Katern RES 1.0 NHZ - Rollen beleidskaders en instrumenten overheden - Zuid incl foto's 30-3
Tekst van het document
Bovendien komen (wijkgerichte) oplossingen naar aardgasvrij pas op langere termijn op grote schaal beschikbaar. De Transitievisie Warmte zal daarvoor een eerste richting geven. De communicatie en ondersteuning over energiebesparing richt de gemeente op álle bewoners, om uiteindelijk iedereen te betrekken bij de energietransitie. Voorlichting, onafhankelijk advies en, binnen de mogelijkheden van de gemeente, financiële
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
32
ondersteuning staan hierbij centraal. Zo is er, naast subsidie in het kader van de Regeling Reductie Energiegebruik, een lokale subsidieregeling voor woningisolatie. Er wordt actief en langjarig samengewerkt met het Duurzaam Bouwloket, de lokale energiecoöperatie HuizenDuurzaam en bewonersgroepen. In de toekomst zal het regionale energiedienstenbedrijf, dat momenteel in ontwikkeling is, daarbij een rol kunnen spelen. Het regionale energiedienstenbedrijf staat voor een optimale ketensamenwerking tussen het energieloket, de energiecoöperaties en bouw- en installatiebedrijven. De samenwerking richt zich onder meer op Verenigingen van Eigenaren, monumenten en woningen met bouwjaren ’20 tot ’95 en vanaf ’95. De gemeente faciliteert energiebesparing bij bedrijven via het project Stimulerend Toezicht. Dit project wordt uitgevoerd met de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek (OFGV) en het lokale bedrijfsleven. Met het project worden alle bedrijven actief geïnformeerd over de wettelijke energiebesparings- en informatieplicht. Bovendien krijgen bedrijven de mogelijkheid om een energiescan van hun bedrijf uit te laten voeren. Deze aanpak wordt momenteel doorontwikkeld in de regio en mogelijkerwijs de provincie Noord-Holland.
Opwek hernieuwbare elektriciteit De mogelijkheden voor grootschalige duurzame opwekking van elektriciteit zijn in de gemeente Huizen beperkt, gelet op diverse ruimtelijke restricties. Het RES-proces heeft niet geleid tot aanwijzing van zoekgebieden in Huizen voor grootschalige opwekking (zie verder hieronder). Wel mogelijk zijn zonnepanelen op grote daken van bijvoorbeeld bedrijven, kantoren, zorginstellingen en zonnepanelen boven parkeerplaatsen. Samen met regiogemeenten en de lokale energiecoöperaties wordt hiervoor een aanpak ontwikkeld. Daarnaast zet de gemeente in op zonne-energie op daken van het gemeentelijk vastgoed. Dit maakt onderdeel uit van een beleidsvisie en uitvoeringsprogramma 2021-2025 voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Warmte De gemeente Huizen bereidt de Transitievisie Warmte in regioverband voor, samen met de gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Laren en Wijdemeren. De regionale partners bij de energietransitie, zoals
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
33
woningcorporaties en de netbeheerder, worden bij de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte intensief betrokken. Dat geldt uiteraard ook voor de bewoners. De gemeenteraad stelt de Transitievisie Warmte eind 2021 vast. De gemeente en de RES In de concept-RES waren in de deelregio Gooi en Vechtstreek diverse zoekgebieden voor grootschalige opwekking van zonne- en windenergie opgenomen. De wensen en bedenkingen die gemeenteraden hebben ingebracht hebben geleid tot een afname van dit aantal. De gemeenteraad van Huizen heeft zich bovendien bij motie uitgesproken tegen de realisatie van zonne- en windenergie in of nabij natuurgebieden. Deze motie is overgenomen in de RES, voor zover deze gebieden tot het grondgebied van de gemeente Huizen behoren. In de gemeente Huizen resteren voor de RES 1.0 daardoor mogelijkheden voor zonnepanelen op daken en zonnepanelen op parkeerplaatsen. Samen met regiogemeenten en de lokale energiecoöperaties wordt een projectaanpak ontwikkeld voor zon op daken. Doordat de lokale energiecoöperaties hierbij zijn betrokken, wordt particulier eigendom van de zonnepanelen gestimuleerd. Voor zonnepanelen op parkeerplaatsen wordt eveneens regionaal samengewerkt, waarbij in enkele regiogemeenten pilots worden ontwikkeld.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
34
Laren Ambitie Laren heeft de ambitie om tegen 2040 energieneutraal te zijn. Om daar te komen, is het Klimaatbeleidsplan Laren 2018-2022 opgesteld. Elk jaar stelt Laren een uitvoeringsplan (Energietransitie Laren) op waarin de gemeente een praktische uitwerking geeft aan het klimaatbeleidsplan2. Wat gebeurt er al? Laren vindt het belangrijk om de gemeentelijke gebouwen energiezuinig te maken. De gemeente heeft een geringe hoeveelheid direct of indirect vastgoed, maar wil een voorbeeldfunctie vervullen en werkt aan een plan om dit projectmatig aan te pakken. Ook zijn er met de woningcorporatie afspraken gemaakt om woningen in hun bezit te verduurzamen. Verder is het voor de gemeente belangrijk om eerst de energievraag terug te brengen, dus in te zetten op goede isolatie of ledverlichting. In die zin wordt er gewerkt aan het aanbrengen van ledlampen voor straatverlichting en sportverenigingen. In het Klimaatbeleidsplan worden de projecten genoemd die nodig zijn om de verduurzamingsdoelstelling te halen. Daarbij is rekening gehouden met de mogelijkheden die er op dat moment in de markt en bij gebouweigenaren zijn. De gemeente en de RES Kansgebieden Tijdens het traject van de RES heeft de gemeente Laren meer inzicht gekregen in de potentie voor de opwek van grootschalige zonne- en windenergie in de gemeente.
Met de input van de betrokken partijen zoals woningcorporaties, energiecoöperaties, natuur- en milieuorganisaties en inwoners zijn de scenario’s verder uitgewerkt in kansgebieden voor zonprojecten. Deze werden uitgewerkt en aan de verschillende stakeholders voorgedragen. De raad heeft de wens uitgesproken om daarbij haar natuurgebieden, ecologische waarden en haar cultuurhistorisch erfgoed te beschermen. Dit betekent dat de gemeente in eerste instantie kijkt naar de mogelijkheden van energieopwekking, daar waar het past binnen het landschap en de natuur. Binnen Laren heeft de raad de wens uitgesproken om met name zonnepanelen te plaatsen op de geluidschermen van de A1, op grote gebouwen en op parkeerplaatsen. De raad van Laren kiest nu voor zon. In
2
Het klimaatbeleidsplan en uitvoeringsplan zijn te vinden op de website van de gemeente Laren.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
35
Laren ziet de raad liever geen zonneprojecten binnen de bebouwde kom. Zonne-energieopwekking langs de A1, in de buurt van sportvelden en grote daken kon wel op steun rekenen. De periode tot RES 1.0 Via onze gemeentelijke communicatiekanalen worden inwoners van Laren geïnformeerd over het proces van de RES 1.0. Wanneer er meer informatie beschikbaar komt over de verdere uitwerking van de zoekgebieden, bijvoorbeeld over locaties van zonnepanelen, worden omwonenden nauw betrokken.
Weesp Ambitie Weesp streeft ernaar om binnen afzienbare tijd een energieneutrale gemeente te zijn. Weesp kiest voor de lijn om de ambitie van klimaatneutraliteit als richting te behouden, maar hiervoor geen concreet jaartal te benoemen. Het signaal dat hiervan uitgaat is in ieder geval duidelijk: we moeten ons maximaal inspannen door energie te besparen en te voorkómen dat er (meer) energie wordt gebruikt dan er duurzaam opgewekt kan worden. De kernwaarden People, Planet en Profit vormen de leidraad voor de gemeentelijke visie en het beleid ten aanzien van duurzaamheid. De gemeente heeft een regierol en kan het proces van energietransitie versnellen. De gemeente zoekt daarbij de samenwerking met inwoners, de energiecoöperatie, bedrijven en organisaties. De gemeente ziet voor zichzelf vooral een faciliterende, communicerende en verbindende rol voor kansrijke initiatieven die ontstaan vanuit de samenleving. Participatie en
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
36
communicatie zijn sleutelbegrippen in het hele proces op weg naar een energieneutraal Weesp. Een eerlijke verdeling tussen lusten en lasten vindt de gemeente randvoorwaardelijk. De RES De gemeente Weesp vindt het belangrijk om een passende bijdrage te leveren aan de landelijke ambitie om 35 TWh duurzaam op te wekken. De gemeenteraad van Weesp heeft alle zoekgebieden voor wind geschrapt en wil geen windturbines. Er is daarom extra aandacht voor energiebesparing en het stimuleren van zonne-energie. De gemeente Weesp heeft relatief veel grote (bedrijfs)daken. In samenwerking met de energiecoöperatie Weesp Eco Energie en het bedrijfsleven wordt ingezet om deze de komende jaren zo veel mogelijk te gaan benutten. Ook wordt gekeken naar andere locaties voor zonnepanelen, zoals in de nabijheid van infrastructuur en naar het overkappen van parkeerplaatsen met zonnepanelen. Het behouden en versterken van de Weesper cultuurhistorische waarde is het uitgangspunt, maar in het kader van de grote uitdagingen waar we als samenleving voor staan, sluit Weesp in beginsel niets uit. Maatregelen hoeven niet voor eeuwig te zijn: de nadruk ligt op tijdelijkheid en de zorg dat landschap en gebouwen weer in oude staat te herstellen zijn. Warmtetransitie Om CO2 te reduceren en klimaatverandering tegen te gaan, neemt Nederland uiterlijk in 2050 afscheid van aardgas.
De overstap naar aardgasvrij wonen en werken is een grote omslag en vraagt inzet van ons allemaal. Nu al ligt de focus op energiebesparing en isolatie, om de woningen klaar te maken voor de transitie. De gemeente Weesp is gestart met het opstellen van de Transitievisie Warmte. Hierin beschrijft de gemeente wanneer welke wijken van het aardgas af kunnen gaan. Daarnaast gaat de gemeente op zoek naar duurzame oplossingen voor koken en het verwarmen van de woningen en bedrijven.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
37
Wijdemeren Ambitie In 2018 heeft de gemeente Wijdemeren een Duurzaamheidsagenda vastgesteld. Daarin stelt de gemeente dat Wijdemeren in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Dit is een reis die inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en overheid de komende jaren met elkaar afleggen. Samen wordt hier prioriteit aan gegeven. We stellen dat de gemeente Wijdemeren ‘samen op pad’ is naar een duurzamere leefomgeving. Als gemeente durft Wijdemeren het aan om duidelijk te zijn in wat zij wil en moet doen en wat ze kunnen waarmaken. Dit is uitgewerkt in de Duurzaamheidsagenda 2018-20213. Wat gebeurt er al? De gemeente Wijdemeren staat voor een grote opgave. Zij wil de CO 2uitstoot drastisch verlagen. Daarvoor stapt zij af van fossiele brandstoffen. Om dit mogelijk te maken, is een energietransitie nodig voor de opwek van duurzame elektriciteit en het verwarmen van de gebouwen. Naast de RES werkt de gemeente daarom aan een warmtevisie. Deze omschrijft hoe en wanneer wijken en straten van het aardgas af gaan. Gelijktijdig werkt een grote groep partners en inwoners aan de mogelijkheden om Ankeveen aardgasvrij te maken. Daarnaast focust de gemeente de komende jaren op energiebesparing en isolatie. De gemeente en de RES Met de Regionale Energiestrategie wordt gezocht naar mogelijkheden voor duurzame energieopwekking.
Tijdens het traject van de RES heeft de gemeente Wijdemeren meer inzicht gekregen in de potentie voor de opwek
3
zie https://www.wijdemeren.nl/4/duurzaamheid/Duurzaamheidsagenda.pdf.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
38
van grootschalige zonne- en windenergie in de gemeente. Daarbij heeft de gemeenteraad de wens uitgesproken om meer in te zetten op windenergie. Rekening houdend met de natuurgebieden, ecologische waarden en het cultuurhistorisch erfgoed zijn in Wijdemeren geen zoekgebieden voor windenergie opgenomen. De gemeente kijkt naar de mogelijkheden van energieopwekking daar waar het past binnen het landschap en de natuur. De ontwikkeling van het zonnepark De Boomgaard is hier een mooi voorbeeld van. Hier is ruimte gevonden voor een grootschalig zonneveld op de oude vuilstort. Uit de RES blijkt dat het benutten van braakliggende bedrijfsdaken de grootste potentie heeft. Dit zijn daken die nu nog niet benut worden voor de opwekking van duurzame energie. Een gemiste kans. De gemeente Wijdemeren werkt daarom nauw samen met de Energiecoöperatie Wijdemeren en het bedrijfsleven om de komende jaren zo veel mogelijk bedrijfsdaken te gaan benutten. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om parkeerplaatsen te overdekken met zonnepanelen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
39
3. IJmond & ZuidKennemerland Beverwijk Gemeente Beverwijk heeft ruim veertigduizend inwoners in de woonkernen Wijk aan Zee en Beverwijk. Het collegeprogramma 2018-2022 draagt de titel Bouwen aan Beverwijk, voor en met inwoners. Het college van Beverwijk zet zich in om te werken aan een leefbare, duurzame, krachtige en toekomstbestendige stad. Beverwijk ligt op een knooppunt van infrastructuur met het Noordzeekanaal en de noord-zuidgerichte snelwegen, spoorlijnen en energieverbindingen. De kern Beverwijk is compact met in het westen het jonge duinlandschap en oostelijk het Unesco-gebied Stelling van Amsterdam. De gemeente is voortdurend bezig met het vinden van de juiste balans tussen wonen, natuur en de economische cluster Noordzeekanaalgebied (NZKG). Een groot deel van de groene energie vanaf de Noordzee komt in deze gemeente in Wijk aan Zee aan land. De energietransitie raakt Beverwijk zo vanuit het nationaal Programma Energiehoofdstructuur, maar ook vanuit de veranderende vraag van het NZKG en de opdracht vanuit de RES. Beverwijk loopt niet weg voor deze maatschappelijke verantwoordelijkheid, doch wil hierbij wel de balans bewaken met de leefomgeving. Gemeente Beverwijk ziet de overgang naar een duurzamere maatschappij als kans om het woon- en leefmilieu te verbeteren. Het Klimaatakkoord is gericht op CO2-neutraal in 2050.
Het Klimaatakkoord houdt tevens in dat bedrijven moeten verduurzamen. Waar het Klimaatakkoord gericht is op het tegengaan van mondiale klimaatverandering, vormt de noodzaak tot verduurzamen een kans om lokaal de leefbaarheid te verbeteren. Daarom zet Beverwijk zich daarvoor in; het streven is om in 2040 CO 2-neutraal te zijn. Opgave Tijdens de ateliers van de deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland ging de aandacht al snel uit naar het Noordzeekanaalgebied door de grootschalige industrie en het knooppunt van water- en landwegen. Beverwijk is behoorlijk vol met veel ruimte als bebouwd gebied. Woningen, bedrijven en veel verkeersruimte. Soms zouden we daarmee al het moois vergeten
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
40
wat deze gemeente te bieden heeft. Dat maakt inpassing van windturbines en zonneparken tot een uitdaging. Daarentegen zijn er ook veel grote daken en parkeerruimte die potentieel in aanmerking komen voor plaatsing van zonnepanelen. Maar juist in een dichtbebouwde en bedrijvige gemeente als Beverwijk is de balans tussen ambities rond duurzame opwek van energie en de leefomgeving fragiel. In het dorp Wijk aan Zee staat de leefbaarheid (luchtkwaliteit en gezondheid) zwaar onder druk. Daarom heeft Beverwijk het Schone Luchtakkoord ondertekend, waarmee Beverwijk zich heeft gecommitteerd aan de ambitie om de luchtkwaliteit permanent te verbeteren. Participatie De zoekgebieden Tata en A9 zijn op 26 en 27 januari 2021 voorgelegd aan eigenaren, stakeholders en andere belanghebbenden. Met name in Wijk aan Zee ontbreekt het draagvlak voor (nog meer) windturbines in het zoekgebied Tata Noord. Veel is toe te schrijven aan de zorg rond leefbaarheid in de vorm van geluid en luchtkwaliteit. Na Windpark Ferrum en Windpark Spuisluis zou vanuit de RES Tata Noord volgen met vier windturbines. Hiermee wordt het dorp praktisch omsloten door windturbines. De inwoners vragen om meer onderzoek naar de oorzaken van de gezondheidsproblemen in het algemeen en meer specifiek naar milieueffecten van windturbines op hun leefomgeving.
Beverwijk wil de optie openhouden voor windturbines op de locatie Tata Noord, mits de potentiële effecten gedegen zijn onderzocht voordat plannen verder worden uitgewerkt. De reeds geplaatste windturbines kunnen hierbij de nodige informatie en inzichten verschaffen. De gemeente wil de inwoners van Wijk aan Zee actief betrekken bij dit onderzoek, om zo een transparant beeld te geven van wat er daadwerkelijk plaatsvindt. Mogelijk met de RES 2.0 is er dan meer duidelijkheid over de locatie Tata Noord. Parallel kan worden onderzocht of elders in de (deel)regio ruimte en/of alternatieve vormen van opwek van energie mogelijk zijn om aan de gestelde ambitie van 0,45 TWh te voldoen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
41
Bloemendaal De dorpen Vogelenzang, Bennebroek, Aerdenhout, Overveen en Bloemendaal vormen samen de gemeente Bloemendaal. Bloemendaal kent veel natuur en beschermd natuurgebied en heeft geen industrie- en kantoorgebieden. Bloemendaal heeft ongeveer tienduizend woningen, waarvan een flink deel groot en vooroorlogs zijn, met een relatief hoog gas- en elektriciteitsverbruik. Daarom zal de komende jaren de aandacht vooral gericht zijn op het verlagen van de energievraag door goede isolatie, een reductie van de energievraag door het toepassen van hybride warmtepompen en waar mogelijk het opwekken van elektriciteit of warmte op het eigen dak. Bloemendaal heeft geen gemeentelijke doelen vastgesteld die verder gaan dan de landelijke afspraken, zoals de afspraak om in 2050 geen aardgas in de gebouwde omgeving meer te gebruiken. In de RES 1.0 worden geen locaties opgenomen voor grootschalige zonne-energie of windenergie. De kwaliteiten van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland en de binnenduinrand gaan niet samen met het opwekken van energie.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
42
Ook de gemeente zelf neemt stappen. De openbare verlichting schakelt over naar led, en het in 2015 opgeleverde gemeentehuis betrekt haar koude en warmte van een WKO-installatie. Verduurzamingsmogelijkheden van het maatschappelijke vastgoed wordt onderzocht. Qua mobiliteit ziet de gemeente een groeiende vraag naar publieke elektrische oplaadpunten, en faciliteert dit via het MRA-portal. Trots is het bestuur op het in 2020 gereedgekomen zonnepark op haar twee parkeerterreinen bij het strand van Bloemendaal aan Zee, waardoor er geparkeerd kan worden onder een zonnedak dat stroom levert voor zeshonderd huishoudens. Ook zijn er laadpunten beschikbaar. Veel inwoners nemen zelf al stappen en isoleren hun woning, rijden elektrisch en plaatsen zonnepanelen als dat kan. Dit zijn de voorlopers, en met hun hulp probeert de gemeente door middel van het platform www.bloemendaalzetstappen.nl andere inwoners te enthousiasmeren om ook stappen te zetten, groot en klein. Goede en heldere communicatie hierover is essentieel. De komende jaren blijft het dus zaak om de energetische schil van de woningen te verbeteren. De corporaties in Bloemendaal hebben al grotere stappen gemaakt en zijn al langer bezig om hun bezit op gemiddeld labelniveau B te brengen. Wat betreft de vervanging van aardgas in de gebouwde omgeving, sluiten we op voorhand geen bronnen of verwarmingstechniek uit.
De toepassing van een warmtenet lijkt op dit moment vanuit financieel oogpunt niet voor de hand te liggen, al wordt de aanwezigheid van aardwarmte uit de diepe ondergrond op dit moment
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
43
onderzocht op de lijn Haarlem-Nijmegen. Uiterlijk 2021 stelt de gemeente de Transitievisie Warmte vast en gaan we richting geven aan de opgave. Onder inwoners van Bloemendaal en daarbuiten is brede overeenstemming over het feit dat er in het open landschap van Bloemendaal, met onder meer het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, geen plek is voor windturbines en zonnevelden. Deze wens hebben het college en de raad overgenomen. Misschien wel daarom hebben we de verplichting om extra in te zetten op de opwekking van zonne-energie op daken, naast ook inzet op reductie van gasgebruik de komende jaren middels goede isolatie en hybride warmtepompen.
Haarlem Haarlem wil een duurzame, sociale en toekomstbestendige stad zijn, die stappen zet in de richting van een circulaire economie en waarin iedereen kan meedoen. De gemeente staat open voor de kennis in de stad en wil de uitdagingen samen aangaan. Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn met de ambitie om in 2030 zo veel mogelijk elektriciteit lokaal en duurzaam op te wekken. Tijdens drie ateliers die in Haarlem zijn gehouden voor de RES kwamen veel ideeën naar boven om dit doel te halen. In de bijeenkomsten gingen inwoners, raadsleden, vertegenwoordigers van energiecoöperaties, corporaties, ondernemers, wijkraden, provincie, natuurverenigingen, Alliander en ProRail met elkaar in gesprek. De aanwezigen vonden dat kostenefficiënte plannen zo snel mogelijk moeten worden uitgevoerd. In de tussentijd kunnen plannen worden gemaakt om extra elektriciteit op te wekken en dat moet als een ontwerpopgave gezien worden. Aanwezigen wilden zorgdragen voor het landschap en het behoud van plekken waar mensen tot rust komen. De verslagen van de ateliers staan op de website van de energieregio NHZ. De gemeente biedt Haarlemmers zo veel mogelijk duidelijkheid en informatie, zodat inwoners keuzen kunnen maken voor hun woning of onderneming tijdens een verbouwing, verhuizing, of bij het aanschaffen van apparatuur en installaties.
Met de langlopende campagne ‘Haarlem wordt steeds gasvrijer’ inspireren we Haarlemmers om aan de slag te gaan. Haarlem wil dat de energietransitie voor iedereen betaalbaar is; daar wordt hard aan gewerkt. De gemeente is solidair met mensen met een
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
44
lager inkomen; de voordelen moeten bij iedereen terechtkomen. Meerwijk is de eerste wijk waar een warmtenet wordt aangelegd. Verder steunt Haarlem wijkinitiatieven om gasvrij te worden. In het Ramplaankwartier zijn inwoners samen met de gemeente en TU Delft al ver in een gasvrije wijkoplossing.
Afbeelding: Energiebesparing in Haarlem
In het coalitieakkoord Duurzaam doen 2018-2022 en de Routekaart Haarlem Aardgasvrij 2040 staan de maatregelen waar de gemeente samen met de stad aan werkt: Warmtenetten met duurzame bronnen • Haarlem zet zich in voor warmtenetten met duurzame bronnen zoals geothermie, restwarmte uit datacenters en oppervlaktewater. Houtige biomassa als warmtebron wordt in Haarlem niet gebruikt. • Haarlem co-creëert samen met inwoners en de TU Delft in het project SpaarGas in het Ramplaankwartier. De gasvrije oplossing in deze wijk wordt een bottom-upbuurtwarmtenet op zonne-energie. Ruim honderd wijkbewoners hebben al hun huisdossier ingevuld. Met vrijwilligers als straatcoaches wil de wijk alle woningen in kaart brengen. • Aan de rand van Haarlem ligt het grote bedrijventerrein Waarderpolder. Haarlem onderzoekt of de bedrijven daar gezamenlijk gebruik kunnen maken van een warmtenet. • Haarlem kijkt naar de toekomst en kiest voor innovatieve oplossingen. Zo onderzoekt de gemeente samen met het waterschap de inzet van
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
45
biogas van de afvalwaterzuiveringsinstallatie en van warmte uit afvalwater. Energiecoöperaties • Haarlem heeft een lange geschiedenis van duurzame wijkinitiatieven. Verschillende energiecoöperaties zorgen voor collectieve zonnestroom. Met acht collectieve zonnestroomdaken in de stad kunnen Haarlemmers die geen zonnepanelen op eigen dak kunnen plaatsen, toch duurzame stroom gebruiken. De koepelcoöperatie Kennemer Kracht beheert de collectieve zonnestroomdaken namens de energiecoöperaties, zodat de coöperaties niet zelf het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. Energiebesparing • Met de woningcorporaties Elan Wonen, Ymere en Pré Wonen maakt de gemeente prestatieafspraken over de verduurzaming van huurwoningen. Met deze woningcorporaties is bijvoorbeeld ook een samenwerkingsovereenkomst ondertekend om gezamenlijk het •
•
•
•
•
warmtenet in Meerwijk te realiseren. De gemeente Haarlem zet samen met de woningcorporaties energiecoaches in die Haarlemmers helpen om energiekosten te besparen. De energiecoach is gratis en geeft de bewoner tijdens een bezoek een bespaaradvies op maat, waarmee de bewoner veel energie én geld kan besparen. In de wijk Garenkokerskwartier zorgt een wijkinitiatief voor verduurzaming van woningen tegelijkertijd met het groot onderhoud. Met het buurtonderhoudsplan kunnen buurtgenoten collectieve maatregelen nemen als de woning daar aan toe is. Bewoners van flats en Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) krijgen advies over energiebesparing. De gemeente organiseert daarom regelmatig bijeenkomsten waar Haarlemmers zich kunnen informeren over recente ontwikkeling rondom de verduurzamingsmogelijkheden van VvE’s. Haarlem biedt woningen van na 1995 een oplossing om aardgasvrij te worden. Een samenwerkingsverband van vakmensen uit Haarlem stelt een aantrekkelijk bod voor deze inwoners samen. We starten met een pilot in de wijk Schoolenaer. Haarlem is een stad met vele oude woningen en monumenten. In Haarlem is aandacht voor het verduurzamen van deze historische woningen waarbij de uitvoerders rekening houden met de bouwkundige staat van het gebouw en de zorg voor het monument. Verschillende monumenten zijn al vergaand verduurzaamd of aardgasvrij.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
46
Elektrische opwekking Haarlem heeft de ambitie om in 2030 zo veel mogelijk (circa 750 TJ) elektriciteit lokaal en duurzaam op te wekken. In de ateliers spraken de deelnemers over de kansen die er in Haarlem zijn om dit doel te halen: • De grote daken in Haarlem kunnen beter benut worden voor •
•
•
• • • •
•
zonnepanelen. In Haarlem staan vier windturbines op Schoteroog al langere tijd stil omdat deze niet meer te maken zijn. Samen met de eigenaar van de turbines kijkt de gemeente naar de mogelijkheden om deze te vervangen. De regelgeving van Schiphol staat het toe om de vier windturbines te vervangen voor één grotere turbine. Haarlem onderzoekt de mogelijkheden om in lijn met de windturbines op Schoteroog extra windturbines te plaatsen langs het bedrijventerrein Waarderpolder. Onlangs werd het achtste collectieve zonnestroomdak in gebruik genomen. Deze voortvarende aanpak van zonnestroomdaken blijven we stimuleren. Haarlem onderzoekt onder welke voorwaarden zonnepanelen in het beschermd stadsgezicht toegestaan kunnen worden. Haarlem zet zich in om versneld uitvoering te geven aan zonnepanelen op daken van huurwoningen en maatschappelijk vastgoed. Haarlem ziet kansen voor zonnepanelen langs infrastructuur zoals het spoor, in de spoordriehoek en langs de Westelijke Randweg. In en om de stad zijn er mogelijkheden voor zonnepanelen op parkeerterreinen, op Schoteroog en op het water van de plassen in Schalkwijk. De mogelijkheden worden samen met de omgeving onderzocht. Buiten het stedelijk gebied - aan de oostkant van Haarlem - worden de kansen onderzocht voor de combinatie tussen opwekmogelijkheden, recreatie, ecologie en erfgoed.
Actieplan Schone Energie In het Actieplan Schone Energie heeft Haarlem de kansen die voortgekomen zijn uit de concept-RES concreet gemaakt en daarmee is de opgave in beeld gebracht. Er staan drie actielijnen omschreven die laten zien hoe duurzame energie in Haarlem opgewekt kan worden. De meeste opwek (43 procent) is te realiseren door zo veel mogelijk daken van huizen zonne-energie te laten opwekken. Veel Haarlemmers plaatsen al zonnepanelen en de gemeente stimuleert dit. Daarnaast gaat het om de daken van utiliteitsgebouwen (23 procent) en openbareruimteprojecten in en rondom de stad (34 procent). De gemeente gaat de komende vier jaar 34 eigen panden verduurzamen, onder andere door zonnepanelen te
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
47
plaatsen. De gemeente helpt ook andere gebouweigenaren door inzichtelijk te maken of en op welke manier opwek mogelijk is. Voor projecten in de openbare ruimte faciliteert de gemeente initiatiefnemers die een project willen realiseren in de zoekgebieden van de RES. Daarbij is er aandacht voor natuurpositieve ontwikkelingen. Van concept-RES naar RES 1.0 Na publicatie van de concept-RES konden betrokkenen en volksvertegenwoordigers hierop reageren. De uitkomsten van de digitale consultatie en de wensen en bedenkingen zijn samengebracht in de reactienota Op weg naar RES 1.0. In de gemeente Haarlem is onder meer aandacht gevraagd om zorgvuldig om te gaan met natuurgebieden, draagvlak en lokaal eigendom en vooral in te zetten op bewezen technieken. Concretiseren RES Bij de concretisering van de RES-zoekgebieden heeft Haarlem zich in eerste instantie gericht op de zogenoemde ‘specifieke zoekgebieden’. De gemeente heeft samen met lokale stakeholders het gesprek gevoerd over de mogelijkheden voor zon en wind op Schoteroog. Voor de twee initiatiefnemers op Schoteroog heeft dit veel opgeleverd en zij gaan verder met het uitwerken van hun initiatief. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd om te verkennen of drijvende zonnepanelen op de plassen van Schalkwijk mogelijk zijn. Zonnepanelen op water leek onder de stakeholders voorlopig geen goed idee.
De gemeente zal dit nader verkennen in de RES 2.0.
Heemskerk Heemskerk staat bekend als een duurzame en sociale gemeente. Gemeente en inwoners hebben daar samen hard aan gewerkt en doen dat nog steeds. Duurzaamheid blijft in Heemskerk de komende jaren een belangrijk thema. Door in te zetten op duurzame energie, een circulaire economie, een groen Heemskerk en schone mobiliteit, kan Heemskerk zich duurzaam ontwikkelen en haar eigen kracht en waarden behouden. Werken aan een duurzaam Heemskerk is een taak die Heemskerk samen met de inwoners, het bedrijfsleven en andere betrokkenen oppakt. De gemeente wil hierin een verbindende en richtinggevende rol spelen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
48
Werken aan een duurzamer Heemskerk De gemeente Heemskerk geeft het goede voorbeeld als het gaat om energietransitie, duurzame gebouwen en gebruik van voertuigen op duurzame brandstoffen. De gemeente is het kennisloket voor inwoners en bedrijven. Als de gemeente de kennis niet zelf heeft, gaat ze als partner mee op zoek naar de informatie. Heemskerk wil met bedrijven die innovatieve ideeën op het gebied van duurzaamheid hebben op zoek gaan naar subsidiemogelijkheden op provinciaal, landelijk en Europees niveau. Bij alle bouwprojecten wordt aan duurzaamheid en energietransitie een prominente rol gegeven. Algemeen uitgangspunt is het achterlaten van een goede en gezonde leefomgeving voor alle volgende generaties. Energiezuinig en energiebesparend gedrag is vanzelfsprekend In de visie voor een duurzame energievoorziening is energiezuinig en energiebesparend gedrag van inwoners, bedrijven én gemeente vanzelfsprekend en is alle bebouwing energiezuinig of zelfs energieproducerend. De energietransitie raakt alle facetten van de werkgebieden waar de gemeente een rol heeft. Voor de overgang naar een aardgasvrije toekomst werkt de gemeente aan een Transitievisie Warmte, waarna met belanghebbenden de zogenoemde wijkuitvoeringsplannen worden gemaakt.
Toekomstbestendigheid voor de veranderende woonvraag biedt veel kansen om tegelijkertijd ook andere verduurzamingsmaatregelen door te voeren en daarmee bij te dragen aan de energietransitie. Met onder meer het regionale energiebesparingsprogramma wordt veel aandacht besteed aan de gebouwde omgeving. Steeds meer inwoners willen zelf ook aan de slag.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
49
Het verduurzamen van woningen wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld via informatieacties en collectieve inkoopacties. Zo is in de gemeente Heemskerk de jaarlijkse zonnepanelenactie voor inwoners een succes gebleken. De energiecoöperatie Eco Heemskerk heeft met het project Duurzamer Wonen inmiddels al veel inwoners van de gemeente Heemskerk energieadvies gegeven. Met Duurzaam Bouwloket wordt ook samengewerkt bij activiteiten onder andere gericht op de reductie van het energieverbruik. De vereniging GreenBiz IJmond faciliteert ondernemers, met ondersteuning van de Omgevingsdienst IJmond, bij het verduurzamen van individuele bedrijven en bedrijventerreinen. Met de GreenBiz Green Deal zetten ondernemers gevestigd op de bedrijventerreinen De Trompet en De Houtwegen/Waterwegen gezamenlijk stappen om de energietransitie te versnellen. Het programma IJmond Bereikbaar helpt bedrijven op het gebied van duurzame en slimme mobiliteit. Zo wordt er onder meer samengewerkt aan bereikbaarheid, goede infrastructuur en schoner vervoer voor mensen en goederen. Regionale Energiestrategie in Heemskerk Het besef dat fossiele energiebronnen eindig zijn en het gebruik ervan klimaatverandering tot gevolg heeft, is breed aanwezig in de samenleving. In de lijn van het internationale Klimaatakkoord van Parijs verandert de energievoorziening de komende decennia ingrijpend.
Een drastische reductie van het gebruik van fossiele energie en een transitie naar duurzame energiebronnen is noodzakelijk. Waar liggen kansen en mogelijkheden om in Heemskerk energie op te wekken en te besparen? Daar wil de gemeente haar inwoners en ondernemers nadrukkelijk bij betrekken. Om zo belangrijke input te krijgen en tegelijkertijd draagvlak te creëren. Lokaal atelier Heemskerk In Heemskerk hebben zo’n veertig mensen meegepraat tijdens de bijeenkomst over de Regionale Energiestrategie in januari 2020. Inwoners, raadsleden, leden van Eco Heemskerk en de klankbordgroep energie en een enkele ondernemer reageerden op de drie scenario’s. De Heemskerkse deelnemers hebben voorkeur voor zon op grote daken, op parkeerterreinen en geluidschermen. En voor zon en wind op en rond industrieterreinen. De meeste deelnemers waren tegen zon en wind in natuurgebieden en op cultureel erfgoed, zoals de Stelling van Amsterdam en de Oer IJ-dijken. Het verslag vindt u op de website van energieregio NHZ.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
50
Van concept-RES naar RES 1.0 Na publicatie van de concept-RES konden betrokkenen en volksvertegenwoordigers hierop reageren. De uitkomsten van de digitale consultatie en de wensen en bedenkingen zijn samengebracht in de reactienota Op weg naar RES 1.0. In de gemeente Heemskerk is onder meer aandacht gevraagd en erkend voor participatie, draagvlak en lokaal eigendom. Samenwerken in regionaal verband Bij de concretisering van de RES-zoekgebieden richten de IJmondgemeenten zich in eerste instantie op de zogenoemde benoemde zoekgebieden voor ‘zon en wind’. Voor de gemeente Heemskerk betreft dat Tata Steel en de A9. De gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen hebben hierbij de handen ineengeslagen, met ondersteuning van bureau TAUW als onderdeel van een adviserend consortium. In het najaar van 2020 en januari van 2021 heeft TAUW een studie verricht naar de ruimtelijke uitgangspunten (onder andere de geldende restricties veiligheid en geluid en aanwezige landschaps- en natuurwaarden) en mogelijke ontwerpvarianten voor wind en zon in deze zoekgebieden. In januari heeft een sessie hierover met stakeholders en een sessie met (vertegenwoordigers van) inwoners en lokale ondernemers plaatsgevonden. Participatie in dit stadium werd belangrijk gevonden. Ondanks de zorgen die zijn geuit werd het gesprek hierover en het delen van informatie gewaardeerd.
In de gezamenlijke bijeenkomst van de gemeenten Beverwijk, Velsen en Heemskerk zijn bij de optie voor windturbines op het noordelijk terrein van Tata Steel zorgen geuit over de potentiële effecten op gezondheid en leefomgeving. Dit moet worden onderzocht. Daarnaast spelen onder meer nog de landschappelijke inpassing, ruimtelijke aspecten (bijvoorbeeld ten aanzien van ondergrondse leidingen zoals het waterleidingnetwerk) en ontwikkelingen in het gebied. Voor het zoekgebied A9 betreft dit op basis van deze eerste verkenning enkele gebieden voor zon in de gemeente Heemskerk, waarvoor ook geldt dat verder onderzoek noodzakelijk is om een integrale afweging te maken. Vanwege het belang om de zoekgebieden langs de A9 met elkaar in verband te brengen en het maken van regionale afspraken, heeft de provincie hierbij een coördinerende rol op zich genomen. Met de aandacht in de IJmond in eerste instantie op de zoekgebieden Tata Steel en de A9, is in deze fase nog niet gekeken naar de zogenoemde generieke bouwstenen zoals zon op parkeerplaatsen en op grote daken. Uiteraard wil de gemeente deze mogelijkheden verder verkennen, met
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
51
daarbij ook oog voor de ervaringen die andere gemeenten in de (deel)regio hiermee hebben opgedaan. Nadere informatie over de zoekgebieden Tata Steel en A9 is opgenomen in het gebiedspaspoort [invoegen verwijzing].
Heemstede Ambitie gemeente Heemstede Heemstede kenmerkt zich als een compacte, bebouwde gemeente met een groot aantal landgoederen en groene gebieden. Dit vraagt voor de ruimtelijke inpassing van de energietransitie veel creativiteit. Voor de opwek van duurzame energie wordt vanuit de RES in Heemstede met name ingezet op zon op daken en parkeerplaatsen. Als het gaat om de warmtetransitie onderzoekt Heemstede welke alternatieven er zijn voor aardgas in de gebouwde omgeving. Dit doen we samen met andere gemeenten, de provincie, netbeheerders en overige relevante belanghebbenden. Wat willen we bereiken? Heemstede stelt alles in het werk om klimaatneutraal te zijn als het gaat om de gemeentelijke organisatie - inclusief de gemeentelijke gebouwen en scholen - en daarmee een voorbeeld te zijn. Circulair bouwen is daarnaast belangrijk, om bij te dragen aan de CO2-reductie. Besparen in gebruik van energie bij de openbare verlichting en verkeerregelinstallaties draagt eveneens bij aan CO2-reductie en is een onderdeel van de energietransitie. Daarnaast stimuleert de gemeente ook inwoners en ondernemers om energie te besparen door zowel kleine als grote maatregelen. Dit doen we samen met HeemSteeds Duurzamer en het Duurzaam Bouwloket.
Inwoners en ondernemers worden over de energietransitie, de mogelijkheden en de beschikbare maatregelen geïnformeerd via de website ‘Wij Maken Heemstede’, de sociale media en de (lokale) kranten.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
52
Wat gebeurt er al aan energieopwekking in Heemstede? Er zijn zeven zonne-energiecoöperaties in Heemstede, verenigd onder Zon op Heemstede. Tevens staan er inwoners op de ‘wachtlijst’ om met elkaar op een nog te vinden geschikt dak ook een zonne-energiecoöperatie op te zetten. De gemeente blijft eigenaren van daken stimuleren hun dak ter beschikking te stellen. Daarnaast is een groot deel van de gemeentelijke daken voorzien van zonne-energie. Ook scholen en sportverenigingen onderzoeken de mogelijkheden voor zonne-energie-installaties of hebben deze al gerealiseerd en zetten zich in voor verduurzaming van hun organisatie. De eerste energieverkenningen naar restwarmte uit rioolwater (riothermie) en restwarmte uit de transportwaterleiding (aquathermie) worden uitgevoerd. Alle potentiële alternatieve bronnen komen gaandeweg in beeld en deze worden opgenomen in de Regionale Structuur Warmte in de RES. De twee nieuwgebouwde projecten Slottuin en Spaarnelicht in Heemstede zijn aardgasloos, nog voor de verplichting van aardgasvrije nieuwbouw. Naast de transitie naar duurzame energiebronnen zet Heemstede in op energiebesparing.
Bij het adviseren en uitvoeren van maatregelen voor energiebesparing en het realiseren van een aardgasvrije woning wordt actief gebruikgemaakt van lokale coöperaties zoals HeemSteeds Duurzamer en Zon op Heemstede en het online energieloket van de gemeente, het Duurzaam Bouwloket. Vanuit de Rijksoverheid zijn middelen beschikbaar gesteld om inwoners te stimuleren hun woning te verduurzamen en energie te besparen. Bij een aantal bedrijven zijn inmiddels energiescans uitgevoerd om ook de ondernemers te motiveren energie te besparen en te verduurzamen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
53
De gemeente Heemstede en de bijdrage aan de RES In Heemstede zetten we met name in op zon op grote daken en zon op parkeerplaatsen. Dit past bij de gebouwde omgeving van Heemstede en is de bijdrage die we kunnen leveren aan de RES. We zijn gestart met het in beeld brengen van de parkeerplaatsen en de kansen en potentie voor het opwekken van energie. Nadrukkelijk betrekken wij omwonenden en lokale ondernemers om bij voorkeur lokaal eigendom van de zonne-energie te realiseren. Daarnaast zetten we in op het stimuleren van zon op grote daken zoals bij sportaccommodaties, scholen en ondernemers. Tegelijkertijd blijven we regionaal samenwerken om de zoeklocaties zoals opgenomen in de RES te concretiseren. Hierbij houden we rekening met regionale belangen en maken we gebruik van de regionale slagkracht. Over het gebruik van alternatieve warmtebronnen worden waar mogelijk op regionale schaal afspraken gemaakt. In de reactienota is vanuit Heemstede gevraagd om inwoners goed te (blijven) betrekken bij de RES en de energietransitie. Via de lokale media en de website ‘Wij Maken Heemstede’ worden inwoners zo veel mogelijk geïnformeerd over de energietransitie. Inwoners wordt gevraagd om ook hun bijdrage te leveren door het isoleren van woningen en het opwekken van zonne-energie. De RES biedt ook kansen om op regionaal niveau samen stappen te zetten in de energietransitie.
Ook na het vaststellen van de RES 1.0 blijven we samenwerken met de regio en met andere relevante partijen zoals ProRail, Stedin, Waternet en dergelijke. In deze RES 1.0 is in katernen opgenomen welke afspraken aan de diverse thematafels zijn gemaakt over bijvoorbeeld warmte uit water, participatie, innovatie, energie-infrastructuur en ruimtelijke samenhang. Heemstede draagt bij aan deze thematafels en werkt aan het uitvoeren van afspraken die hierin worden gemaakt om zo te blijven bijdragen aan de energietransitie. Deze RES 1.0 is ook voor Heemstede het resultaat van een langdurige samenwerking met buurgemeenten, netbeheerders, energieleveranciers, waterschappen, ProRail, provincie, lokale coöperaties en dergelijke om in de komende tien jaar in te zetten op maximale duurzame opwek van zonne-energie en windenergie.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
54
Velsen RES Velsen, tussen rauwe energie en stille zonneweide Velsen kenmerkt zich door een grote ruimtelijke en landschappelijke diversiteit. Het industriële, bedrijvige en maritieme karakter, stedelijk IJmuiden, de rauwe kust. Maar ook prachtige oude dorpskernen, lieflijke landgoederen en de stilte van het Nationaal Park, waar het ruisen van de wind door het bos hooguit wordt overstemd door dat van de zee. Ambitie Het huidige raadsakkoord en het collegeprogramma 2019 – 2022 van Velsen bevatten logischerwijs een breed palet aan ambities, gericht op een samenleving die al even divers is als de gemeente zelf. De doelstellingen van college en raad op het domein van de energietransitie en verduurzaming vragen om maatwerk. Zij sluiten vanzelfsprekend aan bij de landelijke doelstellingen maar gaan op een aantal punten ook verder. Denk aan innovatieve en succesvolle projecten met riothermie, greendealprojecten, Velsen als offshore-wind-gemeente, de uitvoering van een lokaal klimaatakkoord en het CO2-reductieplan voor de gemeentelijke organisatie. De kernboodschap van Velsen is dat zij op weg is naar een duurzame, klimaatneutrale gemeente. We gaan anders om met energie en houden rekening met klimaatverandering in een circulaire economie vol economische kansen. We consumeren anders en minder, denken na over schoon vervoer en hergebruiken materialen.
Verandering bereiken we samen met inwoners, instellingen en ondernemers. Iedereen draagt bij en de gemeente geeft het goede voorbeeld, verbindt en wijst de weg. Met als doel de noodzakelijke samenwerking te bevorderen en het proces van de energietransitie te versnellen werkt Velsen aan het opstellen van een Lokaal Klimaatakkoord. In de eerste helft van 2021 zal dit platform worden gepresenteerd. Binnen het akkoord wordt een jaarlijkse CO2-reductiecyclus opgenomen die de CO2-afname van de gehele gemeente jaarlijks zichtbaar maakt. Het lokaal klimaatakkoord Duurzaam Velsen is een verzameling van lopende en nieuwe initiatieven van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties die het verbruik van aardgas, elektriciteit en brandstof voor vervoer in de samenleving vermindert en verduurzaamt. Samen vormt het een dynamisch en groeiend akkoord dat leidt tot 49% CO2-reductie in 2030. Het delen van kennis en ervaring zorgt voor versnelling.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
55
De voortgang door de CO2-uitstoot van de gemeente Velsen wordt op de volgende thema’s gemeten: industrie, gebouwde omgeving en verkeer en vervoer en jaarlijks zichtbaar gemaakt jaarlijks via een CO2-monitor. De doelstellingen van Crown Van Gelder, Tata Steel en Vattenfall op het gebied van CO2-reductie vallen buiten dit Lokale Klimaatakkoord. De realisatie van die ambities lopen via de zogenaamde industrietafel van het Nationale Klimaatakkoord. Via het samenwerkingsverband NZKG (Noordzeekanaalgebied) is Velsen betrokken bij dit proces. Wat gebeurt er al? Naast de ambitie binnen de RES en de projecten zoals hiervoor genoemd, ondersteunen we als gemeente vanuit het gemeentelijke programma Klimaat en Duurzaamheid een groot aantal projecten en initiatieven om onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te ondersteunen bij het realiseren van hun ambities op het gebied van CO 2reductie. Hierbij werken we samen met bijvoorbeeld de energiecoöperatie Energiek Velsen en de omgevingsdienst ODIJmond. Denk bijvoorbeeld aan GreenBizz, het Duurzaam Bouwloket en allerlei subsidieprojecten op het gebied van energiebesparing. Op het gebied van grootschalige opwek zijn er in het najaar van 2020 drie windturbines geopend aan de westzijde van het Tata Steel-terrein. Ook is er een vergunning afgegeven voor zes windturbines op de spuisluis.
Daarnaast lopen er binnen de gemeente Velsen nu al verschillende innovatieve projecten op het gebied van rio- en aquathermie. Hierbij zijn ook al concrete resultaten geboekt; zo wordt bijvoorbeeld de nieuwbouwvleugel van het Vellesan College uit IJmuiden gasloos verwarmd met uit afvalwater teruggewonnen warmte (riothermie). De gemeente en de RES De Regionale Energiestrategie is een belangrijk traject om inhoud te geven aan de energietransitie en daarmee aan de vermindering van de CO2uitstoot. De genoemde diversiteit van Velsen biedt goede kansen voor duurzame opwekking van energie, maar vraagt tegelijkertijd om een zeer zorgvuldige ruimtelijk-maatschappelijke afweging. Lang niet elke mogelijkheid is ook wenselijk. De ruimte in onze deelregio en in IJmond in het bijzonder staat onder druk vanwege alle ambities. Dit vraagt om een zorgvuldig samenspel met de inwoners, lokale bedrijven en overige betrokken partijen. De invulling van elk zoekgebied is maatwerk. Bij het
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
56
realiseren van de grootschalige duurzame opwek binnen deze zoekgebieden is de ambitie 50 procent lokaal eigendom. Lokaal eigendom kan een belangrijke bijdrage leveren aan het noodzakelijke draagvlak. Vanuit de notie dat de RES 1.0 tot doel heeft een grote eerste slag in de energietransitie te maken - maar dat er bij het maken van de keuzes van nu rekening gehouden moet worden met snel veranderende technologie (RES 2.0 en verder) - ziet Velsen goede kansen voor: • Het stimuleren en realiseren van zon op daken. Binnen Velsen is er een groot potentieel aan mogelijkheden. In samenwerking met energiecoöperaties, woningcorporaties en het bedrijfsleven wordt gewerkt aan een groot aantal initiatieven en zijn al aansprekende
•
• • •
•
resultaten geboekt. Dat geldt ook voor het eigen gemeentelijke vastgoed (voorbeeldfunctie gemeente). Het realiseren van zonnepanelen langs infrastructuur, met name de snelwegen A9 en A22 (bijvoorbeeld in combinatie met geluidschermen) en zonnepanelen langs het spoor met inachtneming van ecologie en bomen. Het realiseren van zonnepanelen op grote parkeerplaatsen, bijvoorbeeld die aan de kust. Het realiseren van zonnepanelen in combinatie met windturbines in lijnopstellingen. Ruimte voor het realiseren van windturbines in lijnopstellingen langs de industrie aan de noordzijde van het Noordzeekanaal, de IJmond en de Reindersweg (deels reeds gerealiseerd of in aanbouw); windturbines in lijnopstelling langs de A22 (ten noorden en zuiden van het Noordzeekanaal). Solitaire windturbines op het Tata-terrein.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
57
Vanuit de eerdergenoemde ruimtelijke diversiteit ziet Velsen geen mogelijkheden voor: • • •
(Iconische) windturbines bij de pieren. Windturbines en zonnepanelen in het Nationaal Park ZuidKennemerland. Windturbines (zowel solitair als in lijn) en zonnepanelen in de bestaande groenstructuren van de gemeente, zoals gedefinieerd in het Groenstructuurplan. Bijvoorbeeld in de ruimte tussen de kernen of op de (beperkte) agrarische grond of grasland.
Van concept-RES naar RES 1.0 Na publicatie van de concept-RES konden belanghebbenden en volksvertegenwoordigers hierop reageren. De uitkomsten van de digitale consultatie en de wensen en bedenkingen zijn samengebracht in de reactienota Op weg naar RES 1.0. In de gemeente Velsen is onder meer aandacht gevraagd voor innovatieve technieken als aqua- en geothermie en is recreatieschap Spaarnwoude toegevoegd als zoekgebied. Samenwerken in regionaal verband Bij de concretisering van de RES-zoekgebieden richten de IJmondgemeenten zich in eerste instantie op de zogenoemde ‘complexe zoekgebieden’. Voor de gemeente Velsen betreft dat Tata Steel, het Noordzeekanaalgebied, recreatieschap Spaarnwoude en de A9. De gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen werken hierin nauw samen, met in het proces aandacht voor het verkrijgen van een zo breed mogelijk draagvlak.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
58
Vanwege het belang om de zoekgebieden langs de A9 met elkaar in verband te brengen en het maken van regionale afspraken, neemt de provincie een coördinerende rol op zich. Onderzoeksbureau TAUW heeft in het najaar van 2020 en januari van 2021 in opdracht van de IJmond gemeenten een studie verricht naar de ruimtelijke uitgangspunten (o.a. de geldende restricties veiligheid en geluid en aanwezige landschaps- en natuurwaarden) en mogelijke ontwerpvarianten voor wind en zon in deze zoekgebieden. Nadere informatie over de zoekgebieden Tata Steel en A9/NZK/Spaarnwoude is opgenomen in het gebiedspaspoort. Participatie In januari 2021 zijn in eerste sessies de resultaten gepresenteerd aan stakeholders, (vertegenwoordigers van) inwoners, energiecoöperaties en lokale ondernemers. Dit initiatief werd gewaardeerd door de deelnemers. Er was ruimte voor het delen van informatie, het voeren van discussie en het delen van zorgen (over bijvoorbeeld gezondheid en leefbaarheid). Zoals eerder benoemd zijn in deze studie voornamelijk de ruimtelijke aspecten meegenomen, om te komen tot mogelijke locaties voor het mogelijk plaatsen van windturbines of zonnepanelen. Deze uitkomsten zijn een eerste verkenning. Er zijn nog veel zaken die afgewogen moeten worden, zoals maatschappelijke belangen, impact op de gezondheid, technische aspecten, landschappelijke inpassing en belangen van grondeigenaren.
Deze onderwerpen worden zorgvuldig meegenomen in het vervolgproces. Participatie blijft daarbij een continu proces. Generieke zoekgebieden In deze fase is nog niet gekeken naar de zogenoemde generieke zoekgebieden binnen de IJmond zoals zon op parkeerplaatsen en grote daken. Richting de RES 2.0 gaat de gemeente deze mogelijkheden verder verkennen, daarbij worden de ervaringen van de overige gemeenten binnen de deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland meegenomen.
Zandvoort Zandvoort is een kleine gemeente met grote kwaliteiten: het strand, het dorp, de duinen en het circuit. Jaarlijks komen meer dan 5 miljoen bezoekers met plezier naar onze gemeente. Om deze kwaliteiten ook in de toekomst te behouden, willen we en moeten we stappen ondernemen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
59
De duurzame ambities van Zandvoort zijn realistisch en haalbaar. De gemeente biedt haar bewoners en bedrijven concreet handelingsperspectief en geeft daarbij zelf het goede voorbeeld. Zon en wind Zandvoort heeft als kustplaats veel aanbod van wind- en zonuren, maar een beperkt oppervlak om duurzame energie op te wekken. Zandvoort is niet alleen omringd door het prachtige duinlandschap en de Noordzee, maar heeft ook te maken met diverse andere beschermde gebieden, zoals drinkwaterbeschermingszones, aardkundige monumenten en de zeewering. Hierdoor kan Zandvoort op haar grondgebied niet voldoende energie produceren om in haar eigen behoefte te voorzien. De kwaliteiten van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland en de Amsterdamse Waterleidingduinen gaan niet samen met het opwekken van energie. De gemeenteraad is unaniem in haar wens om het duingebied te vrijwaren van wind- en zonne-energie. Zandvoort zet voor energieopwekking vooral in op zonnepanelen op grote daken en dubbel ruimtegebruik van grote parkeerterreinen, mits daar voldoende draagvlak voor is bij haar bewoners en dit landschappelijk ingepast kan worden. Onze bewoners moeten kunnen profiteren van lokale opwekking. De ambitie uit het Klimaatakkoord om te streven naar 50 procent lokaal eigendom sluit hier goed op aan. De mogelijkheden voor (diepe) geothermie zijn nog onvoldoende bekend, maar lijken in de regio wel kansrijk.
Deze kansen onderzoekt de gemeente samen met de regio en de provincie Noord-Holland. Op termijn biedt energie uit de Noordzee wellicht mogelijkheden voor onze kustgemeente. Gebouwde omgeving Op daken van woningen en bedrijven is nog veel ruimte voor het opwekken van zonne-energie, maar het klimaat van Zandvoort stelt hoge eisen aan gebruikte materialen. Prioriteit voor bestaande gebouwen is het verminderen van de energievraag door isolatie. Zandvoort kent veel naoorlogse woningen met ‘slechte’ energielabels. Daarnaast zijn er meer dan honderd Rijks- en gemeentelijke monumenten die om maatwerk vragen. Vanzelfsprekend wordt nieuwbouw in onze gemeente zonder aardgasaansluiting gerealiseerd. De gemeente adviseert haar bewoners en bedrijven over energiebesparing. Daarvoor maakt zij gebruik van de expertise van het Duurzaam Bouwloket en de Omgevingsdienst IJmond. Hierbij wordt in eerste instantie de
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
60
nadruk gelegd op zogeheten no regret-maatregelen (zoals isolatie en zonnepanelen) voordat er meer informatie is over beschikbare warmtebronnen en mogelijke collectieve oplossingen. In Zandvoort zijn veel flatgebouwen. In de dorpskern staan woningen dicht op elkaar, in Bentveld juist niet. In de dorpskern behoort een warmtenet met (middel)hoge temperatuur tot een van de oplossingsrichtingen. In gebieden met lagere dichtheden, zoals Bentveld, zal een warmtenet niet rendabel zijn. In Zandvoort zijn al twee kleine warmtenetten aangesloten op nieuwe woningen, waarvan één wordt gevoed door een gasgestookte WKK en de ander door een WKOinstallatie. 2050 In 2050 wonen en werken we in een energieneutrale omgeving door ons energieverbruik te verminderen en meer duurzame energie op te wekken. De gemeente geeft hierbij de komende jaren het goede voorbeeld met het maatschappelijke vastgoed. Bewoners verwachten dit ook van hun gemeente. Zandvoort levert een bijdrage aan de landelijke doelstellingen van energiebesparing en duurzame energieopwekking zoals vastgelegd in de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Voor Zandvoort is het belangrijk om in te zetten op een circulaire economie waarin minder wordt weggegooid en meer wordt hergebruikt. Stap voor stap verduurzamen we onze afvalinzameling: steeds meer en betere scheiding aan de bron en hergebruiken wat hergebruikt kan worden.
Zandvoort is een badplaats die veel toeristen ontvangt. De gemeente wil het hun makkelijker maken afval tegen te gaan, in te zamelen en te scheiden. De uitstraling van een schone, groene en duurzame gemeente is aantrekkelijk voor inwoners en toeristen, juist ook voor toeristen die een langer verblijf overwegen. Zo houden we onze zee, duinen en stranden schoon en gaan wij verspilling tegen. Zandvoort is in 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust ingericht voor wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen, zoals bepaald in de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. Met deze maatregelen versterken we een groene omgeving, en daarmee de biodiversiteit: de gemeente zorgt met haar partners voor droge voeten in een groene omgeving. Waar zet Zandvoort op in? •
Zandvoort stimuleert lokale initiatieven van bewoners en bedrijven.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
61
•
•
•
•
• •
• •
•
•
•
We bevorderen opwekking van duurzame energie en energiebesparing door ondersteuning van collectieve projecten, het stimuleren van zonne-energie op bedrijfsdaken en gezamenlijke inkoopacties van zonnepanelen en isolatiemaatregelen. Zandvoort onderzoekt samen met andere kustgemeenten mogelijkheden van opwekking van duurzame energie op en rondom het strand. Bijvoorbeeld door zonnepanelen of door thermische energie uit oppervlaktewater. We bevorderen energiebesparing bij ondernemers door advisering, inzet van dataloggers en toezicht en handhaving op energiebesparende maatregelen. Zandvoort bespaart energie met ledverlichting in de openbare verlichting (20 procent in 2020 ten opzichte van 2013; 50 procent in 2030). Hoe maakt Zandvoort haar eigen vastgoed energieneutraal? Daar doen we het komende jaar onderzoek naar. Zandvoort maakt – net zoals alle Nederlandse gemeenten – een tijdspad voor het gasvrij maken van wijken. Dit tijdspad is de Transitievisie Warmte (uiterlijk eind 2021) met daarbij wijkuitvoeringsplannen. Met de woningcorporaties maakt Zandvoort prestatieafspraken waarin duurzaamheidseisen worden opgenomen. Zandvoort biedt onafhankelijke informatie voor woningeigenaren over mogelijke energiebesparende maatregelen via onder andere het Duurzaam Bouwloket en spreekuren op locatie.
In Zandvoort worden energiecoaches ingezet voor energie- en geldbesparingsadvies voor huurders en bewoners met de laagste inkomens. Al bestaande instrumenten, zoals de Green Key voor accommodaties of de Green Deal voor zorginstellingen, worden actief bij ondernemers gepromoot. Grote evenementen, waaronder de Dutch Grand Prix, worden gestimuleerd om duurzame energie te gebruiken en energiebesparende maatregelen te nemen.
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
62
Katern RES 1.0 - Rollen, beleidskaders en instrumenten overheden NHZ
63
4. Zaanstreek/Waterland Beemster Het Klimaatakkoord dat eind vorig jaar mede door de VNG ondertekend is, maakt dat duurzame energieopwekking geen keuze meer is, maar een opgave waar alle gemeenten aan mee moeten werken. De gemeente Beemster doet dit ook, onder andere door invulling te geven aan een bijdrage aan de RES Noord-Holland Zuid. De gemeente Beemster volgt wat betreft de duurzame opwekking van energie en reductie van CO2 de landelijke ambities. Dit betekent dat in 2020 14 procent duurzame energie moet worden opgewekt, oplopend tot ten minste 49 procent in 2030, en (conform het Klimaatakkoord) 100 procent in 2050. Tegelijkertijd hebben de status van Unesco Werelderfgoed en de daarbij behorende (beschermde) waarden effect op de mogelijkheden die de gemeente Beemster heeft als het gaat om (lokale) duurzame energieopwekking. De gemeente Beemster wil de toepassing van zonne-energie bij particulieren, organisaties en bedrijven stimuleren en faciliteren, zonder dat de kernwaarden van het werelderfgoed worden aangetast. In de huidige regelgeving is het plaatsen van zonnepanelen op een dak vergunningsvrij als het aan bepaalde voorwaarden voldoet. Daarnaast zijn grondgebonden zonnepanelen volgens het vigerende bestemmingsplan en onder bepaalde voorwaarden binnen het bouwvlak toegestaan.