382-77 Bijlage 1 Managementletter 2021.pdf
Tekst van het document
CONCEPT Managementletter 2021 Gemeente Waterland
24/02/2022
2 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aan het college B&W van gemeente Waterland Pierebaan 3 1141 GV Monnickendam 18 februari 2022
Aard en reikwijdte controle Geacht college,
Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
Hierbij ontvangt u onze tussentijdse bevindingen met betrekking tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2021. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2021. Onze zienswijzen, bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie.
Het rapport bestaat uit drie delen. Deel 1 geeft onze visie op en bevindingen ten aanzien van uw interne beheersing en de uitvoering van uw ontwikkelplannen.
Wij hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met onze overeenkomst d.d. 3 mei 2021 en ons controleplan 2021 d.d. 22 november 2021.
Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben tijdens onze werkzaamheden.
In deze rapportage hebben wij onze bevindingen en observaties opgenomen ten aanzien van uw interne beheersing voor zover wij deze hebben geëvalueerd in het kader van de jaarrekeningcontrole. Naar haar aard kent de managementletter een kritische toonzetting. De inhoud van ons rapport is echter bedoeld om richting te geven aan de organisatie. Wij signaleren, constateren en doen aanbevelingen zonder een waardeoordeel te willen geven.
Deel 2 beschrijft de actuele ontwikkelingen voor uw organisatie. Deel 3 blikt vooruit op de jaareindecontrole en behandelt de meest relevante aandachtsgebieden.
Graag bespreken we de inhoud van dit verslag met het college van B&W en de auditcommissie. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.. Met vriendelijke groet, Q-Concepts Accountancy B.V.
drs. Erik Kalnenek RA
24/02/2022
Ronny Schuijt MSc RA
3 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Onze belangrijkste verbetervoorstellen Belangrijkste boodschappen
1.
Aard en reikwijdte controle 2.
Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
3.
4.
24/02/2022
Er ontbreekt een duidelijke zichtbare visie op interne beheersing en de positie van de (verbijzonderde) interne controle daarin. Naar onze mening is het gewenst om een dergelijke visie zichtbaar te ontwikkelen en actief te implementeren. Dit vraagt een fundamentele keuze van de organisatie ten aanzien van de inrichting van de organisatie langs de ‘three lines of defence’. (Urgent) Gezien de omvang, kasritme en samenwerkingsvorm, vormt het project Galgeriet naar onze mening een groot risico voor de financiële stabiliteit van de gemeente. Wij hebben geconstateerd dat de financiële beheersing van het project gedurende 2021 niet altijd toereikend is geweest. Daarnaast behoeft de samenwerking en cultuur binnen de projectorganisatie en werkgroep Financiën dringend verbetering. Wij raden u aan om deze verbetering op korte termijn te realiseren. (Urgent) Een belangrijke verbetering in de interne beheersing van het project Galgeriet is het tot stand komen van een financieel dashboard. Het vormt naar onze mening een goede basis om de financiële beheersing structureel vorm te geven. Wij raden u aan om de kwaliteit van de in het dashboard opgenomen prognoses en verwachtingen verder te verbeteren. (Urgent) De gemeente beschikt niet over een (actuele) frauderisicoanalyse.
Zeker met uw ambitie om te komen tot een rechtmatigheidsverantwoording raden wij u aan om een interne frauderisicoanalyse op te stellen. Wij raden u aan om de VIC-functie actief te betrekken bij het opstellen van de frauderisicoanalyse en het actief beheersen van deze risico’s. (Urgent)
5.
6.
7.
8.
De prestatielevering binnen het inkoopproces dient te worden verbeterd. Het ontbreekt aan een eenduidige werkinstructie waarin is opgenomen welke werkzaamheden budgetverantwoordelijken moeten uitvoeren bij het goedkeuren van een factuur en welke bewijsvoering voor het vaststellen van de prestatielevering noodzakelijk is. Tevens ontbrak gedurende 2021 een ondergrens voor het formeel vaststellen van de prestatielevering. (Urgent) Wij geven u in overweging om met ingang van het nieuwe boekjaar alsnog een grondexploitatiecomplex door de raad te laten vaststellen. Naar onze mening bevorderen de bepalingen uit het BBV ten aanzien van de interne beheersing van grondexploitatie de informatievoorziening naar de raad, alsmede de algehele financiële beheersing van het project. (Normaal) Er zijn weinig formele procedures ingeregeld binnen de organisatie. Werkzaamheden vinden veelal ad hoc plaats, waarbij medewerkers handmatig eigen overzichten bijhouden. Naar onze mening is een eenduidige opzet van de processen en procedures een voorwaarde voor een interne beheersing die toereikend is om als kleinere organisatie in control te zijn. (Normaal) Het normenkader dient verder ontwikkeld te worden. Door de raad vastgestelde begrotingen en beheerplannen zijn nog niet opgenomen.
Daartegenover staat dat enkele wetten, verordeningen en raadsbesluiten zonder financiële beheershandelingen wel onderdeel zijn van het normenkader. Wij bevelen u aan om het normenkader in 2022 verder te ontwikkelen. (Normaal)
4 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Onze belangrijkste mededelingen Belangrijkste boodschappen
9.
Aard en reikwijdte controle
10.
Evaluatie interne beheersing 11.
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole 12.
13.
24/02/2022
Voor het controlejaar 2021 geldt dat wij onze controle vrijwel volledig gegevensgericht uitvoeren. Overigens hebben wij op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen dat de planning van de controle niet gerealiseerd kan worden. Voor onze controle gebruiken wij de VIC-functie als intern beheersingskader. In deze situatie gebruiken wij uw VICfunctie als een belangrijke informatiebron om kennis te verkrijgen van de gemeente en zo richting te geven aan onze controle. Wij willen aandacht vragen voor de kwetsbaarheid van de huidige VIC functie, zowel kwantitatief als qua kennis van specifieke wet- en regelgeving. Voor een gemeente van uw omvang heeft het de voorkeur dat de VIC wordt uitgevoerd door een medewerker die zich gericht bezig houdt met dergelijke controles, over de specifieke kennis beschikt op het gebied van de BADO en BBV en adequaat vervangen kan worden bij langdurige afwezigheid. Om de prestatielevering door de zorgverleners vast te stellen wordt tot op heden volledig gesteund op de productieverantwoordingen van deze zorgverleners. Hierdoor bent u voor de rechtmatige uitvoering van de processen binnen het sociaal domein, maar ook voor de tijdige afronding van uw jaarrekening, afhankelijk van derde partijen. De volledigheid van de huuropbrengsten kan niet worden gewaarborgd.
Tevens is er in de huidige situatie geen eenduidigheid in de inhoud van de overeenkomsten en de registratie van de gegevens, in het bijzonder ten aanzien van voorwaarden en indexatie.
14.
15.
Er zijn diverse externe ontwikkelingen die effect (kunnen) hebben op de jaarrekening, interne beheersing en de uitvoering van de VIC. De belangrijkste zijn: • Diverse gewijzigde drempelbedragen; • Notitie Accountantscontrole van de rechtmatigheidsverantwoording bij decentrale overheden • Afspraken in de nieuwe Cao Gemeenten 2021-2022; • Publicatie Notitie paragraaf Bedrijfsvoering. Wij hebben enkele aandachtspunten gesignaleerd die specifieke aandacht vragen zijn bij het opstellen van de jaarrekening 2021. De belangrijkste zijn: • De uitsplitsing van de voorzieningen op basis van artikel 55 BBV; • De classificatie en waardering van het project Galgeriet; • De volledigheid en onderbouwing van de onderhoudsvoorzieningen; • De toelichting op de kostendekkendheid van gemeentelijke heffingen; • De juistheid en rechtmatigheid van de openstaande investeringskredieten. • Afspraken in de nieuwe Cao Gemeenten 2021-2022; • Publicatie Notitie paragraaf Bedrijfsvoering.
5 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle Reikwijdte van de controle Scope van de controle Risico’s in de controle Speerpunten van de auditcommissie
Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Reikwijdte van de controle In onze methodiek plannen en voeren wij onze controle uit op basis van een top-down risicobenadering. Hiermee streven we naar een zo efficiënt mogelijke controle waarbij continu de kwaliteit wordt gewaarborgd. Als basis voor de controleaanpak hebben wij een gezamenlijke risicoanalyse opgesteld. Deze risicoanalyse is gebaseerd op 27 processen en posten in de programmarekening die op basis van de (bijgestelde) begroting 2021 naar verwachting materieel zijn voor de jaarrekening. Hierbij letten wij vooral op de volgende oorzaken van de risico’s: • Er is sprake van een verhoogd frauderisico, omdat de interne beheersing door het management kan worden omzeild. Dit gaat veelal om individuele transacties met een hoge waarde of om transacties en processen met een verhoogde politieke betekenis; • Er is sprake van een verhoogde kans op fouten, omdat het gecompliceerde processen en/of transacties betreft. Hierbij speelt vaak de afhankelijkheid van derde partijen een rol; • Er is sprake van een verhoogde mate van subjectiviteit bij het bepalen van de posten in de programmarekening, in het bijzonder wanneer het management schattingen moet maken om tot de waardering van de post te komen.
Vooruitblik jaarrekeningcontrole De omvang van de processen en de risico-inschatting (hoog, gemiddeld, laag) bepaalt de manier, timing en diepgang van het uit te voeren testwerk, alsmede de speerpunten van onze controle. Hierbij hanteren wij voor 2021 een uitvoeringsmaterialiteit van € 300.000.
24/02/2022
Onze controleaanpak is naast het controleren van de jaarrekening gericht op het verbeteren van uw bedrijfsvoering inclusief digitalisering hiervan. In onze controle hanteren wij daarvoor het ‘3 lines-of-defence’ model. Dit model geeft handvatten om te beoordelen waar in de interne beheersing risico’s worden ondervangen. De verschillende lines-of-defence staan voor de volgende plaats in de interne beheersing: • de eerste lijn: in het primaire proces, onder verantwoordelijkheid van de proceseigenaar. • de tweede lijn: in de ondersteunende processen zoals financiën en control, waar controlemaatregelen zijn ingericht om fouten te signaleren. • de derde lijn: in uw (verbijzonderde) interne controle achteraf. Dit hebben wij in onderstaande figuur samengevat.
6 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Scope van de controle Processen in scope met hun omvang en risicoprofiel De volgende processen aan de uitgavenzijde van de jaarrekening zijn door ons onderkend. Hierbij hebben wij aangegeven wat de omvang en het risicoprofiel van het proces is. Proces
Reikwijdte van de controle
Bedrag
Risico
In scope
Inkopen
8.047.023
Hoog
Ja
Scope van de controle
Salarissen
12.477.675
Laag
Ja
Risico’s in de controle
WMO-ZIN
2.143.417
Hoog
Ja
WMO-PGB
221.785
Hoog
Ja
Jeugd-ZIN
1.874.834
Hoog
Ja
Jeugd-PGB
255.369
Hoog
Ja
Participatiewet
2.825.792
Laag
Ja
Leerlingenvervoer
429.491
Laag
Ja
Verstrekte subsidies
1.936.908
Gemiddeld
Ja
Bijdragen
2.942.212
Gemiddeld
Ja
Rentelasten
22.987
Laag
Nee
Kapitaallasten
2.038.366
Laag
Ja
Voorzieningen dotaties
1.966.529
Gemiddeld
Ja
Reserve dotaties
9.700.000
Gemiddeld
Ja
Speerpunten van de auditcommissie Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
7 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Scope van de controle Processen in scope met hun omvang en risicoprofiel De volgende processen aan de inkomstenzijde van de jaarrekening zijn door ons onderkend. Hierbij hebben wij aangegeven wat de omvang en het risicoprofiel van het proces is. Proces
Reikwijdte van de controle
Bedrag
Risico
In scope
Algemene uitkering
-22.212.299
Laag
Ja
Ontvangen rijksbijdragen
-2.551.922
Laag
Ja
Risico’s in de controle
Ontvangen subsidies van derden
-30.951
Laag
Nee
Speerpunten van de auditcommissie
Eigen bijdrage WMO
-115.000
Laag
Nee
Belastingen (WOZ, afvalstoffen, riool)
-7.007.906
Gemiddeld
Ja
Leges en rechten
-287.848
Laag
Nee
Overige belastingen
-99.429
Laag
Nee
Parkeerbelasting
-364.401
Laag
Ja
Toeristenbelasting
-709.672
Gemiddeld
Ja
Burgerzaken
-250.292
Laag
Nee
Huren en pachten
-676.613
Gemiddeld
Ja
Omgevingsvergunningen
-826.757
Gemiddeld
Ja
Overige verkopen
-758.545
Gemiddeld
Ja
Scope van de controle
Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
8 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle Reikwijdte van de controle Scope van de controle Risico’s in de controle Speerpunten van de auditcommissie Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
A Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Risico’s in de controle Op basis van bovenstaande analyse hebben wij de volgende significante risico’s voor de controle van de jaarrekening 2021 geïdentificeerd. Tevens is opgenomen wat de aard is van de risico’s.
9 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle Reikwijdte van de controle Scope van de controle Risico’s in de controle Speerpunten van de auditcommissie
Evaluatie interne beheersing
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Speerpunten van de auditcommissie Op 22 november 2021 hebben wij ons controleplan 2021, inclusief de hiervoor genoemde risico’s, besproken met de auditcommissie. Tijdens deze vergadering heeft de auditcommissie ons geen specifieke speerpunten meegegeven.
10 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Onze visie op uw interne beheersing - ons algemene beeld Wij zijn onze samenwerking in september gestart met de ‘Week van Q’. In deze week hebben wij kennis gemaakt met diverse medewerkers van verschillende teams van uw organisatie. Gedurende deze week en de periode daaropvolgend hebben wij een goed beeld gekregen van uw organisatie, uw medewerkers en uw interne beheersing. In het eerste jaar van onze samenwerking hebben wij ons tijdens onze interim-controle geconcentreerd op de volgende aspecten: • Op hoofdlijnen in kaart brengen van uw interne beheersingsorganisatie; • Samenwerking, begeleiding, richting geven en coaching van uw (verbijzonderde) interne controle; • Bespreken van diverse attentiepunten in de komende jaarrekening, zoals de verantwoording van het project Galgeriet, inclusief de voor dit project ontvangen subsidie, en de volledigheid van de onderhoudsvoorzieningen; • Ondersteunen van de concerncontroller en financiële adviseurs met vragen over de toepassing van het BBV; • De Lijst met opmerkingen/verbeterpunten op basis van het accountantsverslag 2019 en de management letter 2020. Hierbij viel ons op dat de organisatie het niet altijd eens is met de zwaarte van de aanbevelingen vanuit de rapportage van de voorgaande accountant in verband met de omvang van de gemeentelijke organisatie.
Dit is naar onze mening een indicatie dat deze lijst de basis kan vormen voor het ontwikkelen van een zichtbare visie op interne beheersing binnen de gemeente (zie ook hierna).
De interne beheersing is informeel ingericht Onze conclusie is dat de interne beheersing binnen de gemeente informeel is ingericht en dat het binnen de organisatie nog ontbreekt aan een duidelijke zichtbare visie op interne beheersing en de positie van de (verbijzonderde) interne controle daarin. Naar onze mening is het met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording vanaf de jaarrekening 2022 echter gewenst om een dergelijke visie zichtbaar te ontwikkelen en actief te implementeren. Dit vraagt een fundamentele keuze van de organisatie ten aanzien van de inrichting van de organisatie langs de drie lijnen van defensie. Hieronder hebben wij onze belangrijkste observaties voor u samengevat: Geen eenduidige zichtbare visie op interne beheersing Wij hebben gemeente Waterland leren kennen als een kleine organisatie die nagenoeg alle wettelijke taken en de daarbij behorende processen in eigen beheer uitvoert. De consequentie hiervan is dat een beperkt aantal medewerkers verantwoordelijk is voor verscheidenheid aan processen. Hierdoor is het niet altijd mogelijk om adequate controletechnische functiescheiding te realiseren in de uitvoering van de processen. Daarnaast vraagt de uitvoering van de primaire processen veel tijd en energie van de huidige formatie, waardoor beperkt tijd aanwezig is voor het uitvoeren van interne controle binnen de eerste lijn.
11 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Onze visie op uw interne beheersing - ons algemene beeld Het gebrek aan interne beheersing in de primaire processen (zijnde de eerste lijn) kan worden opgevangen door een goed functionerende tweede en derde lijn. Wij hebben geconstateerd dat de gemeente Waterland niet beschikt over een volwaardige tweede en derde lijn. In beginsel kan de functie van de tweede lijn worden ingevuld door de financieel adviseurs. In de dagelijkse praktijk zijn zij echter op veel belangrijke dossiers een verlengstuk van de uitvoering in de eerste lijn, zoals bij het project Galgeriet. De derde lijn wordt op dit moment uitgevoerd door de concerncontroller. Het heeft de voorkeur in een gemeente met de omvang van Waterland dat de concerncontroller vanuit een onafhankelijke positie het grotere geheel kan bewaken binnen de organisatie en een positieve invloed heeft op de lerende organisatie, maar niet primair belast is met detailcontroles. Daarnaast zijn de uitgevoerde interne controles op onderdelen ter vervanging van het ontbreken van deze controle in de eerste lijn en niet om te toetsen of de interne beheersing binnen de eerste lijn effectief heeft gewerkt. Geen eenduidige opzet van processen en procedures Er zijn weinig formele procedures ingeregeld zoals procesbeschrijvingen en centrale digitale vastleggingen.
In plaats daarvan vinden veel werkzaamheden ad hoc plaats, houden medewerkers eigen overzichten bij en wordt er nog veel gebruik gemaakt van handmatige overzichten en vastleggingen. Hierbij steunt de organisatie sterk op de ervaring van individuele medewerkers. Bij personeelsverloop gaat daarom kennis verloren en hebben nieuwe medewerkers moeite om zich de aan hen toewezen taken en processen efficiënt eigen te maken. Het gevolg is dat ook deze nieuwe medewerkers hun eigen overzichten en een eigen werkwijze ontwikkelen.
Naar onze mening is een eenduidige opzet van de processen en procedures een voorwaarde voor een interne beheersing die toereikend is om als kleinere organisatie in control te zijn. Daarom raden wij aan om prioriteit te geven aan het uitwerken van deze opzet. Hierbij vinden wij het van belang dat u uw eigen wensen en behoefte voor ogen houdt. Het is ons opgevallen dat uw medewerkers veel waarde hechten aan de mening van de accountant bij het inrichten van de processen, de wijze waarop taken en verantwoordelijkheden worden uitgevoerd en de vorm waarin specificaties of resultaten worden aangeleverd. Wij zijn echter van mening dat wij niet uw bedrijfsvoering kunnen inrichten, maar hooguit met u mee kunnen denken en handvatten kunnen aanreiken. Uiteraard doen wij dit graag.
Wij raden u aan om bij het opstellen van de procesbeschrijvingen de balans tussen rechtmatigheid en doelmatigheid in het oog te houden, en niet te vervallen in verstikkende procedures omdat uw accountant dan makkelijker kan controleren. Deze balans bepaalt u zelf, in samenspel tussen gemeenteraad, college en organisatie. Hierbij betrekt u ook soft-controls. Op basis van de zichtbare en bewezen integriteit, leiderschap en transparantie van bijvoorbeeld de gemeentesecretaris, college en raadsleden wordt een organisatiecultuur gecreëerd waarbij doelstellingen worden gerealiseerd en risico’s adequaat worden beheerst, zonder te vervallen in bureaucratische processen en procedures die geen waarde toevoegen aan uw burgers. De VIC-functie controleert dit mechanisme als onderdeel van haar interne controleplan. Als externe accountants beoordelen wij deze principes in hun totaliteit.
12 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Onze visie op uw interne beheersing - ons algemene beeld Ons voorstel in de ontwikkeling van de interne beheersing Na afloop van de controle van de jaarrekening 2021 willen wij de organisatie graag ondersteunen in de ontwikkeling van een visie op interne beheersing en de positie van de (verbijzonderde) interne controle daarin, die passend is voor de gemeente Waterland. Hiertoe gaan wij graag in gesprek met het managementteam en een eventuele nieuwe portefeuillehouder. Dit past in de reis die wij met u zijn aangegaan om de organisatie naar een hoger niveau te brengen. Naar onze mening dient de organisatie een visie te ontwikkelen op de interne beheersing en de positie van de (verbijzonderde) interne controle, waarbij er sprake is van een aantal scenario’s: 1. Het formeel inrichten van de organisatie met processen, procedures en zichtbare controletechnische functiescheiding in de eerste lijn gedurende het gehele jaar. Hierdoor komt de organisatie zichtbaar in control en is het mogelijk voor de tweede en derde lijn om hun rol op een effectieve manier uit te voeren. De controle achteraf geschiedt door middel van een zuivere Verbijzonderde Interne Controle gericht op het door middel van een onderbouwde risicoanalyse vaststellen dat de interne beheersing binnen de organisatie goed heeft gewerkt, alsmede het doen van concrete aanbevelingen om de interne beheersing te verbeteren; 2.
De informele organisatie in stand houden en ‘ het slot op de deur’ in de vorm van een volledig gegevensgerichte controle verstevigen. Naar onze mening vraagt dit om een uitbreiding van de huidige capaciteit binnen het team Control die zich uitsluitend op rol van intern controleur kan richten;
3. Een mengvorm van de voorstaande scenario’s, waarbij de risico’s in kaart gebracht worden en per proces stelselmatig onderbouwde keuzes worden gemaakt hoe de interne beheersing wordt ingericht en welke rol de (verbijzonderde) interne controle hierbij kan hebben. Tevens raden wij aan om in deze risicoafweging mee te nemen in welke mate (regionale) samenwerking of volledige uitbesteding van (wettelijke) taken en processen kan bijdragen aan de verbetering van de interne beheersing van de organisatie als geheel. Op basis van de door u gemaakte fundamentele keuze kunnen wij onze interim-controle de komende jaren specifiek maken en u voorzien van gerichte aanbevelingen om de interne beheersing verder vorm te geven, passend binnen uw wensen en kaderstelling. Impact op de controle van de jaarrekening 2021 Voor het controlejaar 2021 geldt dat wij onze controle vrijwel volledig gegevensgericht uitvoeren. Dit doen wij mede op basis van de door de concerncontroller uitgevoerde (verbijzonderde) interne controles. Overigens hebben wij op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen dat de planning van de controle niet gerealiseerd kan worden. Wel signaleren wij dat wij vanwege de status van de interne beheersing van de organisatie meer controle-uren nodig hebben dan verwacht. Hierover zullen wij binnenkort overleg voeren met de griffier.
13 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Onze visie op uw interne beheersing - frauderisicoanalyse Risicomanagement - frauderisico’s Uw gemeente beschikt niet over een interne frauderisicoanalyse Reeds meerdere jaren is fraude binnen de publieke sector een belangrijk onderwerp van gesprek. De maatschappelijke aandacht voor dit onderwerp heeft ervoor gezorgd dat meer en meer wordt verwacht dat het college en de directie zelfstandig een interne frauderisicoanalyse opstelt. Een dergelijke analyse helpt de organisatie om frauderisicofactoren te identificeren en te beheersen. Hierdoor kan fraude zoveel mogelijk worden tegen gegaan. De gemeente beschikt niet over een (actuele) frauderisicoanalyse. Zeker met uw ambitie om te komen tot een rechtmatigheidsverantwoording, en wellicht op een later moment een In Control Statement, is naar onze mening een interne fraudeanalyse een belangrijke voorwaarde. Derhalve raden wij u aan om als onderdeel van het in ontwikkeling zijnde risicomanagementproces een frauderisicoanalyse op te stellen en deze jaarlijks te (laten) actualiseren. Hiervoor kan het NARIS-platform goed worden ingezet. Frauderisico’s verdienen meer aandacht in de uitvoering van de VIC Frauderisico’s worden op dit moment nog niet (volledig) betrokken in de werkzaamheden van de VIC.
Wij raden u aan om de VIC-functie actief te betrekken bij het opstellen van de frauderisicoanalyse en het actief beheersen van deze risico’s. Deze risico’s en beheersmaatregelen dienen daarbij onderdeel te worden van het Interne Controleplan.
Frauderisico’s in onze controle Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Op basis van onze frauderisicobeoordeling hebben wij de volgende controlewerkzaamheden uitgevoerd of zullen deze bij de eindejaarscontrole uitvoeren: • Risicoanalyse per proces waarin de drie kenmerken van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid zijn afgezet tegen de kans en de impact; • Frauderisico besproken met de Auditcommissie, het college, de gemeentesecretaris en de concerncontroller; • Beoordeeld of nevenfuncties van het college en de directie aanleiding gaven tot een verhoogd risico; • Beoordeeld of er signalen zijn voor een verhoogd risico op fraude vanuit notulen, persberichten en andere (openbare) publicaties; • Controle van ongebruikelijke boekingen (boekingen buiten het normale proces om) in uw administratie; • Controle van het gunningsproces van inkoopen aanbestedingstransacties; • Controle van de prestatielevering in het inkoopproces. Uit bovenstaande werkzaamheden bijzonderheden voortgekomen.
zijn
tot
op
heden
geen
14 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Onze visie op uw interne beheersing - risicomanagement Risicomanagement is nog in ontwikkeling Het risicomanagementproces is nog in ontwikkeling. Tot op heden worden risico’s benoemd / bedacht vanuit het team Financiën en getoetst in het overleg met de teammanagers. Risico’s worden niet actief uit de organisatie opgehaald. De bepaling van de financiële omvang en kans van voordoen worden vanuit het domein Bedrijfsvoering ingeschat en niet onderling gewogen. Om het risicomanagementproces verder breder in de organisatie te verankeren is in 2021 een overeenkomst afgesloten met NARIS, één van de belangrijkste leveranciers van risicomanagement software. Als startpunt van de verdere ontwikkeling van het proces vindt er naar verwachting begin 2022 een ‘heisessie’ plaats onder begeleiding van NARIS met het managementteam waarin niet alleen het proces wordt uitgelegd, maar ook de risico’s van onderaf worden geïnventariseerd, gescoord en gewogen. NARIS maakt hierbij gebruik van een statistisch onderbouwd methode, de Monte Carlo methode, die berekend wat het totaal benodigde weerstandsvermogen is onder de fictie dat niet alle risico’s zich gelijktijdig zullen voordoen.
Ondanks dat het nieuwe risicomanagementproces nog verder moet worden uitgekristalliseerd, zijn wij verheugd te constateren dat het onderwerp op de agenda staat van het managementteam. Tevens zien wij de toegevoegde waarde dat de verantwoordelijkheid voor het actueel houden en bewaken van de risico’s wordt onder gebracht bij de Concerncontroller. Als belangrijkste overweging ter verdere verbetering geven wij mee om binnen de nieuwe opzet van het risicomanagementproces expliciet aandacht te hebben voor fraude- en IT-risico's.
15 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing
Onze visie op uw interne beheersing - P&C cyclus P&C documenten kunnen verder ontwikkeld worden Tijdens onze kennismaking hebben wij diverse gesprekken gevoerd met de medewerkers die direct betrokken zijn bij de P&C cyclus. Ook hier is onze eerste indruk dat het proces informeel is ingericht. Hierdoor kost het proces relatief veel tijd en energie van de medewerkers in de organisatie. Onderstaand hebben wij een aantal aanbevelingen opgenomen die ertoe kunnen bijdragen om het P&C proces te verbeteren, en de kwaliteit van de P&C documenten te verhogen:
Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Werk met periodeafsluitingen Op dit moment vindt er alleen per jaareinde een financiële afsluiting plaats. Hierdoor ontstaat er veel druk op de medewerkers om alles tijdig uit te zoeken, in de administratie te verwerken en op een gestructureerde wijze te rapporteren. Door meerdere keren per jaar af te sluiten, bijvoorbeeld bij de bestuursrapportage, is de periode beter te overzien, worden mogelijke fouten en onjuistheden eerder gesignaleerd en opgelost, worden overschrijdingen eerder zichtbaar en wordt het proces een integraal onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering. Een bijkomend voordeel is dat de betrokkenheid van de eerste lijn gedurende het jaar hiermee verhoogd wordt, wat de kwaliteit van de rapportages ten goede komt. Het resultaat is dat het afsluitproces per jaareinde eenvoudiger is en bovendien minder tijd kost. Bij de periodeafsluiting worden in ieder geval aansluitingen gemaakt tussen de financiële administratie en de diverse subadministraties, worden mutaties in reserves en voorzieningen integraal geboekt, tussenrekeningen afgestemd en opgeschoond en kredieten afgesloten en waar nodig gecorrigeerd.
Sluit rapportages aan op de behoefte van de gebruikers In de ideale situatie vormt het collegeprogramma de basis voor de strategie, domeinoverstijgende thema’s en programma’s en doelstellingen van de organisatie. Op basis van deze uitgangspunten worden kritische prestatie indicatoren (KPI’s) en budgetten opgesteld. In de P&C documenten wordt vervolgens gerapporteerd in hoeverre de KPI’s en budgetten zijn gerealiseerd, bij voorkeur in onderlinge samenhang. Wij hebben geconstateerd dat deze ideale situatie binnen gemeente Waterland nog niet aanwezig is. De jaarstukken zijn relatief beperkt qua omvang, maar kunnen nog concreter. Er is een goede opbouw van maatschappelijk doel naar beleidsdoel en naar activiteit. De activiteiten worden echter niet altijd meetbaar gemaakt, waardoor niet altijd inzichtelijk is of maatschappelijke doelen zijn gerealiseerd. De zichtbare aansluiting tussen de verschillende beleidsdocumenten en P&C documenten ontbreekt, en de beleidsdoelstellingen zijn niet vertaald in concrete KPI’s. In de bijlage bij de jaarrekening worden uitsluitend de verplichte beleidsindicatoren benoemd of algemene indicatoren die afkomstig zijn van openbare bronnen. Wij raden u aan om samen met de gemeenteraad, college en organisatie een project te starten om op basis van de doelstellingen van de organisatie de informatiebehoefte van alle drie de partijen te inventariseren.
Op basis van deze behoefte kunnen SMART geformuleerde KPI’s worden opgesteld, die worden bewaakt door middel van de P&C documenten.
16 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkeling in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle
Onze visie op uw interne beheersing - kennis van wet- en regelgeving Vergroot de kennis van het BBV Uit onze gesprekken met de diverse medewerkers van de organisatie hebben wij gesignaleerd dat er binnen nagenoeg alles teams behoefte is aan verdieping van de kennis van het BBV. Dit is mede tot uitdrukking komen in het hoge aantal vragen dat wij ontvingen vanuit de organisatie tijdens de onze controlewerkzaamheden. Naar onze mening heeft het voor uw medewerkers toegevoegde waarde om een cursus in het BBV zo specifiek als mogelijk voor de gemeentelijke organisatie te maken, bijvoorbeeld door een inhouse training te organiseren. In onze ervaring leidt dit tot een beste verankering van de kennis binnen de organisatie en de individuele medewerker.
IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
Verhoog de fiscale kennis binnen de organisatie Gemeente Waterland valt reeds sinds 2012 onder het horizontaal toezicht van de Belastingdienst. In 2021 heeft de Belastingdienst dit horizontaal toezicht verder doorontwikkeld. Tijdens onze interimcontrole waren de consequenties hiervan op de gemeente nog niet bekend. Wij hebben gesignaleerd dat de fiscale volwassenheid binnen de organisatie verbeterd kan worden. De fiscale kennis binnen de organisatie is geconcentreerd bij een zeer beperkt aantal medewerkers. Daarnaast vindt geen interne controle plaats op de juistheid van de in de financiële administratie geboekte BTW. Op verzoek van de gemeente heeft in 2020 een onderzoek plaatsgevonden naar de juistheid van de administratieve toepassing van het BTW-regime.
24/02/2022
Uit dit onderzoek zijn diverse onjuistheden geconstateerd. Wij hebben begrepen dat deze onjuistheden inmiddels zijn gecorrigeerd in de financiële administratie. Overigens was een eerste belangrijke constatering dat de gemeente het zogenaamde mengpercentage prudent heeft toegepast. Naar onze mening kan de organisatie verdere stappen zetten in haar fiscale volwassenheid door de volgende onderwerpen in de organisatie te verankeren: • Opstellen van fiscaal beleid dat wordt gesteund en uitgedragen door de top van de organisatie ten behoeve van kaderstelling en draagvlak; • Identificeren en actief bewaken van fiscale risico’s; • Waarborgen dat voldoende kennis in de organisatie aanwezig is voor de dagelijkse fiscale operatie, inclusief de mogelijkheid voor medewerkers voor de toegang tot relevante fiscale informatie en korte lijnen naar een extern adviseur om benodigde expertise in te schakelen; • Fiscale beheersing waar mogelijk integreren in de bedrijfsprocessen; • Controle van de werking van fiscale beheersmaatregelen opnemen in de (verbijzonderde) interne controle; • Vormgeven van de fiscale beheersing in de reguliere planning & control cyclus.
Wij hebben begrepen dat u momenteel in overleg bent met de Belastingdienst om deze punten in het kader van het herziene horizontale toezicht in te richten.
17 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing
Verbijzonderde interne controle IT-audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Evaluatie interne beheersing - verbijzonderde interne controle Wij gebruiken uw VIC-functie als intern beheersingsmaatregel In het licht van de accountantscontrole onderscheiden wij vier varianten van samenwerking tussen uw VIC-functie en ons. Deze varianten zijn ontleend aan de Notitie ‘De verbijzonderde interne controle bij decentrale overheden’ van de Commissie Bedrijfsvoering Auditing Decentrale Overheden (BADO). Voor onze controle gebruiken wij de VIC-functie als intern beheersingskader, de tweede variant uit de Notitie. In deze situatie gebruiken wij uw VIC-functie als een belangrijke informatiebron om kennis te verkrijgen van de gemeente en zo richting te geven aan onze controle. Op deze wijze worden risico’s geïdentificeerd en ingeschat, om een basis voor het opzetten en uitvoeren van verdere controlewerkzaamheden te verkrijgen. Wij zullen in deze situatie kennisnemen van de geaccordeerde jaarplannen, de werkzaamheden en de bevindingen van de VIC-functie. Tijdens onze interim-controle hebben we kennisgenomen van het interne controleplan en deze zoveel mogelijk afgestemd op en geïntegreerd met onze controle-aanpak. Hierbij hebben wij ons gezamenlijk bewust beperkt tot de werkzaamheden die noodzakelijk zijn in het kader van de accountantscontrole, zowel qua scope als omvang van de werkzaamheden.
Tot en met eind december zijn al diverse VIC-werkzaamheden uitgevoerd en aan ons ter beschikking gesteld. Uit de gezamenlijke werkzaamheden van de VIC-functie en van ons zijn tot op heden diverse bevindingen gekomen. Deze bevindingen hebben naar verwachting geen effect op ons oordeel omdat de financiële consequenties beperkt blijven.
Wel is door de VIC-functie geconstateerd dat de aanbesteding voor de aanleg van het Sportpark in Marken met een verwachte waarde van € 650.000 heeft plaatsgevonden in strijd met het gemeentelijk aanbestedingsbeleid, de ARW en het mandaatbesluit. Omdat het aanbestedingsbeleid niet is opgenomen in het normenkader en het besluit achteraf is goedgekeurd binnen het mandaatbesluit, weegt deze onrechtmatigheid niet mee in ons oordeel. Uw VIC is kwalitatief en kwantitatief kwetsbaar Wij willen aandacht vragen voor de kwetsbaarheid van de huidige VIC-functie. Alle werkzaamheden, van planningsfase tot een rapportering, worden uitgevoerd door één persoon, te weten de concerncontroller, met uitzondering van de interne controle van de processen in het sociaal domein. Deze worden door een andere medewerker uitgevoerd. Hierop vindt echter geen VIC plaats door de concerncontroller. Overigens hebben wij begrepen dat deze medewerker voor de VIC-werkzaamheden de concerncontroller (tijdelijk) kan vervangen bij afwezigheid. Daarnaast signaleren wij dat de concerncontroller nog niet beschikt over alle specifieke wet- en regelgeving die wenselijk is bij het uitvoeren van de VICwerkzaamheden. Daarbij is het ook in gemeenten met uw omvang niet gebruikelijk of wenselijk dat de VIC wordt uitgevoerd door de concerncontroller.
Afhankelijk van de door u te ontwikkelen visie op de interne beheersing en de positie van de (verbijzonderde) interne controle daarin, heeft het naar onze mening de voorkeur dat de VICwerkzaamheden worden uitgevoerd door een medewerker die zich gericht bezig houdt met dergelijke controles, over de specifieke kennis beschikt op het gebied van de BADO en BBV en adequaat vervangen kan worden bij langdurige afwezigheid. Dit is overigens geen diskwalificatie van de huidige VIC-functie.
18 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing
Verbijzonderde interne controle IT-audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Evaluatie interne beheersing - verbijzonderde interne controle Graag gaan wij het komende jaar met uw VIC-functie in overleg hoe wij de VIC-functie voor de controle van de jaarrekening 2022 verder kunnen ontwikkelen en mogelijk kunnen gebruiken als interne beheersingsmaatregel (variant 3 van de Notitie). Onze samenwerking op basis van deze variant ziet er in hoofdlijnen als volgt uit: • Jaarlijks maakt uw VIC-functie zelfstandig een controleplan waarin een risicoanalyse is opgenomen per proces. In dit plan vindt onder andere de koppeling plaats van de risico’s met de controlebeweringen en de uit te voeren werkzaamheden. Voorafgaand aan het actualiseren van deze risicoanalyse besteden wij een dag samen met uw VIC-functie om door alle relevante processen te gaan, en in een brainstorm na te denken over de (status van de) gesignaleerde risico’s en eventuele aanvullende risico’s. Tevens besteden wij hierbij aandacht aan de belangrijkste frauderisico’s, en risico’s in de IT-omgeving. • Naast een risicoanalyse is tevens in het auditplan opgenomen met welke materialiteit uw VIC-functie haar werkzaamheden uitvoert, welke concrete controles worden uitgevoerd, op welke wijze deelwaarnemingen tot stand komen en welke risico’s en controledoelstellingen hiermee worden afgedekt. Wij bespreken het gedetailleerd uitgewerkte auditplan per proces met uw VICfunctie voordat deze definitief wordt.
Hiermee zorgen we voor een optimale overlap tussen de risico’s en uitgevoerde werkzaamheden in het controleplan, en onze risico’s en werkzaamheden
•
•
•
•
Uw VIC-functie doet de voorbereidingen van het toetsen van de interne beheersing (besprekingen met de proceseigenaren, risicoanalyses en lijncontroles). Jaarlijks bepalen we in overleg of, en bij welke processen, wij zelf aanschuiven tijdens de besprekingen. De teams en uw VIC-functie verrichten de controlewerkzaamheden zoals in het controleplan zijn opgenomen en leggen de genomen stappen en geconstateerde bevindingen zichtbaar vast. Hierdoor zijn de werkzaamheden voor ons controleerbaar. Wij nemen in onze controle, bij voorkeur ieder kwartaal, kennis van de werkzaamheden en bevindingen van uw VIC-functie. Uw VIC-functie trekt op basis van alle uitgevoerde werkzaamheden conclusies over de betrouwbaarheid van de processen en de cijfers in de jaarrekening van de gemeente. Deze conclusies vormen straks ook de basis voor de rechtmatigheidsverantwoording van het college. Wij toetsen deze conclusies en onderliggende werkzaamheden. We zullen op basis van een aselecte deelwaarneming, deze werkzaamheden reproduceren om te beoordelen of wij tot dezelfde bevindingen en conclusies komen. Als dit het geval is, zullen wij deze bevindingen en conclusies van uw VIC-functie overnemen. Dit betekent niet dat wij dubbel werk verrichten, maar dat wij kritisch kijken op welke wijze uw VIC tot haar oordeelsvorming is gekomen.
19 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing
Verbijzonderde interne controle IT-audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Evaluatie interne beheersing - verbijzonderde interne controle Het normenkader dient verder ontwikkeld te worden Het definitieve normenkader is opgenomen als bijlage 1 in het controleprotocol dat op 2 november 2021 is vastgesteld door het college en op 16 december 2021 is goedgekeurd door de gemeenteraad. Op basis van het ontvangen concept-normenkader hebben wij de organisatie enkele bevindingen en overwegingen meegegeven. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat voor de externe wetgeving geldt dat alleen wet- en regelgeving van belang is die bepalingen bevat over financiële beheershandelingen zoals bijvoorbeeld Europese aanbestedingsrichtlijnen. Voor verordeningen geldt dat alle verordeningen voor zover die bepalingen bevatten over financiële beheershandelingen onderdeel uitmaken van het normenkader. Andere besluiten van de raad, dus niet zijnde verordeningen, met een kaderstellend karakter en besluiten die bepalingen bevatten over financiële beheershandelingen zijn ook een verplicht onderdeel van het normenkader. Het is niet mogelijk dat gemeenteraden eigen verordeningen buiten beschouwing mogen laten bij de rechtmatigheidscontrole. Wel kan de raad besluiten dat aan bepaalde onderdelen van verordeningen geen financiële consequenties worden verbonden. Dat kan alleen als deze onderdelen niet verplicht voortvloeien uit hogere regelgeving.
Derhalve geldt dat alle beleidsnota’s met financiële consequenties die door de raad zijn vastgesteld, ook als deze operationeel van aard zijn, onderdeel zijn van het normenkader. Dat is een belangrijke reden waarom wij adviseren om vertaling van beleid door het college te laten plaatsvinden.
Naar aanleiding van onze werkzaamheden doen wij de volgende aanbevelingen voor de inhoud van het normenkader vanaf 2022: • Beleidsregels die een nadere uitwerking zijn van verordeningen en raadsbesluiten worden niet opgenomen in het normenkader. Het gemeentelijk inkoopbeleid maakt hierdoor geen onderdeel uit van het normenkader. Eventuele afwijkingen van dit beleid werken niet door in ons oordeel ten aanzien van de rechtmatigheid van de lasten in de jaarrekening; • Door de raad vastgestelde beheerplannen en eventuele grondexploitaties worden wel opgenomen in het normenkader. Deze zijn niet opgenomen in het normenkader 2021. Wij zullen deze wel meenemen in onze controlewerkzaamheden; • De door de raad vastgestelde begroting en tussentijdse rapportages worden opgenomen in het normenkader. Deze zijn niet expliciet opgenomen in het normenkader 2021. Wij zullen deze wel meenemen in onze controlewerkzaamheden; • Wetgeving, verordeningen en raadsbesluiten zonder financiële beheershandelingen maken geen onderdeel uit van het normenkader. In het normenkader 2021 zijn deze wel opgenomen, zoals de Archiefverordening gemeente Waterland 2014 en Verordening dode gezelschapsdieren Waterland 2012.
20 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing
Evaluatie interne beheersing - IT-audit en data-analyse Interne beheersing van uw IT-organisatie nog niet beoordeeld Tijdens onze interim-controle besteden wij specifiek aandacht aan de interne beheersing binnen uw IT-organisatie. Helaas hebben wij onze werkzaamheden niet tijdig kunnen afronden omdat gelijktijdig met onze interim-controle de ENSIA controle is uitgevoerd. Hieraan hebben wij op verzoek van de organisatie prioriteit gegeven. Eventuele bevindingen die uit onze werkzaamheden voortkomen rapporteren wij in ons rapport van bevindingen bij de jaarrekening 2021.
Ontwikkelingen in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Data-analyse kan bijdrage aan een efficiënte en effectieve VIC In de jaarrekeningcontrole maken wij gebruik van diverse dataanalyse tools die ondersteunen bij het uitvoeren van het controleproces. Dit betreft bijvoorbeeld RobotX, waarbij primaire gegevens (eenmalig vastgelegd, bijvoorbeeld ontvangen inkoopfacturen) vanuit geautomatiseerde systemen op automatische wijze worden vergeleken met de originele brondocumenten. Daarnaast maken wij veel gebruik van betaalanalyses, waarbij bankdata wordt geëxtraheerd vanuit de bankapplicatie en worden gevalideerd en gestructureerd. Voor het analyseren van de processen zijn process mining technieken bijzonder goed geschikt, waarbij op basis van procesgerichte data beoordeeld kan worden hoe processen daadwerkelijk uitgevoerd zijn en of processtappen door de juiste medewerkers uitgevoerd zijn.
Ook bij de uitvoering van de VIC-werkzaamheden zijn wij van mening dat het gebruik van data-analyse technieken bijdraagt aan de effectiviteit en efficiëntie van de verbijzonderde interne controles Om bruikbare controle-informatie op basis van data-analyse te verkrijgen, is het echter van belang dat de data relevant en betrouwbaar is. Relevante data De relevantie van de data gaat over logische samenhang met, of invloed op, het doel van de controlemaatregel die geïdentificeerd is. Bijvoorbeeld de controlemaatregel die gedefinieerd is in de Participatiewet dat enkel personen van 18 jaar of ouder een uitkering ontvangen. De data die voor deze analyse gebruikt wordt, is relevant indien het databestand de personen bevat die een uitkering hebben ontvangen in een bepaalde periode, inclusief de geboortedatum per persoon. Hiermee kan beoordeeld worden aan welke personen uitkeringen zijn verstrekt en of betreffende personen 18 jaar of ouder zijn op moment van uitkering. Betrouwbare data Om de betrouwbaarheid van de te gebruiken data te kunnen waarborgen, dient de volledigheid, accuratesse en authenticiteit vastgesteld te worden.
21 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Evaluatie interne beheersing - IT-audit en data-analyse
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
De validatie stap richt zich op het vaststellen van de betrouwbaarheid van het gegenereerde bestand dat gebruikt gaat worden voor het uitvoeren van de data-analyse. Specifiek voor de betrouwbaarheid van de data extractie geldt dat vastgesteld wordt dat de juiste parameters en ‘queries’ gebruikt worden om te komen tot het databestand voor de data-analyse. Hiermee wordt voor een groot gedeelte de volledigheid van het databestand geborgd.
Op het moment dat is vastgesteld dat de data in uw systemen relevant en betrouwbaar zijn, is het mogelijk om data te analyseren en conclusies te trekken op basis van de uitkomsten van deze analyses. Graag gaan wij in 2022 met uw organisatie, in het bijzonder met uw VIC-functie, in overleg hoe data-analyse u kan helpen in het effectief en efficiënt controleren van uw processen om te komen tot een goed onderbouwde rechtmatigheidsverantwoording door het college. Hiervoor stellen wij graag onze data-analyse tools aan u ter beschikking.
22 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle
Evaluatie interne beheersing - bevindingen in de processen Project Galgeriet In december 2019 is gemeente Waterland een realisatieovereenkomst aangegaan met marktpartijen voor de fasen 1 tot en met 4 voor de herontwikkeling van het projectgebied Galgeriet naar een locatie voor wonen en andere functies. In deze realisatieovereenkomst is onder andere bepaald dat de herontwikkeling zal plaatsvinden in de door marktpartijen gezamenlijk opgerichte juridische entiteit Projectontwikkeling Galgeriet B.V. Op basis van de laatste verwachtingen bedragen de totale opbrengsten voor dit project € 32,0 miljoen en de totale kosten ongeveer € 21,5 miljoen, waardoor er een positief projectresultaat verwacht wordt van € 10,5 miljoen.
IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Gezien de omvang, kasritme en samenwerkingsvorm vormt dit project naar onze mening een groot risico voor de financiële stabiliteit van de gemeente. Het is de verwachting dat de eerste opbrengsten niet eerder dan in 2023 zullen worden ontvangen, terwijl nagenoeg alle uitgaven op dat moment al hebben plaatsgevonden. Daarbij komt dat Projectontwikkeling Galgeriet B.V. pas verplicht is om de koopsom te betalen als zij zelf 70% van de woningen heeft verkocht. Dit houdt in dat het leveringsrisico voor een belangrijk deel voor rekening komt van de gemeente. Ten tijde van onze controle waren er nog geen feitelijke verkoopovereenkomsten hiervoor opgemaakt, mede omdat er een verschil van inzicht bestaat met de marktpartijen. Daarnaast is nog niet bekend welke bovenwijkse voorzieningen gerealiseerd moeten gaan worden, wat de kosten zijn en wat de omvang is van deze kosten.
Samenwerking en cultuur binnen projectgroep moet beter De interne beheersing van de projectactiviteiten is vormgegeven door middel van een projectorganisatie die bestaat uit een stuurgroep en een projectgroep. In de stuurgroep hebben twee portefeuillehouders van de gemeente zitting, waarvan er één voorzitter is. Deze stuurgroep heeft echter in het kader van de realisatieovereenkomst geen formeel besluitvormend karakter. De projectgroep is verantwoordelijk voor de coördinatie van de uitvoering van de in de realisatieovereenkomst afgesproken werkzaamheden. Onder deze projectgroep fungeren diverse werkgroepen, waaronder de werkgroep Financiën. In deze werkgroep zou de financiële beheersing van het project dienen plaats te vinden. Wij hebben geconstateerd dat deze financiële beheersing gedurende 2021 niet altijd toereikend is geweest. Vanuit de gemeente is tot en met augustus 2021 onvoldoende informatieverstrekking ervaren vanuit de projectgroep. Op basis van gesprekken met verschillende functionarissen van de projectgroep, binnen en buiten de gemeente, hebben wij gesignaleerd dat de samenwerking en cultuur binnen de projectorganisatie en werkgroep Financiën dringend verbetering behoeft. Gezien de omvangrijke financiële risico’s waaraan de gemeente onderhevig is, hebben wij hierover reeds onze grote zorgen geuit bij de portefeuillehouder, gemeentesecretaris en concerncontroller.
Wel hebben wij geconstateerd dat met de komst van de nieuwe portefeuillehouder Financiën een start is gemaakt om de verhoudingen te normaliseren.
23 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing Ontwikkelingen in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
24/02/2022
Evaluatie interne beheersing - bevindingen in de processen Financiële bewaking begint vorm te krijgen Een belangrijke verbetering in de interne beheersing van het project is het tot stand komen van een financieel dashboard. Dit dashboard is opgesteld door en op initiatief van de gemeentelijke organisatie omdat zij van mening was dat ze onvoldoende werd geïnformeerd door de projectgroep. In het dashboard onder andere zijn de volgende gegevens opgenomen: • Werkelijke kosten en baten, inclusief een prognose voor de resterende duur van het project; • Kasritme van de ontvangsten en uitgaven; • Risico’s en onzekerheden binnen het project en hun verwachte financiële omvang. Dit onderdeel dient nog verder ontwikkeld te worden. De paragraaf geeft echter reeds op hoofdlijnen goed inzicht in de omvangrijke financiële risico’s voor de gemeente. Ondanks dat het dashboard nog in ontwikkeling is, juichen wij de toepassing van het instrument toe. Het vormt naar onze mening een goede basis om de financiële beheersing structureel vorm te geven. We raden u aan om het dashboard te verankeren in uw reguliere P&C cyclus. Wel wijzen wij op de kwaliteit van de in het dashboard opgenomen prognoses en verwachtingen. Deze worden op dit moment door de financieel adviseur van de gemeente gedestilleerd uit bestuursvoorstellen en uit de realisatieovereenkomst.
Naar onze meningen dienen de prognoses en verwachtingen te worden aangeleverd vanuit de projectgroep op basis van de meest recente ontwikkelingen en gebeurtenissen. Dit vereist een goede samenwerking tussen alle geledingen binnen de projectgroep.
Geen grondexploitatie aanwezig voor het project De gemeentelijke activiteiten binnen het project zijn niet ondergebracht in een door de gemeenteraad vastgestelde grondexploitatiecomplex, maar verankerd in een afzonderlijk project binnen de financiële administratie. Een belangrijke reden hiervoor is om het risico te verkleinen dat de gemeente door de ondernemerspoort gaat uit hoofde van vennootschapsbelasting. Wij willen u erop wijze dat het al dan niet openen van een grondexploitatie geen doorslaggevend criterium is voor de belastingdienst bij het bepalen of er sprake is van ondernemerschap in het kader van de vennootschapsbelasting. Belangrijker is de economische realiteit van de activiteiten die de gemeente uitvoert binnen het project. Wij hebben begrepen dat ook uw fiscaal adviseur EFK Belastingadviseurs dit standpunt heeft ingenomen, en dat op dit moment wordt geanalyseerd wat de mogelijke impact is van de vennootschapsbelasting op de financiële resultaten van het project. Wij geven u in overweging om met ingang van het nieuwe boekjaar alsnog een grondexploitatiecomplex door de raad te laten vaststellen. Naar onze mening bevorderen de bepalingen uit het BBV ten aanzien van de interne beheersing van grondexploitatie de informatievoorziening naar de raad, alsmede de algehele financiële beheersing van het project.
24 Managementletter Gemeente Waterland 2021
Belangrijkste boodschappen
Aard en reikwijdte controle
Evaluatie interne beheersing
Evaluatie interne beheersing - bevindingen in de processen Mogelijk onjuiste aanvraag subsidie Woningbouwimpuls Op 15 december 2021 heeft de gemeente Waterland een subsidie toegewezen gekregen van € 6,4 miljoen voor het realiseren van ruim 300 betaalbare (huur)woningen en bovenwijkse voorzieningen op basis van het Besluit en de Regeling Woningbouwimpuls 2020. De realisatie van het opgegeven, woningbouwprogramma is hierbij randvoorwaardelijk voor het ontvangen van de bijdrage. Verantwoording van de subsidie vindt plaats op basis van de bepalingen in Sisa.
Ontwikkelingen in uw interne beheersing Verbijzonderde interne controle IT- audit en data-analyse Bevindingen in de processen
Op basis van een gesprek met de projectgroep Galgeriet op 14 januari 2022 en een vervolggesprek hebben wij gesignaleerd dat de subsidieaanvraag mogelijk niet juist heeft plaatsgevonden. Hierdoor bestaat er een risico dat de subsidie dient te worden terugbetaald. Wij hebben de argumenten die aan deze signalering ten grondslag liggen gedeeld met het college en de ambtelijke organisatie.
Actuele ontwikkelingen
Vooruitblik jaarrekeningcontrole
Om meer zekerheid te krijgen over de wijze waarop de aanvraag tot stand is gekomen hebben wij aanvullende vragen gesteld aan de ambtelijke organisatie en de projectleiding. Ten tijde van het opstellen van deze mangementletter hadden wij nog geen (bevredigend) antwoord op onze vragen ontvangen. Er bestaat een risico op staatssteun Bij het doorgeven van de subsidie door gemeenten aan derden kan er sprake zijn van staatssteun. Het is daarom goed om juridisch advies in te winnen of het mogelijk is om (een deel van) de subsidie door te storten naar de marktpartijen.
24/02/2022
Op basis van de aan ons beschikbaar gestelde informatie is het ons advies om dit niet te doen. Dit zou ook niet nodig hoeven zijn omdat de marktpartijen een eventueel verlies op de betaalbare bestemming zullen doorrekenen in de residuele grondwaarde en hiermee het verlies waarvoor de subsidie bedoeld is bij de gemeente terecht zal komen. Onze verwonderpunten bij de concept (ver)koopovereenkomst Gedurende de laatste maanden is voortgang geboekt in het opstellen van een (ver)koopovereenkomst teneinde uitvoering te kunnen geven aan de ontwikkelingsplannen op het Galgeriet. Onder andere willen Partijen in één overkoepelende overeenkomst (in plaats van een koopovereenkomst per fase zoals in de oorspronkelijke REOK beoogd) de (ver)koopvoorwaarden vastleggen voor de gronden en registergoederen in het projectgebied. Deze (ver)koopovereenkomst is inmiddels in concept gereed en is op 17 februari 2022 in de raad behandeld. De belangrijkste wijzigingen betreffen: • Het mogen realiseren van een Vomar supermarkt in plaats van een AH supermarkt. De vraag is of dit in overeenstemming is met het arrest van de Hoge Raad d.d. 26 november 2021 (Didamarrest). Tevens is Hoorne Vastgoed een zustermaatschappij van Vomar, waardoor er sprake kan zijn van belangenverstrengeling; • De gronden dienen voor levering aan Galgeriet B.V. volledig bouwrijp gemaakt te worden.
Hierdoor is er volgens het BBV sprake van bouwgronden in exploitatie; • De opdrachtverlening voor het bouwrijp maken, inclusief aanbesteding van de werkzaamheden, vindt plaats door Galgeriet B.V. Dit geeft een rechtmatigheidsrisico voor de gemeente.