390-23 B2. ruimtelijke onderbouwing Broekermeerdijk 16, 16B en 16C te Watergang incl bijlagen (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Bovendien kunnen de werkzaamheden zware trillingen veroorzaken , bijvoorbeeld doormiddel van het slaan van heipalen , waardoor vleermuizen verstoord worden. Hierdoor moet zoveel mogelijk trillingsarm gewerkt worden , conform het handboek funderingen.
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 42
De beschreven mitigerende maatregelen kunnen in acht worden genomen , waardoor een ontheffing van de Wet natuurbescherming voor de herontwikkeling op de locatie Broekermeerdijk 16 B/C niet benodigd is.
Gebiedsbescherming
De projectlocatie is niet gelegen binnen de begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) , inclusief de zogenaamde verbindingszones die de verschillende NNN-gebieden kunnen verbinden. Op een afstand van circa 77 meter van de locatie is het dichtstbijzijnde onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland gelegen. Het dichtstbijzijnde belangrijke weidevogelgebied ligt op 31m afstand van de projectlocatie. De projectlocatie maakt eveneens geen deel uit van Natura 2000-gebied. Het dichtstbijzijnde Natura 2000gebied is gelegen op een afstand van circa 50 meter. Dit betreft het Natura 2000-gebied Ilperveld , Varkensland , Oostzanerveld & Twiske. Door middel van een stikstofdepositie berekening dient aangetoond te worden of sprake is van een toename van stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen of leefgebieden die overbelast zijn. Wanneer sprake is van stikstofdepositie is het beoogd initiatief niet zonder meer uitvoerbaar onder de Wet natuurbescherming. Uit de berekening van stikstofdepositie in de bouw- en gebruiksfase blijkt dat er geen rekenresultaten zijn hoger dan 00, 0 mol/ha/jaar. De rapportage van de stikstofdepositieberekening voor de herontwikkeling op de locatie Broekermeerdijk 16 , 16B en 16C is opgenomen in de bijlagen van deze ruimtelijke onderbouwing.
Conclusie Het aspect natuur vormt geen belemmering voor de beoogde ontwikkeling.
VERKEER EN PARKEREN Bij ruimtelijke ontwikkelingen dienen verkeer- en parkeeraspecten in kaart te worden gebracht. Daarbij is de parkeerbehoefte , verkeersgeneratie en de ontsluiting van belang. Hierdoor kan de realisatie van voldoende parkeerplaatsen worden gewaarborgd en worden ongewenste of onveilige verkeerssituaties tegengegaan. In paragraaf 2. 4 is reeds verwezen naar het “Bestemmingsplan Waterland – Parapluplan 2018”. In dit paraplubestemmingsplan is geborgd dat getoetst dient te worden aan het gemeentelijk parkeerbeleid. Gemeente Waterland verwijst in haar parkeerbeleid (Beleidsregel van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Waterland houdende regels omtrent parkeerbehoefte) voor het berekenen van de parkeerbehoefte naar parkeerkencijfers , zoals opgenomen in CROW-publicatie 381 ‘Toekomstbestendig parkeren’ (2018).
Relatie tot de ontwikkeling In het kader van de ontwikkeling op de locatie is door Goudappel een onderzoek uitgevoerd naar parkeren en verkeer. Aanvullend is nog een onderzoek gedaan naar de verkeersgeneratie. De onderzoeksresultaten zijn opgenomen in de bijlagen bij deze ruimtelijke onderbouwing. In deze paragraaf worden de resultaten beknopt beschreven.
Parkeerbehoefte De parkeerbehoefte van de ontwikkeling is berekend door het aantal woningen te vermenigvuldigen met de bijbehorende parkeernorm. CROW maakt onderscheid naar stedelijkheidsgraad en ligging van de ontwikkeling. Voor de stedelijkheidsgraad geldt een ‘niet stedelijk’ profiel. De ontwikkeling aan de Broekermeerdijk is gelegen in stedelijke zone ‘rest bebouwde kom’. Binnen de CROW-parkeerkencijfers is een bandbreedte beschikbaar. Voor deze ontwikkeling geldt het gemiddelde van de bandbreedte. De berekening van de parkeerbehoefte leidt tot afgerond 16 parkeerplaatsen , zie onderstaande tabel. In de parkeerbehoefte voor de woningen wordt in de nieuwe situatie voorzien binnen de projectlocatie door realisatie van 16 parkeerplaatsen.
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 43
Tabel 4. Berekening parkeerbehoefte (bron: onderzoek parkeren en verkeer Broekermeerdijk Watergang).
Verkeersgeneratie De verkeersgeneratie wordt in eerste instantie voor een gemiddelde weekdag berekend. Voor deze ontwikkeling is de werkdag maatgevend. De omrekenfactor voor woonfuncties bedraagt 111. In , onderstaande tabel is het resultaat van de verkeersgeneratie voor een gemiddelde week- en werkdag weergegeven. Tabel 5. Berekening verkeersgeneratie (bron: onderzoek parkeren en verkeer Broekermeerdijk Watergang).
Wanneer zonder saldering met de huidige planologische situatie (sloop- en aannemersbedrijf) de verkeersgeneratie wordt berekend , concludeert Goudappel in het onderzoek dat de toename van het verkeer ten gevolge van het project zodanig beperkt is dat deze opgaat in het heersend verkeersbeeld. Dit betekent dat de verkeerstoename opgaat in het heersende verkeersbeeld. Hierdoor zijn er geen gevolgen voor de (verkeers)veiligheid. Ook het aantal passeerbewegingen blijft daarmee beperkt. Toets Broekermeerdijk Om de kwaliteit van de verkeersafwikkeling op wegvakniveau te analyseren , is inzicht in de huidige verkeersintensiteit op de Broekermeerdijk gewenst. Deze verkeersintensiteit is met behulp van telslangen gemeten voor een periode van twee weken (vrijdag 24 november tot donderdag 7 december 2023). Verder is voor de analyse naar de kwaliteit van de verkeersafwikkeling gebruikgemaakt van de Wegenscan. Uit de Wegenscan blijkt dat de wenselijke verkeersintensiteit van de Broekermeerdijk 500 mvt/etmaal bedraagt. Deze grens is bepaald op basis van het criterium bermschade. In de huidige situatie worden circa 260 mvt/etmaal gegenereerd. Dit betekent dat de Broekermeerdijk voldoende restcapaciteit heeft om de verkeerstoename op te vangen en geen infrastructurele maatregelen nodig zijn.
Conclusie Het aspect verkeer en parkeren vormt geen belemmering voor de beoogde ontwikkeling.
WATER Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening is het doorlopen van de watertoets verplicht voor alle ruimtelijke plannen en besluiten. Het doel van de watertoets is , om in overleg tussen de initiatiefnemer en de waterbeheerder aandacht te besteden aan de waterhuishoudkundige aspecten , zodat de waterhuishoudkundige doelstellingen worden gewaarborgd. De uitgangspunten voor het watersysteem dienen op een juiste wijze in het plan te worden verwerkt.
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 44
Relatie tot de ontwikkeling De projectlocatie is gelegen binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Ten behoeve van deze ontwikkeling is op 15 december 2023 de digitale watertoets doorlopen. Op basis van de gegeven antwoorden concludeert het systeem dat het plan een invloed heeft op het watersysteem en/of de afvalwaterketen. Watersysteem
Oppervlaktewater
Ter plaatse van de ontwikkellocatie en in de omgeving zijn bestaande secundaire waterlopen aanwezig (zie onderstaande figuur). Dit project leidt niet tot de realisatie van bebouwing of andere obstakels direct langs de oever van de bestaande waterlopen. De onderhoudsstroken van watergangen blijven hiermee bereikbaar. Figuur 9. Uitsnede Legger Wateren 2023 (bron: kaarten. hhnk. nl)
Figuur 10. Uitsnede Legger Waterveiligheid 2023 (bron: kaarten. hhnk. nl)
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 45
Waterkering en waterveiligheid Ter plaatse van de ontwikkellocatie ligt een regionale waterkering. Zowel het waterstaatswerk , het profiel van vrije ruimte , beschermingszone A en beschermingszone B liggen ter plaatse van de locatie , zie onderstaande figuur. Voor de ontwikkeling ter plaatse van de projectlocatie gelden dan ook meerdere beschermingszones waar rekening mee moet worden gehouden. Riolering Op de projectlocatie is een gescheiden stelsel aangelegd waarbij afstromend hemelwater van schone oppervlakken zoals van daken , direct wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater. Afkoppeling geschiedt conform de daarvoor bij het Hoogheemraadschap geldende richtlijnen. Zo wordt voorkomen dat schoon hemelwater afgevoerd naar de zuiveringsinstallatie. Het vuilwater wordt aangesloten op het bestaande rioleringsstelsel. Wateropgave
Oppervlaktewater
De voorgenomen ontwikkeling voorziet niet in de toevoeging van verharding , maar in een afname. Derhalve is sprake van een beperkt effect op de waterhuishoudkundige situatie en hoeven geen compenserende maatregelen te worden getroffen. Waterkering en waterveiligheid Ter plaatse van de ontwikkellocatie ligt een regionale waterkering. Er is op de locatie al bestaande bebouwing aanwezig binnen de begrenzing van het waterstaatswerk , van het profiel van vrije ruimte , van de beschermingszone A en van de beschermingszone B. In de toekomstige situatie is de nieuw te realiseren bebouwing op iets grotere afstand van de kering gesitueerd , maar wordt opnieuw binnen de genoemde zones gebouwd. Er is een watervergunning nodig om de beoogde ontwikkeling mogelijk te maken. Riolering De ontwikkeling leidt tot een toename van het aantal woningen. Het riool krijgt door de ontwikkeling meer afvalwater te verwerken. In onderstaande tabel is de berekening van de capaciteit van de riolering door Civil Pro opgenomen. Hieruit blijkt dat er sprake is van een toename van het afvalwater door de realisatie van de woningen. In de toekomstige situatie is de benodigde capaciteit 01, 2 DWA (m³/h) voor nummer 16 en 00, 9 DWA (m³/h) voor nummer 16 B/C. De huidige aansluiting van Broekermeerdijk 16 en 16 B/C op de putten (7C020 en 7C019) volstaat hiervoor. Figuur 11.
Berekening capaciteit riolering (bron: Civil Pro)
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 46
Waterkwaliteit Om waterkwaliteit te waarborgen wordt onder andere de afvoer van regen- en vuilwater conform de geldende eisen ontworpen. Er wordt gebruik gemaakt van niet-uitloogbare bouwmaterialen. Dit houdt in dat toepassing van materialen voor daken , dakgoten en hemelafvoeren zoals zink , koper , lood etc. wordt afgeraden , tenzij de materialen zijn voorzien van een coating.
Conclusie Het aspect water vormt vooralsnog geen belemmering voor de beoogde ontwikkeling.
TOETS
STEDELIJKE ONTWIKKELING
BESLUIT M. E. R.
De centrale doelstelling van het instrument milieueffectrapportage is het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de besluitvorming over activiteiten met mogelijke belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu. De basis van de milieueffectrapportage wordt gevormd door de EU-richtlijn m. e. r. Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in de Wet milieubeheer en het Besluit m. e. r. In het Besluit m. e. r. bestaat een belangrijk onderscheid tussen bijlage C en bijlage D. Voor activiteiten die voldoen aan de diverse criteria uit bijlage C geldt een m. e. r. -plicht. In bijlage D staan de activiteiten benoemd waarvoor een m. e. r. beoordelingsplicht geldt: er moet beoordeeld worden of sprake is van (mogelijke) belangrijke nadelige milieugevolgen. Als deze niet uitgesloten kunnen worden , geldt een m. e. r. -plicht. Kunnen deze belangrijke nadelige milieugevolgen wel uitgesloten worden , dan is een m. e. r. niet noodzakelijk. In bijlage D worden in kolom 2 drempelwaarden gegeven. Indien een ontwikkeling boven de drempelwaarden uitkomt , geldt een m. e. r. -beoordelingsplicht. Op het moment dat een ontwikkeling genoemd staat in bijlage D , maar onder de drempelwaarden valt , dient te worden beoordeeld of sprake kan zijn van mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen. Deze beoordeling vindt plaats middels de zogeheten ‘vormvrije m. e. r. -beoordeling’.
Sinds 16 mei 2017 dient het bevoegd gezag een m. e. r. -beoordelingsbesluit te nemen teneinde vast te stellen of voor een ruimtelijke ontwikkeling kan worden volstaan met een vormvrije m. e. r. -beoordeling. Hiertoe dient een aanmeldnotitie te worden opgesteld door de initiatiefnemer. Dit volgt uit de implementatie van artikel 1 , vierde lid , onder a en b , van Richtlijn 2014/52/EU.
Relatie tot de ontwikkeling De ontwikkeling omvat de realisatie van zeven woningen. In 2020 heeft de Afdeling geoordeeld (11 maart 2020 , ECLI:NL:RVS:2020:729) dat een project bestaande uit de sloop van bestaande schoolbebouwing en de bouw van 12 rijwoningen , gelet op de aard en omvang ervan , niet gekwalificeerd kan worden als een stedelijk ontwikkelingsproject. Ook bij het onderhavig project is sprake van een geringe toename van bebouwingsmogelijkheden , vindt de bebouwing plaats op reeds bebouwde percelen en is het ruimtebeslag van de voorziene bebouwing beperkt. Gesteld kan worden dat geen sprake is van een stedelijk ontwikkelingsproject. Volledigheidshalve is een aanmeldnotitie opgesteld (zie bijlage). Het college heeft naar aanleiding van de aanmeldnotitie beoordeeld dat geen milieueffectrapportage hoeft te worden gemaakt.
Conclusie Gesteld kan worden dat geen sprake is van een stedelijk ontwikkelingsproject. Niettemin is een
aanmeldnotitie met daarin opgenomen de vormvrije m. e. r. -beoordeling toegevoegd aan de bijlagen bij deze ruimtelijke onderbouwing. Op basis van de aanmeldnotitie heeft het bevoegd gezag een m. e. r. beoordelingsbesluit genomen. Bij brief van 20 februari 2025 heeft het bevoegd gezag aan initiatiefnemer medegedeeld dat geen milieueffectrapportage hoeft worden gemaakt. Ook de brief is opgenomen in de bijlagen bij deze ruimtelijke onderbouwing.
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 47
5
BESCHRIJVING UITVOERBAARHEID ECONOMISCHE
UITVOERBAARHEID
De initiatiefnemers dragen de kosten voor de uitvoering van het project , het project wordt economisch uitvoerbaar geacht. De kosten in verband met de realisatie zijn voor rekening van initiatiefnemers. De noodzakelijke kosten van de gemeenten worden gedekt door legesopbrengsten. Dit project is hiermee financieel uitvoerbaar.
MAATSCHAPPELIJKE
UITVOERBAARHEID
Maatschappelijk draagvlak In bijgevoegde notitie is een overzicht van de participatie opgenomen. In de notitie is het participatieproces over het planvoornemen beschreven. Ook is in de notitie ingegaan op de resultaten van de participatie.
Procedure Voor deze ontwikkeling wordt de uitgebreide planologische procedure doorlopen. Het is daarom in eerste instantie voor eenieder mogelijk door middel van een inspraakreactie of zienswijze te reageren op het ontwerpbesluit , dat tweemaal voor een periode van ieder zes wegen ter inzage heeft gelegen. Het ontwerpbesluit heeft van vrijdag 17 december 2024 tot woensdag 29 januari 2025 én van vrijdag 28 maart 2025 tot donderdag 8 mei 2025 ter inzage gelegen. In deze periode zijn zienswijzen ingediend. Alle binnengekomen zienswijzen zijn beantwoord in een zienswijzennota (tevens nota van wijzigingen).
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 48
6
RUIMTELIJKE EN CONCLUSIE FUNCTIONELE INPASBAARHEID De initiatiefnemers hebben als doel de sloop van de bestaande bebouwing , de beëindiging van de bedrijfsactiviteiten en de realisatie van zeven nieuwe woningen op de locatie Broekermeerdijk 16 , 16B en 16C. De planologische procedure wordt aan de hand van een omgevingsvergunning doorlopen. In deze rapportage is de beoogde woningbouwontwikkeling gemotiveerd aan relevante beleidskaders. Tevens is de uitvoerbaarheid van de ontwikkeling getoetst aan de diverse omgevingsaspecten en de bijbehorende regelgeving. Hieruit blijkt dat er geen belemmeringen zijn. De ruimtelijke en functionele inpasbaarheid is daarmee gewaarborgd.
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Pagina | 49
BIJLAGE
1.
Notitie ‘Klimaatadaptatie Broekermeerdijk LORI advies , d. d. 3 juni 2025
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
,
Watergang’
rd
Leefomgeving
& ruimtelijke
inrichting
NOTITIE Betreft Inzake Ons
Broekermeerdijk 16 , 16B Klimaatadaptatie
kenmerk
24002. 24003/NO/10
Datum Versie
3 juni 2025 10
k
Aanleiding
en
16C , Watergang
Aan de Broekermeerdijk 16 , 16B en 16C in Watergang wordt een woningbouwontwikkeling gerealiseerd van in totaal 7 woningen. Dit bouwplan is binnen het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) nog niet toegestaan. Er is een omgevingsvergunning aangevraagd om af te wijken van dit plan en daarvan heeft de ontwerp omgevingsvergunning ter inzage gelegen. Tijdens de periode van terinzagelegging zijn zienswijzen ingediend waaronder ook ten aanzien van het onderwerp klimaatadaptatie. In deze notitie wordt daarom nader ingegaan op klimaatadaptatie in relatie tot het project op deze locatie. Na het inzichtelijk maken
de zienswijze , wordt ingegaan op de geldende regelgeving op provinciaal en gemeentelijk niveau ten aanzien van klimaatadaptatie. Vervolgens wordt ingegaan de wijze waarop in het plan rekening is gehouden met de diverse aspecten ten aanzien van van
op
klimaatadaptatie.
Zienswijze In de zienswijze is het volgende aangegeven: “In de ruimtelijke onderbouwing wordt te weinig aandacht besteed aan klimaatadaptatie. Er is geen klimaatstresstest uitgevoerd , hetgeen verplichtzou zijn op grond van de provinciale Omgevingsvisie NH 2025. Daarnaastzou het bouwplan in strijd zijn met de
gemeentelijke Omgevingsvisie 2030 op grond waarvan waterrobuust Voorliggende notitie gaat daarom in op hoe in het plan rekening is gehouden de regelgeving die voor dit project relevant is.
moet
worden gebouwd”.
met
klimaatadaptatie
en
Regelgeving Provinciaal beleid In de zienswijze wordt verwezen naar de provinciale Omgevingsvisie NH2025. Deze Omgevingsvisie is niet van toepassing , maar voor wat betreft klimaatadaptatie is het van belang dat in de Omgevings-
www. lori-advies. nl
(geanonimiseerd)
verordening NH2020 wel wordt ingegaan op klimaatadaptatie. Opgemerkt wordt dat deze regeling is vervallen per 1 januari 2024 , maar dat vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 de aanvraag voor dit project is ingediend en het oude recht (Wabo) daardoor nog van toepassing is op onderhavig aanvraag. Artikel 6. 62 bevat regels ten aanzien van klimaatadaptatie. In dit artikel is aangegeven dat een toelichting van een ruimtelijk plan dat een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maakt een beschrijving bevat van de wijze waarop in het plan rekening is gehouden met de risico’s van klimaatverandering. Hierbij dient het risico op wateroverlast , overstroming , hitte , watertekort , verzilting en verslechtering van de ecologische en chemische waterkwaliteit te worden betrokken. In de Omgevingsvisie NH2050 wordt aangegeven dat de provincie voorbereid wil zijn op wateroverlast , hittestress , verdroging en verzilting en dat ze de gevolgen van overstromingen weten te beperken. Dit is in bovengenoemd artikel uit de verordening vertaald in de regels ten aanzien van klimaatadaptatie. Verder is in de visie aangegeven dat nieuwe ruimtelijke (her)ontwikkelingen een klimaatstresstest doorlopen. Een klimaatstresstest brengt de kwetsbaarheden in beeld van een gebied voor de thema’s wateroverlast , hitte , droogte , overstroming en bodemdaling.
Gemeentelijk beleid In de zienswijze wordt ook verwezen naar de gemeentelijke Omgevingsvisie 2030. Iedere ontwikkeling binnen de gemeente Waterland dient te voldoen aan de vijf kernprincipes voor nieuwe ontwikkelingen , maar daarnaast is er in de visie aangegeven dat bij ontwikkelingen in het buitengebied onder andere moet worden gekozen voor een waterrobuuste inrichting en bouwwijze.
4.
Beoordeling In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe in het plan rekening is gehouden met de diverse aspecten ten aanzien van klimaatadaptatie en wordt ingegaan op de risico’s in het kader van klimaatadaptatie zoals volgend uit artikel 6. 62. Om het risico te beoordelen is onder andere de Klimaateectatlas (klimaateectatlas. nl) geraadpleegd. Ten aanzien van wateroverlast is relevant dat uit de Klimaateectatlas blijkt dat op de projectlocatie geen sprake is van een gemiddelde hoge grondwaterstand , dat de waterdiepte bij een hevige bui niet , , waarneembaar toeneemt en dat de locatie is aangeduid voor enige kwel (01-05 mm/dag). In de bestaande situatie is rondom de locatie veel ruimte voor water in de bestaande watergangen. Daarnaast is sprake van een vermindering van verharding ten opzichte van de huidige situatie waardoor infiltratie van water in de bodem verbeterd.
www. lori-advies. nl
24002. 24003/NO/1. 0 | pagina 2/4
In het kader van ‘hitte’ is relevant dat de locatie een korte afstand heeft tot koelte. Dit vanwege de korte afstand tot de Broekervaart en de overige bestaande watergangen. Daarnaast blijkt uit de Klimaateectatlas dat het stedelijk hitte eiland eect laag is (0-0. 2 ⁰C). Naast de bestaande situatie ten aanzien van hitte is relevant dat de nieuwe ontwikkeling tot gevolg heeft dat de locatie verder zal vergroenen. Vergroening draagt bij aan de bestrijding van hitte in de te realiseren woningen. De Klimaateectatlas laat zien dat er in het kader van droogte op de locatie geen tekort ontstaat in een gemiddeld of extreem droog jaar. Verder blijkt dat het risico op droogtestress laag is , dat het risico op paalrot zeer laag is en dat de natuurbrandgevoeligheid eveneens laag is. De Klimaateectatlas laat verder zien dat de plaatsgebonden overstromingskans van de projectlocatie een middelgrote kans betreft (1/30 tot 1/300 per jaar). Om de risico’s bij een overstroming te beperken wordt rekening gehouden met het waterrobuust inrichten en bouwen van de locatie. Hier wordt rekening mee gehouden door: de woningen zijn constructief voldoende sterk om een overstroming te doorstaan. de bouwelementen zijn voldoende bestand tegen waterdruk. water kan gemakkelijk afstromen of weggepompt worden. de percelen worden voornamelijk als tuin ingericht.
Toegangspaden en parkeerplekken worden uitgevoerd in halfverharding en waterdoorlatende bestrating. Regenwater wordt daardoor optimaal geïnfiltreerd in het terrein en via de bestaande watergangen afgevoerd. de hemelwaterafvoer van de woningen loost in de watergangen. bij de inrichting van meterkasten wordt rekening gehouden met het voldoende hoog plaatsen van onder andere de groepenkasten. stopcontacten op de begane grond worden hoger geplaatst dan de wettelijke voorschriften. warmteapparaten worden verhoogd geplaatst. de woningen worden voorzien van warmteterugwinning. de begane grond wordt uitgevoerd in beton. de woningen zijn aan de buiten- en onderkant zodanig afgewerkt dat het water niet binnendringt en geen schade aanricht. De opgaande gevels op de begane grond zijn waterdicht afgewerkt naar de fundering. Bij overstroming kan er via de gevelpakketten geen water binnendringen. wanden op de begane grond krijgen waterbestendige wandafwerkingen. de tijdens de bouw aan te brengen vloerafwerkingen op de begane grondvloer zijn steenachtig , zoals keramische vloertegels. de woningen wekken voor een deel eigen energie op. Enkele woningen zijn daardoor zelfredzaam als ze afgesloten zijn van de buitenwereld bij een overstroming.
www. lori-advies. nl
24002. 24003/NO/1. 0 | pagina 3/4
toekomstige bewoners zullen van informatie worden voorzien voor een wetproof inrichting en afwerking van de woning. Om een eventueel watertekort tegen te gaan is het van belang dat meer neerslag kan infiltreren in de bodem doordat de hoeveelheid verharding op de locatie afneemt. Regenwater kan hierdoor beter worden opgevangen. Door de afname van de hoeveelheid verharding wordt de locatie ook groener. Hierdoor kan de ontwikkeling een bijdrage leveren aan infiltratie en verdamping van hemelwater en aan lokale biodiversiteit , maar ook aan de verkoeling van gebouwen. Uit de analyse van de locatie in de Klimaateectatlas blijkt dat op de projectlocatie geen sprake is van verzilting. Daarbij is ook van belang dat het risico op ondergrondverdichting beperkt is door veenlagen. Op de locatie is volgens de Klimaateectatlas sprake van weinig bodemdaling.
5.
Afsluiting In deze notitie is ingegaan op de geldende regelgeving op provinciaal en gemeentelijk niveau ten aanzien van klimaatadaptatie zoals van toepassing voor de woningbouwontwikkeling aan de Broekermeerdijk 16 , 16B en 16C. Vervolgens is de Klimaateectatlas beoordeeld ten aanzien van de locatie en wordt voor de ontwikkeling ingegaan op de wijze waarop rekening wordt gehouden met de diverse aspecten ten aanzien van klimaatadaptatie. De ontwikkeling houdt hiermee aantoonbaar rekening met de eecten van klimaatverandering en is niet strijd met het daarvoor geldende beleid.
www. lori-advies. nl
24002. 24003/NO/1. 0 | pagina 4/4
BIJLAGE
2.
Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen Hollandia Archeologen B. V. , d. d. 18 december 2023
Mees Ruimte & Milieu | 20349/22196. RO
Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen voor een plangebied aan de Broekermeerdijk 16 en 16B/C in Watergang Gemeente Waterland
HOLLANDIA
archeologen
Samenvatting 1.
Inleiding onderzoeksgebied
2. Het
11
3. Beleid 4. Doel
5.
en
13 methode
-
bureauonderzoek
Aardwetenschappelijke
gegevens
15 17
6. Historische gegevens
21
7.
23
8.
Archeologische gegevens Archeologische verwachting
9. Doel
en
methode
-
veldonderzoek
27
29
10. Onderzoeksresultaten
31
11.
Beantwoording onderzoeksvragen
35
12.
Conclusie
37
en
advies
COLOFON Hollandia reeks Titel:
Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen voor een plangebied aan de Broekermeerdijk 16 en 16B/C in Watergang, gemeente Waterland Watergang Broekermeerdijk 16 en 16B/C
Toponiem: Gemeente:
Waterland
Onderzoeksmeldingsnummer Centrumcoördinaten:
Auteur: In opdracht
van:
Contactpersoon: Wetenschappelijke leiding: Illustraties:
Conceptversie: Oplage:
Archis:
5482804100 (bureauonderzoek) 126.367/493.429 (nr. 16)
126.439/493.423
126.400/493.363 126.371/493.359
126.439/493.409 126.441/493.409
(nr. 16B-C)
126.421/493.666
1572-3151 voorblad:
Hollandia
Tuinstraat
5483841100 (booronderzoek) 126.420/493.423 _126.444/493.368
126.400/493.424
Gezicht op Watergang vanaf de Jaagweg, in noordelijke richting. Ets uit: De Twaalf dorpen van Waterland. Amsterdam : F.W. Greebe, zj. [ca. 1750-1775], de anonieme prenten mogelijk van de hand van Willem Writs. Bron: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam -
©
en
(geanonimiseerd)
ISSN:
Afbeelding
27a
Literatuurlijst
39
Bijlagen Bijlage 1: Archeologische perioden Bijlage 2: Archeologische stappenplan Bijlage 3: Boorstaten
40
1139
nr.
archeologen, Zaandijk 2023
SAMENVATTING In november en december 2023 heeft Hollandia Archeologen een archeologisch bureauonderzoek opgesteld en een inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen (IVO-O) uitgevoerd voor een plangebied aan de Broekermeerdijk 16 en 16B/C in Watergang , gemeente Waterland. In het bureauonderzoek is een lage archeologische verwachting geformuleerd voor de gehele prehistorie en de vroege middeleeuwen. Gedurende de prehistorie en de vroege middeleeuwen maakte de onderzoekslocatie deel uit van een uitgestrekt veengebied dat onaantrekkelijk was voor bewoning. Ook het waddenmilieu dat daarvoor tot ca. 3750 v. Chr. (midden-neolithicum) aanwezig was , was niet geschikt voor bewoning. Vanaf de tweede helft van de 10e eeuw werd het veengebied ontgonnen. Tegen de 13e eeuw was de bodem hierdoor echter zo erg ingeklonken dat het steeds natter werd en samen met de uitbreiding van de Zuiderzee omstreeks 1000 na Chr. zorgde dit voor het ontstaan van grote meren , zoals het Broekermeer waar het plangebied aan de noordelijke rand van ligt. Het Broekermeer werd pas in 1628 drooggemalen. Uit de periode tussen het ontstaan van het Broekermeer en de drooglegging ervan worden dus geen archeologische resten binnen het plangebied verwacht.
Indien er binnen het plangebied nog veen aanwezig is , dan kunnen in de top van (de restanten van) het veen nog archeologische resten uit de late middeleeuwen aanwezig zijn van voor het ontstaan van het Broekermeer. Op historische kaarten uit de 19e-20e eeuw staat bebouwing afgebeeld ter hoogte van de huidige bebouwing op perceel nr. 16. Het huidige pand dateert pas uit 1986 , dus er is mogelijk nog sprake van een oudere voorganger op dit perceel. Om deze redenen is de archeologische verwachting voor de late middeleeuwen (voor het ontstaan van het Broekermeer) en de nieuwe tijd binnen het plangebied middelhoog. Direct onder het maaiveld was een opgebracht zandpakket of een recente bouwvoor aanwezig. In alle boringen , met uitzondering van boring 2 , is vervolgens een verhardingslaag opgeboord. Al deze boringen kwamen niet door deze laag heen en zijn vroegtijdig gestaakt. Deze verhardingslaag bestond in de meeste gevallen uit een (licht- of donker)bruingrijs of grijsbruine zandlaag met grote hoeveelheden grind , puinen baksteenfragmenten. In boring 7 werd een fragment recent glas aangetroffen in deze laag. Er was maar één boring die tot 2 m -mv kon worden doorgezet.
Onder de bouwvoor bevond zich van boven naar beneden een kleilaag (laagpakket van Walcheren; formatie van Naaldwijk) , een donkerbruine veenlaag met plantenresten en een veraarde top (Hollandveen laagpakket; formatie van Nieuwkoop) en een tweede kleilaag (laagpakket van Wormer; formatie van Nieuwkoop).
Afbeelding 1. De locatie van het plangebied op de luchtfoto van Google Earth. Het plangebied is omcirkeld. Het noorden bevindt zich rechts. Bron: Google Earth.
Advies Gezien het feit dat de meeste boringen gestuikt zijn op een verhardingslaag en slechts in één boring een volledige bodemopbouw kon worden vastgesteld , kan in ieder geval vrij verstoord worden tot op de diepte waarop deze boringen stuikten en in het geval van boring 2 tot op de diepte van de onderkant van de bouwvoor. Deze dieptes staan aangegeven op afbeelding 19 en variëren van 12, 4 tot 49, 5 m -NAP. Het Hollandveen is een potentieel archeologisch niveau , maar in het overgrote deel van het plangebied kon door de verhardingslaag niet worden vastgesteld of het veen in de rest van het plangebied ook nog aanwezig is en zo ja op welke diepte het zich bevindt. Op dit moment zijn de exacte verstoringsdieptes van de nieuwbouw nog niet bekend , maar naar verwachting zullen funderingspalen van ca. 17 m nodig zijn voor de fundering van de nieuwe woningen. De grens van 12, 4-49 , 5 m -NAP wordt hiermee in ieder geval
5
geval overschreden , dus het hangt van het palenplan af of aanvullend archeologisch onderzoek noodzakelijk is of niet. De noodzaak van vervolgonderzoek hangt samen met de hoeveelheid/dichtheid van de palen dat nodig is en ook de onderlinge afstand tussen de palen. Op grond van de resultaten van dit rapport en het advies zal het bevoegd gezag , de gemeente Waterland , een selectiebesluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. Indien er geen archeologisch vervolgonderzoek wordt uitgevoerd en er worden toch archeologische resten aangetroffen tijdens de werkzaamheden , dan geldt er altijd de verplichting om dit te melden bij het bevoegd gezag , de gemeente Waterland.
6
7
1
aNzETEN EXTRA 1fo la25n0e. So
am mn
420 Feb
3
Larz Geu Derun
HA S LANG. 30 , Oma 28/0
0
vin
onoet Bevrid 210
VAPENING, PRIEN DE
STA L
EN.
In
OMUIRKOKEN PZErTERS
IN
Schop
pP
Cr
HOUTEN BETom M U R K A E S E N BEToN Sra l MET EN DEKING VlsER LANGS nt Feb
INLEIDING
STRUETIEGert
55 ST
L
E |
BrsrnERrtenoön ost
08
egg
november
december
en
2023
heeft
bureauonderzoek opgesteld
en een
boringen (IVO-O) uitgevoerd in Watergang, g
voor een
Hollandia
Archeologen
een
archeologisch
inventariserend veldonderzoek middels verkennende
plangebied aan de Broekermeerdijk 16 en 16B/C (NH) (zie afb. 1-4). De onderzoeken zijn uitgevoerd in opdracht van van Mees Ruimte & Milieu, die de opdracht namens eeft verstrekt. Binnen het plangebied zal nieuwbouw worden gerealiseerd en hiervoor zijn een omgevingsvergunning om af te wijken van het bestemmingsplan en een omgevingsvergunning voor het onderdeel bouwen noodzakelijk. Vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt het bestemmingsplan namelijk niet gewijzigd. Het overleggen van een archeologisch rapport, waarin de archeologische waarde van het betrokken terrein in voldoende mate is vastgesteld, is onderdeel van dit
(geanonimiseerd)
proces.
{50
De met de plannen gepaard gaande grondroering vormt mogelijk een bedreiging voor het archeologisch bodemarchief. Het bureauonderzoek brengt de bekende bodemkundige,
Egan PLAT E
historische kaart
“ 8 e
Ei Ei à
archeologische
en
in een
verwachten
|ES
Derswrar
om
vroeg stadium
gegevens een
zo
van
het plangebied
nauwkeurig
en de nabije omgeving in te vormen van de te beeld mogelijk
archeologische resten.
Het doel van het inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen (IVO-O) is om de bodemopbouw en eventuele (sub)recente vergravingen in kaart te brengen en de archeologische verwachting, zoals geschetst in het bureauonderzoek, te toetsen en eventueel aan te vullen. Op basis van de resultaten van het bureau- en booronderzoek re
wordt te
er
am
advies geformuleerd waarop de gemeente Waterland besluit over de eventueel vervolgstappen. In het archeologisch informatiesysteem van Nederland
een
nemen
(ARCHIS3)
is
5482804100
het
en
bureauonderzoek
aangemeld onder onderzoeksmeldingsnummer het booronderzoek onder onderzoeksmeldingsnummer 5483841100.
AS
493575.00 so
49350.00
Föd
©
muvernven e lt end a
so
ton
493425.00
cams eren
gen
25 den
4
aësMebe
8 8
8
Ed 8 8 8 e
493275.00 0
Afbeelding
2.
Constructietekening
van
de
huidige bebouwing
op
perceel
nr.
16.
Bron:
mailcorrespondentie opdrachtgever.
25
50
75
T 126225.000
100
125m T 126300.000
126375.000
126450.000
126525.000
126600.000
Afbeelding
3. De
plangebied
op
Het
plangebied
Bron:
ESRI.
locatie
van
het
een
luchtfoto.
is
omkaderd.
2 HET ONDERZOEKSGEBIED Afbeelding 4. De locatie van het plangebied op een topogra昀椀sche kaart. Het plangebied is rood omkaderd. Bron: PDOK.
Het plangebied bevindt zich aan de Broekermeerdijk in Watergang , gemeente Waterland , en is verdeeld over twee deellocaties: nr. 16 (1960 m2) en nr. 16B/C (1185 m2). Het tussenliggende perceel nr. 16A is geen onderdeel van het plangebied. Op het perceel van nr. 16 staan in de huidige situatie een tweetal gebouwen: het pand direct aan de weg dateert uit 1986 (woon- en industriefunctie) en het pand aan de achterzijde van het perceel dateert uit 2000. Het gebouw op nr. 16B heeft een industriefunctie en dateert uit 1981. Het gebouw op nr. 16C heeft ook een industriefunctie en dateert ook uit 1981 (Basisregistratie Adressen en Gebouwen). De twee deellocaties worden door twee verschillende partijen ontwikkeld , maar ze worden wel gezamenlijk behandeld in dit rapport. Er is voor beide locaties op dit moment een voorlopig ontwerp beschikbaar. Hierin kunnen echter nog wijzigingen plaatsvinden , omdat het plan momenteel verder uitgewerkt wordt door de betrokken architecten. Op dit moment is nog geen informatie beschikbaar over hoe de nieuwe woningen zullen worden gefundeerd , aangezien de plannen nog worden uitgewerkt door de architecten. De constructeur heeft aangegeven dat op basis van een sondering uit de omgeving verwacht wordt dat er palen van ca. 17 m lang nodig zijn voor de fundering van de woningen. De voorlopige footprint van de bouwvolumes op het perceel nr.
16 zal in totaal maximaal 400 m2 bedragen. De voorlopige footprint van de bouwvolumes op het perceel nr. 16B/C zal in totaal maximaal 300 m2 bedragen.
10
Van de huidige bebouwing aan de Broekermeerdijk op perceel nr. 16 is een oude constructietekening beschikbaar met de constructie van de funderingen (zie afb. 2). Dit gebouw is gefundeerd op 55 houten palen van 110, m lang en 55 betonopzetters met een diameter van 30 cm van 25, m lang. Hier bovenop ligt een vloer van in totaal ca. 27 cm dik.
9
3 BELEID Afbeelding 5. Het plangebied binnen het bestemmingsplangebied ‘Buitengebied Waterland’ , zoals vastgesteld in 2014. Het plangebied is rood omkaderd. Bron: Ruimtelijke Plannen.
In de Erfgoedwet stellen het Rijk en de provincie dat in het ruimtelijk beleid zorgvuldig met het archeologisch erfgoed moet worden omgegaan. Voor gebieden waar archeologische waarden voorkomen of waar reële verwachtingen bestaan dat er ter plaatse archeologische waarden aanwezig zijn , dient voorafgaand aan bodemingrepen archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd. De uitkomsten van het archeologisch onderzoek dienen vervolgens volwaardig in de belangenafweging te worden betrokken. In 2006 heeft Gedeputeerde Staten van Noord-Holland het beleidskader ‘Landschap en Cultuurhistorie’ vastgesteld. Bij nieuwe ontwikkelingen dienen archeologische terreinen zoveel mogelijk behouden te blijven en ingepast te worden in de nieuwe ruimtelijke structuur. Terreinen van zeer hoge en van hoge waarde dienen in het bestemmingsplan te worden opgenomen en beschermd. Bij ontwikkeling geldt dat werkzaamheden die kunnen leiden tot aantasting van de aanwezige waarden vergunningsplichtig zijn. Archeologische overblijfselen moeten door een archeologisch vooronderzoek in een zo vroeg mogelijk stadium worden gelokaliseerd. Waardevolle vindplaatsen die niet behouden kunnen blijven moeten voorafgaand aan de planuitvoering worden onderzocht door middel van een opgraving.
De provincie bepleit om bij planontwikkeling de cultuurhistorische waarden in een zo vroeg mogelijk stadium te inventariseren en bij het ruimtelijk ontwerp zoveel mogelijk in te passen (www. ruimtelijkeplannen. nl).
12
Het plangebied bevindt zich binnen bestemmingsplangebied ‘Buitengebied Waterland’ , zoals vastgesteld in 2014. De percelen binnen het plangebied hebben in de huidige situatie een enkelbestemming ‘Bedrijf’ waardoor de woningbouwontwikkeling in strijd is met het geldende bestemmingsplan. Er wordt een omgevingsvergunning voor het afwijken van de regels ruimtelijke ordening aangevraagd om de ontwikkeling planologisch mogelijk te maken. Binnen dit bestemmingsplangebied heeft het plangebied een dubbelbestemming ‘Waarde-Archeologie 2’ toegekend gekregen. ‘Waarde-Archeologie 2’ betekent dat voor aanvang van de werkzaamheden , indien deze groter zijn dan 100 m2 en dieper reiken dan 35 cm -mv , een rapport moet worden overlegd waarin de archeologische waarde van de betrokken locatie , naar het oordeel van het bevoegd gezag , in voldoende mate is vastgesteld. Gezien de oppervlakte van de nieuwe bebouwing en de noodzaak van funderingspalen worden bovengenoemde vrijstellingsgrenzen overschreden.
13
4 DOEL
EN METHODE
-
BUREAUONDERZOEK
Het doel van een bureauonderzoek is om aan de hand van bestaande bronnen informatie te verzamelen over bekende of te verwachten archeologische waarden binnen een bepaald gebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid , het karakter en de omvang , de datering , gaafheid en conservering en de relatieve kwaliteit van de archeologische waarden. Afhankelijk van de omvang van de werkzaamheden , de aard van de geplande bodemroering en de vraagstelling dienen aanvullende gegevens verzameld te worden. Het bureauonderzoek resulteert in een rapport met een gespeci昀椀ceerd verwachtingsmodel. Op basis van dit verwachtingsmodel wordt een (selectie)advies gegeven. Het bevoegd gezag , in dit geval de gemeente Waterland , kan hierop een (selectie)besluit maken ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek. Tevens kan door middel van het bureauonderzoek in een vroeg stadium in de planvorming rekening gehouden worden met aanwezige archeologische waarden in de bodem. Bij een bureauonderzoek worden , indien voorhanden , bronnen geraadpleegd die informatie verschaffen over de geologie en archeologie van het betreffende gebied. Onder andere wordt gebruik gemaakt van: 1. 2.
14
3.
Kaartmateriaal , zoals bodemkundige , geomorfologische , geologische en historische kaartgegevens evenals beleidskaarten zoals gemeentelijke en provinciale verwachtingskaarten. Gegevens omtrent eerder verricht onderzoek en vondstmeldingen in het gebied uit de database van het Archeologisch Informatiesysteem (ARCHIS3) van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Relevante geologische , historische en archeologische literatuur.
15
5 AARDWETENSCHAPPELIJKE
Afbeelding 6. Het plangebied op de geomorfologische kaart. Het plangebied is omkaderd. Op deze kaart staan ook de locaties van de in hoofdstuk 5 besproken DINOLoket boringen. Bron: PDOK.
H61
M83 H61
M81
M82 M81
Type gegevens Geologie
Bron De Mulder et al. 2003; Vos 2015
Geomorfologie (zie afb. 6)
Geomorfologische kaart van Nederland
Bodemkunde (zie afb. 7)
Bodemkaart van Nederland
Hoogte van het maaiveld
Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN)
L71 L71 B25E0071 H61
M81 H61
B25E1361
M83 B25E1356
H61
F91
M83 H61
M81
M83
M81
16 Afbeelding 7. Het plangebied op de bodemkaart. Het plangebied is omkaderd. Bron: PDOK.
Vc
kVs
Wo
Vs Vs
kVs pMn85C Vs Vc
pMn85C
pMn85C Wo
hVk
kVs kVs Vs
Vs
kVs Vs
Vc
Vs
kVs
Vc Vs
KvC
GEGEVENS
Omschrijving Laagpakket van Walcheren; formatie van Naaldwijk Hollandveen laagpakket; formatie van Nieuwkoop Laagpakket van Wormer; formatie van Naaldwijk Niet gekarteerd (bebouwde kom). ‘ontgonnen veenvlakte met petgaten’ (M82) , ‘ontgonnen veenvlakte’ (M81) , ‘veenrestglooiing’ (H61) , ‘veenrestvlakte’ (M83) , ‘binnendeltawelvingen (L71) en ‘plateau-achtige storthoop’ (F91). ‘Waardveengronden op veenmosveen’ (KvS) en ‘koopveengronden op (meestal niet-gerijpte) zavel of klei , beginnend ondieper dan 12, m’ (hVk). ‘Vlierveengronden op zeggeveen , rietzeggeveen of (mesotroof) broekveen’ (Vc) , ‘moerige eerdgronden met een moerige bovengrond of moerige tussenlaag op niet-gerijpte zavel of klei’ (Wo) , ‘vlierveengronden op veenmosveen’ (Vs) , ‘kalkarme leek-/ woudeerdgronden; klei , pro昀椀elverloop 5’ (pMn85C) en ‘waardveengronden op zeggeveen , rietzeggeveen of (mesotroof) broekveen’ (KvC). Nr. 16 084, m -NAP (noord) , , m -NAP (midden) 357-375 409, m -NAP (zuid) Nr 16B/C 094, m -NAP (noord) 350, m -NAP (midden) 450, m -NAP (zuid)
Genese van het landschap Het plangebied is gelegen in het westelijk veengebied dat is ontstaan gedurende het Holoceen. Op de pleistocene afzettingen kan de zogenaamde Basisveen laag voorkomen op een diepte vanaf 10 m -mv. Deze laag is ten gevolge van een combinatie van diffuse kwel en een zeespiegelstijging ontstaan. In Noord-Holland kan de Basisveen laag door insnijding van getijdekreken zijn geërodeerd. Het Basisveen kan alleen worden onderscheiden wanneer er mariene afzettingen bovenop zijn afgezet. Deze afzettingen worden tot de ‘oude zeeklei’ gerekend en behoren tot het laagpakket van Wormer van de formatie van Naaldwijk. De afzettingen zijn vooral gedurende het Atlanticum en het vroeg-Subboreaal (5900-3750 v. Chr. ) gevormd. Watergang bevond zich destijds in een uitgestrekt getijdengebied dat zich langs de hele Nederlandse kust had gevormd (Berendsen 2005; De Mulder et al. 2003). Gedurende het midden-Subboreaal (rond 3750 v. Chr. ) sloot de Nederlandse kust zich en verdween het getijdengebied langzamerhand. Achter een strandwallensysteem vormde zich een lagune , waarin op grote schaal veen kon ontstaan. De veenlaag die hierdoor ontstond behoort tot het Hollandveen laagpakket van de formatie van Nieuwkoop (Berendsen 2005; De Mulder et al. 2003). In de lagune ontstond eerst eutroof (voedselrijk) rietveen op de brakke kwelderafzettingen.
Doordat de strandwallen steeds hoger en breder werden , konden overstromingen van de zee op den duur moeilijker plaatsvinden. Daarnaast werd de invloed van het grondwater beperkt. Hierdoor kon zich alleen oligotroof (voedselarm) veenmosveen vormen onder invloed van regenwater.
Tabel 1. Samenvatting van de relevante aardwetenschappelijke gegevens over de regio van het plangebied.
17
Latere inbraken van de Zuiderzee zorgden er echter voor dat een deel van dit veen in de omgeving van het plangebied werd weggeslagen. Hierbij werd het laagpakket van van Walcheren gevormd. Door de uitbreiding van de Zuiderzee omstreeks 1000 na Chr. ontstonden in Noord-Holland grote meren , zoals de Purmer. Latere doorbraken van de Zuiderzeedijk veroorzaakte een verdere erosie van het veengebied. Zo is in 1916 een groot gebied in Noord-Holland overstroomt , waaronder Watergang. Er konden ook overstromingen plaatsvinden vanuit het Oer-IJ en diens smalle afwateringsgeulen ten zuiden van het plangebied. Ten gevolge van deze overstromingen kwamen jonge mariene en 昀氀uviatiele afzettingen op het veen te liggen (Berendsen 2005). Grondboringen van www. dinoloket. nl Ten behoeve van bodemkundig en geologisch onderzoek zijn in het recente verleden binnen het onderzoeksgebied boringen verricht. Deze gegevens zijn te raadplegen via het dinoloket (www. dinoloket. nl). De boringen geven een eerste inzicht in de ondergrond van de plangebieden. In de omgeving van het plangebied zijn een drietal geologische onderzoeken uitgevoerd. De uitkomsten hiervan worden hieronder besproken. De locaties van deze onderzoeken staan weergegeven op afbeelding 6. Boring 1 (B25E0071 , zie afb.
8) Vanaf het maaiveld op 38, 0 m -NAP is allereerst het laagpakket van Wormer (formatie van Naaldwijk) opgeboord tot 95, 0 m -mv , bestaande uit zand tot 25, 0 m -mv en kleiig zand tot 950, m -mv. Tot 1000, m -mv is vervolgens klei van de Laag van Velsen (formatie van Naaldwijk , laagpakket van Wormer) opgeboord. De Basisveenlaag van de formatie van Nieuwkoop is hieronder aangetroffen tot 1040 , m -mv. Tot het eind van de boring op 2800, m -mv is achtereenvolgens kleiig zand tot 1500, m -mv (formatie van Boxtel) , 昀椀jn zand tot 1900, m -mv (formatie van Kreftenheye) , zand tot 2400, m -mv (formatie van Kreftenheye) , grindig zand tot 2700, m -mv (formatie van Kreftenheye) en grof zand tot 2800, m -mv (Eem formatie) opgeboord.
18
Boring 2 (B25E1356 , zie afb. 9) Vanaf het maaiveld op 480, m -NAP is het Hollandveen laagpakket (formatie van Nieuwkoop) aangetroffen tot 060, m -mv , bestaande uit matig humeuze klei tot 015, m -mv , sterk humeuze klei tot 030 , m -mv en sterk kleiige veen tot 060 , m -mv. Vervolgens is tot het eind van de boring op 200, m -mv het laagpakket van Wormer (formatie van Naaldwijk) gedocumenteerd , bestaande uit zwak siltige klei tot 080, m -mv , sterk zandige en zwak siltige klei tot 14, 0 m -mv en sterk siltig zand tot 20, 0 m -mv. Afbeelding 8. DINOLoket boring B25E0071. Bron: www. dinoloket. nl.
Afbeelding 9. DINOLoket boring B25E1356. Bron: www. dinoloket. nl.
Afbeelding 10. DINOLoket boring B25E1361. Bron: www. dinoloket. nl.
Boring 3 (B25E1361 , zie afb. 10) Vanaf het maaiveld op 48, 0 m -NAP is allereerst het Hollandveen laagpakket (formatie van Nieuwkoop) aangetroffen tot 04, 0 m -mv , bestaande uit sterk humeuze klei tot 01, 0 m -mv en veen tot 04, 0 m -mv. Vervolgens is tot het eind van de boring op 50, 0 m -mv het laagpakket van Wormer (formatie van Naaldwijk) opgeboord , bestaande uit zwak siltige klei tot 08, 0 m -mv en uiterst 昀椀jn en sterk kleiig zand tot 50, 0 m -mv. Verstoringsbronnenkaart Op de Verstoringsbronnenkaart van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) staan binnen het plangebied geen ‘bekende vergravingen’ afgebeeld. Wel bevindt het plangebied zich binnen het gebied van het ruilverkavelingsproject Waterland/ Waterland-Oost , dat is uitgevoerd tussen 1982 en 2006 ( https://rcewebgispublisher. nl Verstoringsbronnenkaart).
19
6 Afbeelding 11. Uitsnede van de kadastrale minuut van 18111832. Het plangebied is bij benadering rood omkaderd. Bron: HISGIS.
HISTORISCHE
GEGEVENS
Het plangebied bevindt zich ten noordwesten van het dorp Watergang , dat ontstaan is als een lineaire veenontginningsnederzetting. Het gebied waarin Watergang zich bevind kenmerkt zich over het algemeen als een nat veengebied , dat ontgonnen is voor de winning van turf. Dit vond vermoedelijk al vanaf de tweede helft van de 10e eeuw plaats. Hierbij werden sloten parallel aan elkaar uitgegraven , wat ervoor zorgde dat het water uit het natte veengebied afgevoerd werd. Hierdoor ontstond een strokenverkaveling (Gemeente Waterland 2011). Vanwege de ontwatering van het veen klonken de inmiddels ontstane landbouwgronden langzaam in. Vanaf de 13e eeuw bereikte dit zijn hoogtepunt. Het gebied was zo ver gedaald dat het gebied weer vernatte , waardoor gewassen verbouwen niet meer mogelijk was. Er waren hierbij ook meren onstaan , zoals het Broekermeer ter hoogte van het plangebied , dat pas in 1628 weer werd drooggemalen. Uiteindelijk vond hierdoor een geleidelijke verschuiving plaats van agrarische naar niet-agrarische economische activiteiten. Het zwaartepunt kwam meer op handel , scheepvaart en nijverheid te liggen , dat zijn hoogtepunt kende vanaf de tweede helft van de 15e eeuw en de 16e eeuw. De oorspronkelijke veenontginningsdorpen werden grotendeels verlaten. Men ging in deze periode ook tijdelijk op veenterpen wonen.
Slechts enkele boerderijen bleven hierbij op de oude locatie aanwezig.
20 Afbeelding 12. Uitsnede van het Bonneblad van 1900. Het plangebied is bij benadering rood omkaderd. Bron: www. topotijdreis. nl.
Het dorp Watergang zelf schoof gedurende de 14e en 15e eeuw naar zijn huidige locatie: gelegen langs de Waterganger Sloot , die evenwijdig aan het Noord-Hollands Kanaal loopt en loodrecht op de Trekvaart van het Schuw naar Monnickendam staat. Deze laatste kan een natuurlijke afwateringsstroom zijn geweest. De 17e eeuw verliep minder voorspoedig voor de gemeente Waterland , gezien het omliggende regio’s economisch gezien beter voor de wind ging. Ondertussen werden in de gemeente verscheidene droogmakerijen aangelegd. Het oude land werd met molens bemalen om weer landbouw te kunnen bedrijven (met name veeteelt). Uiteindelijk , vanaf het begin van de 17e eeuw , leverde de gemeente vooral zuivelproducten aan Amsterdam (Gemeente Waterland 2011). Historische kaarten Op historische kaarten uit de afgelopen twee eeuwen staat binnen het plangebied bebouwing afgebeeld. Op de kadastrale minuut van 1811-1832 staat ter hoogte van de huidige bebouwing op Broekermeerdijk 16 bebouwing afgebeeld. Volgens de bijbehorende aanwijzende tafels betreft dit een woonhuis (nr. 414 op de kaart) met daarachter een langgerekt weiland (nr. 413 op de kaart). Ook op de Bonnebladen uit het begin van de 20e eeuw staat bebouwing afgebeeld. Het lijkt erop dat het dezelfde bebouwing betreft als die op de kadastrale minuut staat. De huidige bebouwing op het perceel van nr.
16 dateert uit 1986 (direct aan de weg) en 2000 (achterop het perceel). De gebouwen van nr. 16B en 16C dateren uit 1981 (Basisregistratie Adressen en Gebouwen).
21
7 ARCHEOLOGISCHE
2915566100 AMK-terrein 6048 2041031100 AMK-terrein 6144 AMK-terrein 6047 plangebied 2306729100
4580204100 boring 8-29 3280932100 22
3978287100
GEGEVENS
Het plangebied bevindt zich niet binnen een archeologisch monument (AMK-terrein) , maar het ligt wel in een gebied met een groot aantal huisplaatsen en terpen die de status hebben van AMK-terrein. De dichtstbijzijnde archeologische monumenten liggen ca. 600-800 m ten noordwesten van het plangebied: • AMK-terrein 6144 van archeologische waarde: een terrein met sporen van bewoning uit 1000-1600 (huisterp). Op grond van vondsten wordt verwacht dat zich hier of in de directe nabijheid (binnen een straal van 50 m) archeologische sporen zullen bevinden. • AMK-terrein 6047 van hoge archeologische waarde (toponiem De Leeksloot): een terrein met sporen van een laatmiddeleeuwse huisplaats , waarvan de overblijfselen zich direct onder de grasmat bevinden. Deze bestaan onder meer uit oude funderingen , ophogingslagen en afgedankte huisraad. Omdat ze een bijdrage leveren aan de bewoningsgeschiedenis van het gebied , wordt in principe behoud van dit terrein nagestreefd. • AMK-terrein 6048 van hoge archeologische waarde (toponiem De Leeksloot): een terrein met sporen van een laatmiddeleeuwse huisplaats , waarvan de overblijfselen zich vrijwel direct onder de grasmat bevinden. Deze bestaan onder meer uit oude funderingen , ophogingslagen en afgedankt huisraad. Omdat ze een bijdrage leveren aan de bewoningsgeschiedenis van het gebied , wordt in principe behoud van dit terrein nagestreefd.
Binnen het plangebied is nog niet eerder archeologisch onderzoek uitgevoerd. In de omgeving van het plangebied (binnen een straal van ca. 1500 m rond het plangebied) is een klein aantal archeologische onderzoeken uitgevoerd en vondstmeldingen gedaan. Hieronder zullen een aantal van deze onderzoeken en vondstmeldingen worden besproken (zie ook afb. 13). Op een veldje aan de Termieterweg is tijdens werkzaamheden aan de N235 een mesheft gevonden uit de 16e-begin 17e eeuw door een metaaldetector-amateur (3280932100). Het betreft een mesheft van gegoten koper of brons met een ‘doedelzak spelend’ 昀椀guur erop. Ten noordwesten van het plangebied , midden in een weiland aan de andere zijde van de N235 , is een vondstmelding gedaan van een onbekend aantal scherven blauwgrijs aardewerk uit de late middeleeuwen (2915566100). Deze scherven zouden op 090 , m -mv zijn gevonden in het veen , dat weer bedekt was met klei.
Afbeelding 13. Overzichtskaart met de locaties van de AMK-terreinen en de in de omgeving van het plangebied uitgevoerde onderzoeken en vondstmeldingen , zoals beschreven in hoofdstuk 7. Bron: ARCHIS3.
Voor de plangebieden De Dollard en’t Schouw is een bureau- en booronderzoek uitgevoerd (2306729100). Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat in het plangebied pas bewoning op het veen heeft kunnen plaatsvinden vanaf de late middeleeuwen. Vanaf deze periode werd het veengebied ontgonnen door de mens. Op basis van historische kaarten vanaf de 17e eeuw zijn echter geen aanwijzingen gevonden dat bewoning ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden binnen het plangebied buiten een plaatselijke aanwezige weg en twee molens uit de 19e eeuw. In de boringen is over het algemeen een dikke laag sterk kleiig bruin veen aangetroffen. Dit veen bevond zich op ca. 08, tot 20, m -mv. Incidenteel kwam in een aantal boringen onder het sterk kleiige veen ook een zwak kleiige donkerbruin gekleurde veenlaag voor vanaf 12, m -mv. Bovenop het sterk kleiige veen bevond zich soms een laag mineraalarm bruinzwart veen dat overeen kan komen met verslagen veen. De veenlagen werden in de meeste boringen bedekt door een laag klei die sterk in dikte verschilde. In de boringen waar een dikke kleilaag op het veen aanwezig was , was het diepst liggende klei sterk zandig.
23
Daarboven kwam een zwak zandige kleilaag voor , die sterk humeus was wanneer deze direct aan het maaiveld lag. De bovenste kleilagen vertoonden vaak ook roestsporen. Het onderin de boringen aanwezige veen komt overeen met het Hollandveen laagpakket van de Formatie van Nieuwkoop. Daarbovenop bevinden zich kleiafzettingen van het laagpakket van Walcheren. De laatste zijn vermoedelijk door mariene en/of 昀氀uviatiele overstromingen gevormd. Er zijn geen archeologische indicatoren aangertroffen en er is geen vervolgonderzoek geadviseerd (Horn & Moerman 2010).
WM023 (het latere AMK-terrein 6048) is ook geïnterpreteerd als een zekere huisplaats van hoge waarde. Hier is op 01, 5-04 , 5 m -mv klei aangetroffen , met daaronder op 04, 507, 0 m -mv een venig pakket en op 07, 0-09 , 5 m -mv een pakket geoxideerd veen met stro en hout. Ook deze vindpaats dateert mogelijk van voor 1300 (Janzen 1988).
Ten behoeve van doorstromingsmaatregelen van de N235/N247 is een groot bureauen booronderzoek uitgevoerd (4580204100). De boringen die tijdens dit onderzoek in de omgeving van onderhavig plangebied zijn gezet zijn boring nummer 8-29. De bodemopbouw ter plaatse van deze boringen werd gekenmerkt door de aanwezigheid van een bruin tot donkerbruin veenpakket met daaronder getijdeafzettingen van het laagpakket van Wormer (formatie van Naaldwijk). De top van het veenpakket was veelal veraard. Het veen , het Hollandveen laagpakket van de formatie van Nieuwkoop , is in een aantal gevallen direct onder de recente bouwvoor aangetroffen , maar ook vaak pas vanaf 06, 0-06 , 5 m -mv of zelfs 18, 0-25 , 0 m -mv. Het veenpakket werd in een aantal boringen afgedekt door een kleipakket (laagpakket van Walcheren , formatie van Naaldwijk) met een zeer gevarieerde dikte waarin plaatselijk veen- en kleibrokken voorkwamen. Ter plaatse van deze boringen zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen en er is ook geen vervolgonderzoek geadviseerd (Brokke 2018).
24
Voor de aanleg van een P&R-terrein aan de Slochterweg is een bureau- en booronderzoek uitgevoerd (3978287100). Voor het plangebied gold voornamelijk een verwachting voor de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Deze verwachting was echter laag. De grote hoeveelheid woonterpen in de wijdere omtrek van het plangebied laat zien dat bewoning in dit gedeelte van Noord-Holland vooral mogelijk was op deze woonterpen en dat in de rest van het gebied bewoning niet voorkwam. Voor de periode van voor de ontginning van het veen geldt ook een lage verwachting omdat die resten verdwenen zijn bij het winnen van het veen. Voor het plangebied geldt in het bestemmingsplan deels een hoge verwachting vanwege de aanwezigheid van bebouwing als onderdeel van de Stelling van Amsterdam. De bodem binnen het plangebied werd van boven naar beneden gekenmerkt door de aanwezigheid van een 03, -04, m dikke bouwvoor bestaande uit siltige , humeuze en bruingrijze klei en plaatselijk uit sterk kleiig grijsbruin veen. Hieronder is op een enkele locatie sprake van een 02, m dikke siltige humeuze kleilaag. Deze laag behoort ook tot de bouwvoor. Vanaf een diepte van 03, tot 05, m -mv was vervolgens tot minimaal 20, m -mv sprake van sterk plantenhoudend , bruin tot donkerbruin (zegge)veen (Hollandveen). De top van het veen was niet veraard.
Er zijn geen archeologische indicatoren aangertroffen en er is geen vervolgonderzoek geadviseerd (Craane & Teekens 2015). In 1987 is een grote veldkartering uitgevoerd in het ruilverkavelingsgebied WaterlandMidden (2041031100). Uit dit onderzoek zijn de drie archeologische monumenten voortgekomen die hierboven zijn besproken. Vindplaats WM021 (het latere AMK-terrein 6144) is een vermoedelijke huisplaats , gewaardeerd op basis van een vondstconcentratie (van voor 1300 en 1300-1600). Vindplaats WM022 (het latere AMK-terrein 6047) is een zekere huisplaats van hoge waarde. Tussen 01, 2-02 , 0 m -mv werd hier as aangetroffen (haardplaats met twee fasen op basis van controleboringen) en tussen 02, 0-09 , 0 m -mv een opgebracht veenpakket. De vindplaats dateert mogelijk van voor 1300. Vindplaats
25
8 ARCHEOLOGISCHE
26
VERWACHTING
Periode
Verwachting
Diepte
Omschrijving te verwachten archeologische resten
Prehistorie Vroege middeleeuwen Late middeleeuwen en nieuwe tijd
Laag Laag Middelhoog
n. v. t. n. v. t.
n. v. t. n. v. t.
Ontginnings- en nederzettingssporen: ploegsporen , ophogingslagen , funderingsresten , muurwerk , kelders , vloerniveaus , haarden , resten van tuininrichting , water- en beerputten , cultuurlagen , sloten , greppels , (afval)kuilen , aardewerk , glas , natuursteen , voorwerpen van been , metaal , hout en leer , dierlijk botmateriaal , archeobotanisch materiaal. Op basis van de verzamelde gegevens in dit bureauonderzoek kan de volgende archeologische verwachting worden geschetst voor onderhavig plangebied. De verwachting voor de gehele prehistorie en de vroege middeleeuwen is laag. De onderzoekslocatie ligt in het westelijke veengebied. Gedurende de prehistorie en de vroege middeleeuwen maakte de onderzoekslocatie deel uit van een uitgestrekt veengebied dat onaantrekkelijk was voor bewoning. Ook het waddenmilieu dat daarvoor tot ca. 3750 v. Chr. (midden-neolithicum) aanwezig was , was niet geschikt voor bewoning.
Tabel 2. Overzicht van de archeologische verwachtingen per tijdsperiode op basis van het bureauonderzoek.
Direct onder het maaiveld en/of in de top van het veen
Vanaf de tweede helft van de 10e eeuw werd het veengebied ontgonnen. Vanwege de ontwatering van het veen klinkten de inmiddels ontstane landbouwgronden langzaam in. In de 13e eeuw bereikte dit zijn hoogtepunt: het gebied was zo ver gedaald dat het gebied weer vernatte. Door deze vernatting en de uitbreiding van de Zuiderzee omstreeks 1000 na Chr. waren grote meren onstaan , zoals het Broekermeer waar het plangebied aan de noordelijke rand van ligt. Door het ontstaan van de grote meren en latere doorbraken van de Zuiderzeedijk werd het veen geëordeerd. De oorspronkelijke veenontginningsdorpen werden grotendeels verlaten. Men ging in de late middeleeuwen en het begin van de nieuwe tijd ook tijdelijk op veenterpen wonen. Slechts enkele boerderijen bleven hierbij op de oude locatie aanwezig. Het Broekermeer werd pas in 1628 drooggemalen. Uit de periode tussen het ontstaan van het Broekermeer en de drooglegging ervan worden dus geen archeologische resten binnen het plangebied verwacht. Indien er binnen het plangebied nog veen aanwezig is , dan kunnen in de top van (de restanten van) het veen nog archeologische resten uit de late middeleeuwen aanwezig zijn van voor het ontstaan van het Broekermeer. Op historische kaarten uit de 19e-20e eeuw staat bebouwing afgebeeld ter hoogte van de huidige bebouwing op perceel nr. 16.