390-23 B2. ruimtelijke onderbouwing Broekermeerdijk 16, 16B en 16C te Watergang incl bijlagen (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Het huidige pand dateert pas uit 1986 , dus er is mogelijk nog sprake van een oudere voorganger op dit perceel. Om deze redenen is de archeologische verwachting voor de late middeleeuwen (voor het ontstaan van het Broekermeer) en de nieuwe tijd binnen het plangebied middelhoog.
27
9 DOEL Na
EN METHODE
-
VELDONDERZOEK
Binnen het plangebied is een inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen uitgevoerd (IVO-O). Het doel van het verkennend booronderzoek is om de ondergrond en eventuele (sub)recente vergravingen in beeld te brengen. Daarmee kan de archeologische verwachting worden getoetst en eventueel worden aangevuld. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd die met dit verkennend booronderzoek beantwoord moeten worden:
Afbeelding 14. Overzichtsfoto van deellocatie nr. 16 , gemaakt richting de Broekermeerdijk (richting het noorden). Op deze foto wordt ook het aanzienlijke hoogteverschil tussen de dijk en de langgerekte percelen aan de dijk duidelijk zichtbaar.
28
•
Wat is de bodemopbouw?
•
Zijn er (sub)recente vergravingen aanwezig? Zo ja , waar bevinden deze zich en op welke diepte zijn die aangetoond?
•
Zijn er aanwijzingen van menselijk handelen? Zo ja , waar bevinden deze zich en op welke diepte zijn die aangetoond?
•
Zijn er op basis van de onderzoeksresultaten archeologische niveaus aan te wijzen? Zo ja , waar en hoe diep bevinden deze zich en wanneer kunnen ze zijn bewoond?
•
Dienen archeologische vervolgstappen te worden genomen?
•
Klopt de archeologische verwachting , zoals geschetst in het archeologisch bureauonderzoek , met de gegevens die zijn verkregen tijdens het verkennend booronderzoek? Beargumenteer of verklaar?
De onderzoeksmethode voor het booronderzoek is bepaald in het plan van aanpak. Het booronderzoek is volgens dit plan van aanpak en de KNA versie 4. 1 (protocol 4003 , deelprocessen VS03-VS08) uitgevoerd. In het PvA waren 6 boringen tot 2 m -mv voorgeschreven. Echter zijn er uiteindelijk 8 boringen gezet , vier boringen op elk perceel , waarvan er maar één kon worden doorgezet naar de volledige 2 m -mv (boring 2 op , , m op perceel nr. 16). De overige 7 boringen stuikten allemaal binnen de eerste 025-100 een ondoordringbare verhardingslaag (zie afb. 16). De boringen zijn gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm en een gutsboor met een diameter van 3 cm. De opgeboorde grond is handmatig afgezet en nader bekeken op archeologische indicatoren. Archeologische indicatoren zijn per laag gedocumenteerd. Er zijn geen vondsten of indicatoren verzameld. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB) en ingemeten in het landelijk RD-coördinatensysteem met een GPS-instrument (afwijking < 3cm).
Afbeelding 15. Overzichtsfoto van deellocatie nr. 16B/C , gemaakt vanaf de Broekermeerdijk richting het zuiden. Ook op dit perceel is sprake van een aanzienlijk hoogteverschil tussen de dijk en de percelen aan de dijk.
29
10 ONDERZOEKSRESULTATEN De boorstaten van de 6 boringen zijn als bijlage toegevoegd aan dit rapport (zie bijlage 3). De locaties van de gezette boringen staan afgebeeld op afbeelding 16. Bodemopbouw Direct onder het maaiveld was in boring 1 , 3 , 4 , 5 en 6 (onder de straatstenen) een , , m -mv. Vanwege het grote hoogteverschil opgebracht zandpakket aanwezig tot 015-035 op de percelen komt de onderkant van dit pakket op zeer verschillende NAP hoogtes uit , , , , namelijk op respectievelijk ca. 390; 392; 104; 470, en 377, m -NAP. Dit pakket bestaat uit lichtgeel bouwzand en een tweede opgebrachte lichtgrijsblauwe of grijze zandlaag. In boring 2 en 7 was direct onder het maaiveld een recente bouwvoor aanwezig , bestaande uit twee donkerbruingrijze zandige kleilagen (de bovenste humeus en doorworteld en de onderste halfrijp met baksteenfragmenten) in boring 2 en een donkergrijsbruin gevlekte humeuze en doorwortelde zandige kleilaag met baksteenfragmenten in boring 7. In boring 2 reikte deze bouwvoor tot 050, m -mv (459, m -NAP) en in boring 7 tot 075, m -mv (438, m -NAP). In alle boringen , met uitzondering van boring 2 , was vervolgens een verhardingslaag aanwezig. In boring 8 is dit de enige laag die is aangeboord. De zeven boringen kwamen , , m -mv.
Dit komt niet door deze laag heen en zijn vroegtijdig gestaakt op 025-100 vanwege het grote hoogteverschil neer op respectievelijk ca. 415; , , , , 397; 124; 495; , 382; 463, en 284, m -NAP. Deze verhardingslaag bestond in de meeste gevallen uit een (licht- of donker)bruingrijs of grijsbruine zandlaag met grote hoeveelheden grind , puin- en baksteenfragmenten. In boring 7 werd een fragment recent glas aangetroffen in deze laag en in boring 8 was deze laag bovenin licht humeus. In boring 5 was deze verhardingslaag van een andere aard; in deze boring was een wit gekleurde laag aanwezig (zie afb. 17) , met daarin een grote concentratie kalkmortel en puin- en baksteenfragmenten.
30
De enige boring die tot de volledige diepte kon worden doorgezet was boring 2. Onder de bouwvoor bevond zich van boven naar beneden een siltige grijsbruine en slappe kleilaag tot 075, m -mv (48, 4 m -NAP) , een donkerbruine veenlaag met plantenresten en een veraarde top tot 100, m -mv (50, 9 m -NAP) en tot het eind van de boring op 200, m -mv (60, 9 m -NAP) een lichtbruine en halfrijpe siltige kleilaag met plantenresten.
Afbeelding 16. De locaties van de gezette boringen binnen het plangebied. Bron: PDOK.
Archeologische indicatoren en recente vergravingen In de bouwvoor en de verhardingslaag zijn in de meeste gevallen puin- en baksteenfragmenten aangetroffen , maar er zijn geen aanwijzingen dat deze verband houden met eventueel aanwezige bewoningsresten in de ondergrond. Waarschijnlijk zijn de verhardingslaag en het opgebrachte zand aangebracht ten tijde van de bouw van de huidige bebouwing in de jaren ‘80. Beide lagen zijn ook direct niet meer aanwezig achter het hek naar het weiland (ter hoogte van boring 2). Daarnaast is de top van het veen in boring 2 veraard , maar er zijn geen archeologische indicatoren in het (restant) veen aangetroffen. Het opgebrachte zandpakket was aanwezig tot 01, 5-03 , 5 m -mv. De recente bouwvoor in de overige boringen reikte tot 05, 0 m -mv en 07, 5 m -mv. Zeven van de acht boringen (m. u. v. boring 2) stuikten op de verhardingslaag op 02, 5-10 , 0 m -mv. Dit maakt dat de bodem binnen het plangebied tot op een diepte van in ieder geval 41, 5 (B1) , 45, 9 (B2) , 39, 7 (B3) , 12, 4 (B4) , 49, 5 (B5) , 38, 2 (B6) , 46, 3 (B7) en 28, 4 (B8) m -NAP bestaat uit een recente bouwvoor , recent opgebracht zand en/of een verhardingslaag.
31
Interpretatie van de onderzoeksresultaten De bodem binnen het plangebied bestaat van boven naar beneden uit een recente bouwvoor of opgebracht zand , een verhardingslaag , een kleilaag , veen , en een tweede kleilaag. De recente bouwvoor , het opgebrachte zand en de verhardingslaag houden waarschijnlijk verband met de bouw van de huidige bebouwing in de jaren ‘80. Het veen kan worden geïnterpreteerd als het restant van het Hollandveen laagpakket binnen de formatie van Nieuwkoop. In de omgeving van het plangebied is in het verleden veel veen geërodeerd door het ontstaan van de grote meren , in dit geval de Broekermeer , latere doorbraken van de Zuiderzeedijk en andere overstromingen. Door deze verschillende invloeden van het water werd zand en klei afgezet bovenop het Hollandveen , dat reeds vanaf 3750 v. Chr. was ontstaan. Deze klei- en zandafzettingen behoren tot het laagpakket van Walcheren binnen de formatie van Naaldwijk , waartoe dus ook de kleilaag bovenop het Hollandveen gerekend kan worden. De kleilaag onder het veen kan als het laagpakket van Wormer binnen de formatie van Naaldwijk worden geïnterpreteerd. Deze klei- en zandafzettingen zijn vooral gedurende het Atlanticum en het vroeg-Subboreaal (5900-3750 v. Chr. ) gevormd. Watergang bevond zich destijds in een uitgestrekt getijdengebied dat zich langs de hele Nederlandse kust had gevormd.
32
33
Afbeelding 17. De witte laag in boring 5 met daarin een concentratie kalkmortel met puinen baksteenfragmenten tussen 020, en 045, m -mv.
Afbeelding 18. Foto van boring 2 met de overgang van het laagpakket van Walcheren naar het , , Hollandveen op ca. 070-075 m -mv en daaronder de overgang van het Hollandveen naar het laagpakket van Wormer op ca. 100, m -mv.
11 BEANTWOORDING
ONDERZOEKSVRAGEN
Wat is de bodemopbouw? , Direct onder het maaiveld was enerzijds een opgebracht zandpakket aanwezig tot 015, m -mv en een , , m -mv. 035 anderzijds recente bouwvoor tot 050-075 In alle boringen , met uitzondering van boring 2 , was vervolgens een verhardingslaag aanwezig. Al deze , , m -mv. boringen kwamen niet door deze laag heen en zijn vroegtijdig gestaakt op 025-100 , , , Dit komt vanwege het grote hoogteverschil neer op respectievelijk ca. 415; 397; 124; , , , en , m 495; 382; 463 284 -NAP. Deze verhardingslaag bestond in de meeste gevallen uit een (licht- of donker)bruingrijs of grijsbruine zandlaag met grote hoeveelheden grind , puin- en baksteenfragmenten. In boring 7 werd een fragment recent glas aangetroffen in deze laag. In boring 5 was deze verhardingslaag van een andere aard; in deze boring was een wit gekleurde laag aanwezig , met daarin een concentratie kalkmortel en puinen baksteenfragmenten. •
-084, -124, -209, -28, 4 -363, -463, -357, -39, 7 -37, 5 -41, 5
34
-409, -45, 9
-35, 7 -38, 2
De enige boring die tot de volledige diepte kon worden doorgezet was boring 2. Onder de bouwvoor bevond zich van boven naar beneden een siltige grijsbruine en slappe kleilaag tot 075, m -mv (484, m -NAP) , een donkerbruine veenlaag met plantenresten en een veraarde top tot 100, m -mv (509, m -NAP) en tot het eind van de boring op 200, m -mv (60, 9 m -NAP) een lichtbruine en halfrijpe siltige kleilaag met plantenresten. Zijn er (sub)recente vergravingen aanwezig? Zo ja , waar bevinden deze zich en op welke diepte zijn die aangetoond? Binnen het plangebied is sprake van recent opgebracht zand , een recente bouwvoor en/of een opgebrachte verhardingslaag. Het opgebrachte zandpakket was aanwezig tot , , m -mv. De recente bouwvoor in de overige boringen reikte tot 050 , m -mv en 015-035 075, m -mv. Zeven van de acht boringen (m. u. v. boring 2) stuikten op de verhardingslaag op 025-100 , , m -mv. Dit maakt dat de bodem binnen het plangebied tot op een diepte van in ieder geval 415 , (B1) , 459, (B2) , 397, (B3) , 124, (B4) , 495, (B5) , 382, (B6) , 463, (B7) en 284, (B8) m -NAP bestaat uit een recente bouwvoor , recent opgebracht zand en/ of een verhardingslaag. •
-450, -49, 5
Zijn er aanwijzingen van menselijk handelen? Zo ja , waar bevinden deze zich en op welke diepte zijn die aangetoond? Met uitzondering van de baksteen- en puinfragmenten in de recente verhardingslaag en de bouwvoor zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. De veenlaag met de veraarde top in boring 2 is wel een potentieel archeologisch niveau (zie hieronder). Deze laag is opgeboord tussen 07, 5 en 10, 0 m -mv (48, 4-50, 9 m -NAP). •
Afbeelding 19. Overzichtskaart van de deellocaties met de boorpunten (geel) , de maaiveld hoogte t. o. v. NAP (rood) en de dieptes t. o. v. NAP waarop de boringen zijn gestaakt (oranje) , met uitzondering van boring 2 , waar het oranje getal de NAPhoogte van de onderkant van de recente bouwvoor is. Tot op de oranje dieptes kan vrij worden verstoord zonder eventuele archeologische resten te raken.
Zijn er op basis van de onderzoeksresultaten archeologische niveaus aan te wijzen? Zo ja , waar en hoe diep bevinden deze zich en wanneer kunnen ze zijn bewoond? Het in boring 2 aangeboorde Hollandveen met een veraarde top is een potentieel archeologisch niveau. Veen wordt in de omgeving van het plangebied nog maar weinig aangetroffen aangezien het reeds geërodeerd is. In de top van (de restanten van) het veen kunnen archeologische resten uit de late middeleeuwen aanwezig zijn die dateren van voor het ontstaan van het Broekermeer. Het veen is aangeboord tussen 07, 5 en 10, 0 m -mv (4 ,84-50, 9 m -NAP). •
Dienen archeologische vervolgstappen te worden genomen? Gezien het feit dat de meeste boringen gestuikt zijn op een verhardingslaag en slechts in •
35
12 CONCLUSIE één boring een volledige bodemopbouw kon worden vastgesteld , kan in ieder geval vrij verstoord worden tot op de diepte waarop deze boringen stuikten en in het geval van boring 2 tot op de diepte van de onderkant van de bouwvoor. Deze dieptes staan aangegeven op afbeelding 19 en variëren van 124 , tot 495, m -NAP. Het Hollandveen een , maar is potentieel archeologisch niveau in het overgrote deel van het plangebied kon door de verhardingslaag niet worden vastgesteld of het veen in de rest van het plangebied ook aanwezig is en zo ja op welke diepte het zich bevindt. Op dit moment zijn de exacte verstoringsdieptes van de nieuwbouw nog niet bekend , maar naar verwachting zullen funderingspalen van ca. 17 m nodig zijn voor de fundering van de nieuwe woningen. De grens van 124-495 , , m -NAP wordt hiermee in ieder geval overschreden , dus het hangt van het palenplan af of aanvullend archeologisch onderzoek noodzakelijk is of niet. De noodzaak van vervolgonderzoek hangt samen met de hoeveelheid/dichtheid van de palen dat nodig is en ook de onderlinge afstand tussen de palen. Een palenplan kan als ‘archeologievriendelijk’ worden beschouwd als de afstand tussen de palen(rijen) gerekend van rand tot rand minimaal 4 meter bedraagt en als de oppervlakte van de palen in totaal maximaal 2% van de oppervlakte van de vindplaats bedraagt.
Ook worden bij voorkeur grondvervangende palen in stevige zandige bodems gebruikt en in slappe klei- of veenbodems kunnen eventueel grondverdringende palen worden gebruikt. Grondverdringende palen en groutinjectiepalen worden het liefst altijd vermeden. De methode van het inbrengen van de palen moet zo weinig mogelijk verstorend zijn. Daarnaast is funderen op staal ook een archeologievriendelijke optie , mits die natuurlijk aangelegd kan worden binnen de grenzen die in het rapport staan
36
aangegeven.
Klopt de verwachting op basis van het vooronderzoek met de gegevens verkregen tijdens het huidige booronderzoek? Beargumenteer of verklaar. De lage archeologische verwachting voor de gehele prehistorie en de vroege middeleeuwen kan gehandhaafd blijven. Het plangebied was destijds ongeschikt voor bewoning. De middelhoge verwachting voor de late middeleeuwen en nieuwe tijd kan ook gehandhaafd blijven. De middelhoge verwachting voor de late middeleeuwen hangt samen met de aanwezigheid van veen en in boring 2 is dit veen aangetroffen binnen het plangebied. In de top van het veen kunnen archeologische resten uit deze periode aanwezig zijn. Boring 2 is echter helemaal aan de rand van het plangebied gezet en door het stuiken van de rest van de boringen kon in de rest van het plangebied niet worden vastgesteld of er nog veen aanwezig was. De middelhoge archeologische verwachting voor de nieuwe tijd hangt samen met de bebouwing die op historische kaarten staat afgebeeld ter hoogte van de huidige bebouwing aan de Broekermeerdijk op perceel nr. 16. Ook de boring aan de Broekermeerdijk bij de huidige bebouwing , boring 4 , stuikte vroegtijdig , waardoor niet kon worden vastgesteld of er onder de huidige bebouwing nog resten van oudere voorgangers aanwezig zijn. •
EN ADVIES
In november en december 2023 heeft Hollandia Archeologen een archeologisch bureauonderzoek opgesteld en een inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen (IVO-O) uitgevoerd voor een plangebied aan de Broekermeerdijk 16 en 16B/C in Watergang , gemeente Waterland. Het plangebied bevindt zich binnen bestemmingsplangebied ‘Buitengebied Waterland’ (2014). Binnen het bestemmingsplangebied heeft het plangebied een dubbelbestemming ‘Waarde-Archeologie 2’ toegekend gekregen. Dit betekent dat een archeologisch rapport moet worden overlegd indien de geplande grondroerende werkzaamheden een oppervlakte groter dan 100 m2 hebben en dieper reiken dan 35 cm -mv. Gezien de oppervlakte van de nieuwe bebouwing en de noodzaak van funderingspalen wordt deze grens overschreden. In het bureauonderzoek is een lage archeologische verwachting geformuleerd voor de gehele prehistorie en de vroege middeleeuwen. Gedurende de prehistorie en de vroege middeleeuwen maakte de onderzoekslocatie deel uit van een uitgestrekt veengebied dat onaantrekkelijk was voor bewoning. Ook het waddenmilieu dat daarvoor tot ca. 3750 v. Chr. (midden-neolithicum) aanwezig was , was niet geschikt voor bewoning. Vanaf de tweede helft van de 10e eeuw werd het veengebied ontgonnen.
Tegen de 13e eeuw was de bodem hierdoor echter zo erg ingeklonken dat het steeds natter werd en samen met de uitbreiding van de Zuiderzee omstreeks 1000 na Chr. zorgde dit voor het ontstaan van grote meren , zoals het Broekermeer waar het plangebied aan de noordelijke rand van ligt. Door het ontstaan van de grote meren en latere doorbraken van de Zuiderzeedijk werd het veen geëordeerd. De oorspronkelijke veenontginningsdorpen werden grotendeels verlaten. Men ging in de late middeleeuwen en het begin van de nieuwe tijd ook tijdelijk op veenterpen wonen. Het Broekermeer werd pas in 1628 drooggemalen. Uit de periode tussen het ontstaan van het Broekermeer en de drooglegging ervan worden dus geen archeologische resten binnen het plangebied verwacht. Indien er binnen het plangebied nog veen aanwezig is , dan kunnen in de top van (de restanten van) het veen nog archeologische resten uit de late middeleeuwen aanwezig zijn van voor het ontstaan van het Broekermeer. Op historische kaarten uit de 19e-20e eeuw staat bebouwing afgebeeld ter hoogte van de huidige bebouwing op perceel nr. 16. Het huidige pand dateert pas uit 1986 , dus er is mogelijk nog sprake van een oudere voorganger op dit perceel. Om deze redenen is de archeologische verwachting voor de late middeleeuwen (voor het ontstaan van het Broekermeer) en de nieuwe tijd binnen het plangebied middelhoog.
Direct onder het maaiveld was een opgebracht zandpakket of een recente bouwvoor aanwezig. In alle boringen , met uitzondering van boring 2 , is vervolgens een verhardingslaag opgeboord. Al deze boringen kwamen niet door deze laag heen en zijn vroegtijdig gestaakt op 02, 5-10 , 0 m -mv. Deze verhardingslaag bestond in de meeste gevallen uit een (licht- of donker)bruingrijs of grijsbruine zandlaag met grote hoeveelheden grind , puin- en baksteenfragmenten. In boring 7 werd een fragment recent glas aangetroffen in deze laag. In boring 5 was deze verhardingslaag van een andere aard; in deze boring was een wit gekleurde laag aanwezig , met daarin een concentratie kalkmortel en puin- en baksteenfragmenten. Er was maar één boring die tot 2 m -mv kon worden doorgezet. Onder de bouwvoor bevond zich van boven naar beneden een siltige grijsbruine en slappe kleilaag (laagpakket van Walcheren; formatie van Naaldwijk) , een donkerbruine veenlaag met plantenresten en een veraarde top (Hollandveen laagpakket; formatie van Nieuwkoop) en een lichtbruine
37
AANVULLENDE
INFORMATIE
OP WWW. HOLLANDIA-ARCHEOLOGIE. NL
LITERATUURLIJST en halfrijpe siltige kleilaag met
plantenresten (laagpakket van Wormer; formatie van
Berendsen , H. J. A. (2005). Landschappelijk Nederland. De fysisch-geogra昀椀sche regio’s , Assen.
Advies Gezien het feit dat de meeste boringen gestuikt zijn op een verhardingslaag en slechts in één boring een volledige bodemopbouw kon worden vastgesteld , kan in ieder geval vrij verstoord worden tot op de diepte waarop deze boringen stuikten en in het geval van boring 2 tot op de diepte van de onderkant van de bouwvoor. Deze dieptes staan aangegeven op afbeelding 19 en variëren van 12, 4 tot 49, 5 m -NAP. Het Hollandveen is een potentieel archeologisch niveau , maar in het overgrote deel van het plangebied kon door de verhardingslaag niet worden vastgesteld of het veen in de rest van het plangebied ook nog aanwezig is en zo ja op welke diepte het zich bevindt. Op dit moment zijn de exacte verstoringsdieptes van de nieuwbouw nog niet bekend , maar naar verwachting zullen funderingspalen van ca. 17 m nodig zijn voor de fundering van de nieuwe woningen. De grens van 12, 4-49 , 5 m -NAP wordt hiermee in ieder geval overschreden , dus het hangt van het palenplan af of aanvullend archeologisch onderzoek noodzakelijk is of niet. De noodzaak van vervolgonderzoek hangt samen met de hoeveelheid/dichtheid van de palen dat nodig is en ook de onderlinge afstand tussen de palen.
Op grond van de resultaten van dit rapport en het advies zal het bevoegd gezag , de gemeente Waterland , een selectiebesluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. Indien er geen archeologisch vervolgonderzoek wordt uitgevoerd en er worden toch archeologische resten aangetroffen tijdens de werkzaamheden , dan geldt er altijd de verplichting om dit te melden bij het bevoegd gezag , de gemeente Waterland.
Brokke , A. (2018). Inventariserend veldonderzoek d. m. v. verkennende boringen Doorstromingsmaatregelen N235/N247 en Groot Onderhoud N247 km 29. 20-31. 65 en km 36. 80-43. 35 , Antea Group Archeologie 2017/186 , Oosterhout.
Nieuwkoop).
38
Craane , M. L. & P. C. Teekens (2015). Bureau- en booronderzoek (verkennende fase) voor het P&R-terrein aan de Slochterweg te Amsterdam , Antea Group Archeologie 2015/148 , Oosterhout. Gemeente Waterland Waterland.
(2011). Toelichting
bij Beleidskaart Archeologie , Gemeente
Horn , M. & S. Moerman (2010). Archeologisch bureauonderzoek & inventariserend veldonderzoek , verkennende fase Watergang , De Dollard en ‘t Schouw , gemeente Waterland , B&G rapport 1065 , Noordwijk. Janzen , F. P. (1988). Archeologische waarden in de ruilverkaveling Waterland. Deel VII. Waterland-Midden. Landsmeer , Overleek , Watergang en een deel van Broek in Waterland , Waterlandse archeologische rapporten IX , RAAP rapport 17 , Amsterdam. Mulder , E. F. J. de , M. C. Geluk. I. L. Ritsema , W. E. Westerhoff & T. E. Wong (2003). De ondergrond van Nederland , Groningen/Houten. Websites www. AHN. nl ARCHIS3 www. cultureelerfgoed. nl www. dinoloket. nl https://noord-hollandsarchief. nl/ PDOK https://rcewebgispublisher. nl www. ruimtelijkeplannen. nl www. topotijdreis. nl
39
BIJLAGEN Inhoudsopgave Bijlage 1: Archeologische perioden Bijlage 2: Archeologisch stappenplan Bijlage 3: Boorstaten
BIJLAGE
1: ARCHEOLOGISCHE
Nieuwe tijd
C 1. 850-heden
Nieuwe tijd
B 1. 650-1. 850
Nieuwe tijd
A 1. 500-1. 650
Late-Middeleeuwen
B 1. 250-1. 500
Late-Middeleeuwen Vroege-Middeleeuwen
A 1. 050-1. 250 D 900-1. 050 C B A
Laat-Romeinse tijd Miden-Romeinse tijd
40
Vroeg-Romeinse tijd
Late-IJzertijd
725-900 525-725 450-525 B A
350-450 270-350
B
150-270
A
70-150
B A
25-70 12-25
Midden-IJzertijd
12 na Chr. 250 v. Chr. 500-250
Vroege-IJzertijd
800-500
Late-Bronstijd
1. 100-800
Midden-Bronstijd
DJ IT E W UE I N N E W UE EL E D DI M
Laat-Neolithicum
B A
2. 450-2. 000 2. 850-2. 450
Midden-Neolithicum
B A
Vroeg-Neolithicum
B A
3. 400-2. 850 4. 200-3. 400 4. 900-4. 200 5. 300-4. 900
Laat-Mesolithicum
6. 450-4. 900
Midden-Mesolithicum
7. 100-6. 450
Vroeg-Mesolithicum
8. 800-7. 100
Laat-Paleolithicum
B 18. 000-8. 800
DJ IT ES NI E M O R DJ IT RE ZJ I
2. 000-1. 800
DJ IT S N O RB
M U CI HT IL OE N M U CI HT IL OS E M
A 35. 000-18. 000
Midden-Paleolithicum
Vroeg-Paleolithicum
41
300. 000-35. 000
B 1. 500-1. 100 A 1. 800-1. 500
Vroege-Bronstijd
PERIODEN
-300. 000
M U CI HT IL O EL A P
BIJLAGE
2: ARCHEOLOGISCHE
STAPPENPLAN
In het “stappenplan archeologie” wordt aangegeven welk traject bij planvorming bewandeld moet worden als het gaat om het inpassen van archeologische waarden en verwachtingen. Het is van groot belang om in een zo vroeg mogelijk stadium van de planvorming rekening te houden met de archeologische waarden en verwachtingen en wel voordat men aanvangt met de globale invulling van een plangebied. Het stappenplan gaat uit van een brede inventarisatie van wat er bekend is over de archeologische waarden. Op basis daarvan wordt zeer gericht ingezoomd op voor het plan(gebied) relevante archeologische informatie. Na iedere stap wordt beredeneerd gekozen voor meer diepgaand onderzoek op speci昀椀eke plekken , zodat uiteindelijk voldoende bekend is over aanwezige vindplaatsen om gemotiveerde afweging in het ruimtelijke-ordeningsproces te kunnen maken. I. Bureauonderzoek Het doel van bureauonderzoek is het verwerven van informatie - aan de hand van bestaande bronnen - over bekende of verwachte archeologische waarden binnen of relevant voor het plangebied. Daarnaast moet het bureauonderzoek inzicht bieden in eventueel benodigd inventariserend onderzoek (stap II , zie onder). Een bureauonderzoek bestaat uit een archief- en literatuuronderzoek van archeologische en bodemkundige gegevens die bij RCE , provincie , gemeente en/of andere instanties (b. v.
universiteiten , musea) bekend zijn over het betreffende gebied. Het Bureauonderzoek dient de volgende aspecten te behandelen:
42
• • • • • • •
•
• •
• •
Aangeven wat de aanleiding is voor het bureauonderzoek en om welk gebied het gaat in verband met het bepalen van het onderzoekskader. Beschrijven van het huidige gebruik van de locatie op basis van beschikbare relevante gegevens. Beschrijven van het historische grondgebruik of de historische ontwikkeling van het gebied op basis van geofysische , fysische en historisch geogra昀椀sche gegevens. Een korte impressie over de onstaansgeschiedenis van het landschap. Een impressie van de bewoningsgeschiedenis. Beschrijven bekende archeologische waarden. Archeologisch waardevolle terreinen zoals deze zijn opgenomen in het Centraal Monumenten Archief (CMA) van de RCE. Dezelfde terreinen zijn tevens opgenomen op de Archeologische Monumentenkaarten (AMK) van de provincies. Archeologisch waardevolle terreinen genieten wettelijke bescherming (ex artikel 3 en 6 van de Monumentenwet) of dienen een planologische bescherming te krijgen binnen het bestemmingsplan. Archeologische vindplaatsen zoals deze in het Centraal Archeologisch Archief (CAA) van de RCE aanwezig zijn. Clustering van vindplaatsen kan wijzen op de aanwezigheid van bewoningssporen uit het verleden. Beschrijven van de archeologische verwachtingen en opstellen van een gespeci昀椀ceerd en onderbouwd verwachtingsmodel van de verwachte archeologische waarden.
Aan de hand van de door de RCE ontwikkelde Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden. Gebieden met een hoge of middelhoge archeologische verwachtingswaarde of trefkans komen in ieder geval voor een nader archeologisch onderzoek in aanmerking. Aan de hand van een meer gedetailleerde provinciale c. q. gemeentelijke verwachtingskaart. Rapportage met daarin advisering ten behoeve van het vervolgtraject gerelateerd aan de verschillende stadia van het planvormingsproces.
II. Inventariserend veldonderzoek (IVO) Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het zeer gericht aanvullen en toetsen van de uitkomsten van het bureauonderzoek. Stapsgewijs wordt bekeken óf er archeologische waarden aanwezig zijn en zo ja , wat dan de aard , karakter , omvang , datering , gaafheid , conservering en relatieve kwaliteit is. Ten behoeve van een IVO dient een Programma van Eisen (PvE) opgesteld te worden. In principe wordt het IVO uitgevoerd op basis van een Plan van Aanpak (PvA). Het onderzoek kan bestaan uit de volgende methoden: • non-destructieve methoden: geofysische methoden; • weinig destructieve methoden: oppervlaktekartering , booronderzoek , sondering (putjes van maximaal een vierkante meter); • destructieve methoden: proefsleuven. Welke methoden (kunnen) worden ingezet hangt af van de locatie en vraagstelling. De onderbouwing voor de in te zetten methoden is in het bureauonderzoek gegeven. Een inventariserend veldonderzoek moet leiden tot een waardering en een archeologisch inhoudelijk selectieadvies. Nadere toelichting onderzoeksmethoden: 1 en 2: Bij non-destructieve methoden moet men denken aan elektrische , magnetische en elektromagnetische methoden , eventueel in combinatie met remote sensing technieken. Bij weinig destructieve methoden gaat het om oppervlaktekartering en booronderzoek.
Dit houdt in dat het plangebied wordt gekarteerd door middel van het “belopen” van akkers en weilanden , waarbij gezocht wordt naar aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische waarden. Daarnaast wordt door middel van boringen onderzocht hoe het staat met de bodemopbouw , en of er archeologische lagen of indicatoren te onderscheiden zijn. De aangetroffen vindplaatsen kunnen vervolgens nader bekeken worden met een meer diepgaand booronderzoek . Dit levert nadere informatie over de omvang en waardering op. Soms is het nodig om in dit stadium proefputjes te graven. Een proefsleuvenonderzoek wordt uitgevoerd indien uit de minder destructieve onderzoeksmethoden is gebleken dat er in een plangebied waardevolle archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Door middel van het graven van een aantal proefsleuven kunnen de exacte begrenzing , de datering en de graad van conservering van een vindplaats worden onderzocht. Uit het proefsleuvenonderzoek moet blijken of een vindplaats behoudenswaardig of zelfs beschermenswaardig is. Is dit het geval , dan zal bekeken moeten worden of de vindplaats ingepast kan worden in het plan. Het rijks- en ook het provinciaal archeologiebeleid gaat in eerste instantie uit van behoud van het bodemarchief in situ (ter plekke in de bodem).
43
BIJLAGE Boring 1 (m)
-mv
0
RD-coördinaten: 126383/493373
NAP(m)
lithologie kleurbeeld -37, 5 5
10 15
025,
3: BOORSTATEN
-4 40
Boring 2 (m)
-mv
tegel (terreinverharding) zand , zwak siltig , lichtgeel , gevlekt/ verstoord , bouwzand zand , matig siltig , lichtgrijs/ blauw , opgebracht zand zand , matig siltig , lichtgrijs/ bruin , sterk puinhoudend , sterk baksteenhoudend , verhardingslaag met bst , stuik
0
RD-coördinaten: 126380/493360
NAP(m)
-43, 4
05,
-45, 9
50
075,
-48, 4
75
1
125,
klei , matig zandig , zwak humeus , donkerbruin/ grijs , zwak doorworteld klei , matig zandig , half gerijpt , donkerbruin/ grijs , zwak baksteenhoudend klei , matig siltig , ongerijpt , grijs/ bruin veen , donkerbruin , weinig plantenresten , veraard klei , matig siltig , half gerijpt , lichtbruin , matig plantenresten
17, 5
2 Boring 3 -mv (m)
-50, 9
0
02, 5
-38, 2
25 35 40
tegel (terreinverharding) zand , zwak siltig , lichtgeel , gevlekt/ verstoord , bouwzand zand , matig siltig , lichtgrijs/ blauw , opgebracht zand zand , matig siltig , lichtgrijs/ bruin , sterk puinhoudend , sterk baksteenhoudend , verhardingslaag , stuik
025,
zand , matig siltig , grijs , opgebracht laag van kalkmortel? 20 wit opg ba1 pu1 xxx , stuik
-47, 5
(m)
-mv
lithologie kleurbeeld
0
NAP(m) -35, 7
RD-coördinaten: 126428/493392
lithologie kleurbeeld 10
025,
20 25
-38, 2
45
Boring 7 (m)
-mv
RD-coördinaten: 126438/493398
NAP(m)
0
-36, 3 lithologie kleurbeeld
025,
-38, 8
05,
-41, 3
075,
-43, 8
1
-46, 3
klei , matig zandig , zwak humeus , donkergrijs/ bruin , zwak doorworteld , zwak baksteenhoudend , gevlekt
Boring 8 -mv (m)
NAP(m)
0
-20, 9
025,
-23, 4
05,
-25, 9
075,
-28, 4
tegel (terreinverharding) zand , zwak siltig , lichtgeel , gevlekt/ verstoord , bouwzand zand , matig siltig , sterk grindig , lichtbruin/ grijs , sterk puinhoudend , sterk baksteenhoudend , verhardingslaag , stuik
RD-coördinaten: 126427/493416
lithologie kleurbeeld
zand , matig siltig , zwak humeus , zwak grindig , donkergrijs/ bruin , sterk puinhoudend , sterk baksteenhoudend , stuik op verhardingslaag
45
-55, 9
-58, 4
200
-60, 9
Boring 4 -mv (m)
-35, 7 lithologie kleurbeeld 5
-45,
Boring 6
-53, 4
RD-coördinaten: 126380/493395
NAP(m)
0
NAP(m)
RD-coördinaten: 126440/493367
100
44 15,
(m)
-mv
lithologie kleurbeeld -40, 9 10
025,
Boring 5
RD-coördinaten: 126378/493423
NAP(m)
0
-08, 4 lithologie kleurbeeld 10
02, 5
-10, 9
20 40
tegel (terreinverharding) zand , zwak siltig , lichtgeel , gevlekt/ verstoord , bouwzand zand , matig siltig , lichtgrijs/ bruin , sterk puinhoudend , sterk baksteenhoudend , verhardingslaag , stuik
75
zand , matig siltig , donkerbruin/ grijs , zwak baksteenhoudend , gevlekt , , 100 recent glas stuik op bst
75
46
BIJLAGE
3.
Bezonningsonderzoek normtoetsing Broekermeerdijk 16-16B-16C te Watergang Bezonningsingenieur. nl , d. d. 22 december 2023
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Bestaande situatie (0s)
Geplande situatie (1s)
Bezonningsonderzoek normtoetsing Broekermeerdijk 16-16B-16C te Watergang Capelle
aan
den IJssel , 22-12-2023
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
2371-Z01
Inhoudsopgave 1 2 3 4
Aanleiding en doelstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Situatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Uitgangspunten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Berekeningsmethoden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4. 1 Visuele uitwerking van bezonning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4. 2 Kwantitatieve uitwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4. 2. 1 TNO- bezonningsnorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 5 Resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 5. 1 Visuele uitwerking bezonning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 5. 2 Kwantitatieve uitwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 5. 2. 1 TNO-bezonningsnorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . 6 6 Samenvatting & conclusie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Bijlage 1: 3D-schaduwafbeeldingen bezonning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
2
1
Aanleiding
en
doelstelling
In opdracht van Mees Ruimte en Milieu is dit onderzoek uitgevoerd. Dit naar aanleiding van een bouwplan waardoor de bezonningsituatie in de directe omgeving zal veranderen. Dit onderzoek is uitgevoerd met als doel de veranderende bezonningssituatie in de directe omgeving van het bouwplan visueel inzichtelijk te maken en de Broekermeerdijk 16A te toetsen aan de lichte TNO bezonningsnorm. De wijze van uitvoering wordt in het vervolg nader toegelicht.
2
Situatie Geogegevens Locatie Lengtegraad breedtegraad
Broekermeerdijk 1616B16C , , te Watergang 4. 966601EOL 52. 427814NB
Tabel 1: Geogegevens
Afb. 1: Bestaande situatie (0s).
Afb. 2: Geplande situatie (1s).
MP2_A-gvl MP1_A-gvl
Afb. 3: Meetpunten volgens de TNO bezonningsnorm.
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
3
3
Uitgangspunten
Voor dit onderzoek is een 3D-model van de omgevingssituatie opgezet. Er wordt uitgegaan van de volgende uitgangspunten en aannamen:
Algemeen In dit onderzoek zijn de volgende situaties onderzocht: 1s: Bestaande situatie 2s: Geplande situatie. Relevante gebouwde objecten en erfafscheidingen op gangbare hoogte die van invloed zijn op de bezonningsduur van betreffende perceel zijn meegenomen. Het 3D-model in dit onderzoek is gebaseerd op de gegevens zoals omschreven in de colofon. Begroeiing is in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten. Bezonning situatie Onder bezonning verstaan we de duur dat direct zonlicht een vlak raakt volgens een CIE clear sky conditie. Uit wordt uitgegaan van de mogelijke bezonning tussen zonsopkomst en zonsondergang graden boven de horizon. Dit betekent dat de zon ononderbroken schijnt zonder bewolking. In onderstaande staafdiagram staan de gemiddelde zonneschijnduur (licht grijs) en de gemiddelde daglengte (donker grijs) weergegeven in een onbelemmerde situatie. 170, 160, 150, 140, 130, 120, 110, 100, ] h 90, n 80, [ i ru 70, u 60, D 50, 40, 30, 20, 10, 00,
166,
157,
gemiddelde daglengte per dag
162, 146,
139,
126,
119 ,
gemiddelde zonneschijnduur per dag 106,
99,
88,
84, 67,
58,
jan
feb
78,
61, 46,
39,
30,
20,
66
65,
,
36, 21,
mrt
apr
mei
jun
jul
aug
sep
okt
nov
16, dec
Grafiek 1: De gemiddelde daglengte en de gemiddelde zonneschijnduur gemeten per maand in De Bilt in de periode 1981-2010 (bron: KNMI) De periode tussen 19 februari – 21 oktober wordt in dit onderzoek beschouwd en betreft de normperiode van de lichte TNO bezonningsnorm. Tijdens de uitwerking van dit onderzoek was de positie van de woonkamerramen van Broekermeerdijk 16A o niet geheel bekend. Daarom is een aanname gedaan van de meetpuntposities. Door relatief veel bewolking en een korte daglengte (weinig daguren) is de gemiddelde zonneschijnduur per dag laag (zie grafiek 1) in de periode van 21 oktober – 19 februari.
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
4
4
Berekeningsmethoden 4. 1
Visuele uitwerking
van
bezonning
Doel is om een indruk te krijgen waar en wanneer er direct zonlicht (bezonning) mogelijk is en vermindering van bezonning optreedt. De verschillen in schaduwwerking zijn op peildata met een interval van 10, uur weergegeven. De daglengte neemt tussen 21 juni en 21 oktober navenant af. Daarom zijn de onderzochte peildata representatief voor de tussen haakjes aangegeven peildata. Gehanteerde peildata: 19 februari (21 oktober) 21 maart (23 september) 21 april (23 augustus) 21 mei (21 juli) 21 juni
4. 2
Kwantitatieve uitwerking
4. 2. 1
TNO- bezonningsnorm
: Toetsingsdatum lichte TNO bezonningsnorm , kortste dag binnen de normperiode. : Peildatum en equinox (lengte van de dag en nacht is gelijk) : Peildatum : Peildatum : Peildatum , langste dag van het jaar
In Nederland is bezonning niet vastgelegd in landelijke wetgeving. Deze gangbare richtlijn heeft haar oorsprong in het Woonwaarderingstelsel uit 1962 en is van toepassing op woonkamers. TNO stelt het volgende: 1 Lichte TNO-bezonningsnorm (toetsingsdatum 19 februari): Ten minste 2 mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari - 21 oktober (gedurende 8 maanden) in het midden van de vensterbank aan de binnenkant raam. Als een woonkamer meerdere gevelopeningen heeft wordt de TNO bezonningsduur bepaald door de waarden van de meetpunten bij elkaar op te tellen. Bij meerdere meetpunten met gelijktijdige bezonning mag slechts één maal de duur wordt gerekend. De positie van de betreffende meetpunten staan in afbeelding 3 aangegeven. In geval er sprake is van een pui zonder vensterbank of wanneer de positie en maatvoering onbekend is wordt uitgegaan van een meetpunthoogte van 075m boven de , vloer.
1 Zonneveldt , L. , Groot , de , E. H. (2005) , Rapport: Daglicht en bezonning in de woonomgeving , TNO Delft , p. 3
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
5
5
Resultaten
5. 1
Visuele uitwerking bezonning
Om de veranderende bezonningssituatie visueel inzichtelijk te maken zijn er 3d afbeeldingen van de genoemde peildata toegevoegd. Op ieder uur van de dag valt er te zien waar bezonning mogelijk is. Zie bijlage I.
5. 2
Kwantitatieve uitwerking
5. 2. 1
TNO-bezonningsnorm
Toetsing Lichte TNO-bezonningsnorm - 19 februari (toetsingsdatum) - Broekermeerdijk16A Geplande situatie Bestaande situatie duur in [hh:mm] Meetpunten Meetpunten Afname TNOTNOTNOMeetpunt duur duur % van tot van tot duur duur duur 08:05 17:20 09:15 10:12 16:15 06:03 MP1_A-gvl 09:15 16:35 17:27 00:52 07:15 02:00 -22% MP2_A-gvl 10:13 17:09 06:56 10:13 17:09 06:56 Beoordeling: voldoet voldoet afname Tabel 2: Toetsing lichte TNO-bezonningsnorm.
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
6
helder over zonlicht
bezonningsingenieur. nl 6
Samenvatting
In opdracht
& conclusie
Mees Ruimte en Milieu is dit onderzoek bezonningsituatie in de directe omgeving zal veranderen. van
Dit onderzoek
inzichtelijk in het
uitgevoerd.
Dit
aanleiding
naar
van
een
bouwplan
is uitgevoerd met als doel de veranderende bezonningssituatie in de directe omgeving en de Broekermeerdijk 16A te toetsen aan de lichte TNO bezonningsnorm. De nader toegelicht.
van
te maken
vervolg
wijze
waardoor
het
de
bouwplan
van
visueel uitvoering wordt
|.
Bezonning _ Met bezonning wordt direct zonlicht bedoeld? Op basis van een rekengrid bestaande uit meetpunten het rekenkundig gemiddelde van de bezonningsduur vastgesteld. Deze bepalingswijze noemen we de oppervlakte-methode. e In dit onderzoek wordt de normperiode van de lichte TNO bezonningsnorm tussen 19 februari een 21 oktober gehanteerd. o _ Binnen bovenstaande periode valt het zomerhalfjaar welke het meest van belang is voor gebruik van buitenruimen. ©
|.
Visuele uitwerking: 3D schaduwbeelden
(zie bijlage I)
Door
de gunstige oriëntatie van het achtergebied en de achtergevels bezonning mogelijk tussen zonsopkomst en zonsondergang. We zien
van
de
woningen is er daar
met name
invloed ter
ruime
een
hoeveelheid
plaatse van de Broekermeerdijk
16.
In de ochtend
betreft dit ca. enkele uren schaduwvorming in delen van de achtertuin en op een gedeelte van de achtergevel. Invloed op de achtergevel neemt af naarmate de dagen langer worden. Op 21 mei (21 juli) en 21 juni nauwelijks of geen invloed meer. e _ Tijdens ca. de 2° helft van de middag 2 a 3 uur in delen van de achtertuin(vooral het achterste gedeelte buiten het bereik van het terras direct achter het huis). In mindere mate (toegenomen schaduwoppervlak) geldt dit voor de voortuin. Dit komt omdat in de bestaande situatie er ook bebouwing grofweg op de plek van de geplande bebouwing e
staat.
e
In de avond
2.
Toetsing lichte TNO bezonningsnorm
e
ca. een
uur
op delen
van
de
voorgevel
vanaf 21
april.
_ Aan de voorzijde is door de oriëntatie zowel in de bestaande
als geplande situatie op toetsingsdatum 19 februari geen dus basis van de is op bezonning mogelijk. toetsing gedaan meetpunten aan de achterzijde. Uit de toetsing is gebleken dat , ondanks de afname op | van de twee meetpunten (MPI_A-gvl) , de Broekermeerdijk16A blijft voldoen. Er blijft ruim 7 uur (2> uurs eis) TNO bezonningsduur mogelijk in de geplande situatie. De
e e
Kortom ,
overblijft.
is sprake van invloed ten gevolge van het Ook de norm blijft ruimschoots voldoen.
er
bouwplan.
Deze
zorgt
er
echter
niet
voor
dat
er
nauwelijks
nog
bezonning
Capelle aan den IJssel , 22-12-2023
(geanonimiseerd) Dit onderzoek
bevat 26
bladzijden.
? De
lichte TNO-bezonnningsnorm is in bedoeld voor woonkamers. Uit onderzoek is gebleken dat als er meer dan 2 uur bezonning per dag in een woonkamer kan toetreden er geen klachten optreden. Deze resultaten staan gepubliceerd in: Bitter , C. en lerland , van , J. F. A. A. , Apprecation of sunlight in the home , in: Proceedings of sunlight in Buildings , Conference , New Castle , 1965 , p. p. 27-37 Of: publicatie no. 242: TNO-IMG , Delft.
Bezonningsingenieur. nl
—
2371-Z0/
7
Bijlage 1: 3D-schaduwafbeeldingen bezonning
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
8
19-feb-9:00 uur (0s situatie)
19-feb-9:00 uur (1s situatie)
19-feb-10:00 uur (0s situatie)
19-feb-10:00 uur (1s situatie)
19-feb-11:00 uur (0s situatie)
19-feb-11:00 uur (1s situatie)
19-feb-12:00 uur (0s situatie)
19-feb-12:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
9
19-feb-13:00 uur (0s situatie)
19-feb-13:00 uur (1s situatie)
19-feb-14:00 uur (0s situatie)
19-feb-14:00 uur (1s situatie)
19-feb-15:00 uur (0s situatie)
19-feb-15:00 uur (1s situatie)
19-feb-16:00 uur (0s situatie)
19-feb-16:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
10
19-feb-17:00 uur (0s situatie)
19-feb-17:00 uur (1s situatie)
21-mrt-7:00 uur (0s situatie)
21-mrt-7:00 uur (1s situatie)
21-mrt-8:00 uur (0s situatie)
21-mrt-8:00 uur (1s situatie)
21-mrt-9:00 uur (0s situatie)
21-mrt-9:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
11
21-mrt-10:00 uur (0s situatie)
21-mrt-10:00 uur (1s situatie)
21-mrt-11:00 uur (0s situatie)
21-mrt-11:00 uur (1s situatie)
21-mrt-12:00 uur (0s situatie)
21-mrt-12:00 uur (1s situatie)
21-mrt-13:00 uur (0s situatie)
21-mrt-13:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
12
21-mrt-14:00 uur (0s situatie)
21-mrt-14:00 uur (1s situatie)
21-mrt-15:00 uur (0s situatie)
21-mrt-15:00 uur (1s situatie)
21-mrt-16:00 uur (0s situatie)
21-mrt-16:00 uur (1s situatie)
21-mrt-17:00 uur (0s situatie)
21-mrt-17:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
13
21-mrt-18:00 uur (0s situatie)
21-mrt-18:00 uur (1s situatie)
21-apr-7:00 uur (0s situatie)
21-apr-7:00 uur (1s situatie)
21-apr-8:00 uur (0s situatie)
21-apr-8:00 uur (1s situatie)
21-apr-9:00 uur (0s situatie)
21-apr-9:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
14
21-apr-10:00 uur (0s situatie)
21-apr-10:00 uur (1s situatie)
21-apr-11:00 uur (0s situatie)
21-apr-11:00 uur (1s situatie)
21-apr-12:00 uur (0s situatie)
21-apr-12:00 uur (1s situatie)
21-apr-13:00 uur (0s situatie)
21-apr-13:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
15
21-apr-14:00 uur (0s situatie)
21-apr-14:00 uur (1s situatie)
21-apr-15:00 uur (0s situatie)
21-apr-15:00 uur (1s situatie)
21-apr-16:00 uur (0s situatie)
21-apr-16:00 uur (1s situatie)
21-apr-17:00 uur (0s situatie)
21-apr-17:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
16
21-apr-18:00 uur (0s situatie)
21-apr-18:00 uur (1s situatie)
21-apr-19:00 uur (0s situatie)
21-apr-19:00 uur (1s situatie)
21-apr-20:00 uur (0s situatie)
21-apr-20:00 uur (1s situatie)
21-mei-6:00 uur (0s situatie)
21-mei-6:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
17
21-mei-7:00 uur (0s situatie)
21-mei-7:00 uur (1s situatie)
21-mei-8:00 uur (0s situatie)
21-mei-8:00 uur (1s situatie)
21-mei-9:00 uur (0s situatie)
21-mei-9:00 uur (1s situatie)
21-mei-10:00 uur (0s situatie)
21-mei-10:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
18
21-mei-11:00 uur (0s situatie)
21-mei-11:00 uur (1s situatie)
21-mei-12:00 uur (0s situatie)
21-mei-12:00 uur (1s situatie)
21-mei-13:00 uur (0s situatie)
21-mei-13:00 uur (1s situatie)
21-mei-14:00 uur (0s situatie)
21-mei-14:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
19
21-mei-15:00 uur (0s situatie)
21-mei-15:00 uur (1s situatie)
21-mei-16:00 uur (0s situatie)
21-mei-16:00 uur (1s situatie)
21-mei-17:00 uur (0s situatie)
21-mei-17:00 uur (1s situatie)
21-mei-18:00 uur (0s situatie)
21-mei-18:00 uur (1s situatie)
Bezonningsingenieur. nl – 2371-Z01
20