
straat van Geldermalsen. De smalle opzet
milieu blijven bestaan.
en menselijke maat maken dat lokale zelfstandigen, landelijke ketens en niet-
4. Transformatiegebieden
winkelfuncties elkaar natuurlijk afwisselen.
De bovenstaande drie publieke gebieden zijn
Door de ligging als verbinding tussen
samen het ‘centrumgebied’. Hierbuiten zijn in
verschillende grote publiekstrekkers is er
principe geen nieuwe ontwikkelingen (uitbrei-
34 van 38
Zelf vind ik de ‘hoofdwegen’ door Geldermalsen heen niet overal even uitnodigend. Denk aan de leegstaande oude Coop, de dichtgespijkerde panden tegenover de apotheek, de Lidl, enz. Ik zou liever hebben dat de begane grond in het winkelgebied in Geldermalsen wordt gebruikt voor: horeca; voorzieningen op het gebied van gezondheid zoals huisarts, fysiotherapie, apotheek, sportscholen, en voorzieningen op het gebied van kunst en cultuur, zoals bibliotheek, ateliers, galeries, muziekschool. In mijn optiek zou het marktplein ontwikkeld moeten worden tot horecaplein Het centrum in Geldermalsen moet zeker geconcentreerd blijven. Fijn voor t publiek als er een aaneengesloten stuk is, waar men kan winkelen, verswaren kan kopen en een terrasje kan pikken.
2145.0420 Harmonisatie detailhandelsbeleid West Betuwe CONCEPT - 11 november 2020
ding, nieuwvestiging) van publieksfuncties
1. Het creëren van een mooie, uitnodigende
wenselijk. Bestaande rechten worden gerespec-
horecaplint aan de noorzijde van het
teerd tenzij deze lang in onbruik zijn (bijv.
Marktplein.
langdurige leegstand). Een bestaande winkel
2. Het uitbreiden van de supemarkt naar een
zou in theorie dus tot onbepaalde tijd buiten het
moderne maat om de functie als publieks-
centrumgebied kunnen blijven functioneren.
trekker goed te vervullen. Een uitbreiding
Hier wordt wel actief transformatie naar private
met circa 400 m2 wvo zou daarvoor moeten
woon- of werkfuncties mogelijk gemaakt. Dit is
voldoen en past binnen de toekomstige
in lijn met de nieuwe woonvisie, waarin prioriteit
marktmogelijkheden (bijlage A).
wordt gegeven aan de verkenning van mogelijk-
3. Het verbeteren van de uitstraling van de
heden voor woonontwikkeling in het centrumge-
‘smoel’ van centrum aan de Rijksstraatweg,
bied. Hierdoor wordt verloedering voorkomen.
dat uitnodigt om het centum te bezoeken.
5. Sleutellocatie ontwikkelen
De ontwikkeling van deze locatie is niet makke-
Aan de Rijksstraatweg ligt tussen het markt-
lijk (o.a. woningen boven commerciële ruimte),
plein en de rotonde een beeldbepalend ge-
maar overduidelijk de beste kans om een
bouwd. Aan de noordkant van dit gebouw zit de
kwaliteitsimpuls te geven aan het centrumge-
ingang van de Lidl en aan de zuidkant (aan
bied. DTNP adviseert op deze locatie een
Marktplein) enkele units (bakker, ijssalon)
ontwikkeling tot stand te brengen en daarbij
evenals de gesloten achterkant van de Lidl. Aan
zoveel mogelijk de principes voor combinatiebe-
de Rijksstraatweg heeft dit gebouw niet tot
zoek toe te passen (p.14). Een verbetering van
nauwelijks een publieke uitstraling (voelt als
het bezoekgemak (o.a. parkeerregime) op