417-16 Bijlage Gewijzigde Begroting 2026
Tekst van het document
Versie 21-10-2025
37
Begroting 2026
Onvoorzien
Omschrijving programma Verplicht te ramen bedrag op de begroting voor het opvangen van onvoorzienbare, onuitstelbare en onvermijdbare uitgaven die bij het opstellen van de begroting nog niet waren voorzien.
Doelstellingen Bij dit programma zijn geen doelstellingen.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
8.01 Onvoorzien Overige baten en lasten Totaal
Lasten 2026 -50 -50 -50
Baten 2026 0 0 0
Saldo 2026 -50 -50 -50
Beleidsindicatoren Bij dit programma zijn geen beleidsindicatoren.
Verbonden partijen Bij dit programma zijn geen verbonden partijen.
38
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
Paragrafen
Versie 21-10-2025
39
Begroting 2026
Leeswijzer
De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting bezien vanuit een bepaald perspectief. Alle baten en lasten die vermeld worden in de paragrafen zijn ook verwerkt in de verschillende programma’s. In deze begroting worden de volgende verplichte paragrafen opgenomen: • § A Lokale heffingen • § B Weerstandsvermogen • § C Onderhoud kapitaalgoederen • § D Financiering • § E Bedrijfsvoering • § F Verbonden partijen • § G Grondbeleid • § H Wet Open Overheid De gemeenteraad kan ervoor kiezen extra paragrafen toe te voegen wanneer een onderwerp om extra aandacht vraagt. Deze extra paragrafen zijn: • •
40
§ I Subsidies § J Duurzaamheid
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
§ A Lokale heffingen
Een groot deel van het geld dat de gemeente binnenkrijgt, komt van gemeentelijke heffingen en belastingen. Een deel van deze inkomsten moet worden gebruikt voor specifieke doeleinden, zoals de riool- en afvalstoffenheffing en de leges. Er zijn ook lokale belastingen waarvan de inkomsten vrij besteedbaar zijn, zoals de onroerendezaakbelasting. Deze inkomsten worden verantwoord in het overzicht van algemene dekkingsmiddelen. De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding gebonden is als de heffingen waarvan de besteding niet gebonden is. In deze paragraaf zijn opgenomen: • • • • •
het beleid ten aanzien van de lokale heffingen een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid de geraamde inkomsten de kostendekkendheid van de verschillende heffingen, zoals voorgeschreven in het BBV de lokale lastendruk
Beleid Algemeen beleid We houden vast aan een sluitende meerjarenbegroting en het uitgangspunt dat de gemeentelijke belastingen met niet meer dan de inflatiecorrectie zullen worden verhoogd. Jaarlijks vindt de inflatiecorrectie plaats op basis van het gewogen gemiddelde van de CPB index loonvoet sector overheid en de CPB index bruto overheidsinvesteringen. Voor de begroting 2026 wordt uitgegaan van een percentage van 5,8%. Een aantal tarieven wijkt hier vanaf: • Onroerendezaakbelasting woningen In deze begroting stijgt de belasting voor huiseigenaren met 2,8%, vanwege het voorstel voor scenario E zoals besproken in de voorbereidende raadsvergadering van 16 oktober 2025. • Afval De afvalstoffenheffing is met 18% gestegen doordat vorig jaar in de begroting is afgesproken dat deze heffing ook in 2026 extra wordt verhoogd in verband met het kostendekkend maken van het tarief voor afval. • Riool In verband met het vaststellen van het rioleringsplan stijgen ook de tarieven voor rioolheffing met 25%. Onderscheid wordt gemaakt tussen belastingen als algemene dekkingsmiddelen en retributies. De algemene dekkingsmiddelen zijn de niet aan een programma gebonden belastingen (bijvoorbeeld onroerendezaakbelasting, hondenbelasting, toeristenbelasting en forensenbelasting). De gemeente mag de inkomsten hiervan vrij besteden.
Versie 21-10-2025
41
Begroting 2026 Retributies daarentegen zijn heffingen van gebruikers waarvoor de gemeente een tegenprestatie levert. Voor een aantal rechten mogen de tarieven niet zodanig worden vastgesteld dat de geraamde baten uitkomen boven de geraamde lasten. Met andere woorden het is niet toegestaan om winst op de aangehaalde rechten te maken (zie ook artikel 229b van de Gemeentewet).
Kwijtscheldingsbeleid Voor huishoudens en zelfstandigen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de afvalfstoffenheffing, de rioolheffing en de hondenbelasting. Verwezen wordt naar de Verordening Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Waterland 2023 .
Inkomsten Onderstaand zijn de niet gebonden (vrij besteedbare) en gebonden (niet vrij besteedbare) belastinginkomsten weergegeven. Bedragen x € 1.000 Belastingsoort Vrij besteedbaar Forensenbelasting Hondenbelasting Onroerendezaakbelastingen Parkeerbelastingen Precariobelasting Roerendezaakbelastingen Toeristenbelastingen Niet vrij besteedbaar Afvalstoffenheffing Haven-, kade- en liggelden Leges Lijkbezorgingsrechten Markt- en standplaatsgelden Reinigingsheffing Rioolheffing Totaal
2026 6.477 36 75 4.949 452 50 36 880 6.642 2.783 101 1.559 308 25 16 1.850 12.984
Toelichting Onderstaand vindt u een toelichting op de verschillende belastingen en heffingen en waar deze voor bedoeld zijn. De tarieven voor 2026 worden vastgesteld in december 2025 in diverse verordeningen.
Onroerendezaakbelasting Onder de naam onroerendezaakbelasting (OZB) worden de volgende twee belastingen geheven: • •
een gebruikersbelasting voor onroerende zaken die niet in hoofdzaak tot woning dienen, en een eigenarenbelasting voor alle onroerende zaken (woningen én niet-woningen).
Maatstaf van heffing is de WOZ-waarde van de desbetreffende onroerende zaak. Bij het bepalen van de WOZwaarde van woningen wordt de zogeheten vergelijkingsmethode gehanteerd. Dit wil zeggen dat de waarde is afgeleid van vergelijkbare woningen die recent zijn verkocht. Van die woningen is bekend welke verkoopprijzen er rond de waardepeildatum zijn gerealiseerd. Tussen de woning en de woningen waarmee wordt vergeleken, kunnen verschillen bestaan in grootte, bouwkundige staat, ligging en dergelijke. Met die verschillen moet de gemeente rekening houden voor zover
42
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 ze objectief gezien de waarde beïnvloeden. Voor objecten anders dan woningen wordt de waarde afgeleid van de huurwaarde of de vervangingswaarde.
Roerendezaakbelasting Onder de naam belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten worden de volgende twee belastingen geheven: • •
een gebruikersbelasting voor roerende zaken die dienen als bedrijfsruimte, en een eigenarenbelasting voor alle roerende zaken (woningen én niet-woningen).
Maatstaf van heffing is de waarde die aan de roerende zaak kan worden toegekend.
Forensenbelasting Onder de naam forensenbelasting wordt een belasting geheven van natuurlijke personen die, niet in deze gemeente wonen, maar hier minimaal 90 keer overnachten of een gemeubileerde woning beschikbaar hebben. Deze belasting is ingesteld omdat de gemeente geen geld ontvangt voor deze mensen vanuit het gemeentefonds, maar wel kosten maakt voor diensten en voorzieningen die zij gebruiken.
Toeristenbelasting Voor het overnachten binnen de gemeente door personen die niet als inwoner in de gemeentelijke basisregistratie zijn ingeschreven, moet nachttoeristenbelasting worden betaald. Ook wordt watertoeristenbelasting geheven voor verblijf binnen de gemeente op vaartuigen door personen die niet als inwoner in de BRP van de gemeente zijn ingeschreven.
Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt geheven: • •
een belasting voor het parkeren van een voertuig op een bepaalde plaats, tijdstip en manier (op dit moment is alleen op Marken sprake van betaald parkeren) een belasting voor een vergunning van de gemeente om te parkeren op de aangewezen plek en manier.
Hondenbelasting Onder de naam hondenbelasting wordt een belasting geheven voor het houden van één of meerdere honden binnen de gemeente.
Precariobelasting Onder de naam precariobelasting wordt voor voorwerpen die zich onder, op of boven de grond van de gemeente bevinden en bestemd zijn voor openbaar gebruik, belasting geheven. Deze belasting wordt berekend op basis van het aantal m² en de gebruiksduur.
Rioolheffing Onder de naam rioolheffing wordt een belasting geheven van de gebruiker van een perceel van waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd.
Versie 21-10-2025
43
Begroting 2026
Afvalstoffenheffing Onder de naam afvalstoffenheffing wordt een directe belasting geheven ter bestrijding van de kosten die voor de gemeente verbonden zijn aan het beheer van huishoudelijke afvalstoffen. De belasting wordt geheven van degene die in de gemeente daadwerkelijk gebruik maakt van een perceel waarvoor een verplichting geldt tot het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen.
Reinigingsheffing De hiervoor genoemde afvalstoffenheffing wordt uitsluitend geheven van particuliere huishoudens. In 2009 is voor bedrijven de reinigingsheffing ingevoerd. Dit is voor bedrijven met bedrijfsafval dat qua samenstelling overeenkomt met huishoudelijk afval. Als deze bedrijven voor de verwijdering van bedrijfsafval geen geldig contract met een particuliere inzamelaar hebben afgesloten, worden zij aangeslagen voor het reinigingsrecht. Voor de heffing wordt gebruik gemaakt van een indeling van de bedrijven in categorieën. Deze indeling is gebaseerd op het aantal werkzame personen en de branche. Horeca en industrie komen standaard één categorie hoger omdat zij gemiddeld meer afval produceren dan andere bedrijven.
Haven-, kade- en liggelden • • •
Onder de naam “havengelden” wordt een heffing opgelegd voor het gebruik van gemeentelijke vaarwaters die bestemd zijn voor openbare dienst (zogenaamde passantentarief). Onder de naam "liggelden" wordt een recht geheven voor het geregeld gebruik van een aangewezen ligplaats in de gemeentelijke haven Onder de naam "kadegelden" wordt een recht geheven voor het gebruik van langs de kaden of wallen van de haven gelegen gemeentegrond die voor de openbare dienst bestemd is. Bijvoorbeeld voor opslag van goederen of het gebruik door scheepswerven en bedrijven voor toerisme en recreatie.
Lijkbezorgingsrechten Onder de naam lijkbezorgingsrechten worden rechten geheven voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de algemene begraafplaats, overige begraafplaatsen of de lijkbezorging.
Markt- en standplaatsgelden •
•
Onder de naam "marktgelden" worden rechten geheven voor het hebben van een standplaats op de markt en het gebruik van gemeentebezittingen, zoals marktpleinen en gebouwen. Deze marktgelden gelden alleen op de specifieke marktdagen die voor elke markt zijn vastgesteld. Onder de naam "standplaatsgelden" worden rechten geheven voor het gebruiken van gemeentegrond om spullen te verkopen vanuit wagens, tenten, kramen en andere verkoopinrichtingen waarvoor toestemming is verleend door de gemeente.
Leges Onder de naam leges worden rechten geheven voor bepaalde diensten die door het gemeentebestuur worden verstrekt.
44
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
Kostendekkendheid De kostendekkendheid 2026 van de heffingen en rechten ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1.000 Soort heffing/recht Rioolheffing Afvalstoffenheffing Haven-, kade- en liggelden Markt- en standplaatsgelden Lijkbezorgingsrecht en Leges algemene dienstverlening Leges omgevingswet Leges Europese dienstenrichtlijn
Directe kosten 1.668 2.165 96
Overhead
Btw
Opbrengsten
Kostendekkendheid
243 314 0
Totale kosten 2.211 2.808 178
300 329 81
1.850 2.799 101
83,67% 99,69% 56,61%
21
9
0
29
25
86,35%
196
106
18
320
308
96,18%
411
204
0
615
581
94,50%
699
536
0
1.235
918
74,30%
33
32
0
64
28
43,80%
Lokale lastendruk In onderstaande overzichten wordt een vergelijking gemaakt tussen de tarieven die gelden binnen de gemeente Waterland en de overige gemeenten van de regio Zaanstreek-Waterland. De gepresenteer--de informatie is afkomstig van de website https://www.waarstaatjegemeente.nl/. De overige gemeenten bestaan uit: Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Wormerland en Zaanstad.
2022 2023 2024 2025
Afvalstoffen heffing (€) Overige gemeenten 351 360 369 378
Afvalstoffen heffing (€) Waterland 294 302 311 371
Onroerendez aakbelasting (%) Overige gemeenten 0,089 0,079 0,079 0,083
Onroerendez aakbelasting (%) Waterland 0,1 0,09 0,089 0,097
Rioolheffing (€) Overige gemeenten
Rioolheffing (€) Waterland
248 255 270 284
178 183 188 213
Onderstaand is het verloop van de tarieven voor de gemeente Waterland weergegeven.
Versie 21-10-2025
45
Begroting 2026 Afvalstoffenheffing € 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2022
2023
2024
2025
2023
2024
2025
Onroerendezaakbelasting % 0,102 0,1 0,098 0,096 0,094 0,092 0,09 0,088 0,086 0,084 2022
46
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
Rioolheffing € 220
210
200
190
180
170
160 2022
Versie 21-10-2025
2023
2024
2025
47
Begroting 2026
§ B Weerstandsvermogen
Deze paragraaf geeft antwoord op de vraag hoe goed de begroting tegen financiële tegenvallers bestand is. Dit antwoord is van belang wanneer er zich een financiële tegenvaller voordoet. Het weerstandsvermogen is het vermogen financiële tegenvallers op te vangen. Door aandacht te hebben voor het weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat bij een financiële tegenvaller meteen bezuinigd moet worden. Het vermogen om financiële tegenvallers op te vangen, hangt af van de beschikbare middelen en de risico's waarvoor geen speciale regelingen zijn getroffen, zoals een voorziening of verzekering. Het weerstandsvermogen helpt bij het beoordelen van de financiële gezondheid van de gemeente voor het komende jaar en de toekomstige plannen.
Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van de gemeente Waterland wordt als volgt berekend:
Algemene reserve Post Onvoorzien Totale weerstandscapaciteit
Bedrag (x € 1.000) 16.701 50 16.751
Toelichting De budgetten per programmaonderdeel zijn zorgvuldig begroot. Om snel te kunnen handelen is in de begroting een budget van € 50.000 voor onvoorzien opgenomen. Het college kan dit extra budget gebruiken als dat nodig is.
Risico's De risico’s relevant voor deze paragraaf zijn die: • een negatieve financiële impact kunnen hebben; • niet (geheel) gedekt worden door beheersmaatregelen; en • waar geen voorziening voor is opgenomen. Hierbij is een inschatting gemaakt van het maximale effect en de kans dat een risico zich voordoet. De belangrijkste risico’s zijn geïnventariseerd en dit resulteert in het overzicht zoals gepresenteerd in de volgende tabel.
48
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
Inventarisatie risico's Bedragen x € 1.000 Nr 1
2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Totaal
Omschrijving Hogere uitgaven sociale voorzieningen - Uitzonderlijk maatwerk Hogere uitgaven sociale voorzieningen Ongeautoriseerde toegang, gebruik, openbaarmaking, verstoring, wijziging of vernietiging van informatie Project Gouwhaven ICT ontwikkelingen Hogere lasten inhuur of externe adviseurs Extreme weersomstandigheden Duurder uitvallen van aanbestedingen Bestuurlijke boete en aansprakelijkheid bij het niet voldoen aan privacy wetgeving Garantstelling leningen HVC Lagere ontwikkeling gemeentefonds Wachtgeld betalingen politieke ambtsdragers Juridische kosten Garantstelling medewerkers zwembad Deelname Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) InWest Falen kritische infrastructuur
Maximum effect 800
Bruto kans 30%
400 2.000
50% 15%
13.702 250 300 300 150 300
1% 50% 50% 25% 50% 20%
2.833 250 100 100 180 183
1% 10% 25% 20% 10% 15%
150 21.998
10%
Toelichting risico's De benodigde weerstandscapaciteit wordt geschat door gebruik te maken van de Monte-Carlo methodiek. Dit is een statistische techniek die gebruikt wordt om mogelijke uitkomsten te voorspellen door middel van herhaalde simulaties. De uitkomsten worden in beeld gebracht in een grafiek. Het resultaat is een verdeelfunctie dat het hele gebied van mogelijke uitkomsten weergeeft. De naam Monte-Carlo is bedacht als schuilnaam en verwijst naar een bekend casino. Om de benodigde weerstandscapaciteit te schatten wordt ongeveer 90% van de meest waarschijnlijke onfortuinlijke scenario’s gehanteerd. De simulatie wordt 100.000 keer herhaald om zo een representatief en duidelijk beeld te geven van de mogelijke uitkomsten. Op basis van de geïnventariseerde risico's is een weerstandscapaciteit van ongeveer € 1.426.000 nodig. Dit is lager ten opzichte van het laatste moment dat deze risico inschatting is gemaakt, bij de jaarrekening 2024: € 1.468.000.
Hogere uitgaven sociale voorzieningen De uitgaven voor Jeugd en Wmo in het sub-programma Sociale voorzieningen zijn afhankelijk van aanvragen die worden ontvangen. Het risico zit in autonome ontwikkeling van aantallen en uitzonderlijke, individuele gevallen waarbij zeer specialistisch maatwerk nodig is. Voor enig jaar is het niet uitgesloten dat er aanzienlijk meer uitgaven moeten plaatsvinden dan begroot. Voor uitzonderlijke gevallen waarbij zeer specialistisch maatwerk noodzakelijk is, is er een apart risicobedrag opgenomen. Deze gevallen zijn qua aard minder frequent en zodoende is de bruto kans lager maar zijn de kosten aanzienlijk hoger. Voor de maatwerkvoorzieningen Wmo is er bovendien een redelijke kans dat kosten niet alleen stijgen door aantallen, maar ook door een wijziging van resultaatgericht naar pxq-systematiek.
Versie 21-10-2025
49
Begroting 2026 Verder is er een risico dat gemeenten de opdracht krijgen doorstroomvoorzieningen te realiseren voor statushouders per 2027. Voor 2026 vraagt dit dan mensen en middelen waarbij niet zeker is welke compensatie vanuit het Rijk komt. Een positief risico zit in inkomsten van het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Activiteiten die nu gedekt worden vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gaan zeer waarschijnlijk over in het AZWAakkoord. Het is echter bij het opstellen van de begroting nog niet duidelijk welke activiteiten onder AZWA door blijven gaan, welke aanvullende taken vanuit AZWA komen en welke financiële compensatie ertegenover staat. Deze gelden zijn bedoeld om de zorg toekomstbestendig te maken en de verwachting is niet dat de risico's van een hoger aantal aanvragen voor maatwerkvoorzieningen daarmee direct vermindert.
Beschikbaarheid informatie Met het steeds verder digitaliseren van processen en gegevens wordt cybercrime of een digitale oorlog als bedreiging steeds relevanter. Organisaties worden steeds meer afhankelijk van de beschikbaarheid van data en continuïteit van systemen. Zo ook voor de gemeentelijke organisatie is dit relevant. Helaas zal een waterdicht systeem een utopie blijven. In het afgelopen paar jaar is duidelijk geworden dat het voor criminelen niet uitmaakt in welke organisatie ze binnenkomen. De impact van een ‘aanval’ kan enorm zijn op vrijwel de volledige organisatie. De organisatie is druk bezig de processen en systemen zo in te richten om ervoor te zorgen dat de impact bij een dergelijke aanval beperkt blijft.
Project Gouwhaven Voor dit project zijn grote investeringen gedaan en er is op 8 juli 2022 met de ontwikkelaar een koopovereenkomst gesloten. Als zich een probleem voordoet waardoor het project deels of in zijn geheel niet gerealiseerd gaat worden en dit tot gevolg heeft dat de investeringen niet meer terugverdiend kunnen worden, dan zou de investeringen afgeschreven moeten worden waardoor het in de lasten van het lopende boekjaar terecht zal komen. Bij dit soort projecten valt er niet met zekerheid te zeggen vanuit welke hoek een risico zich kan vormen dat de totale investering kan schaden. Hoewel woningen altijd noodzakelijk zullen zijn, is het niet uit te sluiten dat bijvoorbeeld macro-economische ontwikkelingen de voortgang van het project ondermijnen. De kans hierop wordt als zeer klein ingeschat, maar de belangen zijn voor de gemeente enorm. Zodoende kan dit risico niet buiten beeld gelaten worden in deze paragraaf. Het maximale risico wordt geschat op het geïnvesteerde bedrag op de balans van de gemeente. De kans dat de totale investering in de huidige markt niet tot een positief resultaat kan leiden of zelfs in zijn volledigheid afgeschreven moet worden, wordt als zeer gering geschat: 1% of kleiner.
ICT ontwikkelingen De digitalisering van processen binnen de organisatie gaat in hoog tempo door. Dit brengt veel voordelen met zich mee, zoals efficiëntere werkprocessen en betere dienstverlening aan inwoners. Tegelijkertijd brengt dit ook risico’s met zich mee. De organisatie is afhankelijk van softwareleveranciers en externe partijen, die op elk moment kunnen besluiten om bepaalde systemen niet langer te ondersteunen of aanpassingen te eisen. Dit kan betekenen dat de organisatie plotseling grote investeringen moet doen in nieuwe software of dat bestaande applicaties niet langer aan wet- en regelgeving voldoen. Daarnaast kunnen interne ontwikkelingen, zoals veranderende werkprocessen, ervoor zorgen dat systemen niet meer optimaal functioneren en nieuwe oplossingen nodig zijn. Dit alles kan leiden tot onverwachte kosten en in sommige gevallen zelfs verstoring van belangrijke gemeentelijke processen.
Hogere lasten inhuur of externe adviseurs Ontwikkelingen binnen de organisatie en de omgeving kunnen leiden tot extra verloop en uitval van personeel. Dit zou extra inhuurlasten of inzet van externe adviseurs tot gevolg kunnen hebben. Het risico wordt geschat
50
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 op € 300.000. Het huidige klimaat op de arbeidsmarkt rechtvaardigt nog steeds een aanzienlijke inschatting van dit risico, met een kans van 50%.
Extreme weersomstandigheden In de afgelopen jaren is gebleken dat er vaker overlast en schade is door extreme weersomstandigheden. Door een hogere frequentie van stormen met harde windstoten, hogere waterstanden of extreme droogte, wordt het risico groter dat de begroting niet toereikend is om uitschieters in de lasten te dekken van bijvoorbeeld een overstroming of omgewaaide bomen.
Duurder uitvallen van aanbestedingen Aanbestedingen zijn voor de organisatie een continue proces. Het risico bestaat dat deze duurder uitvallen dan verwacht. Indien dat het geval is, zal of een opdracht niet gegund worden of zal een aanvullend krediet aangevraagd moeten worden.
Niet voldoen aan privacy wetgeving De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan een bestuurlijke boete opleggen wanneer de gemeente als verwerkingsverantwoordelijke de privacyregels onvoldoende naleeft. Ook kunnen er claims vanuit betrokkenen ontstaan. Denk hierbij aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) maar zo is de AP ook verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van Wet politiegegevens (Wpg) bij o.a. gemeentes. Dit risico is moeilijk in te schatten omdat de hoogte van boetes en dwangsommen behoorlijk uiteenlopen.
Garantstellingen leningen HVC Als deelnemer van het afvalverwerkingsbedrijf HVC wordt een aandeelhouderschap vereist. Dit gaat gepaard met een garantstelling voor de langlopende leningen. In het ergste geval dient aan de betreffende leningverstrekkers € 2.833.000 uitgekeerd te worden. Op basis van het risicoprofiel van HVC zelf, wordt deze kans ingeschat op bijna nihil: 1% of kleiner.
Lagere ontwikkeling gemeentefonds Gemeenten zijn voor een groot deel afhankelijk van het gemeentefonds als inkomstenbron. Dit fonds wordt landelijk bepaald en aangepast op basis van politieke en economische ontwikkelingen. Wanneer kosten stijgen, maar de bijdragen vanuit het Rijk achterblijven, dan kan dit leiden tot onvoorziene tekorten in de begroting.
Wachtgeld betalingen politieke ambtsdragers In de gemeentepolitiek kunnen wisselingen in het bestuur zich op elk moment voordoen. Wanneer een wethouder tussentijds vertrekt, kan hij of zij aanspraak maken op een wachtgeldregeling. Dit kan onvoorziene kosten met zich meebrengen, omdat deze regelingen voor langere tijd doorlopen en afhankelijk zijn van de arbeidspositie van de voormalige bestuurder. De hoogte van deze betalingen en de duur ervan zijn moeilijk vooraf te voorspellen. Als er binnen een korte tijd meerdere bestuurders vertrekken, dan kan dit een aanzienlijke last op de begroting leggen. Dit betekent dat er een onvoorzien financieel risico bestaat.
Juridische kosten De organisatie heeft jaarlijks te maken met juridische procedures, zoals bezwaar- en beroepszaken, contractuele geschillen en handhavingskwesties. Hoewel hier in de begroting rekening mee wordt gehouden, kunnen zich onverwachte juridische trajecten voordoen die hogere kosten met zich meebrengen. Denk aan complexe dossiers waarvoor externe juridische bijstand nodig is, langlopende gerechtelijke procedures of schadeclaims. Het risico hierbij is dat de begrote kosten onvoldoende zijn en dat extra middelen moeten worden vrijgemaakt.
Versie 21-10-2025
51
Begroting 2026
Garantstelling medewerkers zwembad De organisatie heeft zich garant gesteld voor een eventuele transitievergoeding van het personeel van het zwembad in het geval deze wordt gesloten.
Deelname (ROM) InWest Er is voor 50% van het toegezegde bedrag opgevraagd en geïnvesteerd in het ROM InWest. Deze investering en dus ook het risico, zal naar verwachting stijgen tot het totale toegezegde bedrag van € 366.000. Dit geld wordt gebruikt om te investeren in ondernemers welke zich inzetten op onderwerpen zoals de energietransitie en hoog-innovatieve proposities binnen het mkb. Hierbij is het risico dat het geïnvesteerde bedrag onvoldoende rendement oplevert en deels of geheel afgeschreven moet worden. Het risico dat het geheel afgeschreven moet worden is klein, maar theoretisch mogelijk. Vanuit de MRA wordt geadviseerd hiervoor een percentage van 15% te hanteren, omdat de financiële analyse door een onafhankelijke deskundige aantoont dat de revolverendheid van het fonds op minimaal 85% ligt. Wij zien geen reden om hiervan af te wijken.
Falen kritische infrastructuur Door onvoorziene achterstanden van onderhoud in het onderhouden van de infrastructuur (bijvoorbeeld bruggen e.d.) in de openbare ruimte kan het risico op falen en calamiteiten ontstaan. Dit heeft doorgaans niet direct een effect, maar op termijn kunnen hierdoor periodiek in de lasten zich grotere uitschieters voordoen. Zo kan het voorkomen dat een brug of doorgang met spoed gerepareerd moet worden wanneer dit in het belang is van het verminderen van risico’s, zoals bijvoorbeeld de veiligheid. Doordat dit een landelijke trend betreft kan dit ook kostenverhogend werken i.v.m. de capaciteit in de markt.
Weerstandsvermogen De exploitatie kent een weerstandscapaciteit van € 50.000, daarnaast beschikt de gemeente over een weerstandscapaciteit in het vermogen van € 16.701.275. Totaal is er een weerstandscapaciteit van € 16.751.275 beschikbaar. Deze weerstandscapaciteit is vol-doen-de om het geïnventariseerde risico van € 1.426.000 op te vangen. De benodigde weerstandscapaciteit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. Weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit (A) Risico's (B) Weerstandsvermogen ratio (A/B)
16.751 1.426 11,7
De hieronder opgenomen normentabel is ontwikkeld door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement. Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio > 2.0 1.4 - 2.0 1.0 - 1.4 0.8- 1.0 0.6 - 0.8 < 0.6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Kengetallen Een goede en duidelijke begroting is belangrijk zodat de gemeenteraad goed kan controleren hoe het financieel gaat met de gemeente. Welke informatie daarvoor nodig is, is een onderwerp dat landelijk al een aantal jaren de aandacht heeft. In de afgelopen jaren zijn veranderingen doorgevoerd om de verantwoording naar de gemeenteraad en het toezicht te verbeteren. Dit wordt gedaan door de financiële informatie
52
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 overzichtelijker en duidelijker te maken. Het opnemen van kengetallen in de begroting past hierbij. Deze cijfers moeten ervoor zorgen dat de gemeenteraad meer inzicht heeft in de financiële situatie van de gemeente. De cijfers verbinden verschillende aspecten die de gemeenteraad kan gebruiken om een goed oordeel te vellen over de financiële situatie.
Beoordeling van de financiële positie Kengetallen geven inzicht in hoe financieel stabiel en flexibel de gemeente is. Ze laten zien hoeveel geld de gemeente heeft om uitgaven te doen en risico's op te vangen. Er zijn verschillende kengetallen die dit inzichtelijk maken. Hieronder wordt per kengetal uitgelegd wat het precies betekent: •
• • • •
Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Deze kengetallen laten zien hoeveel schulden er zijn ten opzichte van het eigen vermogen, en hoe zwaar de rente en aflossingen op de begroting drukken. De netto gecorrigeerde schuldquote houdt rekening met de door de gemeente doorgeleende gelden aan derden. Solvabiliteitsratio. Dit kengetal laat zien of de gemeente aan haar financiële verplichtingen kan voldoen. Structurele exploitatieruimte. Dit kengetal vergelijkt de vaste inkomsten en uitgaven met het totaal aan inkomsten. Grondexploitatie. Dit kengetal laat zien hoe de waarde van de grond van de gemeente zicht verhoudt tot de totale inkomsten. Belastingcapaciteit. Dit kengetal laat zien of er genoeg geld is om onverwachte kosten op te vangen en nieuwe plannen te financieren.
Kengetallen gemeente Waterland Omschrijving Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit
Realisatie 2024 41,05% 39,50%
Begroting 2025 31,28% 29,02%
Begroting 2026 54,06% 51,99%
Begroting 2027 62,93% 60,94%
Begroting 2028 105,74% 103,79%
Begroting 2029 106,83% 104,91%
32,97% -0,95%
38,39% 1,90%
36,49% 2,27%
34,17% 1,90%
25,91% 1,06%
25,28% 1,77%
17,91% 97,86%
n.v.t. 105,13%
n.v.t. 118,07%
n.v.t. 111,56%
n.v.t. 111,56%
n.v.t. 111,56%
Omschrijving Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit
Categorie A Minst risicovol <90% <90%
Categorie B Neutraal 90-130% 90-130%
Categorie C Meest risicovol >130% >130%
>50% Begr >0% <20% <95%
20-50% Begr = 0% 20-35% 95-105%
<20% Begr <0% >35% >105%
Hieronder de volgende analyse per kengetal: •
Netto schuldquote. De daling van de netto schuldquote in 2025 ten opzichte van 2024 wordt met name veroorzaakt door de te verwachten ontvangen gelden vanuit het project Galgeriet en het
Versie 21-10-2025
53
Begroting 2026
•
•
•
positieve exploitatieresultaat in 2024. In 2028 zal de netto schuldquote oplopen door nieuwe leningen in verband met verwachte investeringen in De Rietlanden en de sporthal. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Dit is voor gemeente Waterland bijna niet van toepassing. Solvabiliteitsratio. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid. De solvabiliteitsratio drukt immers het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. Dit komt in 2025 voor de gemeente Waterland uit in de categorie 20-50%. Door de te verwachten gelden vanuit het project Galgeriet is minder vreemd vermogen nodig, wat gunstig is voor de solvabiliteit. Daarnaast neemt het eigen vermogen toe door het positieve exploitatieresultaat in 2024. Structurele exploitatieruimte. Een positief percentage betekent dat structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Met de sluitende meerjarenbegroting is de structurele exploitatieruimte positief.
Belastingcapaciteit. Om te beginnen wat uitleg. Om te bepalen hoeveel belasting een gemeente kan innen, wordt gekeken naar een referentiepunt. De stuurgroep BBV heeft voorgesteld om de belastingcapaciteit te vergelijken met het landelijk gemiddelde belastingtarief. Het landelijk gemiddelde tarief wordt gekozen omdat er meestal geen maximum is vastgesteld voor belastingtarieven. Een gemiddelde geeft meer inzicht in wat de belastingcapaciteit betekent voor de financiële situatie, in plaats van het te vergelijken met een maximaal tarief. De hoogte van belastingtarieven wordt dus niet zomaar bepaald; er wordt gekeken naar hoe de belastingdruk van een gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het Coelo publiceert de Atlas van de Lokale Lasten, waarin informatie staat over belastingopbrengsten en tarieven die hiervoor wordt gebruikt. Voor gemeenten wordt de belastingcapaciteit vergeleken met gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing). Er is nog ruimte in de begroting voor ongeveer € 361.000 voor de rioolheffing, omdat het huidige tarief niet kostendekkend is. De tarieven kunnen hoger zijn dan het landelijk gemiddelde, bijvoorbeeld als de kosten voor riolering hoger zijn in vergelijking met het landelijk gemiddelde.
De berekende belastingcapaciteit voor de gemeente Waterland zegt niet hoeveel belasting er maximaal geheven kan worden, maar laat wel zien dat er nog ruimte is voor hogere belastingheffing. Er zou nog ongeveer € 2.282.241 extra ruimte beschikbaar kunnen komen, rekening houdend met de artikel 12 status die van toepassing is. Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie Uit de cijfers hierboven kunnen we niet zomaar afleiden hoe het ervoor staat met de financiën. Een hoge schuld is bijvoorbeeld niet per se slecht als er genoeg eigen vermogen en inkomsten zijn om de schuld af te lossen. Eén enkel cijfer zegt niet genoeg over de financiële situatie. Je moet alle cijfers samen bekijken om een goed beeld te krijgen. Deze cijfers zijn samengevoegd in het onderdeel over weerstandsvermogen en risicobeheersing. Al met al kunnen we stellen dat de cijfers voor de gemeente Waterland in 2026 positief zijn als we naar het geheel kijken.
54
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
§ C Onderhoud kapitaalgoederen
Ook de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft een dwarsdoorsnede van de begroting. Lasten van onderhoud kunnen voorkomen in diverse programma’s. Met onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de begroting gemoeid. Een helder en volledig overzicht is daarom van belang voor een goed inzicht in de financiële positie. Onder kapitaalgoederen wordt verstaan het geheel aan zaken die onder het beheer van de gemeente vallen en al dan niet publiekrechtelijk kunnen worden gebruikt. Hierbij kan gedacht worden aan wegen, riolering, kunstwerken, groen, openbare verlichting, waterwegen, gebouwen en beschoeiingen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. Het beleid voor onderhoud van deze kapitaalgoederen is opgenomen in diverse beheerplannen. Hieronder wordt per onderdeel ingegaan op de feitelijke situatie. Aan het einde van deze paragraaf wordt een samenvattend overzicht gepresenteerd.
Wegen In december 2024 is het huidige wegenbeheerplan 2024 - 2034 vastgesteld. Met het wegenbeheerplan zijn de benodigde middelen voor het dagelijks- en groot onderhoud verankerd en blijft de veiligheid en bruikbaarheid van de wegen gewaarborgd. Onderstaand overzicht geeft de geplande kosten weer.
Bedragen x € 1.000
Saldo 1-1 Toevoeging Onttrekking Saldo 31-12
2026 0 584 415 169
2027 169 584 570 183
2028 183 584 570 197
2029 197 584 570 212
Riolering In december 2024 is het (regionale) Gemeentelijke Riolerings- en Waterprogramma (GRWP) vastgesteld door de raad. Het rioleringsplan geeft aan hoe de gemeente omgaat met de zorgtaken voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Onderstaand overzicht geeft het verloop van de voorziening weer. Bedragen x € 1.000 Omschrijving Saldo 1-1 Toevoeging Vermindering Saldo 31-12
Versie 21-10-2025
2026 1.735 0 424 1.312
2027 1.312 0 283 1.028
2028 1.028 0 130 899
2029 899 0 33 865
55
Begroting 2026
Groen In december 2019 heeft het college ingestemd met de Groenvisie 2020 - 2024. In de visie staat op welke manier gemeente Waterland zich inzet om groen in de openbare ruimte te onderhouden en verder te verbeteren. In 2025 wordt deze visie geactualiseerd, deze actualisatie wordt voorgelegd aan de raad en na vaststelling word deze verwerkt. Onderstaand overzicht geeft de geplande kosten weer van de huidige visie. Bedragen x € 1.000
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Lasten 2026 -1.877
Lasten 2027 -1.950
Lasten 2028 -1.928
Lasten 2029 -1.924
Gebouwen In december 2017 is het geactualiseerde gebouwenbeheerplan voor de periode 2018 - 2037 vastgesteld door de raad. In dit plan is het onderhoudsniveau vastgesteld op basis van de technische levensduur van materialen en onderdelen van een gebouw. Uitgangspunt hierin is dat het onderhoud wordt aangevuld met duurzaamheidsmaatregelen waarmee de gemeentelijke gebouwen verder verduurzaamd worden. In 2025 wordt het gebouwenbeheerplan geactualiseerd. De nieuwe bedragen worden daarna in de begroting verwerkt. Onderstaand overzicht geeft de geplande kosten weer van het huidige plan. Bedragen x € 1.000
Klein onderhoud (jaarlijks terugkerend) Gebouwen Huisvesting brandweer Gebouw Toilet/douche Marken Gebouw Medisch Centrum Marken Gebouw vm werkplaats Ilpendam Gebouw Toilet/douche Monnickendam Gebouw Sportzaal Marijkestraat Gebouw Gymzaal Marken (Buurterstraat) Gebouw Gymzaal Ilpendam Gebouw Zwembad Monnickendam (instructiebad) Gebouw Muziektent Ilpendam Gebouw Toren NH kerk
56
2026 288
2027 288
2028 288
2029 288
47
47
47
47
29
29
29
29
9
9
9
9
2
2
2
2
5
5
5
5
11
11
11
11
25
25
25
25
16
16
16
16
12
12
12
12
2
2
2
2
9
9
9
9
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
Monnickendam (grote kerk) Gebouw Toren NH kerk Ilpendam Gebouw Toren NH kerk Broek in Waterland Gebouw Toren NH kerk Watergang Gebouw Speeltoren Monnickendam Gebouw Gemeentehuis (binnendienst) Gebouw Gemeentewerf Katwoude (buitendienst)
2026
2027
2028
2029
3
3
3
3
5
5
5
5
3
3
3
3
5
5
5
5
72
72
72
72
36
36
36
36
Civiele kunstwerken In juli 2024 is het nieuwe beheerplan Civiele kunstwerken 2025 - 2034 vastgesteld door de raad. Hiermee zijn de benodigde middelen voor het (dagelijks) onderhoud verankerd en blijft de veiligheid en bruikbaarheid van de civiele kunstwerken gewaarborgd. Onderstaand overzicht geeft het verloop van de voorziening weer: Bedragen x € 1.000
Saldo 1-1 Toevoeging Onttrekking Saldo 31-12
2026 180 320 387 113
2027 113 320 433 0
2028 0 320 285 35
2029 35 320 259 97
Openbare verlichting In januari 2021 heeft het college het beleidsplan Openbare verlichting Waterland 2021 - 2025 vastgesteld. Hierin is vastgelegd hoe wordt omgegaan met de openbare verlichting binnen de gemeente en op welke wijze deze wordt verduurzaamd. In 2025 wordt het beleidsplan Openbare verlichting Waterland geactualiseerd. Na vaststelling van het geactualiseerde plan worden de bedragen in de begroting verwerkt. Onderstaand overzicht geeft de geplande kosten weer van het huidige plan. Bedragen x € 1.000
Openbare verlichting Klein onderhoud (jaarlijks terugkerend) Groot onderhoud Totaal
Versie 21-10-2025
2026 128
2027 128
2028 128
2029 128
51
51
51
51
76 128
76 128
76 128
76 128
57
Begroting 2026
Oevers In 2024 is het nieuwe Oeverbeheerplan 2025 - 2034 vastgesteld. Elke vijf jaar worden de oeververdedigingen geïnspecteerd op basis waarvan de noodzakelijke onderhoudsmaatregelen voor de komende periode worden vastgesteld. Onderstaand overzicht geeft het verloop van de voorziening weer: Bedragen x € 1.000 2026 132 77 44 165
Saldo 1-1 Toevoeging Onttrekking Saldo 31-12
2027 165 77 177 65
2028 65 77 12 129
2029 129 77 202 4
Sportvelden In 2022 is het Beheerplan buitensport vastgesteld. Eens per drie jaar wordt door het Instituut voor Sportaccommodaties (Kiwa ISA Sport) een renovatieadvies voor alle natuurgrasvelden gegeven. Voor kunstgrasvelden geldt dat deze eens per acht jaar worden gekeurd. Op basis van de keuringen wordt het beheerplan indien nodig bijgesteld. Ook wordt in 2025 het sportaccommodatiebeleid geactualiseerd. Onderstaand overzicht geeft het verloop van de geplande kosten weer op basis van het huidige plan. Bedragen x € 1.000 2026 68
Beheer buitensportaccommodaties
2027 70
2028 72
2029 72
Gemeentehaven In 2016 is voor de gemeentehaven een voorziening voor het uitvoeren van baggerwerkzaamheden in de gemeentelijke haven opgericht. Met deze voorziening wordt gespaard om eens in de tien jaar baggerwerkzaamheden te kunnen uitvoeren. Aanvullend op deze voorziening wordt er in 2025 een beheerplan voor de gemeentehaven opgesteld. Onderstaand overzicht geeft het verloop van de huidige voorziening weer. Bedragen x € 1.000 2026 105 13 0 118
Saldo 1-1 Toevoeging Onttrekking Saldo 31-12
2027 118 13 125 5
2028 5 13 0 18
2029 18 13 0 30
Samenvattend overzicht onderhoud kapitaalgoederen Categorie
Beleidskaders
Gewenst kwaliteitsniveau
Beheers- en onderhoudsplannen / Looptijdplannen
max 16% onveilig Conform GRP Conform beheerplan Conform beheerplan Conform beheerplan
2024 - 2034
Financiële consequenties conform plannen Ja
2025 - 2035 2020 - 2024
Ja Ja
2018 - 2037
Ja
2025 - 2034
Ja
1.
Wegen
Ja
2. 3.
Riolering Groen
Ja Ja
4.
Gebouwen
Ja
5.
Civiele kunstwerken (bruggen en tunnels)
Ja
58
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 Categorie
6. 7.
8. 9.
1. 2. 3. 4. 5.
6. 7.
8. 9.
Openbare verlichting Oevers (kades en beschoeiingen) Renovatie sportvelden Baggeren gemeentehaven Monnickendam
Beleidskaders
Gewenst kwaliteitsniveau
Beheers- en onderhoudsplannen / Looptijdplannen
Ja
Conform beheerplan Conform beheerplan
2021 - 2025
Financiële consequenties conform plannen Ja
2025 - 2034
Ja
Ja
NOC*NSF norm
2022 - 2042
Ja
1x in de tien jaar baggeren
Minimale diepgang conform keuring
2017 - 2027
Ja
Ja
Categorie
Ramingen tlv exploitatie / voorzieningen
Wegen Riolering Groen Gebouwen Civiele kunstwerken (bruggen en tunnels) Openbare verlichting Oevers (kades en beschoeiingen) Renovatie sportvelden Baggeren gemeentehaven Monnickendam
Voorziening Voorziening Exploitatie Voorziening Voorziening
Ja Ja Ja Ja Ja
Is er sprake van achterstallig onderhoud (AOH)? Nee Ja Nee Nee Nee
Voorziening
Ja
Nee
-
Exploitatie
Ja
Nee
-
Voorziening
Nee
Nee
-
Voorziening
Ja
Nee
-
Versie 21-10-2025
Ramingen volledig en reëel in begroting?
Zo ja, zijn er toereikende voorzieningen/reserves voor AOH? Ja -
59
Begroting 2026
§ D Financiering
Beleidsvoornemens Volgens de planning blijft Waterland in 2026 binnen het vastgestelde budget voor kortlopende leningen. Ook de limiet voor renterisico's zal in 2026 niet worden overschreden. De kasgeldlimiet gaat over leningen die binnen een jaar moeten worden terugbetaald, terwijl de renterisiconorm geldt voor leningen met een langere looptijd. Deze regels zijn er om te voorkomen dat de gemeente grote schommelingen in rentekosten krijgt bij het vernieuwen van leningen. Zo worden financiële risico's beperkt. De kasgeldlimiet mag niet hoger zijn dan 8,5% van de begroting. Hieronder ziet u de berekening van de kasgeldlimiet. Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) Begrotingstotaal per 1 januari 1.
2.
3.
4.
60
Toegestane kasgeldlimiet in procenten van de grondslag in bedrag Omvang vlottende schuld Opgenomen gelden < 1 jaar Schuld in rekening-courant Gestorte gelden door derden < 1 jaar Overige geldleningen, niet zijnde vaste schuld Totale omvang van de vlottende schuld Vlottende middelen Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant Overige uitstaande gelden < 1 jaar Totale omvang van de vlottende middelen Toets kasgeldlimiet Totaal netto-vlottende schulden (2-3) Toegestane kasgeldlimiet
Begroting 2026 55.142
8,5% 4.687
-
2 250 9.004 9.256
- 9.256 4.687
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) Ruimte ( + ) c.q. overschrijding ( )
Begroting 2026 13.943
De renterisiconorm betekent dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer dan 20% van de begroting mogen bedragen. Dit zorgt voor een gelijkmatige opbouw van leningen in de tijd. Hier ziet u hoe deze norm berekend wordt.
1. 2.
Rente-risiconorm (bedragen x € 1.000) Renteherzieningen op leningen o/g Betaalde aflossingen
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
-
-
-
-
3.300
3.300
3.800
5.400
3.
Renterisico (1+2)
3.300
3.300
3.800
5.400
55.142
54.860
54.564
54.883
4.
Begrotingstotaal 2026 Percentage regeling Rente-risiconorm
20%
20%
20%
20%
11.028
10.972
10.913
10.977
7.728
7.672
7.113
5.577
Stand per 01-01-2026
Rente 2026
Aflossing 2026
Stand per 31-12-2026
4.000 1.800 2.000 2.000 23.100 32.900
131 67 60 58 734 1.050
5.
Toets renterisiconorm (5 - 3) Ruimte ( + ) c.q. overschrijding (-)
Rentelasten Lening (bedragen x € 1.000) BNG BNG BNG BNG BNG Totaal
Rente %
Aflossing
3,270% 3,714% 3,020% 2,895% 3,240%
2033 2028 2029 2029 2045
500 600 500 500 1.200 3.300
3.500 1.200 1.500 1.500 21.900 29.600
Rentebaten In 2026 verwachten we € 278.185 aan rente te ontvangen. Hiervan komt € 250.000 van geld dat de Rijksoverheid beheert. Het overige deel is rente over uitgeleend geld.
Ontwikkelingen Op grond van ontwikkelingen in de investeringsbehoeften en aflossingen van leningen is de financieringsbehoefte berekend.
Versie 21-10-2025
61
Begroting 2026 Bedragen x € 1.000 Boekwaarde vaste activa 1-1 Boekwaarde vaste passiva 1-1 Financieringsbehoefte
2026 56.657
2027 59.118
2028 63.208
2029 85.844
65.123
60.685
56.550
52.863
-8.466
-1.567
6.658
32.981
Afhankelijk van de werkelijke financieringsbehoefte zullen hier leningen voor worden aangetrokken.
Renteresultaat Renteresultaat op taakveld Treasury De gemeente leent geld voor investeringen en betaalt hier rente over. Het totaalbedrag aan rente dat de gemeente betaalt, wordt verdeeld over de diverse taakvelden. Dit heet renteomslag. Op die manier dragen de taakvelden die meer investeringen hebben ook een groter deel van de rentekosten. Dit gebeurt volgens de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De rente die wij omslaan, wordt berekend op basis van de huidige rentelasten ten opzichte van de totale boekwaarde van de vaste activa en de vooruitbetaling van de huur aan Wooncompagnie inzake de Brede School Ilpendam. Dit percentage wordt elk jaar opnieuw berekend. In 2026 bedraagt dit percentage 1,6%. Het BBV schrijft voor dat er inzicht in het renteresultaat wordt gegeven. Onderstaand ziet u de berekening van dit renteresultaat.
Omschrijving De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten over de korte en lange financiering Saldo rentelasten en rentebaten De rente die aan de grondexploitatie moet worden toegerekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= project-financiering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan taakveld toe te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen
Bedragen (x € 1.000) 1.050 278 772 -
772 -
Totaal aan taakveld toe te rekenen rente De aan taakveld toegerekende rente (renteomslag)
772 935
Renteresultaat op het taakveld treasury
163
62
Versie 21-10-2025
Begroting 2026
§ E Bedrijfsvoering
Organisatieontwikkeling De organisatie richt zich op de volgende zes pijlers: 1. 2. 3.
Denken en handelen als een compacte, regisserende netwerkorganisatie Het behartigen van de Waterlandse belangen in regionale netwerken Het bieden van dienstverlening die dicht bij mensen, zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving, is verankerd 4. Het versterken van integraal werken 5. Data gedreven werken binnen de digitale transformatie 6. Tonen van goed werkgeverschap De vastgestelde strategische plannen Informatievoorziening en Personeelsplan samen met het Programma Dienstverlening, hebben als doel het realiseren van deze zes pijlers. Inmiddels zijn er diverse projecten opgestart, waarvan enkele inmiddels ook al zijn afgerond. Als organisatie blijven we in beweging en spelen we in op de maatschappelijke ontwikkelingen.
Onze dienstverlening Onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers staat centraal. Om dienstverlening te realiseren dicht bij mensen en zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving is een goede samenwerking nodig tussen collega's en systemen. In 2026 zetten we stappen op het gebied van efficiëntie en effectiviteit. We bekijken onze dienstverlening vanuit het inwonersperspectief en voeren verbeteringen door. Een aanvraag bij de gemeente is zo efficiënt, laagdrempelig en makkelijk als mogelijk en het is duidelijk op welke manier inwoners extra ondersteuning kunnen krijgen. We zorgen er ook voor dat de verschillende afdelingen nog beter samenwerken, zodat een inwoner een volledig antwoord krijgt vanuit verschillende disciplines. We monitoren onze telefonische bereikbaarheid en communiceren hierover naar inwoners en ondernemers. Tot slot staan we open voor feedback en geven actief aan welke verbeteringen we hebben doorgevoerd.
Samen zijn we sterker Er wordt samengewerkt met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners in de Waterlandse samenleving. Dit is noodzakelijk voor een kleine gemeente en dit is wat de Wet versterking participatie op decentraal niveau van ons verlangt. We vragen actief naar de mening van inwoners en organiseren actief de betrokkenheid van de inwoners. In 2026 gaan we aan de slag met de verbeteracties naar aanleiding van de resultaten van het inwonerstevredenheidsonderzoek.
Versie 21-10-2025
63
Begroting 2026
Cultuur In Ons Strategisch Huis zijn naast deze kernwaarden en de pijlers van de organisatieontwikkeling, onze kernkwaliteiten en de bouwstenen voor samenwerking vastgesteld. Onze kernwaarden zijn lef, verbinding, vertrouwen en nieuwsgierigheid. In 2026 leggen we de focus op het verder versterken en verankeren van eigenaarschap binnen de organisatie. Resultaten tellen, dat verwachten de inwoners en ondernemers ook van ons. Hun opgaven staan centraal in alles wat we doen. Dat geeft energie en voldoening. Het MT blijft in gesprek met de organisatie over wat de kernkwaliteiten betekenen voor onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers betekenen. De resultaten van het meest recente Medewerkerstevredenheidsonderzoek onderstrepen dat we op de goede weg zijn, maar maken ook duidelijk waar ruimte voor groei ligt. Eén van de belangrijkste verbeterpunten is het blijvend met elkaar in gesprek blijven. Daarom zetten we in 2026 extra in op het voeren van het goede gesprek – op alle niveaus in de organisatie. Luisteren, doorvragen, begrip tonen en samen reflecteren: dit zijn onmisbare elementen om eigenaarschap, verbinding en vertrouwen daadwerkelijk te laten groeien.
Onze medewerkers De organisatie werkt aan concrete maatschappelijke opgaven en aan de uitvoering van het collegeprogramma. Om effectief te kunnen inspelen op een voortdurend veranderende samenleving, is een wendbare en toekomstbestendige organisatie nodig. Dat vraagt om een stabiel personeelsbestand, goed ingevulde vacatures en het behouden van talent. In 2026 zetten we belangrijke stappen in het verder ontwikkelen van de Strategische Personeelsplanning. Deze planning geeft inzicht in de benodigde personeelscapaciteit en kennis voor de komende jaren. Daarbij wordt ook specifiek gekeken naar de kwetsbaarheden binnen kleinere gemeenten, waar functies regelmatig door één persoon worden vervuld. Dit maakt het mogelijk om gerichter te anticiperen op mogelijke knelpunten en tijdig actie te ondernemen bij bijvoorbeeld uitval of pensionering. Een belangrijk instrument hierbij is de zogenoemde ‘dakpanconstructie’, waarbij een vertrekkende medewerker – bijvoorbeeld vanwege pensionering – de tijd krijgt om zijn of haar opvolger enkele maanden in te werken. In deze overdrachtsperiode wordt zoveel mogelijk kennis en ervaring gedeeld. Deze aanpak gaat verder dan een traditionele buddystructuur en draagt bij aan het borgen van expertise en continuïteit binnen de organisatie. Daarnaast is het streven dat medewerkers meerdere velden van expertise hebben.
Met deze aanpak streven we ernaar om kwetsbaarheid te verminderen en risico’s te beheersen. Het doel is een goede balans te realiseren tussen (politieke) ambities, beschikbare middelen en de benodigde expertise. Op basis van het werkgeversmerk dat in 2025 is vastgesteld, wordt in 2026 de wervingscampagne verder uitgerold. Hiermee positioneren we ons als een aantrekkelijke werkgever voor nieuwe medewerkers. Daarnaast wordt het ontwikkelproces van medewerkers geoptimaliseerd, met specifieke aandacht voor hun ontwikkelpotentieel en competenties. Het leeraanbod voor medewerkers wordt uitgebreid en beter afgestemd op de behoeften van de organisatie én de medewerkers zelf. In 2026 brengen we bovendien de extra talenten van medewerkers in kaart. Daarnaast zetten we kennis en deskundigheid van onze inwoners in voor onze gemeentelijke opgaven. De organisatie zet actief in op het verlagen van het ziekteverzuim en het terugdringen van externe inhuur. Door te investeren in duurzame inzetbaarheid, een gezonde werkomgeving en tijdige ondersteuning bij verminderde belastbaarheid, willen we het welzijn van medewerkers verbeteren en langdurig verzuim voorkomen.
Informatievoorziening Met het instellen van diverse projecten zorgen we ervoor dat er een stevig fundament gebouwd wordt op het gebied van informatievoorziening. We verbeteren de kwaliteit van de informatie, zorgen ervoor dat informatie
64
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 beter beveiligd is en faciliteren het gebruik maken, delen en publiceren van onze informatie. Dit heeft rechtstreeks invloed op (het verbeteren van) onze dienstverlening. Informatie is betrouwbaar, beschikbaar en toegankelijk. Onze inwoners en ondernemers weten wat Waterland voor hen kan betekenen en hebben overzicht in de status van lopende (aan)vragen en verzoeken. Onder andere de projecten Zaakgericht/procesmatig werken en Moderne Digitale Werkplek dragen hieraan bij door te focussen op een gebruiksvriendelijke en veilige informatievoorziening. Hiermee hebben we snel toegang tot informatie en kan informatie efficiënt uit worden gewisseld. Hoewel geen doel op zich, zullen deze verbeterslagen ook tot gevolg hebben dat we blijvend voldoen aan de eisen rondom informatieveiligheid, datakwaliteit en databetrouwbaarheid. Ook in het kader van de Woo en naar aanleiding van het Interbestuurlijk toezicht is het goed op orde hebben van de informatievoorziening essentieel: we publiceren openbare informatie actief op onze website en zorgen ervoor dat deze door de landelijke Woo-index eenvoudig vindbaar is. Wij zien hiermee het verstrekken van informatie als een van onze kerntaken.
Sturing Afdelingsmanagers focussen op strategische en personele taken, terwijl teamcoördinatoren het eerste inhoudelijke aanspreekpunt zijn. Dit zorgt voor een betere balans en versterkt de samenwerking tussen managers en coördinatoren. De onderlinge afstemming wordt actief verbeterd, met heldere rolverdeling en gezamenlijke doelen. Zorg voor en aandacht voor de kwaliteit en ontwikkeling van onze organisatie en haar medewerkers blijven daarbij onverminderd een vast onderdeel van de agenda van het managementteam (MT). Door gericht te investeren in leiderschapsontwikkeling, samenwerking en professionele groei, bouwen we aan een toekomstbestendige en veerkrachtige organisatie.
Bestuurskracht Na het op orde brengen van alle onderdelen van het IBT, zetten we 2026 in op het zeker stellen van het goed houden daarvan. In het kader van Interbestuurlijk toezicht (IBT) door de provincie scoren we bij de onderdelen financien en huisvesting statushouders een “goed”. Voor de onderdelen Omgevingrecht en Informatie- en archiefbeheer is geen inhoudelijke beoordeling geweest, mede door de inwerkingtreding van de Omgevingswet. In 2026 zetten we de ingezette weg tot verdere verbetering door met als doel om voor alle onderdelen een ‘goed’ te scoren. Op het gebied van de kwaliteit van de door ons beheerde gegevens in de geo-basisregistraties (BAG, BGT en BRO) is het streven in 2026 ten minste ‘voldoende’ te scoren bij de ENSI-audits, zodat we aan de eisen te voldoen zoals gesteld in de wetgeving die de basis vormt van deze basisregistraties. Hoewel er nog veel te doen is op het gebied van datakwaliteit, sterken de resultaten van de verbetertrajecten ons tot nu toe in het besef dit op de juiste wijze te hebben aangepakt. We zijn dus goed op weg in ons streven.
Versie 21-10-2025
65
Begroting 2026
Organisatiestructuur
Organogram gemeente Waterland
Toelichting De raad bestaat uit zeventien raadsleden; • • •
66
De functie griffier is één fulltime-equivalent (fte) en een griffiemedewerker/raadsadviseur van 0,89 fte. Deze maken geen onderdeel uit van de formatie binnen de organisatie; Het college bestaat uit de burgemeester (één fte), drie parttime wethouders (totaal 2,7 fte) en de gemeentesecretaris/algemeen directeur; De organisatie bestaat uit de gemeentesecretaris/ algemeen directeur onder wie vijf afdelingen en twee teams ressorteren. De formatie van de organisatie telt 165,97 fte. Dit is inclusief de formatie die wordt ingezet voor het uitvoeren van taken voor regionale partners (4,5 fte). De bezetting bedraagt 150,09 fte.
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 •
De afdeling Bedrijfsvoering bestaat uit drie teams, elk met het gemeenschappelijke doel: de organisatie zo goed mogelijk te ondersteunen. Die teams zijn: Informatievoorziening/ Facilitair (IV), Financiën (Fin) en Juridische zaken/ Inkoopondersteuning (JZI). Het team Human Resources (HR) valt rechtstreeks onder verantwoordelijkheid van de algemeen directeur/ gemeentesecretaris. De indeling van de formatie is per afdeling als volgt: Afdeling Buitendienst Bedrijfsvoering Samenleving Realisatie Ruimte Management Control HRM Projecten
Aantal fte 33,11 32,99 32,50 28,21 21,22 7,00 5,33 4,94 0,67
Inhuur tijdelijke krachten In de begroting is een structureel budget opgenomen van € 544.173 voor inhuur van tijdelijke arbeidskrachten. Dit budget wordt in de begroting niet over de programma’s verdeeld, maar is centraal beschikbaar. Het kan specifiek worden aangewend bij inhuur, bij ziekte of ander onvoorziene omstandigheden, zwangerschap, of bijzondere verlofsoorten of knelpunten.
Versie 21-10-2025
67
Begroting 2026
§ F Verbonden partijen
Algemeen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Van een bestuurlijk belang is sprake als er sprake is van zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht. Een financieel belang is een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Deze definities houden in dat indien de gemeente participeert in een NV (Naamloze Vennootschap), BV (Besloten Vennootschap), VOF (Vennootschap Onder Firma), CV (Commanditaire Vennootschap) of een GR (Gemeenschappelijke Regeling) altijd sprake is van verbonden partijen. Ook stichtingen en verenigingen kunnen onder verbonden partijen vallen, indien de gemeente een zetel in het bestuur heeft en financiële risico’s loopt. Een stichting of vereniging die jaarlijks subsidie krijgt, maar waaraan geen andere financiële verplichtingen zitten met een afdwingbaarheid door derden, is geen verbonden partij. Een eventuele morele verplichting tot betaling in geval van problemen zou in de paragraaf Weerstandsvermogen kunnen worden opgenomen. Bij een verbonden partij kan met name worden gedacht aan samenwerkingsverbanden.
Deze samenwerkingsverbanden zijn ontstaan uit de behoefte om gezamenlijk met andere partijen een bepaald doel na te streven. Zonder deze samenwerkingsverbanden zou de gemeente deze taken zelf moeten uitvoeren. Aan een verbonden partij zijn bepaalde bevoegdheden overgedragen, waartoe de deelnemers elk jaar een financiële bijdrage beschikbaar stellen. De gemeente moet er zelf voor waken dat op de juiste wijze van de bevoegdheden gebruik wordt gemaakt en de beschikbaar gestelde gelden goed worden besteed. Daartoe is er ambtelijk en bestuurlijk toezicht en worden gegevens opgenomen in de begroting en de jaarrekening.
Waterlands Archief
Vestigingsplaats: Rechtsvorm: Activiteiten:
68
Purmerend gemeenschappelijke regeling met vijf gemeenten het bevorderen van politiek-bestuurlijke samenwerking en beheer van archiefstukken van de deelnemende gemeenten
Versie 21-10-2025
Begroting 2026 Vestigingsplaats: Programmaonderdelen: Bestuurlijk belang gemeente:
Purmerend 6.01 Overhead één lid in het bestuur
De begroting 2026 van het Waterlands Archief is in het algemeen bestuur van het WA vastgesteld op 11 juli 2025. Bedragen x €1.000 Jaarlijkse bijdrage gemeente Waterland Eigen vermogen per 31 december Vreemd vermogen per 31 december Jaarresultaat voor bestemming
Jaarrekening 2023 184
Jaarrekening 2024 177
Begroting 2025 181
Begroting 2026 183
193
258