416-80 ACV Waterland 2025 auditcommissie
Tekst van het document
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 26 Samenvatting Samenvatting Managementschatting Oordeel Toelichting Gehanteerde rekenrente Evenwichtig Het college rekent in 2025 binnen het project Gouwhaven voor het eerst met de in het BBV verplicht gestelde omslagrente. Deze bedraagt voor 2025 1,50%. Vorig jaar werd nog de werkelijk betaalde rente geboekt op het project, omdat er toen sprake was van specifieke projectfinanciering. In 2025 is de leningenportefeuille echter herzien. Hierdoor is er geen sprake meer van een lening die specifiek is aangetrokken voor het project, maar worden de investeringen betaald uit de bredere organisatiefinanciering. Omdat de verplichte omslagrente is gebruikt, achten wij de rekenrente evenwichtig. Kostenstijging Evenwichtig Het college verwacht tot het einde van het project nog EUR 3,2 miljoen aan kosten gemaakt moeten worden. Dit is exclusief de kosten voor het bouwrijp maken van nog te leveren gronden aan Galgeriet B.V.
Omdat deze kosten contractueel één-op-één mogen worden doorbelast aan Galgeriet B.V., is hiermee geen rekening gehouden in de jaarrekening (wel in het dashboard). Deze kosten betreffen voornamelijk een bijdrage van EUR 0,8 miljoen aan 25 extra parkeerplaatsen en een tweede bijdrage in de TEO van EUR 0,8 miljoen. Beide bedragen zijn (contractueel) afgesproken. Daarnaast worden plankosten voor het restant van het project verwacht van EUR 0,8 miljoen. Deze staan redelijk in verhouding met de activiteiten die nog moeten plaatsvinden. De managementschatting over de kosten is daarom evenwichtig. Opbrengstenstijging Evenwichtig In 2024 heeft de eerst van vijf grondleveringen plaatsgevonden. Tot en met 2029 volgen de andere vier leveringen voor een totaalbedrag van EUR 19,7 miljoen. Dit bedrag is contractueel afgesproken met een vaste indexatie per jaar. De managementschatting over de opbrengsten is daarom evenwichtig. Fasering Evenwichtig De fasering van de grondexploitaties is gebaseerd op de voortschrijdende afspraken in de overeenkomsten met Galgeriet B.V. Dit geldt zowel voor de opbrengsten als de kosten. Wij achten de inschatting van de fasering daarom evenwichtig.
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 27 Samenvatting Samenvatting
28 Samenvatting Samenvatting Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Jaarrekening Jaarrekening | Verwachte eindewaarde wederom fors verminderd | In het dashboard heeft het college aangegeven dat ook het huidige In het bijgewerkte dashboard meldt het college dat het verwachte | verwachte voordeel van EUR 5,3 miljoen ook nog niet zeker is. Binnen positieve resultaat van het project naar verwachting uitkomt op een | het project zijn nog een aantal grote financiële risico’s aanwezig, bedrag van EUR 5,3 miljoen. Vorig jaar was dit nog EUR 6,9 miljoen | zoals: Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde | en het jaar daarvoor EUR 10,4 miljoen. Hieruit blijkt dat er nog steeds | • Het risico dat de Wbi subsidie volledig moet worden terugbetaald jaarverslag | belangrijke risico’s binnen het project aanwezig zijn, wat vanuit de | als niet voldaan wordt aan de subsidievoorwaarden; organisatie vraagt om een nog betere integrale projectbeheersing. Dit | • De kosten voor bovenwijkse voorzieningen. Deze kosten zijn nog komt ook tot uitdrukking tijdens de gesprekken die wij hebben gehad | niet opgenomen in het dashboard.
Financiële positie Financiële positie | met de ambtelijk organisatie, in het bijzonder over de aard en omvang van de plankosten en rentekosten die aan de toekomstige jaarschijven | Als deze risico's zich voordoen, dan kunnen deze een omvangrijke moeten worden toegerekend. Ook het feit dat het eerste dashboard | invloed hebben op het uiteindelijke financiële resultaat van het project. Bevindingen controle Bevindingen | over 2025 diverse keren is aangepast is een indicatie dat de financiële | In het weerstandsvermogen is er een bedrag opgenomen van controle | beheersing van het project verbeterd kan worden. | (afgerond) EUR 140.000 voor de risico’s die uit het project naar voren kunnen komen. Dit lijkt een beperkte omvang in het licht van deze Fysiek domein Fysiek domein | De reden van de afname van de winstverwachting op eindwaarde van | risico’s. Uiteraard geldt ook de nog te realiseren winst als buffer voor Sociaal domein | EUR 1,6 miljoen is toegelicht in de definitieve dashboardrapportage | eventuele risico’s. Sociaal domein | over 2025. Hieronder hebben wij dit op hoofdlijnen samengevat: Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering | Bedrag | Tussentijdse winstneming deels gecorrigeerd Omschrijving | (^EUR 1 mln) | In 2024 heeft er een tussentijdse winstneming plaatsgevonden van Interne beheersing | EUR 2,6 miljoen.
De tussentijdse winstneming is gedaan omdat in Interne beheersing | Hogere plankosten, inclusief de correctie van de | (1,7) | 2024 de eerste gronden zijn overgedragen. Het BBV zegt dat winsten plankosten over 2023 en 2024: | (tussentijds) genomen moeten worden naar rato van de voortgang van Speerpunten van de gemeenteraad | het project. Jaarlijks moet de berekening van de winstneming worden Hogere rentekosten | (0,2) Speerpunten van | Aanpassingen infrastructuur | (0,9) | herzien op basis van de feiten en omstandigheden die dan gelden. Dat de gemeenteraad | houdt ook in dat de tussentijdse winstneming moet worden herzien als Wijziging parkeerfaciliteiten en parkeeromvang | 1,0 | de verwachte winst wijzigt, zoals dit het geval is geweest voor Gouwhaven. Omdat de te verwachten winst is gedaald met EUR 1,6 Bijlagen Indexering verkoopprijs grond door late oplevering | 0,2 | miljoen (zie hiervoor), is in de jaarrekening al een correctie geweest op Bijlagen | Totaal lager resultaat op eindwaarde | (1,6) de eerder verantwoorde tussentijdse winst van EUR 0,5 miljoen.
29 Samenvatting Samenvatting Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Jaarrekening Jaarrekening | Tussenrekening faciliterende woningbouwprojecten opgeschoond | Restwaarde containerwoningen gecorrigeerd Bij onze controle op de faciliterende woningbouwprojecten hebben wij | In 2025 is ook geconstateerd dat de restwaarde van EUR 2,0 miljoen geconstateerd dat er een fors bedrag als vooruit ontvangen | die was toegekend aan de containerwoningen die in 2022 zijn exploitatiebijdragen was verantwoord, terwijl de organisatie al aan | geplaatst voor de opvang van ontheemden, niet langer van toepassing Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde | haar verplichtingen ten opzichte van de ontwikkelaar heeft voldaan. Dit | is. In 2022 was de veronderstelling dat de containerwoningen binnen jaarverslag | heeft gezorgd voor een incidentele opbrengst in de jaarrekening 2025 | drie jaar teruggekocht zouden worden door de leverancier voor een van EUR 0,4 miljoen. | bedrag van EUR 2,0 miljoen. Inmiddels is duidelijk dat de woningen langer nodig zijn, waardoor de terugkoop in 2025 niet mogelijk was.
Financiële positie Financiële positie | Afschrijvingen nieuwe investeringen vinden niet altijd tijdig plaats | Daarnaast is de afspraak door de leverancier, net als bij veel andere In uw financiële verordening is opgenomen dat er wordt gestart met | gemeenten, nooit op een goede wijze contractueel afgehecht. afschrijven van investeringen in het jaar dat volgt op het jaar waarin de Bevindingen controle Bevindingen | investering voor het eerst in gebruik wordt genomen. Gedurende 2025 | Omdat de omstandigheden rondom de containerwoningen zijn controle | heeft het college zelf geconstateerd dat dit niet altijd op deze wijze | gewijzigd, dient het college bij de afschrijving van deze activa terug te plaatsvindt. Voor aan aantal activa wordt begonnen met afschrijven op | vallen op de financiële verordening. Hierin is geen mogelijkheid voor Fysiek domein Fysiek domein | het moment dat het onderliggende krediet administratief wordt | restwaarde opgenomen. Daarom is de restwaarde van de Sociaal domein | afgesloten. Dit kan in de praktijk echter later zijn dan het moment van | containerwoningen in 2025 met terugwerkende kracht vanaf 1 januari Sociaal domein | eerste ingebruikname, bijvoorbeeld als er nog garantieverplichtingen | 2023 afgeschreven. Hierbij wordt in overeenstemming met de Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering | zijn of slotnota’s worden verwacht.
Tevens worden soms kredieten uit | financiële verordening een afschrijvingstermijn van 15 jaar voorzichtigheid langer administratief open gehouden dan nodig is. | aangehouden. Dit heeft in de jaarrekening 2025 geleid tot een Interne beheersing | incidentele afschrijvingslast over 2023 en 2024 van EUR 0,3 miljoen. Interne beheersing | Bij de jaarafsluiting heeft daarom met terugwerkende kracht een correctie plaatsgevonden op de afschrijvingskosten. Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen Bijlagen Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 30 Samenvatting Samenvatting Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen.
Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Kwaliteitscontroles binnen het sociaal domein komen op gang Vorig jaar hebben wij geconstateerd dat de organisatie een belangrijk verbetertraject ingezet heeft om de processen binnen het sociaal domein efficiënter en beter beheersbaar te maken. Aan de andere kant constateerde we ook dat voor de zorgprocessen nog geen volledig uitgewerkte kwaliteitscontrole is geïmplementeerd. Daarom hebben wij u aangeraden om een intern kwaliteitscontrole-systeem te implementeren voor de zorgprocessen. Dit zou kunnen bestaan uit periodieke steekproeven, gerichte controles en verbetertrajecten. Wij hebben geconstateerd dat onze aanbeveling actief is opgepakt. Een voorbeeld is het actualiseren en beschrijven van de processen en werkinstructies. Daarnaast is in 2025 gewerkt aan een integraal kwaliteitshandboek en kwaliteitsplan (2025/2026), inclusief acties om te zorgen dat kwaliteitscontroles toereikend worden opgezet en uitgevoerd. Dit kwaliteitsplan wordt in 2026 verder aangevuld voor de onderdelen Jeugd en Wmo. Voor het onderdeel participatie en inkomen wordt periodiek getoetst of de processen worden uitgevoerd volgens de gestelde normen. Voor de onderdelen Jeugd en Wmo gebeurd dit nog niet.
Daarom raden wij u aan om ook voor transacties binnen de onderdelen Jeugd en Wmo structureel steekproeven en kwaliteitscontroles uit te voeren. Hierdoor kan worden vastgesteld of processen daadwerkelijk correct zijn uitgevoerd, kunnen afwijkingen tijdig worden gesignaleerd en kan gerichter worden bijgestuurd om de naleving van beleid en wet- en regelgeving duurzaam te borgen. Managementschatting Oordeel Nog te betalen zorgkosten Evenwichtig 31 Samenvatting Samenvatting Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Jaarrekening Wij hebben de kosten van het sociaal domein nader geanalyseerd | Werkelijke kosten bijna net zo hoog als in bijgestelde begroting Jaarrekening | Wij hebben een analyse uitgevoerd van de kosten van uw sociaal | De werkelijke kosten in het sociaal domein zijn in de jaarrekening domein. Hierbij hebben wij onderscheid gemaakt in de aard van de | 2025 uitgekomen op een bedrag van EUR 24,7 miljoen. Dit is EUR 0,5 kosten en deze vergeleken met de primaire en bijgestelde begroting, | miljoen (2,0%) hoger dan de bijgestelde begroting. Dit nadeel is vooral Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde | alsmede met de werkelijke kosten over vorig jaar.
In de grafiek op de | terug te zien bij het deelgebied Wmo door een hoger aantal cliënten jaarverslag | volgende pagina hebben wij de opbouw en ontwikkeling van de totale | en de nabetaling van EUR 0,2 miljoen aan pgb-budget voor twee kosten in het sociaal domein opgenomen. | cliënten. Het college heeft de oorzaken van de hogere bestedingen in meer detail uiteengezet in de jaarstukken bij programma 3. Financiële positie Financiële positie | Primaire begroting is met 25% bijgesteld; vooral resultaatneutraal De primaire begroting van het sociaal domein ging uit van EUR 19,3 | Kosten sociaal domein in 2025 met 9,2% toegenomen miljoen aan totale kosten. In de tussentijdse rapportages is dit | De kosten van het sociaal domein over 2025 zijn met EUR 2,1 miljoen Bevindingen controle bijgesteld naar EUR 24,2 miljoen. De belangrijkste oorzaken van de | (9,2%) toegenomen ten opzichte van 2024. Deze toename is vooral op Bevindingen | toename van de verwachte kosten van in totaal EUR 4,9 miljoen zijn: | de zorgdomeinen en het domein toegang en eerstelijn zichtbaar. Deze controle | • Hogere budgetten vanuit de gebundelde uitkering Participatiewet, | laatste toename komt voor een deel omdat in 2025 de indeling van de Fysiek domein onder andere door een toename van het aantal uitkeringen en | taakvelden gewijzigd is.
Dit heeft geleid tot een verschuiving tussen de Fysiek domein | indexatie van uitkeringen (EUR 0,7 miljoen) | kosten voor Jeugdzorg (minder) en de kosten voor toegang en Sociaal domein Sociaal domein | • Toename budget opvang Oekraïners in verband met een hoger | eerstelijnsvoorzieningen, in het bijzonder ten aanzien van de Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering | aantal opvangplekken (EUR 2,8 miljoen) | doorbelasting van de loonkosten van interne medewerkers. • Toename budget voor uitvoering Wet Inburgering (EUR 0,7 miljoen) • Hogere kosten (indexatie, volume en wetgeving) in de jeugdzorg | Door deze verschuiving lijkt het alsof de kosten voor jeugdzorg zijn Interne beheersing Interne beheersing | (EUR 0,7 miljoen) | afgenomen, maar in werkelijkheid is dit niet het geval. Wel lijkt het erop alsof de echte grote stijgingen in de kosten voor jeugdzorg Speerpunten van de gemeenteraad | Buiten de hogere kosten voor de zorg, zijn de aanpassingen | afvlakken. We zien hier een belangrijke relatie met het verder Speerpunten van | gecompenseerd door hogere Rijksbijdragen. | versterken van de toegang (preventie) en eerstelijnszorg. Deze de gemeenteraad | versterking zorgt voor hogere kosten op dat betreffende taakveld, maar onze ervaring is dat deze investering zich uitbetaald in lagere cliëntgebonden kosten. Dit beeld zien we ook terug bij uw gemeente.
Bijlagen Bijlagen Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 32 Samenvatting Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 33 Samenvatting Samenvatting Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar Het college van burgemeester en wethouders van uw gemeente heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Als onderdeel van onze controle en met betrekking tot de jaarrekening hebben wij: • de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving beoordeeld; en • de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld. Wij zijn van mening dat de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die het college heeft gehanteerd bij het opstellen van de jaarrekening 2025 aanvaardbaar zijn. Schattingen binnen het domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Geef inhoud aan de begrippen incidenteel en structureel Onlangs heeft de commissie BBV de notitie Structurele en incidentele baten en lasten geactualiseerd. Belangrijk uitgangspunt in deze notitie is dat er veel beleidsvrijheid is bij de gemeenteraad om te bepalen wat incidenteel en wat structureel is. Om aan deze beleidsvrijheid invulling te geven, raadt de commissie aan om de definities van structureel en incidenteel in de financiële verordening vast te leggen. Wij hebben geconstateerd dat deze definities niet zijn opgenomen in de huidige financiële verordening. Om een eenduidig beeld te krijgen van de kwaliteit van de begroting en jaarrekening, raden wij u aan om op korte termijn het advies van de commissie BBV op te volgen, door in de financiële verordening scherp te definiëren wat de gemeenteraad ziet als incidenteel en wat als structureel. Vordering op belastingdienst vrijgevallen ten laste van het resultaat In eerdere jaren hebben wij in onze rapportages opgenomen dat de interne beheersing van de BTW boekingen de aandacht had van het college. Om een goede startpositie te creëren heeft zij het externe adviesbureau EFK gevraagd om een onderzoek uit te voeren op de BTW en BCF boekingen over de periode 2021-2024.
In 2025 is dit onderzoek afgerond en zijn over deze perioden suppletieaangiften gedaan. Hiermee is er een goed onderbouwde en definitieve positie ingenomen ten opzichte van de belastingdienst. Tijdens onze controle hebben we geconstateerd dat de financiële administratie nog niet is aangepast aan suppleties. Hierdoor stond nog een vordering op de balans van EUR 0,6 miljoen die niet onderbouwd kon worden. Deze vordering bestaat uit een groot aantal boekingen met een beperkte waarde over de gehele periode 2021-2024. Omdat alle suppleties al zijn ingediend, is deze vordering echter onzeker. Daarom is deze vordering in 2025 volledig afgeboekt in het resultaat. Managementschatting Oordeel Waardering financiële vaste activa Evenwichtig Waardering kortlopende vorderingen Evenwichtig Waardering voorzieningen Evenwichtig 34 Samenvatting Samenvatting Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Jaarrekening P&C documenten volgen elkaar logisch op | Dit past bij de positieve effecten uit het gemeentefonds en de lokale Jaarrekening | Het verband tussen de Begroting 2025, de Voorjaarsnota 2025, de | heffingen die pas later bekend werden, maar ook bij de forse Najaarsnota 2025 en de jaarstukken is logisch.
De programmatische | besparingen in overhead en doorgeschoven uitvoeringsbudgetten in indeling is gelijk gebleven en de jaarstukken bouwen voort op | het openbaar domein. Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde | dezelfde beleidsdoelen als de begroting. Ook de bestuursrapportages jaarverslag | volgen de structuur en bevatten per programma zowel beleidsmatige | Een punt van kritiek is dat de bestuursrapportages vooral de mutaties stand van zaken als financiële mutaties. | rapporteren, terwijl de jaarrekening pas goed zichtbaar maakt welke meevallers werkelijk tot resultaat leiden en welke in feite | samen- Financiële positie Financiële positie | De ontwikkeling van het resultaat is navolgbaar: de begroting begon | hangen met overhevelingen, balansmutaties of latere uitvoering. Voor op EUR 257.000 positief, de Voorjaarsnota verlaagde het perspectief | een raadslid was het behulpzaam geweest als de jaarrekening deze naar EUR 142.000 positief, de Najaarsnota verhoogde dit vervolgens | ‘brug’ nog explicieter per hoofdcomponent had uitgewerkt. Bevindingen controle naar EUR 711.000 positief en de jaarrekening sluit uiteindelijk op Bevindingen | EUR 1,7 miljoen positief.
controle Fysiek domein Fysiek domein | P&C document | Resultaat | Analyse Sociaal domein Sociaal domein | EUR 0,3 miljoen Bedrijfsvoering | Begroting 2025 | Meerjarig sluitende start, maar al met stevige lastenverhogingen en ombuigingen. Bedrijfsvoering | voordelig Voorjaarsnota 2025 | EUR 0,1 miljoen | Voorzichtig neerwaarts bijgesteld; druk op sociaal domein en diverse autonome Interne beheersing Interne beheersing | voordelig | mutaties zichtbaar. Najaarsnota 2025 | EUR 0,7 miljoen | Verbetering door vooral hogere algemene dekkingsmiddelen en enkele uitgestelde Speerpunten van de gemeenteraad voordelig | uitgaven. Speerpunten van | EUR 1,7 miljoen | Fors beter dan verwacht door hogere baten, vooral algemene uitkering, en lagere de gemeenteraad | Jaarstukken 2025 | voordelig | lasten, vooral overhead.
Bijlagen Bijlagen Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Fysiek domein Fysiek domein Sociaal domein Sociaal domein Bevindingen controle Bevindingen controle Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering Bijlagen Bijlagen Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad 35 Samenvatting Samenvatting Het jaarresultaat 2025 ligt goed in lijn met de begroting Het resultaat na bestemming in de jaarrekening 2025 is uitgekomen op EUR 1,7 miljoen positief. In de primaire begroting werd een positief resultaat verwacht van EUR 0,3 miljoen, maar gedurende het jaar was dit al bijgesteld naar een voordeel van EUR 0,7 miljoen. Het verschil tussen de werkelijkheid en de bijgestelde begroting is dit jaar daarom weer iets minder geworden. Dit hebben wij in de grafiek hieronder zichtbaar gemaakt. Dat is een compliment voor de organisatie. Tegelijkertijd signaleren we dat er (in de Inleiding) een beperkte samenvattende analyse is opgenomen in de jaarstukken die bestuurlijke duiding geeft aan het gerealiseerde resultaat ten opzichte van de begroting.
In de jaarrekening is wel een analyse per taakveld opgenomen, maar ook bij een relatief klein verschil op totaalniveau, heeft het naar onze mening toegevoegde waarde om de financiële ontwikkelingen op gestructureerde wijze op totaalniveau inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad..
36 Ons beeld van het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting In dit onderdeel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van (de kwaliteit van) het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening. Kwaliteit van afsluitdossier verschilt per domein Hoewel het proces minder soepel heeft plaatsgevonden dan eerdere jaren, zijn wij over het algemeen tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. Bij de start van de controle waren de door ons gevraagde documenten voor het grootste deel beschikbaar, waardoor we een goede start hebben kunnen maken met onze controlewerkzaamheden. De vragen die wij hadden werden snel en vaak toereikend beantwoord. Desalniettemin zien wij op onderdelen ruimte voor verbetering bij de dossiervorming. In enkele dossiers waren onjuistheden aanwezig die de organisatie bij een kritische zelfcontrole had kunnen signaleren, vooral in het fysieke domein.
Vanuit het sociaal domein komen over het algemeen goede, duidelijke dossiers die efficiënt door ons te verwerken zijn voor onze controle. Om ook betere dossiers te realiseren in het fysieke domein en domein bedrijfsvoering, hebben wij het college aangeraden om de specifieke kennis in het financiële proces verder te verbeteren. Tevens raden wij aan om interne controles binnen de financiële administratie op een hoger niveau te brengen, waardoor de kwaliteit van het afsluitdossier omhoog gaat. Dit voorkomt dat veel tijd kwijt is met het achteraf corrigeren van aansluitingen, specificaties en onderbouwingen. Enkele materiële correcties naar aanleiding van onze controle Een indicatie voor de kwaliteit van het afsluitproces is het aantal correcties dat voorkomt uit onze controle. Wij hebben enkele correcties met een materieel effect voorgesteld, die vooral betrekking hadden op de verantwoording van facilitaire woningbouwprojecten, de mogelijke BTW-vordering uit oudere jaren en de kapitaalslasten behorende bij de tijdelijke woonruimte voor ontheemden.
Ons beeld van de interne beheersing vanuit de interim-controle (zoals opgenomen in de boardletter) 37 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting Net als vorig jaar hebben wij een goedkeurende controleverklaring kunnen verstrekken en heeft het college een goed onderbouwde rechtmatigheidsverantwoording kunnen afgeven, omdat de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) en wij veel gegevensgerichte detailwerkzaamheden hebben uitgevoerd. Tegelijkertijd constateren we dat de kwaliteit van de interne beheersing binnen de eerste en tweede lijn van uw gemeente op onderdelen verbeterd kan worden. De gemeente voert veel wettelijke taken en bijbehorende processen in eigen beheer uit. Door de beperkte formatie zal het echter niet altijd mogelijk zijn om in alle processen adequate (zichtbare) functiescheiding te realiseren. Daarnaast vragen de primaire processen veel tijd en aandacht van de beschikbare capaciteit, waardoor de mogelijkheden voor interne controle binnen de eerste lijn beperkt zijn.
De organisatie heeft dit eerder onderkent in de opgestelde Visie op control.. Binnen de kaders van deze visie worden stappen ondernomen om de kennis van en bewustwording voor interne beheersing bij de eerste en tweede lijn te vergroten. Een aanbeveling die wij hebben gedaan is om de positie van de concerncontroller in de tweede lijn explicieter te maken en te beschrijven in de Visie op Interne controle 2022. Een meer expliciete rolbeschrijving en positionering van de concerncontroller als onafhankelijk adviseur, zal naar onze mening bijdragen aan een stevigere controleomgeving, en hiermee aan een stevigere basis om de interne beheersing binnen de mogelijkheden van de organisatie te verbeteren. Op de volgende pagina hebben wij voor de belangrijkste processen onze visie gegeven op de kwaliteit van de interne beheersing in het kader van de jaarrekening en de rechtmatigheidsverantwoording. De opvolging van de bevindingen en aanbevelingen uit de rapportages van eerdere jaren worden samen met de bevindingen en aanbevelingen van de VIC actief bewaakt in het Verbeterplan Interne beheersing. De uitkomsten worden gedeeld met het college en de auditcommissie. Wij zijn blij met dit proces, maar hebben het college aangeraden om kritisch te blijven ten aanzien van de status van de aanbevelingen in het verbeterplan.
Naar onze mening is in een aantal gevallen de status in het verbeterplan positiever dan deze in werkelijkheid is. De opvolging wordt beschreven alsof deze al in werking getreden is, terwijl in de praktijk de verbetermaatregel wel in opzet is geformuleerd, maar in de praktijk nog niet als zodanig werkt. Wij hebben daarom aanvullend aangeraden om het verbeterplan uit te breiden met een kolom waarin de VIC zijn reactie op de opvolging van de eerste lijn kan toevoegen. Hierdoor ontstaat een meer onafhankelijk beeld van de verbetermaatregelen. Uit het overzicht op de volgende pagina blijkt dat er stappen gezet worden om de interne beheersing verder te verbeteren binnen de mogelijkheden die de gemeente heeft. Voor zes processen zijn verbeteringen zichtbaar, in het bijzonder bij de zorgprocessen en het project Gouwhaven. Dit heeft er echter nog niet voor gezorgd dat ‘de oranje bolletjes’ die in het rapport 2024 bij deze processen stonden, zijn gewijzigd naar groene bolletjes. De reden hiervan is in de tabel kort omschreven.
Ons beeld van de interne beheersing vanuit de interim-controle (zoals opgenomen in de boardletter) 38 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting Proces Status Tov 2024 Belangrijkste reden classificatie niet-groen Debiteuren en verkoopfacturatie Gelijk Belastingen Gelijk Volledigheid niet geborgd; aansluiting (sub)administratie door eerste lijn ontbreekt Omgevingsvergunningen Gelijk Volledigheid niet geborgd; aansluiting (sub)administratie door eerste lijn ontbreekt Ontvangen subsidies Gelijk Volledigheid en bewaken prestaties niet geborgd Huren en pachten Gelijk Rechten en verplichtingen onvoldoende (centraal) in beeld Project Gouwhaven Beter (Zeer) hoog risicoprofiel, maar risico’s goed inzichtelijk.
Dashboard verbeterd Treasury Gelijk Dynamische liquiditeitsplanning nog te ontwikkelen Inkopen en factuurverwerking Beter Proces prestatielevering niet volledig geborgd in de eerste lijn Betalingsorganisatie Gelijk Aanbestedingen Beter Rechtmatigheid aanbestedingen onder Europese drempel niet geborgd Personeel- en salarisadministratie Minder Managementinformatie uit systeem beperkt Wmo Beter Geen formele controle op prestatielevering van zorg via het berichtenverkeer Jeugd Beter Geen formele controle op prestatielevering van zorg via het berichtenverkeer Verstrekte subsidies Gelijk Geen zichtbare functiescheiding; beperkte aandacht maatschappelijke effecten Memoriaalboekingen Beter Meer bewustwording, maar documentatie nog niet afgedwongen Risicomanagement Gelijk (Fraude)risicomanagement niet geborgd in de organisatie; eigenaarschap ontbreekt Participatiewet Gelijk Legenda Betekenis Urgente bevindingen in het proces; materiële bedreiging voor de getrouwheid en rechtmatigheid Belangrijke bevindingen in het proces; geen bedreiging voor de getrouwheid en rechtmatigheid Geen belangrijke bevindingen in het proces Ons beeld van uw risicomanagementproces, inclusief frauderisico’s 39 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen
controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting Verantwoordelijkheid voor fraude ligt bij de raad en het college De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude ligt bij zowel de raad als het college van burgemeester en wethouders. Zij dienen een adequaat stelsel van interne beheersingsmaatregelen in te richten dat fraude helpt voorkomen en tijdig detecteren. Als accountant is het onze verantwoordelijkheid om door middel van de planning en uitvoering van onze controle een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de vraag of de jaarrekening als geheel vrij is van afwijkingen van materieel belang, ongeacht of deze het gevolg zijn van fraude of van fouten. (Fraude)risicomanagement ingericht, maar is persoonsafhankelijk Net als eerdere jaren heeft de gemeente een basisproces voor risicomanagement ingericht, met periodieke gesprekken en met gebruik van een vast methodisch kader. Fraude en ondermijning krijgen expliciet aandacht en er zijn enkele concrete maatregelen genomen (zoals bij kasbeheer in het sociaal-cultureel centrum en aanscherping rond VOG-procedures).
Tegelijkertijd is het risicomanagement sterk persoonsafhankelijk en beperkt ingebed in gestandaardiseerde kaders en de P&C-cyclus. De koppeling tussen geïdentificeerde risico’s en de financiële vertaling in voorzieningen, toelichtingen en controleaanpak kan verder worden versterkt. Daarnaast hebben wij geen expliciete verbetering geconstateerd in het risicomanagement. Onze belangrijkste bevindingen zijn: • De primaire invalshoek van het risicomanagementproces is de door het BBV afgedwongen actualisatie bij de begroting en jaarrekening, en nog niet een gestructureerd proces om het risicoprofiel van de gemeente te beheersen. • Er is geen directe relatie zichtbaar tussen de benoemde risico’s en de beleidsdoelstellingen uit het collegeprogramma. • Hoewel vanuit concerncontrol volop aandacht is voor risicomanagement, missen wij de organisatiebrede verankering van het risicomanagement. De leden van het managementteam hebben de verantwoordelijkheid om risico’s te beheersen binnen hun taakvelden. Hiermee is het een lijnverantwoordelijkheid en geen activiteit van de stafafdelingen alleen. Op basis van onze gesprekken en werkzaamheden signaleren wij echter dat deze verantwoordelijkheid nog niet altijd consequent wordt nageleefd. • Net als bij veel andere gemeenten vormt risicomanagement nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering.
De kaders zijn goed uiteengezet, maar moeten nog in de volle breedte in de organisatie worden geïmplementeerd. • Risico’s die wel inzichtelijk zijn, worden niet altijd meegewogen bij de besluitvorming. Een van de oorzaken hiervan is naar onze mening de beperkte integrale samenwerking binnen de gemeente. • Het ontbreekt aan een contractenregister en het contract- management is onvoldoende vormgegeven. • Er is vanuit de eerste lijn nog beperkt aandacht voor fraude- en IT-risico’s. Ons beeld van uw risicomanagementproces, inclusief frauderisico’s 40 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting Frauderisico’s in onze controle Naast de beoordeling van de interne frauderisicoanalyse van de organisatie hebben wij, op basis van onze beroepsregels, aanvullende controlewerkzaamheden uitgevoerd.
Deze werkzaamheden omvatten onder meer: • Het uitvoeren van een eigen risicoanalyse per proces, waarbij de drie kenmerken van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid, zijn afgezet tegen kans en impact; • Het bespreken van frauderisico’s met de auditcommissie, het college en de gemeentesecretaris; • Het beoordelen of nevenfuncties van het college en de directie aanleiding geven tot verhoogde frauderisico’s; • Het analyseren van notulen, persberichten en andere openbare bronnen op mogelijke signalen van fraude; • Het uitvoeren van een analyse van de financiële administratie om ongebruikelijke boekingen of verschuivingen tussen budgetten en kredieten te signaleren; • Het uitvoeren van een controle op prestatielevering binnen het inkoopproces; • Het uitvoeren van onvoorspelbare steekproeven op geselecteerde processen of transacties. Op basis van deze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden geconstateerd die wijzen op fraude of op verhoogde frauderisico’s binnen de organisatie. Fraude in de controleverklaring Conform de actuele controlestandaarden zijn wij verplicht om in onze controleverklaring een afzonderlijke paragraaf op te nemen over fraude.
In deze paragraaf lichten wij toe welke werkzaamheden zijn uitgevoerd om frauderisico’s te identificeren die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang, en op welke wijze deze risico’s in de controle zijn betrokken en gemitigeerd. Daarnaast vermelden wij in de verklaring de belangrijkste bevindingen en waarnemingen die uit deze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. Ons beeld van uw IT-omgeving en innovatie in de interne beheersing 41 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Afsluitproces Afsluitproces Overzicht processen Overzicht processen Frauderisico’s Frauderisico’s IT-omgeving IT-omgeving Samenvatting Samenvatting Algemeen In het kader van de jaarrekeningcontrole hebben wij een IT-audit naar de opzet van de algemene IT- beheersmaatregelen uitgevoerd. Dit zijn de beheersmaatregelen die uw organisatie heeft getroffen om ervoor te zorgen dat de IT-systemen betrouwbaar en integer zijn. Ze leveren een belangrijke bijdrage aan het mitigeren van de risico’s op onbeheerste wijzigingen, ongeautoriseerde handelingen en het optreden van verstoringen met impact op de gegevensverwerking.
Hierbij richten wij ons op de voor de jaarrekening belangrijkste applicaties. Onze IT-auditwerkzaamheden hebben niet als doel gehad om te komen tot een beoordeling van de IT-organisatie of IT-omgeving als geheel, maar zijn uitsluitend gericht geweest op het verkrijgen van voldoende zekerheid ten aanzien van de continue, betrouwbare werking van de IT-omgeving en beheersing van de betreffende processen met behulp van uw systemen en data voor zover relevant in het kader van de controle van de jaarrekening. In het kader van onze controle op de jaarrekening hebben wij geen acute bedreigingen voor de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking vastgesteld. Overgang naar moderne werkplek succesvol verlopen De overgang naar een moderne, beheerde werkplek en een vrijwel volledig cloudgebaseerde IT-omgeving heeft geleid tot een betere technische beheersing. Apparaten worden centraal beheerd, software-installaties zijn beperkt en toegang tot kernapplicaties is uitsluitend mogelijk via beheerde devices. Positief is ook dat het HR- systeem nu fungeert als bronsysteem voor in-, door- en uitstroom. Dit versterkt de beheersing van autorisaties en vermindert het risico op ongewenste toegang tot systemen en gegevens.
Informatiebeveiliging krijgt de aandacht die nodig is De organisatie heeft in korte tijd grote stappen heeft gezet in de professionalisering van informatiebeveiliging: beheerde werkplekken, één centraal bronsysteem voor accounts, sterk verbeterde technische afdwinging, beleidskaders rondom apparaten, encryptie en dataclassificatie, en een duidelijke ambitie richting het voldoen aan de nieuwe Cyberbeveiligingswet (Cbw). Tegelijkertijd zijn belangrijke onderdelen van de interne beheersing nog in ontwikkeling: autorisatiebeheer blijft deels handmatig belegd bij functioneel beheerders, bestaande leverancierscontracten sluiten nog niet altijd aan op de nieuwe kaders en de organisatie is afhankelijk van een relatief kleine CISO-capaciteit. Hieronder gaan wij in meer detail in op enkele bijzonderheden. Ambitiesom vanaf 2027 te voldoen aan Cbw-richtlijnen De gemeente heeft een duidelijke ambitie uitgesproken ten aanzien van het voldoen aan de normen die in de nieuwe Cbw. Als startpunt is in 2025 een gap-analyse uitgevoerd en een Information Security Management System (ISMS) geïmplementeerd. Ten tijde van onze werkzaamheden was dit proces nog niet afgerond. De CISO heeft de ambitie om in 2027 volledig in overeenstemming te zijn met de eisen uit de nieuwe wet.
Om dit mogelijk te maken, is het naar onze mening van belang om prioriteiten te stellen, resterende gaps expliciet te maken en restrisico’s bestuurlijk te accepteren. Aanvullend merken wij op dat bestaande leverancierscontracten niet altijd aansluiten op de aangescherpte beveiligingskaders van uw organisatie. Wij raden u daarom aan om het leveranciers- management verder te versterken door contracten systematisch te beoordelen op Cbw-eisen.. 42 U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Samenvatting Samenvatting Bij de uitvoering van de controle heeft de gemeenteraad ons speerpunten meegegeven. Dit zijn aspecten van de organisatie, bedrijfsvoering of jaarrekening die in het verlengde van onze reguliere controle liggen, maar waarover wij met meer aandacht en diepgang rapporteren in ons accountantsverslag. Voor 2025 heeft u ons via de auditcommissie de volgende speerpunten meegegeven: • Toetsing van het maatschappelijk effect bij het toekennen van subsidies; • Interne beheersing identificatie en voorkomen kredietoverschrijdingen.
Toetsing maatschappelijk effect bij het toekennen van subsidies Zoals wij voorgaande jaren reeds hebben gemeld, blijft de interne beheersing van het subsidieproces een punt van aandacht. Zo hadden wij geconstateerd dat het proces wordt uitgevoerd door één medewerker, zonder dat zichtbare interne controle plaatsvindt. Daarnaast hebben wij geconstateerd dat bij het verlenen en vaststellen van subsidies nog niet altijd voldoende oog is voor de maatschappelijke effecten die gerealiseerd (moeten) worden met de subsidie, alsmede of deze maatschappelijke effecten passen binnen het gemeentelijke beleid. Deze bevindingen golden voor 2025 nog steeds. Net als vorig jaar hebben deze kwetsbaarheden de aandacht van het college. Zo is gewerkt aan een nieuw zaaksysteem dat het subsidieproces beter moet faciliteren. Maar ook met een nieuw zaaksysteem leent dit proces zich om beter te verankeren binnen de organisatie, zoals het creëren van 4-ogen principe en de vastlegging van de vereiste dossierstukken Een nieuw zaaksysteem zal ook niet rechtstreeks bijdragen om bij het verlenen van de subsidie concretere afspraken te maken met aanvragers over welke maatschappelijke effecten worden gerealiseerd en op welke wijze dit plaatsvindt. Dit blijft een proces dat bij de (beleids)ambtenaren ligt.
Wij hebben begrepen dat de verbetermaatregelen ten aanzien van het proces worden meegenomen bij de evaluatie binnen het project Klantreizen. Er wordt gekeken of verschillende collega's met kennis van het relevante maatschappelijke vlak bij een subsidieaanvraag een formele toelichting en autorisatie op de doelen en activiteiten boven een grensbedrag moeten geven. Dit wordt gedaan bij het moment van verlening en vaststelling. Zo wordt gestimuleerd dat de maatschappelijke doelen van de ontvangers beter in lijn gebracht worden met die van de gemeente. Dit is in 2025 nog niet zichtbaar geweest. Deze verbeteringen zouden in 2026 geïmplementeerd moeten zijn. Ze kunnen dan een positief effect hebben op de verlening van subsidies voor het jaar 2027. 43 U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Samenvatting Samenvatting Interne beheersing kredietoverschrijdingen Basis ligt in de financiële verodening De aanvraag en verlening van investeringskredieten heeft zijn basis in artikel 5 lid 2, 7 en 8 van de financiële verordening.
Hierin is opgenomen dat: • Bij de begrotingsbehandeling de raad aangeeft van welke nieuwe investeringen hij op een later tijdstip een apart voorstel voor autorisatie van het investeringskrediet wil ontvangen. De overige investeringen worden bij de begrotingsbehandeling met het vaststellen van de financiële positie geautoriseerd (lid 2); • Het meenemen van niet bestede investeringskredieten in een begrotingsjaar éénmalig mogelijk is. Hierna wordt het investeringskrediet afgesloten en dient er, indien van toepassing, een nieuw investeringskrediet te worden aangevraagd (lid 7); • In afwijking van het zevende lid is het meenemen van niet bestede investeringskredieten met een meerjarig karakter toegestaan totdat het betreffendeproject is afgerond (lid 8). Projectbeheersing is basis voor financiële beheersing Na het aanvragen van het krediet worden projecten in uitvoering genomen. Naar onze mening start de interne beheersing van kredieten, in het bijzonder de omvangrijke meerjarige kredieten, met een goede projectplanning, adequate tussentijdse rapportages en een strakke projectbeheersing. Als dat goed geregeld is, is het risico op overschrijdingen beheersbaar. In ons accountantsverslag 2024 hebben wij geconstateerd dat juist deze interne beheersing van (grote) projecten, waaronder Gouwhaven en de voorgenomen IT-projecten, urgent aandacht nodig heeft.
Onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen waren: • Geef een duidelijke prioritering en planning (in uren en middelen) mee aan de projecten, maar ook om de projecten- portfolio tijdig te actualiseren. Op deze manier kunnen keuzes gemaakt worden over fasering en uitvoering van de projecten. • Er is geen sprake van één interne beheersingsomgeving voor alle grote projecten, bijvoorbeeld in de vorm van een afgebakende projectorganisatie met standaard werkprocessen en beheersingsinstrumenten. In plaats daarvan wordt de interne beheersing vooral vormgegeven op projectniveau, waarbij de ervaring en voorkeur van de betreffende projectleider een grote rol speelt. Dit zien we ook bij facilitaire projecten; • Er worden achteraf niet structureel project- of evaluatie- rapportages opgesteld als sluitstuk van de P&C cyclus op projectniveau. Dergelijke rapportages kunnen inzicht geven in het verloop van het project en waardevolle leereffecten geven voor volgende projecten. Daarnaast kunnen ze dienen als intern verantwoordingsdocument richting de opdrachtgever. • Wij zijn van mening dat uw organisatie, gezien de omvang van het aantal projecten en de middelen die hiermee gemoeid zijn, gebaat is bij meer structuur en standaardisatie van de interne beheersing van grote projecten, onafhankelijk van de projectleider.
Hierbij kan gedacht worden aan een standaard- opzet van voor- en nacalculaties, voortgangsrapportages, besluitvormende documenten, samenwerkingsvormen en evaluaties. 44 U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Samenvatting Samenvatting Interne beheersing van grote projecten heeft hoge aandacht Wij hebben tijdens onze interim-controle de interne beheersing van grote projecten besproken met enkele medewerkers van de organisatie, alsmede met de gemeentesecretaris. Tijdens deze gesprekken werden onze bevindingen en aanbevelingen (h)erkend, met name ten aanzien van de projecten in de openbare ruimte en vastgoed. Daarom is er vanuit de gemeentesecretaris en het college een expliciete opdracht gegeven aan de organisatie om de projectbeheersing beter te structureren, opnieuw in te richten en de (tussentijdse) informatievoorziening te verbeteren. Een onderdeel hiervan is om het financieel bewustzijn en kennis van het van BBV bij projectleiders te verhogen.
Wij juichen deze ontwikkeling van harte toe en hebben het college aangeraden om de aanbevelingen uit ons accountantsverslag hierin mee te nemen, zodat de randvoorwaarden worden ingevuld voor een goede interne beheersing van de investeringskredieten. Kredieten worden niet altijd tijdig afgesloten Bij de controle van de jaarrekening hebben wij geconstateerd dat kapitaalslasten niet altijd tijdig in de begroting en jaarrekening terecht komen, omdat als startmoment van de afschrijvingen niet het moment van ingebruikname van het actief wordt gebruikt, maar het moment dat het krediet administratief wordt afgesloten. Vaak is dit hetzelfde moment, maar dat hoeft niet zo te zijn, indien er nog nakomende uitgaven worden verwacht. Eerder in dit rapport hebben wij dit in meer detail opgeschreven. Het tijdig afsluiten van investeringskrediet draagt bij aan een goede kredietbeheersing en het voorkomen van kredietoverschrijdingen. Wij hebben geconstateerd dat het administratief afsluiten van investeringskredieten in overeenstemming met artikel 5 lid 7 over het algemeen goed plaatsvindt, maar dat er ook uitzonderingen zijn. Zo staan er in de jaarrekening nog bijna 60 kredieten open met een totaal restkrediet van EUR 8,3 miljoen op een totaal toegekend krediet van EUR 13,9 miljoen. Hiermee is de uitnutting slechts 40%.
Van deze projecten is in aantallen gemeten ongeveer de helft ouder dan één jaar, waarvan een groot deel geen meerjarig karakter heeft. Veel van de activa die verbonden zijn met het krediet zijn al in gebruik. Het krediet blijft echter openstaan omdat nog aanvullende garanties of facturen zouden kunnen komen. Of dit daadwerkelijk ook gebeurd is echter niet in alle gevallen zeker. Naar onze mening wordt in een aantal gevallen te voorzichtig omgegaan met dit uitgangspunt, maar kunnen kredieten al eerder administratief worden afgesloten. Eventuele nakomende posten kunnen dan altijd worden opgenomen in een zogenaamd restkrediet. Geen kredietenoverschrijdingen in rechtmatigheidsverantwoording Het college is jaarlijks verplicht om een analyse te maken van de kredietoverschrijdingen en de daaraan grondslag liggende oorzaken. Uit de jaarrekeningen 2024 en 2025 blijken geen materiële overschrijdingen. Ondanks dat de interne beheersing rond de kredietverstrekking en -bewaking verbetering nodig heeft, leidt dit vooralsnog niet tot materiële overschrijdingen.
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u 45 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Actuele ontwikkelingen Actuele ontwikkelingen Sisa Sisa WNT WNT Onafhankelijkheid Onafhankelijkheid Communicatie Communicatie Urenbesteding Urenbesteding Samenvatting Samenvatting Verslaggeving en financieel beeld In 2026 staat de verslaggevingspraktijk vooral in het teken van een scherpere duiding van structurele en incidentele posten en van de vraag of de jaarrekening nog wel een realistisch beeld geeft van de bestuurlijke financiële ruimte. De Commissie BBV heeft de notitie over structurele en incidentele baten en lasten geactualiseerd. Hoewel de verduidelijkingen formeel doorwerken naar de begrotingsvoorbereiding voor 2027, zijn zij in 2026 al relevant voor de beoordeling van begrotingswijzigingen, reserve-inzet en het structureel evenwicht. Tegelijkertijd is in 2026 de discussie aangezwengeld dat de klassieke BBV-kengetallen en gunstige kasposities steeds minder zeggen over de werkelijke financiële robuustheid van gemeenten.
Onderbesteding, personeelstekorten, vertraagde investeringen en laat in het jaar ontvangen incidentele rijksmiddelen leiden geregeld tot jaarrekeningoverschotten zonder dat sprake is van duurzame beleidsruimte. Voor raden, colleges en besturen van gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat de toelichting op reserves, budgetoverhevelingen, investeringsrealisatie en incidentele baten belangrijker wordt. Voor ons als accountants verschuift het accent daardoor niet alleen naar een juiste technische toepassing van het BBV, maar ook naar de vraag of de toelichtingen voldoende inzicht geven in de houdbaarheid van de financiële positie en in de spanning tussen formeel begrotingsevenwicht en feitelijke uitvoerbaarheid. Controle en rechtmatigheid Op 3 februari 2026 is de Handreiking controle aanbestedings- rechtmatigheid gepubliceerd. Deze nieuwe handreiking maakt duidelijk dat aanbestedingscontrole niet langer als een louter juridisch detail kan worden benaderd, maar als onderdeel van de bredere rechtmatigheidsketen moet worden gezien. Contractbeheer, spendanalyse, mandatering, dossiervorming en de werking van interne beheersmaatregelen komen daarmee nadrukkelijker in beeld. In de praktijk betekent dit dat uw college beter moeten kunnen aantonen dat afwijkingen, verlengingen en inkopen buiten contract bewust zijn afgewogen en gedocumenteerd.
Bestuurlijk bezien verschuift het accent daarmee van herstel achteraf naar aantoonbare beheersing gedurende het jaar. Informatiebeveiliging en ICT Op het terrein van informatiebeveiliging en ICT staat 2026 in het teken van voorbereiding op nieuwe wettelijke eisen en een verscherpt dreigingsbeeld. De regering stuurt erop dat de Cyberbeveiligingswet, waarmee de Europese NIS2-richtlijn in Nederland wordt omgezet, in het tweede kwartaal van 2026 in werking treedt. Voor gemeenten is dat relevant, niet alleen wanneer zij rechtstreeks onder de wet vallen, maar ook omdat de normstelling voor zorgplicht, incidentmelding en ketenbeheersing de lat voor de hele publieke sector verhoogt. Tegelijk laat het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2025-2026 zien dat ransomware, datalekken en verstoringen bij leveranciers de grootste risico’s blijven. De focus in 2026 verschuift daarom van losse beveiligingsmaatregelen naar bestuurlijke weerbaarheid: zicht op kritieke processen, afhankelijkheid van leveranciers, crisisorganisatie, logging, back-ups en het oefenen van scenario’s.
Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u 46 Jaarrekening Jaarrekening Financiële positie Financiële positie Informatiewaarde jaarverslag Informatiewaarde jaarverslag Bijlagen Bijlagen Bevindingen controle Bevindingen controle Interne beheersing Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad Speerpunten van de gemeenteraad Actuele ontwikkelingen Actuele ontwikkelingen Sisa Sisa WNT WNT Onafhankelijkheid Onafhankelijkheid Communicatie Communicatie Urenbesteding Urenbesteding Samenvatting Samenvatting Fiscale zaken: VPB, BTW en BCF Op fiscaal terrein is 2026 geen jaar van één grote stelselwijziging, maar wel van relevante aanpassingen en een scherpere focus op de uitvoering. Dit vereist dat u als gemeente alert moet blijven op uw VPB-positie, mede omdat de Belastingdienst per 2026 opnieuw heeft gecommuniceerd welke wijzigingen in de vennootschapsbelasting gelden en de bestaande belastingplicht van overheidsondernemingen onverkort blijft gelden. Dat maakt het noodzakelijk periodiek te toetsen of activiteiten nog binnen de overheidstaak passen of inmiddels een zelfstandig ondernemingskarakter hebben gekregen. Voor de btw is met ingang van 1 januari 2026 de vrijstelling voor schuldhulpverlening relevant.
Die wijziging raakt vooral gemeenten die schuldhulp zelf uitvoeren of via verbonden partijen of opdrachtnemers laten uitvoeren, omdat de fiscale inrichting en de verhouding tot kostprijs en compensatiestromen opnieuw moeten worden beoordeeld. Het Btw-compensatiefonds blijft daarnaast in de praktijk een belangrijk aandachtspunt, juist bij samenwerkingsconstructies, gemengde prestaties en doorbelasting binnen gemeenschappelijke regelingen. De bestuurlijke relevantie zit daarmee vooral in een goede fiscale governance: tijdige signalering, eenduidige contracten en consistente vastlegging van gekozen fiscale posities. Mededinging en staatssteun Voor mededinging en staatssteun springen in 2026 twee ontwikkelingen in het oog. Ten eerste is de Wet Markt en Overheid opnieuw verlengd, ditmaal tot 1 juli 2027. Daarmee blijven de gedragsregels voor overheden ook in 2026 onverkort van toepassing op economische activiteiten van gemeenten en verbonden partijen, zoals exploitatie van accommodaties, verhuur, energie-initiatieven, laadinfra of andere activiteiten op markten waarop ook private aanbieders actief zijn. Besturen kunnen zich dus niet permitteren te veronderstellen dat dit dossier stilligt; juist zolang de wet niet definitief is herzien, blijft zorgvuldige motivering van algemeenbelangbesluiten en kostprijsdoorrekening van belang.
Ten tweede geldt vanaf 1 januari 2026 voor alle decentrale overheden de verplichting om verleende de-minimissteun (steun aan bedrijven tot maximaal EUR 300.000) te registreren in het centrale EU-register eAidRegister. Dat maakt staatssteun in de uitvoering minder vrijblijvend. Subsidies, garanties, goedkope verhuur of andere voordelen die eerder pragmatisch werden afgehandeld, vragen nu om expliciete dossiervorming en registratie. Onvolledige registratie of een te lichte staatssteuntoets vormt hierdoor niet alleen een juridisch risico, maar geven ook een signaal af over de beheersing van publieke interventies in de markt. Samenvatting Samenvatting | 47 Jaarrekening | Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Jaarrekening Bekostiging en wet- | en regelgeving in het sociaal domein | Uitkeringen vanuit de rijksoverheid Informatiewaarde jaarverslag | Het sociaal domein blijft in 2026 bestuurlijk het meest dynamische en | In de financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten markeert de Informatiewaarde | financieel gevoelige terrein. In de jeugdzorg is begin 2026 het | Voorjaarsnota 2026 een belangrijk bestuurlijk moment. Omdat deze jaarverslag | wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet in consultatie gebracht, als | Voorjaarsnota tegelijk de Startnota van het kabinet is, zijn niet alleen onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd.
De inzet is om | incidentele bijstellingen relevant, maar ook de begrotingsregels en specialistische jeugdzorg scherper af te bakenen en gemeenten meer | prioriteiten voor de komende kabinetsperiode. Voor gemeenten en Financiële positie Financiële positie | te laten sturen via stevige lokale teams en hulp dichter bij het gezin. | gemeenschappelijke regelingen is dat van belang omdat veel lokale Tegelijk laat de routekaart bij de Hervormingsagenda Jeugd zien dat | begrotingen voor 2026 en verder nog steeds worden opgesteld tegen de financiële en inhoudelijke beweging nog niet is afgerond. Voor | de achtergrond van structurele onzekerheid over het gemeentefonds, Bevindingen controle Bevindingen | gemeenten betekent dit dat 2026 in het teken staat van een | specifieke uitkeringen en medebewindstaken. De landelijke discussie controle | combinatie van transitie en uitvoering: contractering, lokale toegang, | is in 2026 daarom verschoven van de vraag of het zogenoemde ravijn regionale beschikbaarheid en financiële beheersing lopen door elkaar | bestaat, naar de vraag hoe bestuurlijk houdbaar de lokale uitvoering Interne beheersing | heen. | nog is onder een stapeling van taken, open-einderegelingen en Interne beheersing | incidentele rijksmiddelen.