CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

345-216 Bijlage 1 Transitievisie Warmte Waterland.pdf

Raadsvergadering 18 november 2021, gemeente WaterlandBij agendapunt: Transitievisie Warmte20.792 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Samenvattend kan het volgende gesteld worden over de isolatieniveaus van woningen: • Om een woning met 90°C (hoogtemperatuur) te kunnen verwarmen zijn geen aanpassingen nodig. • Om een woning comfortabel met 70°C (middentemperatuur) te kunnen verwarmen, moet dus het minimum- of basisolatieniveau bereikt zijn (50-80 kWh/m2). • Om een woning comfortabel met 40°C (laagtemperatuur) te kunnen verwarmen, moet een basis- of hoog isolatieniveau bereikt zijn (20-65 kWh/m2). MINIMUMISOLATIENIVEAU Tabel 6 geeft ter indicatie per bouwjaar de maatregelen die genomen moeten zijn voor een minimumisolatieniveau (65-80 kWh/m2). Bij alle isolatiemaatregelen geldt dat maximaal technisch geïsoleerd moet worden zonder dat onderdelen van de woning geheel vervangen hoeven te worden. De isolatiewaarde die behaald kan worden is dus sterk situatieafhankelijk, omdat alle woningen anders zijn. Op het gebied van isolatie zitten alle woningen gebouwd na 1990 en een deel gebouwd tussen 1975 en 1990 al vanaf het jaar dat ze gebouwd zijn op dit minimumniveau. Vloer Eengezinswoningen < 1920 ≥ 1920 - 1950 ≥ 1950 - 1975 ≥ 1975 - 1990

Gevel

Kruipruimte Geen spouw isoleren indien aanwezig Spouw Isoleren

Voldoet Voldoet ≥ 1990 - 2005 ≥ 2005 Meergezinswoningen < 1920 Kruipruimte Geen spouw ≥ 1920 - 1950 isoleren indien aanwezig Spouw Iso≥ 1950 - 1975 leren ≥ 1975 - 1990 Voldoet Voldoet ≥ 1990 - 2005 ≥ 2005

Kozijnen en glas

Dak

Minimaal Dak isoleren HR++ glas Minimaal dub- Voldoet bel glas Voldoet

Minimaal Dak isoleren HR++ glas Minimaal dubbel glas Voldoet

Voldoet

Tabel 6: Indicatie minimumniveau maatregelen per bouwjaar en woningtype.

Route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

35

BASISISOLATIENIVEAU Tabel 7 geeft ter indicatie de maatregelen die genomen moeten zijn voor een basisisolatieniveau (50-65 kWh/m2). Bij alle isolatiemaatregelen geldt dat maximaal technisch geïsoleerd moet worden zonder dat onderdelen van de woning geheel vervangen hoeven te worden. het gebied van isolatie zitten alle woningen gebouwd na 1990 op dit niveau. Vloer Alle woningtypes < 1920 ≥ 1920 - 1950 ≥ 1950 - 1975 ≥ 1975 - 1990

Gevel

Kozijnen en glas

Dak

Kruipruimte Isolatie isoleren indien binnenzijde aanwezig Spouw (na)isoleren

Minimaal HR glas

Dak (na)isoleren

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

≥ 1990 - 2005 ≥ 2005 Tabel 7: Indicatie basisniveau maatregelen per bouwjaar

HOOG ISOLATIENIVEAU In 2050 zal ook een deel van de voorraad een hoog isolatieniveau hebben. Het grootste deel daarvan moet nog gebouwd worden de komende 30 jaar. Alle huidige en toekomstige nieuwbouw voldoet namelijk aan dit niveau. Het is de landelijke ambitie om jaarlijks 75.000 nieuwe woningen in Nederland bij te bouwen. Van de bestaande bouw zal maar een beperkt deel op dit niveau worden gebracht is de verwachting. Om dit niveau te kunnen halen moeten er namelijk grote en kostbare ingrepen gedaan worden aan de schil. Dit is voor veel huizenbezitters niet betaalbaar, technisch niet altijd mogelijk en ook niet altijd efficiënt vanuit het oogpunt van circulariteit. In gevallen dat er veel achterstallig onderhoud is en de kozijnen en het dak volledig vervangen moeten worden, kan het wel raadzaam zijn om deze optie te onderzoeken.

Welke warmteopties zijn afgewogen In het model worden twee warmteopties afgewogen, die op basis van de huidige stand van de techniek realistisch zijn voor het aardgasvrij maken van een buurt: • Een collectieve warmteoplossing, met een middentemperatuur warmtenet in de wijk. • Een all electric oplossing met een warmtepomp per gebouw of woning.

36

• Het bestaande aardgasnet blijft (voorlopig nog) liggen. MIDDENTEMPERATUUR WARMTENET Een middentemperatuur warmtenet levert warmte van circa 70°C aan woningen en gebouwen. Alle woningen, die worden aangesloten moeten dus het minimum- of basisolatieniveau hebben bereikt (50-80 kWh/m2). Het warmtenet kan dus naast warmte voor ruimteverwarming ook direct warmte voor warm tapwater leveren. De bron en bijhorende opwekinstallatie waarmee dit net wordt gevoed is sterk afhankelijk van de locatie en de schaalgrote van het afzetgebied. Het Warmtetransitiemodel analyseert niet de beschikbaarheid van bronnen in een buurt, maar veronderstelt dat er altijd voldoende bronnen zijn. De potentiële bronnenmix in een gebied moet dus apart gevalideerd worden. Het verdient hier de opmerking dat een 70˚C-warmtenet wel degelijk kan starten als een warmtenet dat tijdelijk gevoed wordt door bronnen van 90˚C, bijvoorbeeld door een tijdelijke gasketel in de wijk, met een biomassacentrale of als er hoogtemperatuur restwarmte beschikbaar is. Vastgoedeigenaren hebben dan de tijd om hun gebouwen te isoleren en het warmtenet kan dan dus sneller groeien. De kosten voor de infrastructuur van een warmtenet bestaan uit de aanleg van de hoofdleiding naar de wijk, de wijkinfrastructuur en onderstations en het aansluiten van de woning inclusief het plaatsen van een afleverset.

Deze kosten kunnen sterk per buurt verschillen en zijn voor een groot deel afhankelijk van het type bebouwing en de dichtheid van de bebouwing. Deze worden deels terugverdiend door een positieve exploitatie van de verkoop van warmte aan de consument, gedurende een lange looptijd. Wat overblijft is de Bijdrage Aansluit Kosten (BAK) die de vastgoedeigenaar betaalt op het moment van aansluiten. In het Warmtetransitiemodel wordt gerekend met deze aansluitkosten. Daarbij wordt rekening gehouden met schaal en dichtheid: hoe groter de lokale toepassingsschaal en hoe stedelijker de omgeving, hoe lager de kosten per woning. ALL-ELECTRIC ‘All-electric’ betekent dat er alleen een elektriciteitsnet in de buurt is. Als dat het geval is, dan is er een warmteopwekinstallatie in de woning of het gebouw nodig die alleen elektriciteit gebruikt. Dit is dus een individueel systeem waar gebouweigenaren over besluiten. In het model is uitgegaan van een lucht-water-warmtepomp, omdat dit in praktijk de meest toegepaste oplossing is. Naast de investeringskosten in de warmtepomp zijn ook de kosten meegenomen voor elektriciteitsnetverzwaring. Deze kosten zijn gebaseerd op een aantal praktijkcases, maar zullen per wijk uiteraard sterk kunnen verschillen.

Wonen in Waterland zonder aardgas - Transitievisie Warmte

BESTAANDE GASNET (VOORLOPIG) LATEN LIGGEN De derde warmteoptie is die van het bestaande gasnet. Deze warmteoptie is belangrijk omdat er buurten overblijven waar zowel all-electric als een middentemperatuur warmtenet zeer kostbare en daarom onrealistische warmteopties zijn met de huidige stand van de techniek. Het gaat dan met name om landelijke buurten en om oude binnensteden. Daarnaast is er in deze buurten door de stedelijke structuur en nauwe bebouwing vrijwel geen ruimte in het openbaar domein om over te gaan tot de aanleg van bijvoorbeeld een warmtenet. Aangezien het Warmtetransitiemodel een model is dat een uitspraak doet over welke warmteoptie logisch is om mee te starten in een wijk vanuit het oogpunt van kosten, is het ook logisch om buurten aan te wijzen waar je voorlopig nog niet start en het gasnet voorlopig nog blijft liggen.

Modelleren van het afwegingskader Het afwegingskader is geïmplementeerd in het Warmtetransitiemodel door middel van rekenregels. Op basis van de kengetallen per sleuteltype is per woning berekend wat de investeringen en besparingen zijn van de warmteopties. Deze investeringen en besparingen worden opgeteld per buurt. Utiliteitsgebouwen doen dus niet mee in deze berekening. Bij warmtenetten wordt rekening gehouden met schaal en dichtheid: hoe groter de toepassingsschaal en hoe hoger de dichtheid, hoe lager de kosten per woning. Op basis van de investeringskosten en de operationele kosten en opbrengsten wordt een onrendabele top berekend over een periode van 30 jaar met een financiering met 1,5% rente. De onrendabele top is het deel van de investering dat niet kan worden terugverdiend met de inkomsten en besparingen van de investering. Vrijwel altijd zullen duurzame warmteopties nog leiden tot een onrendabele top op buurtniveau. Als de financieringsperiode wordt verkort naar bijvoorbeeld 15 jaar dan zal de onrendabele top dus verder stijgen. De omvang van de onrendabele top verschilt doorgaans sterk per buurt. Bij de berekeningen worden de volgende kengetallen gebruikt: Tarieven 2018 Kosten aardgas per m3 Kosten elektriciteit per kWh Kosten warmte per GJ Vastrecht gas energieleverancier Vastrecht gas en meetkosten netbeheerder Exploitatieduur Financieringsrente

€ 0,81 € 0,23 € 28,47 € 57,69 € 181,30 1,5%

Bandbreedtes in investeringskosten en besparingen Alle investeringskosten en de onrendabele top worden uitgedrukt in een gemiddelde bandbreedte met een onder- en bovengrens. Deze bandbreedte is nodig omdat er een bandbreedte wordt genomen in de te nemen maatregelen op woningniveau en in hoeverre maatregelen (kunnen) worden gecombineerd met natuurlijke momenten. Ook zijn er sterke verschillen in de investeringen in de aansluiting op een warmtenet, vanwege lokale omstandigheden, zoals het type bron en de te realiseren schaal. De bandbreedtes zijn zodanig breed dat zij rekening houden met de volgende aspecten: • Technische variaties binnen warmteopties, afhankelijk van warmtebron, opslag, opwekker en infrastructuur • Bestaande prijsverschillen op de markt zoals de kosten van elektriciteit per kWh • Marktontwikkelingen zoals schaarste en inzetbaarheid van personeel, materiaal, etc. • Het al dan niet benutten van natuurlijke momenten voor investeringen (woningrenovatie, aanpakken van de riolering, etc.) • Reeds getroffen maatregelen in de woning • Afwijking van de kengetallen als gevolg van sterk afwijkende woningen De omvang van de bandbreedte verschilt per maatregeltype, warmteoptie, woningtype en bouwjaarklasse, afhankelijk van de karakteristieken van die specifieke combinatie.

ALLOCATIE VAN WARMTEOPTIES Het optellen van alle kosten en besparingen per woning per buurt leidt tot een som, waarbij de sommen van warmtenet en all electric worden vergeleken om de optie te vinden met de laagste maatschappelijke kosten. Buurten waar een warmtenet lagere kosten heeft dan all electric, maar waarbij niet wordt voldaan aan een van de twee onderstaande voorwaarden, komen uit op de warmteoptie “Voorlopig nog gasnet”: • Indien de bebouwingsdichtheid lager is dan 30 woningequivalenten per hectare, waarbij een woningequivalent gelijkstaat aan één woning en 100 m2 utiliteitsbouw. • Indien het gemiddelde bouwjaar ouder is dan 1920. DE VISUALISATIE VAN DE WARMTEKAART De resultaten van de kostentechnische analyse worden gevisualiseerd in de Warmtekaart. De Warmtekaart toont de voorkeursoptie op basis van de laagste maatschappelijke kosten, en toont ook de orde grootte van het verschil met het alternatief. Wanneer de kosten zeer dichtbij elkaar liggen, wordt dit ook weergegeven.

Tabel 8: Geselecteerde financiële kengetallen

Route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

37

BIJLAGE

D Resultaten gemeenteraadsbijeenkomst 23 juni 2020

38

Wonen in Waterland zonder aardgas - Transitievisie Warmte

Route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

39

BIJLAGE

E Resultaten bewonersbijeenkomst 29 oktober 2020

40

Wonen in Waterland zonder aardgas - Transitievisie Warmte

Route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

41

Resultaten enquête ‘Waterland aardgasvrij’

Resultaten enquête ‘Waterland aardgasvrij’ In wat voor buurten zou u beginnen met de overgang naar aardgasvrij?

In buurten waar…

17%

“

Zorg voor een uitstekende voorlichting en een goed bereikbaar informatieloket.

“

Ik wil dolgraag overstappen maar weet niet of ons oude houten huis daar geschikt voor is.

“

“

“

Ik wil niet van het aardgas af en wil voorkomen dat we teveel kosten maken.

Sinds januari 2021 hebben we zonnepanelen en we zijn van plan de vloer te gaan isoleren in de zomer van 2022.

“

Geef zicht in betaalbare mogelijkheden voor koken en verwarmen zonder aardgas.

Wij als huurder zijn grotendeels toch afhankelijk van de verhuurder.

“

Deelnemers maken zich het meest zorgen over de kosten van de overstap naar aardgasvrij wonen (62%). De deelnemers zien dat als de grootste uitdaging, gevolgd door keuzevrijheid en de zorg of het alternatief voor aardgas wel echt duurzaam is. De zorgen over kosten leven het meest onder particuliere huisbezitters. 10% van de deelnemers geeft aan zich geen zorgen te maken over de transitie naar aardgasvrij.

“

“

Informeer bewoners tijdig en goed. Je kunt het geld maar een keer uitgeven; benut het zo efficiënt mogelijk.

Oplossingen moeten écht duurzaam zijn met lokaal draagvlak.

10%

Kosten Gedoe Anders Geen verbouwing zorgen

Verder werd door sommigen aangegeven dat zij behoefte hadden aan advies en ondersteuning door een expert over de mogelijkheden voor hun eigen woning. Huurders gaven aan het lastig te vinden om iets te kunnen doen, omdat zij zich vaak afhankelijk voelen van hun verhuurder.

“

Aandacht voor huishoudens met een laag inkomen

“

Onder de deelnemers is duidelijk te zien dat het beheersbaar houden van persoonlijke kosten de belangrijkste wens is als het aankomt op het aardgasrij maken van hun woning. Op twee staat het borgen van keuzevrijheid en de wens geen beslissingen opgelegd te krijgen. Op nummer drie vinden deelnemers het van belang dat het alternatief voor aardgas duurzaam is.

Niet Is het Geen koken duurzaam? keuze op gas

…flinke In geen slagen enkele gehaald buurt kunnen worden met grote gebouweigenaren

Waarom wordt in Duitsland aardgas juist gestimuleerd?

“

Ik heb twijfels of aardgasvrij wel echt duurzaam is.

“

22%

“

…de …een duurzame overstap warmtebron het meest betaalbaar/ (of warmtenet) het in de buurt goedkoopst is is

“

26%

…toch al werkzaam -heden gepland staan

Ook werd er door deelnemers gewezen op kernenergie en waterstof als mogelijke toekomstige alternatieven voor aardgas. Het contrast met het beleid in Duitsland en de EU werd ook aangemerkt als een zorg.

“

#3

…nog heel veel aardgas bespaard kan worden

19%

Deelnemers gaven daarbij nadrukkelijk de wens aan bewoners goed te blijven informeren en geen overhaaste beslissingen te nemen.

21%

“

Het op tijd geïnformeerd worden wordt ook belangrijk gevonden

20%

26%

“

Duurzaam alternatief

#1

23% 7%

Kosten

38%

“

#2

75+ maakt zich het meest zorgen om het gedoe van de verbouwing

63%

Wat vindt u het belangrijkst voor een aardgasvrije oplossing voor uw woning? Keuze vrijheid

40%

Waar maken bewoners zich zorgen over als de woning aardgasvrij moet worden? Particuliere huisbezitters maken zich het meest zorgen over geld

Hoewel de meeste deelnemers van de enquête nog niet bezig zijn met de overstap naar een aardgasvrije woning, is een aantal wel begonnen. Een aantal deelnemers gaven bijvoorbeeld aan betrokken te zijn bij ‘Zon op Waterland’, ‘CWW’, of zelf al zonnepanelen te hebben. Ook isoleren wordt al veel gedaan. Monumentale en oude panden vormen daarbij vaak wel een uitdaging.

“

In de Transitievisie Warmte staat hoe we het energieverbruik willen terugdringen (o.a. door isoleren) en hoe we Waterland stapsgewijs aardgasvrij willen maken. Deskundigen kijken in opdracht van de gemeente welke wijken tot 2030 verduurzaamd kunnen worden, welk alternatief voor aardgas beschikbaar zou kunnen komen en welke wijken ná 2030 aan de beurt zijn. De gemeente houdt daarbij rekening met vragen, zorgen en wensen van bewoners en met wat er in verschillende wijken speelt.

Ruim 1500 inwoners hebben de enquête ingevuld. Dat is een hoge score die aangeeft dat het onderwerp bij veel mensen leeft. In totaal is dit zo’n 20% van de huishoudens. De percentages in deze factsheet geven de antwoorden van de deelnemers aan de enquête weer, dus niet van alle inwoners van de gemeente. We hebben het hier dan ook verder over ‘de deelnemers’. Dit zijn alle mensen die de enquête hebben ingevuld.

Bent u zelf al betrokken bij lokale initiatieven en wat wilt u ons meegeven?

“

De gemeente Waterland heeft via een enquête vragen gesteld hoe u als bewoner kijkt naar aardgasvrij wonen en of u ideeën en/of wensen heeft over het aardgasvrij maken van uw eigen woning. De gemeente deed dit in het kader van de “Transitievisie Warmte” (TVW) die zij, net zoals alle andere gemeenten in het land, moet maken. Dat heeft alles te maken met het doel van de Rijksoverheid om Nederland tot 2050 te verduurzamen en (waar mogelijk) aardgas-vrij te maken.

“

BIJLAGE

F Enquêteresultaten Aardgasvrij Waterland mei 2021

1

3

De uitgebreide enquêteresultaten zijn te vinden op www.waterland.nl/duurzaamheid

42

Wonen in Waterland zonder aardgas - Transitievisie Warmte

Resultaten enquête ‘Waterland aardgasvrij’ In wat voor buurten zou u beginnen met de overgang naar aardgasvrij?

Bent u zelf al betrokken bij lokale initiatieven en wat wilt u ons meegeven?

In buurten waar…

Hoewel de meeste deelnemers van de enquête nog niet bezig zijn met de overstap naar een aardgasvrije woning, is een aantal wel begonnen. Een aantal deelnemers gaven bijvoorbeeld aan betrokken te zijn bij ‘Zon op Waterland’, ‘CWW’, of zelf al zonnepanelen te hebben. Ook isoleren wordt al veel gedaan. Monumentale en oude panden vormen daarbij vaak wel een uitdaging.

38%

Verder werd door sommigen aangegeven dat zij behoefte hadden aan advies en ondersteuning door een expert over de mogelijkheden voor hun eigen woning. Huurders gaven aan het lastig te vinden om iets te kunnen doen, omdat zij zich vaak afhankelijk voelen van hun verhuurder.

“ Oplossingen moeten écht duurzaam zijn met lokaal draagvlak.

Ik wil dolgraag overstappen maar weet niet of ons oude houten huis daar geschikt voor is.

“

“

Ik wil niet van het aardgas af en wil voorkomen dat we teveel kosten maken.

“

Sinds januari 2021 hebben we zonnepanelen en we zijn van plan de vloer te gaan isoleren in de zomer van 2022.

“

Geef zicht in betaalbare mogelijkheden voor koken en verwarmen zonder aardgas.

Wij als huurder zijn grotendeels toch afhankelijk van de verhuurder.

“

“

“

Aandacht voor huishoudens met een laag inkomen

“

“

“

“

Informeer bewoners tijdig en goed. Je kunt het geld maar een keer uitgeven; benut het zo efficiënt mogelijk.

Waarom wordt in Duitsland aardgas juist gestimuleerd?

“

Ik heb twijfels of aardgasvrij wel echt duurzaam is.

“

Zorg voor een uitstekende voorlichting en een goed bereikbaar informatieloket.

“

…flinke In geen slagen enkele gehaald buurt kunnen worden met grote gebouweigenaren

“

“

…de …een duurzame overstap warmtebron het meest betaalbaar/ (of warmtenet) het in de buurt goedkoopst is is

“

…toch al werkzaam -heden gepland staan

Ook werd er door deelnemers gewezen op kernenergie en waterstof als mogelijke toekomstige alternatieven voor aardgas. Het contrast met het beleid in Duitsland en de EU werd ook aangemerkt als een zorg.

“

“

…nog heel veel aardgas bespaard kan worden

19%

Deelnemers gaven daarbij nadrukkelijk de wens aan bewoners goed te blijven informeren en geen overhaaste beslissingen te nemen.

21%

“

20%

26%

“

40%

3

De uitgebreide enquêteresultaten zijn te vinden op www.waterland.nl/duurzaamheid

Route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

43

44

Wonen in Waterland zonder aardgas - Transitievisie Warmte

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=cded76bb-8a79-4da2-9935-3f4598935421